Ngụy Báo
Ngụy Báo vốn là công tử nước Ngụy, anh là Ngụy Cữu, thời nước Ngụy trước đây được phong là Ninh Lăng quân. Tần diệt Ngụy, đày Cữu đến đất khác làm dân thường. Trần Thắng dấy lên xưng vương, Cữu liền qua theo. Trần vương sai Chu Thị người Ngụy chiếm đất Ngụy, đất Ngụy bị hạ, muốn lập Chu Thị làm Ngụy vương. Chu Thị nói: “Thiên hạ hỗn loạn, mới thấy tôi trung. Nay thiên hạ cùng phản Tần, theo nghĩa ắt lập hậu duệ Ngụy vương mới phải.” Tề, Triệu mỗi nước phái năm mươi cỗ xe, lập Chu Thị làm Ngụy vương. Thị từ chối không nhận, đón Ngụy Cữu ở đất Trần. Qua lại năm lần, Trần vương bèn sai đón Cữu lập làm Ngụy vương.
Chương Hàm đánh bại Trần vương, bèn tiến quân đến Lâm Tế đánh Ngụy vương. Ngụy vương sai Chu Thị đi cầu cứu Tề, Sở. Tề, Sở sai Hạng Tha, Điền Ba cầm quân theo Thị cứu Ngụy. Chương Hàm đánh bại, giết được bọn quân Chu Thị, bao vây Lâm Tế. Cữu vì dân mình nên hẹn đầu hàng. Ước định xong, Cữu tự thiêu chết.
Ngụy Báo trốn sang Sở. Sở Hoài vương cấp cho Ngụy Báo mấy nghìn người, chiếm lại đất Ngụy. Hạng Vũ đánh bại quân Tần, Chương Hàm đầu hàng. Báo hạ hơn hai mươi thành của Ngụy, lập Báo làm Ngụy vương. Báo dẫn tinh binh theo Hạng Vũ vào Quan Trung. Hán vương năm đầu, Hạng Vũ phong cho chư hầu, muốn có đất Lương, bèn dời Ngụy vương Báo ra Hà Đông, đóng đô ở Bình Dương, làm Tây Ngụy vương.
Hán vương trở lại bình định Tam Tần, qua Lâm Tấn, Ngụy vương Báo đem nước quy phục, theo đánh Sở ở Bình Thành. Hán thua, về đến Huỳnh Dương, Báo xin về thăm bệnh mẹ, đến nước, liền chặn bến Hoàng Hà phản nhà Hán. Hán vương hay tin Ngụy Báo làm phản, đang lo Sở phía đông, chưa kịp đánh, bảo Lịch sinh rằng: “Người dùng lời lẽ uyển chuyển thuyết phục Ngụy Báo, nếu được ta sẽ phong cho ngươi vạn hộ.” Lịch sinh thuyết phục Báo. Báo từ tạ rằng: “Người sống một đời như ngựa bạch cầu lướt qua khe vách thôi. Nay Hán vương ngạo mạn khinh nhục người, chửi mắng bề tôi chư hầu như nô lệ, không có lễ tiết trên dưới, tôi không muốn nhẫn nhục để gặp lại nữa.” Thế rồi Hán vương sai Hàn Tín đánh, bắt được Báo ở Hà Đông, áp giải đến Huỳnh Dương, đem nước của Báo lập thành quận. Hán vương sai Báo giữ Huỳnh Dương. Sở bao vây rất cấp bách, Chu Hà liền giết Ngụy Báo.
Bành Việt
Bành Việt người Xương Ấp, tự là Trọng. Thường đánh cá ở đầm Cự Dã, kết đảng trộm cướp. Trần Thắng, Hạng Lương dấy binh, có người thanh niên bảo Việt: “Các bậc hào kiệt nối nhau phản Tần, Trọng có thể đến, cũng nên bắt chước theo họ.” Bành Việt đáp: “Hai rồng đang đấu, hãy đợi đã.”
Được hơn một năm, người thanh niên ở đầm tụ họp hơn trăm người, đến theo Bành Việt, nói: “Xin Trọng làm đầu lĩnh.” Việt tạ từ rằng: “Tôi không muốn nhập bọn cùng các ông.” Người thanh niên cố mời, Việt bèn đồng ý. Hẹn họ hôm sau khi mặt trời lên gặp nhau, ai đến muộn, chém. Sáng hôm sau, lúc mặt trời lên, hơn chục người đến muộn, có người mãi trưa mới tới. Thế là Việt tạ lỗi: “Tôi già rồi, các vị ép làm đầu lĩnh. Nay hẹn mà nhiều người muộn, không thể giết hết, chỉ chém người đến muộn nhất.” Rồi lệnh đội trưởng chém kẻ đó. Mọi người cười nói: “Làm gì đến mức ấy! Sau xin không dám nữa.” Thế rồi Việt lôi người kia ra chém, lập đàn tế, ban bố lệnh cho thuộc hạ. Thuộc hạ đều kinh ngạc, sợ Việt, không dám ngẩng nhìn. Bèn tiến đánh chiếm đất, thu quân binh tản mác của chư hầu, được trên nghìn người.
Bái công từ phía bắc huyện Đãng đánh vào Xương Ấp, Bành Việt đem quân giúp. Chưa hạ được Xương Ấp, Bái công dẫn quân sang phía tây. Bành Việt cũng đem quân đóng trong đầm Cự Dã, thu quân tản mác của Ngụy. Hạng Tịch vào Quan Trung, phong vương cho chư hầu, trở về, quân Bành Việt hơn vạn người, không biết theo ai. Hán vương năm đầu, mùa thu, Tề vương Điền Vinh phản Hạng vương, Hán bèn sai người ban cho Bành Việt ấn tướng quân, sai xuống Tế Âm đánh Sở. Sở sai Tiêu công Giác cầm quân đánh Việt, Việt cả phá quân Sở. Hán vương năm thứ hai, mùa xuân, Hán cùng Ngụy vương Báo và chư hầu sang đông đánh Sở, Bành Việt đem hơn ba vạn quân đến Ngoại Hoàng theo Hán. Hán vương nói: “Bành tướng quân thu được hơn chục thành ở Ngụy, muốn lập ngay hậu duệ nước Ngụy. Nay Tây Ngụy vương Báo cũng là em họ Ngụy vương Cữu, thực là hậu duệ nước Ngụy.” Bèn phong Bành Việt làm Tướng quốc nước Ngụy, toàn quyền cầm quân Ngụy, bình định đất Lương.
Hán vương thua ở Bình Thành, thu quân sang tây, Bành Việt cũng mất các thành đã hạ được, một mình đem quân đến đóng phía trên Hoàng Hà. Hán vương năm thứ ba, Bành Việt thường qua lại làm du binh cho Hán vương, đánh Sở, cắt đường vận lương phía sau đất Lương. Hán vương năm thứ tư, mùa đông, Hạng vương cùng Hán vương cự nhau ở Huỳnh Dương, Bình Việt đánh hạ mười bảy thành ở Thư Dương, Ngoại Hoàng. Hạng vương nghe tin, bèn sai Tào Cữu giữ Thành Cao, đích thân sang đông thu thành ấp đã bị Bành Việt đánh hạ, thảy thu về Sở. Việt đem quân chạy lên Cốc Thành ở phía bắc. Hán vương năm thứ năm, mùa thu, Hạng vương chạy xuống phía nam đến Dương Hạ, Bành Việt lại hạ hơn hai mươi thành cạnh Xương Ấp, thu hơn mười hộc thóc, cấp lương cho quân Hán vương.
Hán vương thua, sai sứ triệu Bành Việt hợp sức đánh Sở. Việt nói: “Đất Ngụy mới định, còn sợ Sở, chưa thể đi.” Hán vương đuổi đánh Sở, bị Hạng Tịch đánh bại tại Cố Lăng, bèn nói với Lưu hầu rằng: “Quân chư hầu không theo, phải làm sao đây?" Lưu hầu đáp: “Việc lập Tề vương là Tín, không phải ý của quân vương, Tín cũng không tự giữ vững được. Bành Việt vốn bình định đất Lương, có nhiều công lao, ban đầu quân vương vì việc Ngụy Báo, phong Bành Việt làm Tướng quốc nước Ngụy. Nay Báo chết, không người nối dõi, và Việt cũng muốn làm vua, quân vương không quyết từ sớm. Hãy ước định với hai nước: nếu thắng Sở, từ Thư Dương lên bắc đến Cốc Thành, đều lấy phong cho Bành tướng quốc làm vua; từ đất Trần sang đông đến biển, cấp cho Tề vương Tín. Tề vương Tín nhà ở Sở, ý ông ta muốn được về ấp cũ. Quân vương cắt đất ấy hứa cấp cho hai người, nay có thể gọi họ đến; nếu không; việc chưa rõ thế nào.” Thế rồi Hán vương sai sứ đến chỗ Bành Việt, theo kế của Lưu hầu. Sứ giả đến, Bành Việt liền đem hết quân tụ hội ở Cai Hạ, rồi phá Sở. Hạng Tịch chết. Mùa xuân, lập Bành Việt làm Lương vương, đóng đô ở Định Đào.
[Hán Cao tổ] năm thứ sáu, triều kiến ở đất Trần. Năm thứ chín, năm thứ mười, đều đến chầu ở Trường An.
Năm thứ mười, mùa thu, Trần Hy làm phản ở đất Đại, Cao đế đích thân đến đánh, tới Hàm Đan, trưng dụng quân của Lương vương. Lương vương cáo ốm, sai tướng đem quân đến Hàm Đan. Cao đế giận, sai người trách Lương vương. Lương vương sợ, muốn đích thân đến tạ tội. Tướng của Lương vương là Hỗ Triếp nói: “Vương ban đầu không đến, bị trách mới đến, đến ắt bị bắt. Chẳng bằng dấy binh làm phản.” Lương vương không nghe, cáo ốm. Lương vương giận viên Thái bộc, muốn đem chém. Viên Thái bộc chạy trốn sang Hán, tố cáo Lương vương cùng Hỗ Triếp mưu phản. Thế là hoàng thượng sai sứ bắt Lương Vương, Lương vương không biết, bị bắt, cầm tù giải đến Lạc Dương. Quan hữu ty xét việc làm phản có đủ chứng cứ, xin trị tội theo luật. Hoàng thượng xá tội cho làm dân thường, đày đến huyện Thanh Y đất Thục. Theo hướng tây đến đất Trịnh, gặp Lã hậu từ Trường An tới, muốn đến Lạc Dương, trên đường gặp Bành vương. Bành vương khóc lóc với Lã hậu, nói mình vô tội, xin về đất cũ Xương Ấp. Lã hậu đồng ý, cho cùng sang đông đến Lạc Dương. Lã hậu nói với hoàng thượng rằng: “Bành vương là tráng sĩ, nay dời đến đất Thục, là để lại mối lo, chẳng bằng giết ngay đi. Thiếp đưa y cùng về đây rồi.” Thế là Lã hậu lệnh xá nhân tố cáo Bành Việt lại mưu phản. Đình úy là Vương Điền Khai tâu xin giết cả họ Bành Việt. Hoàng thượng cho là phải, bèn giết tông tộc Bành Việt, nước phong bị phế.
Thái sử công bàn rằng: Ngụy Báo, Bành Việt tuy địa vị thấp hèn, nhưng thu ngàn dặm mau như cuốn chiếu, quay mặt về nam xưng “cô” lội trên máu thừa thắng xông lên. Mang tâm ý phản nghịch, đến khi bại, không chết còn bị cầm tù, thân bị hành hình, tại sao thế? Tài trí bậc trung trở lên còn hổ thẹn về hành vi họ, huống chi vương giả! Họ chẳng vì nguyên do nào khác, tài trí đảm lược hơn người, chỉ sợ không giữ nổi mình. Được nắm phần chuôi gang tấc, muốn nương mây biến thành rồng[1], chực đợi cơ hội, vì thế không tránh được phải vào ngục tù u tối vậy.
[1] Ý nói mới chỉ nắm được một chút quyền lực nhưng đã âm mưu phản nghịch.
