Quý Bố, người Sở. Khí khái hiệp nghĩa, có tiếng ở Sở. Hạng Tịch sai cầm quân, nhiều lần khiến Hán vương khốn đốn. Đến khi Hạng Vũ bị diệt, Cao tổ treo thưởng Quý Bố nghìn vàng, ai dám giấu, xử tội ba họ. Quý Bố ẩn ở nhà họ Chu tại Bộc Dương. Họ Chu nói: “Nhà Hán treo thưởng tướng quân gắt gao, truy theo tung tích đến tận nhà tôi, nếu tướng quân nghe, tôi xin hiến kế; như không thể, xin cắt cổ chết trước tướng quân.” Quý Bố đồng ý. Bèn gọt tóc đeo vòng sắt vào cổ Quý Bố, mặc áo vải thô, bảo ngồi trong xe tang, cùng mấy chục gia nhân, đến bán cho Châu Gia huyện Lỗ. Châu Gia trong bụng biết là Quý Bố, bèn mua rồi cho làm đồng. Dặn con rằng: “Việc ruộng đồng phải nghe nô bộc này, nhất định phải ăn cùng hắn.” Châu Gia liền ngồi xe nhỏ đến Lạc Dương, yết kiến Nhữ Âm hầu Đẳng Công. Đằng Công giữ Châu Gia lại uống rượu mấy hôm. Nhân đó nói với Đằng Công: “Quý Bố có tội lớn gì mà Hoàng thượng tìm bắt gắt gao thế?” Đằng Công đáp: “Bố nhiều lần vì Hạng Vũ khiến Hoàng thượng khốn đốn, Hoàng thượng oán hắn, nên muốn bắt bằng được.” Châu Gia nói: “Ngài thấy Quý Bố là người thế nào?” Đáp: “Người hiền năng vậy.” Châu Gia nói: “Bề tôi đều vì chủ mình, Quý Bố ra sức vì Hạng Tịch, là chức phận thôi. Có thể giết hết bề tôi họ Hạng không? Nay Hoàng thượng mới được thiên hạ, chỉ vì oán riêng truy bắt một người, sao lại tỏ cho thiên hạ thấy mình không quảng đại vậy! Vả lại Quý Bố hiền năng mà Hán lại bắt gắt gao, hắn không sang người Hồ phía bắc cũng qua nước Việt phía nam thôi. Ghét tráng sĩ để giúp nước địch, ấy là nguyên do Ngũ Tử Tư quật mộ dùng roi đánh xác Sở Bình vương vậy. Sao ngài không nhân lúc thư thả thưa lại với Hoàng thượng?” Nhữ Âm hầu Đằng Công biết Châu Gia là đại hiệp, xem chừng Quý Bố ẩn chỗ ông ta, bèn hứa rằng: “Được.” Đợi lúc thư thả, Đằng Công quả thuật lại ý của Châu Gia. Hoàng thượng xá tội cho Quý Bố. Bấy giờ, các quan đều tán thưởng Quý Bố giỏi biến cương thành nhu, Châu Gia cũng nhờ đó nổi tiếng đương thời. Quý Bố được triệu kiến, tạ ơn xá tội, phong làm Lang trung.
Thời Hiếu Huệ đế, làm Trung lang tưởng. Thiền vu từng viết thư xấc xược với Lã hậu, không nhún nhường, Lã hậu cả giận, triệu các tướng đến thương nghị. Thượng tướng quân Phan Khoái nói: “Cho thần mười vạn quân để tung hoành đất Hung Nô.” Các tướng đều a dua theo ý Thái hậu, nói “Phải”. Quý Bố tâu: “Phàn Khoái đáng chém! Xưa Cao đế đem hơn bốn mươi vạn quân, còn bị khốn ở Bình Thành, nay Khoái sao có thể dẫn mười vạn quân tung hoành đất Hung Nô được, ra mặt lừa người! Và Tần gây chuyện với người Hồ, bọn Trần Thắng nhân đấy nổi lên. Đến nay, vết thương chưa lành, Khoái lại ra mặt nịnh bợ, muốn khiến thiên hạ lay động.” Bấy giờ trên điện đều sợ, Thái hậu bãi triều, rồi không bàn lại chuyện đánh Hung Nô nữa.
Quý Bố làm Quận thú Hà Đông, thời Hiếu Văn đế, có người nói Quý Bố hiền năng, Hiếu Văn đế triệu đến, muốn cho làm Ngự sử đại phu. Lại có người nói Quý Bố dũng lược, là sâu rượu nên khó gần. Đến nơi, lưu lại một tháng, được triệu kiến rồi thôi. Quý Bố nhân đó nói: “Thần không có công mà trộm được sủng ái, ở Hà Đông chờ định tội. Bệ hạ vô cớ triệu thần, như thể ắt có người cho thần lừa dối bệ hạ. Nay thần đến, không phải làm gì, cho về, người đó ắt hủy báng thần. Bệ hạ dựa vào lời khen của một người mà triệu kiến thần, vì lời hủy báng của một người mà cho thần về, thần sợ kẻ có hiểu biết trong thiên hạ sẽ nhìn thấu bệ hạ.” Hoàng thượng lặng thinh, hổ thẹn, hồi lâu mới nói: “Hà Đông là quận tay chân của ta[1], nên mới đặc biệt triệu kiến ông.” Bố cáo từ về giữ chức ở Hà Đông.
Tào Khâu người Sở là biện sĩ, nhiều lần xu phụ người quyên quý vì tiền vàng. Phụng sự quý nhân là bọn Triệu Đồng, thân với Đậu Trường quân. Quý Bố biết chuyện, gửi thư can Đậu Trường quân rằng: “Tôi nghe nói Tào Khâu sinh không đường hoàng, chớ qua lại với hắn.” Đến khi Tào Khâu sinh về, muốn có thư giới thiệu với Quý Bố. Đậu Trường quân nói: “Quý tướng quân không thích túc hạ, túc hạ không nên đến.” Cố nài xin thư giới thiệu, rồi lên đường. Sai người mang thư đến trước, Quý Bố quả nhiên cả giận, đợi Tào Khâu đến. Tào Khâu đến, liền với Quý Bố rồi nói: “Người Sở có câu ngạn ngữ: 'Được trăm cân vàng, chẳng bằng được tiếng ừ của Quý Bố', sao túc hạ được danh tiếng ở nước Lương, Sở vậy? Vả tôi là người Sở, túc hạ cũng là người Sở. Tôi ngao du dương danh túc hạ khắp thiên hạ, sao không được coi trọng? Sao túc hạ cự tuyệt tôi quá đáng thế?" Quý Bố bèn cả mừng, dẫn vào, giữ lại mấy tháng, coi như thượng khách, về đưa hậu lễ. Danh tiếng Quý Bố vì thế càng nổi, nhờ Tào Khâu phát dương cho vậy.
Em trai Quý Bố là Quý Tâm, dũng khí bậc nhất Quan Trung, gặp người cung kính cẩn trọng, làm việc trượng nghĩa, trong nghìn dặm vuông, kẻ sĩ đều tranh chết vì ông ta. Từng giết người, trốn sang Ngô, ẩn ở nhà Viên Ty. Phụng sự Viên Ty như tôn trưởng, coi bọn thuộc hạ Quán Phu, Tịch Phúc như em trai. Từng làm Trung tư mã, quan Trung úy Chất Đô không dám không gia lễ. Nhiều thanh niên thường mạo danh Quý Tâm để hành sự. Bấy giờ, Quý Tâm nhờ trí dũng, Quý Bố nhờ được tin dùng, nổi tiếng khắp Quan Trung.
Cậu ruột Quý Bố là Đinh Công, làm tướng quân nước Sở. Đinh Công vì Hạng Vũ truy đuổi khiến Cao tổ khốn đốn phía tây Bành Thành, vũ khí ngắn chạm nhau, Cao tổ bí bách quá, quay sang nói với Đinh Công: “Hai người hiền há tàn hại nhau ư?” Thế là Đinh Công dẫn quân về, Hán vương liền thoát đi. Đến khi Hạng vương bị diệt, Đinh Công yết kiến Cao tổ. Cao tổ sai đem Đinh Công vào chém trong quân, nói: “Đinh Công làm bề tôi Hạng vương mà bất trung, khiến Hạng vương mất thiên hạ, là tội của Đinh Công.” Bèn chém Đinh Công, nói: “Để người làm tôi đời sau không dám bắt chước Đinh Công!”
Loan Bố
Loan Bố, người nước Lương. Hồi đầu, Lương vương Bành Việt là thường dân, từng giao du với Bố. Nghèo khốn, đi làm mướn ở Tề, tôi đòi cho người bán rượu. Được mấy năm, Bành Việt bỏ nhà đến làm trộm ở vùng Cự Dã, còn Bố bị người ta cướp rồi bán, làm nô bộc ở Yên. Báo thù cho chủ nhà, được tướng Tang Đồ nước Yên cho làm Đô úy. Tang Đồ sau làm Yên vương, lấy Bố làm tướng quân. Khi Tang Đồ làm phản, Hán đánh Yên, bắt được Bố. Lương Vương Bành Việt nghe tin, bèn tâu lên, xin chuộc Bố vì từng làm đại phu của Lương.
Đi sứ sang Tề, chưa về, nhà Hán triệu Bành Việt, trách tội mưu phản, giết cả ba họ. Rồi bêu đầu Bành Việt dưới thành Lạc Dương, chiếu rằng: “Ai đến lấy đầu hoặc nhìn, phải bắt ngay.” Bố từ Tề về, tâu việc dưới đầu Bành Việt, tế lễ khóc thương. Quan lại bắt Bố trình lên. Hoàng thượng triệu Bố, mắng rằng: “Ngươi với Bành Việt làm phản chăng? Ta cấm người ta lấy đầu, riêng ngươi đến tế lễ khóc lóc, rõ ràng là cùng Việt làm phản. Mau nấu nó.” Đương kéo ném vào vạc, Bố quay lại nói: “Xin nói một lời rồi chết.” Hoàng thượng hỏi: “Nói gì?” Bố đáp: “Đương lúc Hoàng thượng bị khốn ở Bành Thành, thua trận ở Huỳnh Dương, Thành Cao, sở dĩ Hạng vương không thể đuổi sang tây, vì có Bành vương đất Lương, cùng Hán hợp tung Sở phải khốn khổ. Lúc ấy, Bành vương ngoái đầu một cái, hợp với Sở thì Hán tan ngay, quay về Hán thì Sở tan ngay. Vả lại hội chiến ở Cai Hạ, không có Bành vương, họ Hạng không bị diệt. Thiên hạ đã yên định, Bành vương được nhận phù tiết phân phong, cũng muốn truyền cho muôn đời. Nay bệ hạ một phen trưng dụng quân nước Lương, Bành vương vì ốm không đến mà bệ hạ nghi là làm phản, phản đâu chưa thấy, chỉ dựa vào tiểu tiết giết đi, thần sợ công thần ai nấy tự thấy nguy hiểm. Nay Bành vương đã chết, thần sống chẳng bằng chết, xin được vào vạc.” Thế là Hoàng thượng bèn xá tội cho Loan Bố, phong làm Đô úy.
Thời Hiếu Văn đế, làm Tướng quốc nước Yên, quan đến tướng quân. Loan Bố tự cho: “Khốn cùng mà không thể nhún mình giấu chí, không phải người chân chính; giàu sang mà không thể thỏa ý, không phải người hiền.” Thế rồi ai từng có ân đức, báo đáp trọng hậu, ai từng có thù oán, dùng pháp giết chết. Lúc Ngô và Sở làm phản, nhờ quân công nên được phong làm Du hầu, lại được làm Tướng quốc nước Yên. Một dải Yên, Tề đều lập đền thờ Loan Bố, hiệu là Loan Công xã.
Hán Cảnh đế niên hiệu Trung Nguyên năm thứ năm, Loan Bố qua đời, con trai là Bôn thừa kế tước hầu, làm quan Thái thường, dùng con vật hiến tế không đúng quy định, nước phong bị phế.
Thái sử công bàn rằng: Khí lực như Hạng Vũ mà Quý Bố còn nhờ vào dũng được nổi danh ở Sở, thân nhiều lần đạp lên địch cướp cờ xí, có thể gọi là tráng sĩ. Nhưng đến khi bị tội, làm nô bộc cho người để không phải chết, sao hạ mình đến thế! Ông ta hẳn tự cậy tại mình, cho nên chịu nhục mà không hổ thẹn, muốn có chỗ thi thố hết khả năng, cuối cùng làm danh tướng nhà Hán. Người hiền năng thực sự coi trọng mạng sống. Như kẻ tỳ thiếp tiện nhân vì phẫn uất mà tự sát, đó không phải có dũng khí, chẳng qua không nghĩ ra cách gì khác thôi. Loan Bố khóc Bành Việt, đi đến vạc nước sôi như trở về, ông ta thực biết chỗ của mình, không coi trọng mạng sống. Dẫu bậc sĩ tiết liệt thời cổ cũng đâu hơn gì!
[1] Ý nói Hà Đông là quận quan trọng.
