Trương Nhĩ, người ở Đại Lương, lúc còn trẻ, làm môn khách của công tử Vô Kỵ nước Ngụy. Trương Nhĩ thường đổi tên, trốn ra chơi ở Ngoại Hoàng. Trong nhà giàu nọ ở Ngoại Hoàng có người con gái rất xinh đẹp, lấy chồng ngu đần, bèn trốn chồng, đến chỗ người khách của cha chồng. Khách của cha chồng vốn biết Trương Nhĩ, bèn bảo cô gái: “Nếu nhất định phải lấy người chồng giỏi, hãy theo Trương Nhĩ.” Cô gái nghe theo, liền đòi cắt đứt với chồng, lấy Trương Nhĩ. Trương Nhĩ bấy giờ thay tên đổi họ du ngoạn, gia đình cô gái chu cấp rất hậu, vì thế Nhĩ chiêu tập tân khách từ ngàn dặm. Rồi được làm Huyện lệnh Ngoại Hoàng nước Ngụy. Tên tuổi từ đó thêm nổi. Trần Dư cũng người ở Đại Lương, thích nho thuật, nhiều lần du ngoạn đến Khổ Hình nước Triệu. Phú hộ họ Công Thừa gả con gái cho, cũng biết Trần Dư không phải người thường. Dư ít tuổi, thờ Trương Nhĩ như cha, hai người kết làm sinh tử chi giao.

Tần diệt Đại Lương, nhà Trương Nhĩ ở Ngoại Hoàng. Lúc Cao tổ mặc áo vải[1], từng nhiều lần theo Trương Nhĩ du ngoạn, làm khách mấy tháng. Tần diệt Ngụy được mấy năm, nghe nói hai người là danh sĩ nước Ngụy, thưởng ngàn vàng cho ai tìm được Trương Nhĩ, năm trăm lượng vàng nếu tìm được Trần Dư. Trương Nhĩ và Trần Dư liền đổi họ tên, cùng đến đất Trần, làm người coi cổng để nuôi thân. Hai người đứng đối diện nhau. Có viên lại trong làng thường nhân Trần Dư phạm lỗi dùng roi đánh, Dư chực đứng lên chống trả, Trương Nhĩ giẫm lên chân Dư, bảo chịu đòn. Viên lại đi rồi, Trương Nhĩ mới dẫn Trần Dư đến dưới gốc dâu trách rằng: “Từ đầu tôi đã nói với anh thế nào? Nay gặp chút nhục nhỏ đã muốn giết viên lại rồi ư?” Trần Dư cho là phải. Tần hạ chiếu thư treo thưởng tìm hai người, hai người lại lấy danh nghĩa giữ cổng sai người vào làng lùng bắt.

Trần Thiệp dấy binh ở đất Kỳ, tiến vào đất Trần, quân có mấy vạn. Trương Nhĩ, Trần Dư yết kiến Trần Thiệp. Thiệp cùng thân tín vốn nghe danh Trương Nhĩ, Trần Dư hiền năng, nhưng chưa từng gặp, gặp thì cả mừng.

Các bậc hào kiệt, phụ lão đất Trần bèn nói với Trần Thiệp: “Tướng quân thân mang giáp bền, nắm binh khí sắc, thống suất sĩ tốt diệt Tần bạo ngược, khôi phục xã tắc của Sở, bảo tồn nước bị diệt vong, kế nối dòng mạch đã dứt, công đức đáng được làm vua. Vả lại, thống lãnh các tướng trong thiên hạ, không làm vua không thể được, xin tướng quân tự lập làm Sở vương.” Trần Thiệp hỏi Trương Nhĩ và Trần Dư, cả hai đáp rằng: “Tần vô đạo, phá đất nước người, diệt xã tắc người, cắt hậu thế người, khiến trăm họ mỏi mệt, tiêu tán hết của cải. Tướng quân trợn mắt bạo gan, đưa ra kế sách muôn chết không đoái hoài một phần sống, vì thiên hạ trừ bạo tàn. Nay mới đến đất Trần đã xưng vương, tỏ cho thiên hạ thấy niềm riêng. Xin tướng quân chớ xưng vương, kíp dẫn quân sang tây, sai người lập con cháu của sáu nước, tự dựng bè đảng, tăng cường thế lực đối địch với Tần. Địch nhiều thì phải chia sức, cùng bè đảng đông thì quân sẽ mạnh. Như thế ngoài nội không phải giao binh, trong huyện không cần giữ thành, diệt Tần hung bạo, chiếm Hàm Dương để ra lệnh cho chư hầu. Chư hầu diệt vong mà rồi được lập, dùng đức khiến họ thần phục, như thế nghiệp đế vương ắt thành. Nay một mình xưng vương ở Trần, e thiên hạ sẽ tan rã.” Trần Thiệp không nghe, tự lập làm vua.

Trần Dư lại nói với Trần vương rằng: “Đại vương cất quân đất Lương, đất Sở rồi sang phía tây, cốt vào quan ải, chưa kịp thu đất Hà Bắc. Thần thường du ngoạn nước Triệu, biết hào kiệt và địa hình ở đó, xin đem kỳ binh lên phía bắc lấy đất Triệu.” Thế là Trần vương lấy người quen cũ ở đất Trần là Vũ Thần làm tướng quân, Thiệu Tao làm hộ quân, lấy Trương Nhĩ, Trần Dư làm Tả hữu hiệu úy, cấp cho ba nghìn quân, lên phía bắc chiếm đất Triệu.

Bọn Vũ Thần từ Bạch Mã vượt Hoàng Hà, đến các huyện, thuyết phục hào kiệt rằng: “Tần thi hành chính sự bạo ngược, hình phạt hà khắc, tàn hại thiên hạ mấy chục năm rồi. Phía bắc phải lao dịch ở Trường thành, phía nam đi lính thú ở Ngũ lĩnh, trong ngoài không yên, trăm họ mỏi mệt, dựa đầu người thu thuế khóa, cung ứng phí tổn quân đội, của hết sức cùng, dân không sống nổi. Lại thêm hình luật hà khắc, khiến thiên hạ cha con không yên. Trần vương vung tay khởi xướng thiên hạ, làm vua đất Sở, rộng hai nghìn dặm, không ai không theo, nhà nhà tự lấy làm giận, người người tự mình chiến đấu, thảy đều báo oán, tấn công kẻ thù, ở huyện giết Huyện lệnh, Huyện thừa, ở quận giết Quận thú, Quận úy. Nay đã lấy quốc hiệu là Đại Sở, lên ngôi ở đất Trần, sai Ngô Quảng, Chu Văn đem trăm vạn quân sang tây đánh Tần. Người không nhân lúc này làm nên nghiệp được phong hầu, không phải hào kiệt vậy. Các ngài thử cùng suy tính xem! Thiên hạ chung lòng mà khổ với Tần lâu rồi. Dựa sức thiên hạ để đánh vua vô đạo, báo oán cho cha anh làm nên nghiệp được cắt chia đất, là cơ hội của kẻ sĩ vậy.” Hào kiệt đều cho là phải. Liền tiến hành gom quân, được mấy chục vạn, phong Vũ Thần làm Vũ Tín quân. Hạ mười thành nước Triệu, các thành khác đều giữ vững, không chịu hàng.

Bèn dẫn quân sang đông bắc đánh Phạm Dương. Khoái Thông người Phạm Dương nói với Huyện lệnh Phạm Dương rằng: “Trộm nghe ngài sắp chết, nên đến viếng. Nhưng chúc mừng ngài gặp Thông này nên được sống.” Huyện lệnh Phạm Dương hỏi: “Sao lại viếng tôi?” Đáp rằng: “Pháp chế nước Tần hà khắc, túc hạ làm Huyện lệnh Phạm Dương mười năm rồi, giết cha người ta, khiến con người ta côi cút, chặt chân người ta, thích chữ lên trán người ta, nhiều không kể xiết. Thế nhưng những kẻ cha từ con hiếu không ai dám cầm dao đâm vào bụng ngài, vì sợ pháp chế Tần thôi. Nay thiên hạ đại loạn, pháp chế nhà Tần không được thi hành, thế thì cha từ con hiếu sẽ cầm dao đâm bụng ngài để thành danh, nên tôi đến viếng ngài vậy. Nay chư hầu phản Tần rồi, quân của Vũ Tín quân sắp đến, còn ngài giữ vững Phạm Dương, đám trai tráng đều tranh giết ngài, hàng Vũ Tín quân. Ngài kíp sai tôi đến gặp Vũ Tín quân, có thể chuyển hóa thành phúc chính là ở lúc này vậy.”

Huyện lệnh Phạm Dương liền sai Khoái Thông đến yết kiến Vũ Tín quân, nói: “Túc hạ ắt muốn đánh thắng sau mới cướp đất, đánh được sau mới hạ thành, tôi trộm cho là nhầm. Thực lòng theo kế của tôi, có thể không đánh mà họ được thành, không đánh mà cướp được đất, truyền hịch mà bình định ngàn dặm, vậy được không?” Vũ Tín quân hỏi: “Thế là thế nào?" Khoái Thông đáp: “Nay Huyện lệnh Phạm Dương đang chỉnh đốn sĩ tốt để chống giữ, khiếp nhược mà sợ chết, tham lam mà trọng giàu sang, nên muốn hàng trước thiên hạ, sợ ngài cho là quan do Tần đặt, rồi giết như mười thành trước. Nay trai tráng Phạm Dương cũng muốn giết Huyện lệnh của họ, tự đem thành đó chống ngài. Sao ngài không trao tôi ấn phong hầu để phong cho Huyện lệnh Phạm Dương, ông ta sẽ đem thành hàng ngài, đám trai tráng cũng không dám giết Huyện lệnh của họ. Ngài sai Huyện lệnh Phạm Dương cưỡi xe có bánh màu son, ruổi xe ngoài thành nước Yên, Triệu. Người ngoài thành nước Yên, Triệu thấy, đều nói là Huyện lệnh Phạm Dương là người hàng trước, liền vui mừng, các thành ở Yên, Triệu có thể không đánh mà hàng vậy. Điều ấy tôi gọi là truyền hịch mà bình định ngàn dặm đó.” Vũ Tín quân theo kế đó, nhân đấy sai Khoái Thông ban cho Huyện lệnh Phạm Dương ấn phong hầu. Đất Triệu biết chuyện, không đánh mà hơn ba mươi thành xin hàng.

Đến Hàm Đan, Trương Nhĩ và Trần Dư nghe quân Chu Chương vào ải, đến sông Hy thì lui; lại nghe các tướng chiếm đất cho Trần vương, nhiều người hủy báng nên bị giết, hai người oán Trần vương không theo kế của mình, không cho mình làm tướng, chỉ cho làm hiệu úy. Bèn nói với Vũ Thần: “Trần vương dấy binh đất Kỳ, đến đất Trần xưng vương, không chịu lập con cháu sáu nước. Nay tướng quân đem ba nghìn quân hạ mấy chục thành ở Triệu, một mình đóng ở Hà Bắc, không xưng vương không thể trấn giữ đất này. Vả Trần vương nghe sàm tấu, về báo, e không thoát khỏi họa. Chẳng bằng lập anh em làm vua; nếu không, lập ngay hậu duệ nước Triệu. Tướng quân chớ lỡ thời cơ, thời gian không chờ đợi.” Vũ Thần liền nghe theo, tự lập làm Triệu vương. Phong Trần Dư làm đại tướng quân, Trương Nhĩ làm Hữu thừa tướng, Thiệu Tao làm Tả thừa tướng.

Sai người báo cho Trần vương, Trần vương cả giận, muốn giết hết gia tộc bọn Vũ Thần, rồi đem quân đánh Triệu. Tướng quốc Phòng Quân của Trần vương can rằng: “Tần chưa bị diệt mà giết cả gia tộc bọn Vũ Thần, như thế lại xuất hiện một nước Tần vậy. Chẳng bằng nhân đó chúc mừng, sai ông ta kíp đem quân sang tây đánh Tần.” Trần vương cho là phải, theo kế đó, đem giải người nhà bọn Vũ Thần vào cung, phong con của Trương Nhĩ là Ngao làm Thành Đô quân.

Trần vương sai sứ đến chúc mừng Triệu, lệnh mau đem quân sang tây vào ải. Trương Nhĩ, Trần Dư nói với Vũ Thần: “Đại vương xưng vương ở Triệu, không phải ý của Sở, họ chỉ dùng kế chúc mừng đại vương. Sở đã diệt Tần, ắt đem quân đánh Triệu. Xin đại vương đừng đem quân sang tây, hãy lên bắc đánh đất Yên, Đại, nam thu lấy Hà Nội để mở rộng cho mình. Triệu phía nam chiếm sông lớn, bắc có đất Yên, Đại, Sở dẫu thắng Tần, ắt không dám chế phục Triệu.” Triệu vương cho là phải, nhân đó không đem quân sang tây, mà sai Hàn Quảng chiếm đất Yên, Lý Lương chiếm Thường Sơn, Trương Yểm chiếm Thượng Đảng.

Hàn Quảng đến đất Yên, người Yên nhân đó lập Quảng làm Yên vương. Triệu vương bèn cùng Trương Nhĩ, Trần Dư lên phía bắc chiếm đất biên giới nước Yên. Triệu vương ra ngoài, bị quân Yên bắt được. Tướng Yên bỏ tù, muốn được chia nửa nước Triệu mới thả Triệu vương. Sứ giả sang, Yên liền bắt giết để đòi đất. Trương Nhi, Trần Dư lo lắng về việc đó. Có người lính nấu ăn nói với người trong nhà rằng: “Tôi sẽ thay ông thuyết phục Yên vương, rồi cùng Triệu vương ngồi xe trở về.” Người trong nhà đều cười nói: “Hơn chục sứ giả sang, đều bị giết, ngươi làm sao đưa được đại vương về?” Người đó bèn chạy sang quân doanh nước Yên. Tướng Yên cho gặp, y hỏi tướng Yên: “Ông biết tôi muốn gì không?” Tướng Yên đáp: “Ngươi muốn Triệu vương thôi.” Lại hỏi: “Ông biết Trương Nhĩ, Trần Dư là người thế nào không?” Tướng Yên đáp: “Là người hiền năng.” Hỏi: “Biết chí của họ thể nào không?" Đáp: “Muốn cứu vua họ thôi.” Tên lính nấu ăn nước Triệu bèn cười nói: “Ông chưa biết điều họ muốn đâu. Vũ Thần, Trương Nhĩ, Trần Dư, vung roi ngựa hạ mấy chục thành của Triệu, họ đều muốn ngoảnh mặt về nam làm vua, há muốn trọn đời làm khanh tướng ư? Ôi, bề tôi và chúa há có thể giống nhau ư? Thiết nghĩ quyền thế mới được yên định, chưa dám chia nhau làm vua, tạm theo ngôi thứ lớn nhỏ, trước lập Vũ Thần làm vua, ổn định lòng người nước Triệu. Nay đất Triệu đã thần phục, hai người đó cũng muốn chia Triệu để làm vua, chưa đến lúc thôi. Nay ông bỏ tù Triệu vương. Hai người họ lấy danh nghĩa đòi Triệu vương, thực lại muốn Yên giết đi, hai người chia Triệu để tự lập. Một nước Triệu còn xem thường Yên, huống chi hai vua hiền kè kè hai bên, rồi trách tội giết vua họ, việc diệt Yên rất dễ dàng vậy.” Tướng Yên cho là phải, bèn thả Triệu vương, tên lính đánh xe chở Triệu vương về.

Lý Lương bình định xong Thường Sơn, về báo tin, Triệu vương lại sai Lương chiếm Thái Nguyên. Đến Thạch Ấp, quân Tần chặn Tỉnh Hình, chưa tiến lên được. Tướng Tần vờ xưng Nhị thế, sai người đưa thư cho Lý Lương, thư không dán, viết: “Lương từng thờ ta, được hiển quý sủng ái. Nếu Lương vì Tần phản Triệu, xá tội cho Lương, khiến Lương hiển quý.” Lương nhận được thư, hãy còn ngờ. Bèn trở về Hàm Đan xin thêm quân. Chưa đến nơi, trên đường gặp chị Triệu vương ra ngoài uống rượu, hơn trăm kỵ mã đi theo. Lý Lương từ xa trông thấy, cho là Triệu vương, phủ phục bên đường yết kiến. Chị Triệu vương uống say, không biết là tướng Triệu, sai kỵ mã đáp tạ Lý Lương. Lý Lương vốn người hiển quý, đứng dậy, thẹn với quan lại tùy tòng. Quan tùy tòng có người nói: “Thiên hạ phản Tần, ai giỏi lập trước. Và Triệu vương vốn xuất thân dưới quyền tướng quân, nay người đàn bà kia thấy tướng quân mà không thèm xuống xe, xin đuổi giết đi.” Lý Lương nhận được thư của Tần, vốn muốn phản Triệu, chưa quyết, nhân lúc này tức giận, sai người đuổi giết chị Triệu vương trên đường, rồi đem quân đánh úp Hàm Đan. Hàm Đan không hay biết, Lương đã giết Vũ Thần, Thiệu Tao. Người Triệu phần nhiều là tai mắt của Trương Nhĩ, Trần Dư, nhờ đó họ thoát được. Thu thập quân binh, được mấy vạn người. Có người khách nói với Trương Nhĩ: “Hai ông là khách trọ, muốn khiến Triệu quy phụ, khó đấy, chỉ có lập con cháu Triệu, dùng nghĩa phò giúp thì có thể thành công.” Bèn tìm được Triệu Yết, lập làm Triệu vương đóng tại Tín Đô. Lý Lương tiến quân đánh Trần Dư, bị Dư đánh bại, Lương chạy về theo Chương Hàm.

Chương Hàm dẫn quân tới Hàm Đan, dời hết dân đến Hà Nội, san phẳng thành quách. Trương Nhĩ cùng Triệu vương là Yết chạy vào thành Cự Lộc, Vương Ly bao vây. Trần Dư lên phía bắc thu quân ở Thường Sơn, được mấy vạn người, đóng quân phía bắc Cự Lộc. Quân Chương Hàm đóng ở Cúc Nguyên phía nam Cự Lộc, đắp đường thông đến Hoàng Hà, tiếp lương cho Vương Ly. Quân Vương Ly lương nhiều, tấn công kíp Cự Lộc. Trong thành Cự Lộc lương hết quân ít, Trương Nhĩ nhiều lần sai người nói Trần Dư tiến quân, Trần Dư tự xét quân ít, không địch nổi Tần, không dám tiến. Được mấy tháng, Trương Nhĩ cả giận, oán Trần Dư, sai Trương Yểm, Trần Thích đến trách Trần Dư rằng: “Ban đầu tôi cùng ông kết sinh tử chi giao, nay đại vương và Nhĩ này sớm tối là chết, mà ông cầm mấy vạn quân, không chịu ứng cứu, như thế đâu phải dám chết vì nhau! Nếu thực thủ tín, sao không xông vào quân Tần cùng chết? Như thế hoặc giả có một hai phần bảo toàn được nhau.” Trần Dư đáp: “Tôi thấy trước sau không thể cứu Triệu, chỉ đem quân tận diệt thôi. Vả Dư này sở dĩ không cùng chết, muốn báo thù Tần cho Triệu vương và Trương quân. Nay cùng chết cả, như đem thịt ném cho hổ đói, ích gì đâu?” Trương Yểm, Trần Thích nói: “Việc đã nguy cấp, hãy cùng chết để làm tin, cần gì nghĩ việc về sau!” Trần Dư nói: “Tôi chết chỉ vô ích. Nhưng xin theo lời ông.” Bèn sai năm nghìn quân cho Trương Yểm, Trần Thích đến trước thử sức quân Tần, đều chết hết.

Bấy giờ, Yên, Tề, Sở nghe tin Triệu nguy cấp, đều đến cứu ứng. Trương Ngao cũng lên bắc thu quân đất Đại, được hơn vạn người, kéo đến, đều đóng bên cạnh Trần Dư, chưa dám đánh Tần. Quân của Hạng Vũ mấy lần cắt đứt đường hào của Chương Hàm, khiến quân Vương Ly thiếu lương, Hạng Vũ đem hết quân vượt Hoàng Hà, phá được Chương Hàm. Chương Hàm dẫn quân giải vây, quân chư hầu mới dám đánh Tần đang bao vây Cự Lộc, bắt sống Vương Ly. Thiệp Nhàn tự sát. Cuối cùng bảo tồn được Cự Lộc là nhờ sức quân Sở vậy.

Bởi thế Triệu vương là Yết, Trương Nhĩ mới ra được khỏi Cự Lộc, bái tạ chư hầu. Trương Nhĩ và Trần Dư gặp nhau, Nhĩ trách Trần Dư không chịu cứu Triệu, rồi hỏi Trương Yểm, Trần Thích ở đâu. Trần Dư giận đáp: “Trương Yểm, Trần Thích đòi tôi cùng chết, tôi sai năm nghìn quân đi trước thử sức quân Tần, đều chết không thoát được ra.” Trương Nhĩ không tin, cho là Dư giết họ, hỏi Trần Dư mấy lần. Trần Dư giận nói: “Không ngờ ông oán tôi sâu thế! Há nghĩ tôi coi trọng không dám bỏ ấn tướng chăng?” Bèn cởi ấn tướng, đưa cho Trương Nhĩ. Trương Nhĩ cũng ngạc nhiên không nhận. Trần Dư dậy đi nhà xí. Có người khách nói với Trương Nhĩ: “Tôi nghe: 'Trời trao không lấy, trái lại bị tội.' Nay Trần tướng quân trao ấn cho ngài, ngài không nhận, trái ý trời ắt không tốt lành. Nhận ngay đi!” Trương Nhĩ bèn đeo ấn, thu hết thuộc hạ của Dư. Trần Dư trở lại, cũng oán Trương Nhĩ không chịu từ chối ấn tín, bèn bỏ ra ngoài. Trương Nhĩ liền thu quân của Trần Dư. Trần Dư cùng mấy trăm bộ hạ thân tín làm nghề đánh cá trong đầm trên Hoàng Hà. Từ đấy Trần Dư, Trương Nhĩ sinh hiềm khích.

Triệu vương Yết về ở Tín Đô. Trương Nhĩ theo chư hầu cùng Hạng Vũ vào Quan Trung. Hán vương năm đầu, tháng Hai, Hạng Vũ lập vua các chư hầu, Trương Nhĩ vốn giao du rộng, được nhiều người nói giúp, Hạng Vũ cũng nhiều lần nghe nói Trương Nhĩ hiền năng, bèn chia nước Triệu, lập Trương Nhĩ làm Thường Sơn vương, trị sở ở Tín Đô. Tín Đô đổi tên là Tương Quốc.

Nhiều tân khách của Trần Dư nói với Hạng Vũ rằng: “Trần Dư, Trương Nhĩ có công như nhau ở Triệu.” Hạng Vũ cho rằng Trần Dư không theo vào Quan Trung, nghe nói Nhĩ ở Nam Bì, liền đem ba huyện bên cạnh Nam Bì phong cho, rồi dời Triệu vương Yết ra đất Đại.

Nhĩ làm vương, Trương Nhĩ đến nước được phong, Trần Dư càng thêm giận, nói: “Trương Nhĩ và Dư công lao ngang nhau, nay riêng Dư làm hầu, như thế Hạng Vũ không công bằng.” Đến khi Tề vương là Điền Kinh phản Sở, Trần Dư bèn sai Hạ Duyệt nói với Điền Vinh rằng: “Hạng Vũ làm chủ thiên hạ mà không công bằng, phong các tướng làm vua chỗ đất tốt, dời các vua cũ ra nơi đất xấu, nay Triệu vương ở đất Đại! Nếu đại vương cho tôi mượn quân, xin đem Nam Bì làm phên giậu.” Điền Kinh muốn tạo đảng Triệu để phản Sở, bèn phái quân theo Trần Dư. Trần Dư nhân đó đem hết quân ba huyện đánh úp Thường Sơn vương Trương Nhĩ. Trương Nhĩ thua chạy, nghĩ chư hầu không ai có thể theo về, nói: “Hán vương với ta có quen biết cũ, còn Hạng Vũ lại mạnh, lập ta làm vương, ta muốn sang Sở.” Cam công nói: “Hán vương vào Quan Trung, ngũ tinh hội tụ ở Đông Tỉnh. Đông Tỉnh là địa phận nước Tần vậy. Đến trước ắt làm bá chủ. Sở tuy mạnh, sau ắt thuộc Hán.” Vì thế Nhĩ chạy sang Hán. Hán vương cũng về bình định Tam Tần, đương bao vây Chương Hàm ở Phế Khưu. Trương Nhĩ yết kiến Hán vương, được Hán vương rất hậu đãi.

Sau khi Trần Dư đánh bại Trương Nhĩ, thu hết đất Triệu, đón Triệu vương ở đất Đại về làm Triệu vương. Triệu vương chịu ơn Trần Dư, lập Dư làm Đại vương. Trần Dư cho là Triệu vương yếu thế, nước mới yên định, không ở nước phong, lưu lại phò tá Triệu vương, rồi sai Hạ Duyệt lấy thân phận Tướng quốc giữ đất Đại.

Hán vương năm thứ hai, sang đông đánh Sở, sai sứ báo cho nước Triệu, muốn Triệu cùng đi. Trần Dư nói: “Hán giết Trương Nhĩ, tôi sẽ theo.” Thế là Hán vương tìm người giống Trương Nhĩ đem chém, mang đầu đến cho Trần Dư. Trần Dư bèn sai quân giúp Hán. Quân Hán thua ở phía tây Bành Thành, Trần Dư cũng lại biết việc Trương Nhĩ chưa chết, liền phản lại Hán.

Hán vương năm thứ ba, sau khi Hàn Tín bình định đất Ngụy, sai Trương Nhi cùng Hàn Tín đánh phá Tỉnh Hình của Triệu, chém Trần Dư trên sông Trì Thủy, đuổi giết Triệu vương Yết ở Tương Quốc. Hán lập Trương Nhĩ làm Triệu vương.

Hán vương năm thứ năm, Trương Nhĩ chết, thụy là Cảnh vương. Con là Ngao nối dõi, lập làm Triệu vương. Con gái lớn của Cao tổ là công chúa Lỗ Nguyên làm hoàng hậu của Triệu vương Ngao.

Hán Cao tổ năm thứ bảy, Cao tổ từ Bình Thành qua Triệu, Triệu vương sớm tối lộ cả áo trong, tự dâng tiến đồ ăn, lễ tiết rất khiêm hạ, đúng lễ phận con rể. Cao tổ ngồi chồm hỗm mắng nhiếc, hết sức ngạo mạn, xem thường Triệu vương. Tướng quốc nước Triệu là bọn Quán Cao, Triệu Ngọ trên sáu mươi tuổi, vốn là khách của Trương Nhĩ, bình sinh khí khái, bèn nổi giận nói: “Vua ta là vua nhu nhược vậy?” Nói với Triệu vương: “Hào kiệt thiên hạ đều nổi dậy, ai tài năng thì lập trước. Nay đại vương thờ Cao tổ rất cung kính, mà Cao tổ vô lễ, xin vì đại vương giết ông ta?” Trương Ngao cắn ngón tay bật máu, nói: “Sao ông nói lời trái đạo thế! Vả tiên nhân mất nước, nhờ Cao tổ lấy lại được, đức truyền con cháu, mảy may đều sức của Cao tổ vậy. Xin ông đừng nói nữa.” Bọn Quán Cao, Triệu Ngọ hơn chục người đều bảo nhau: “Là bọn ta sai rồi. Vua ta là bậc trưởng giả, không bội phản ân đức đâu. Bọn ta lại vì nghĩa không chịu nhục, nay oán Cao tổ làm nhục vua ta, nên muốn giết đi, há để vẩn đục đến vua ư? Việc thành thì quy công về vua, việc bại thì riêng mình chịu tội.”

Hán Cao tổ năm thứ tám, hoàng thượng từ Đông Viên về, qua Triệu, bọn Quán Cao bèn lánh tại Bách Nhân, núp bên tường định đánh. Hoàng thượng qua đây muốn nghỉ lại, trong lòng máy động, hỏi rằng: “Huyện này gọi là gì?” Đáp: “Huyện Bách Nhân.” Nói: “Bách Nhân là bị người bức bách.” Liền không ngủ lại, ra đi.

Hán Cao tổ năm thứ chín, có nhà oán Quán Cao biết mưu đó, bèn báo việc lên. Thế là hoàng thượng bắt hết Triệu vương cùng bọn Quán Cao. Hơn mười người đều tranh nhau cắt cổ tự tử, riêng Quán Cao giận mắng: “Ai khiến các ông làm thế? Nay đại vương thực sự không dự mưu mà vẫn bị bắt; các ông chết cả, ai thanh minh là đại vương không làm phản?” Bèn vào xe bưng kín, cùng Triệu vương lên Trường An. Trị tội bọn Trương Ngao. Hoàng thượng hạ chiếu cho bề tôi, tân khách nước Triệu ai theo Triệu vương bị giết cả họ. Quán Cao cùng bọn khách Mạnh Thư trên chục người, đều tự cắt tóc mang xiềng, làm gia nô cho Triệu vương, theo đến kinh đô. Quán Cao đến, trả lời ngục quan, rằng: “Riêng tôi làm việc ấy, đại vương thực không biết gì.” Pháp quan đánh mấy nghìn gậy, nung sắt áp người, toàn thân không còn chỗ nào để đánh, trước sau không chịu nói khác. Lã hậu nhiều lần nói Trương vương lấy công chúa Lỗ Nguyên, chắc không làm việc ấy. Hoàng thượng giận nói: “Giả sử Trương Ngao chiếm cả thiên hạ, há bỏ qua con gái bà ư?" Không nghe. Đình úy đem việc của Quán Cao tâu lên, Hoàng thượng nói: “[Quả là] tráng sĩ. Ai biết y, hãy dùng tình riêng hỏi xem.” Trung đại phu Tiết Công nói: “Thần cùng ấp, vốn biết ông ta. Ông ta vốn lập danh nghĩa ở Triệu, sẽ không nuốt lời vậy.” Hoàng thượng sai Tiết công mang cờ tiết đến hỏi trước xe tù. Cao ngẩng lên hỏi: “Tiết công à?” Tiết công ân cần hỏi nỗi vất vả khốn khổ, vui vẻ như lúc bình sinh, cùng chuyện trò, hỏi Trương vương có mưu kế gì không. Cao nói: “Tình người có ai không yêu cha mẹ vợ con mình? Nay tôi ba họ đều bị tội chết, há đem vua đổi lấy người thân chăng? Vốn nhà vua thực sự không làm phản, chỉ bọn tôi làm thôi.” Nói rõ chủ ý của mình, cho là vua không biết việc đó. Thế rồi Tiết công vào triều, báo lại đầy đủ, hoàng thượng bèn xá tội cho Triệu vương.

Hoàng thượng cho Quán Cao hiền năng thủ tên, sai Tiết công báo mọi việc, rằng: “Trượng vương đã được thả.” Nhân đó xá tội Quán Cao. Quán Cao mừng nói: “Vua tôi được tha rồi ư?” Tiết công đáp: “Phải.” Tiết công nói: “Hoàng thượng khen túc hạ, cho nên xá tội cho.” Quán Cao nói: “Tôi sở dĩ không chết, vì muốn minh oan Trương vương không làm phản. Nay nhà vua đã được thả, trách nhiệm của tôi hoàn thành, chết không ân hận. Vả lại làm tôi mang tiếng giết vua cướp ngôi, còn mặt mũi nào phụng sự Hoàng thượng. Nếu hoàng thượng không giết, lòng tôi chẳng hổ thẹn ư?” Bèn ngẩng đầu cắt yết hầu, rồi chết. Đương khi ấy, tên tuổi Quán Cao vang lừng thiên hạ.

Trương Ngao được tha, do lấy công chúa Lỗ Nguyên, được phong làm Tuyên Bình hầu. Thế rồi Hoàng thượng khen tân khách của Trương vương hiền năng, những người đeo xiềng làm nô lệ theo Trương Vương vào Quan Trung, không ai không được làm Tướng quốc hay Quận thú ở chư hầu. Đến thời Hiếu Huệ đế, Cao hậu, Văn đế, Hiếu Cảnh đế, con cháu các tân khách đều được làm quan hai nghìn thạch[2].

Trương Ngao mất năm Cao hậu thứ sáu. Con trai Ngao là Yển làm Lỗ Nguyên vương. Do mẹ Yển là con gái Lã hậu, Lã hậu phong làm Lỗ Nguyên vương. Nguyên vương yếu, anh em ít, bèn phong hai con của người vợ khác Trương Ngao là Thọ làm Lạc Xương hầu và Xỉ làm Tín Đô hầu. Cao hậu băng hà, người họ Lã vô đạo, đại thần giết đi, rồi phế Lỗ Nguyên vương cùng Lạc Xương hầu, Tín Đô hầu. Hiếu Văn đế lên ngôi, lại phong Lỗ Nguyên vương là Yển làm Nam Cung hầu, nối tiếp họ Trương.

Thái sử công bàn rằng: Trương Nhĩ, Trần Dư, đời truyền tụng là hiền năng, tân khách người làm của họ, không ai không phải tuấn kiệt trong thiên hạ, không ai không được chọn làm khanh tướng tại các nước họ sống. Nhưng Trương Nhĩ, Trần Dư ban đầu nghèo hèn, ước hẹn cùng sống chết, há chẳng đáng ngờ ư? Khi chiếm được nước liền tranh quyền, để rồi cùng bị diệt vong, sao ban đầu ngưỡng mộ tin nhau, sau lại bội phản nhau tàn tệ đến thế! Há chẳng phải giao du chỉ vì thế và lợi thôi ư? Danh tiếng tuy cao, tân khách tuy nhiều, song cách họ làm lại khác xa Thái Bá và Diên Lăng Quý tử vậy[3].

[1] Ý nói Hán Cao tổ Lưu Bang khi còn là thường dân.

[2] Tức tương đương với các quan cửu khanh, lang tướng trong triều; các quận Quận thú, Quận úy ngoài quận.

[3] Thái Bá: con trai trưởng của Chu Thái vương, tự động rời nước Chu, đem quyền thừa kế nhường cho Quý Lịch, tức cha của Chu Văn vương.Diên Lăng Quý tử: tức công tử Quý Trát, cha và anh nhiều lần muốn lập làm Ngô vương nhưng đều khiêm nhường không chịu nhận.