Chín giờ sáng hôm nay, tôi ăn sáng với Giám đốc Tiếp thị của bộ phận sản phẩm sữa Madone - một trong những tập đoàn thực phẩm nông nghiệp lớn nhất thế giới (doanh số 84,848 tỉ phờ-răng năm 1998, tương đương với 12,935 tỉ euro) - trong tòa boong-ke làm bằng kính và thép với kiểu thiết kế theo phong cách Albert Speer[1]. Ðể có thể lọt được vào trong đó, chân tay bạn phải sạch sẽ: người ta bảo vệ đế chế sữa chua này còn nghiêm ngặt hơn cả cơ sở quân sự. Chưa bao giờ mà sản phẩm sữa được bảo vệ tốt như lúc này. Chỉ còn thiếu những tấm bảng đề thời hạn sử dụng trên các cánh cửa tự động nữa mà thôi. Người ta cấp cho tôi một tấm thẻ từ để vào thang máy, rồi sau đó, tôi đi qua một khoang rỗng thông áp với những cò quay bằng kim loại hệt như ở tàu điện ngầm vậy. Tôi cảm thấy mình thật quan trọng, tựa hồ sắp được viếng thăm Tổng thống chứ không phải là đến gặp một lão già HEC[2] trong chiếc sơ mi cộc tay kẻ sọc. Trong thang máy, tôi thầm đọc một khổ thơ tứ tuyệt của Michel Houellebec:
“Đám người chật như nêm trong thang máy lấp loáng ánh mạ kền
Chấp nhận thử thách gian truân của họ
Các nàng thư ký lăng xăng chạy tới chạy lui
Dặm lại chút phấn son trên mặt”
Và cái bài thơ tứ tuyệt này khiến tôi cảm thấy mình hoàn toàn lạ lẫm và khó chịu.
Sau khi suy nghĩ kỹ càng, bạn sẽ đi đến kết luận rằng, buổi họp buổi sáng luôn quan trọng hơn cuộc gặp với Tổng thống. Hơn nữa, đối với tôi, nó đóng vai trò quan trọng nhất trong cuộc đời, có lẽ bởi vì nó định sẵn tất cả những gì tiếp tục xảy ra.
Tại tầng chín của công ty Madone, ban giám đốc chải chuốt trong những chiếc áo sơ mi kẻ sọc với cà vạt có in hình những con vật dễ thương. Giám đốc marketing Alfred Duler liên tục khủng bố đám nữ trợ lý của mình, còn các nàng thì mắt sưng húp vì khóc. Alfred thường bắt đầu các cuộc họp bằng một câu quen thuộc “Chúng ta ngồi họp đây không phải vì sự thỏa mãn cá nhân, mà là vì sự thỏa mãn của khách hàng”. Cứ như thể người tiêu dùng là sinh vật thuộc hành tinh khác, “Untermensch”![3] Cứ mỗi một lần nghe thấy những từ này tôi lại có cảm giác buồn nôn - không đúng hay sao - phản ứng thật lạ lùng dành cho những kẻ khom lưng cúi gối vì đống thức ăn này! Tôi cứ tự hình dung cảnh gã ta cạo râu buổi sáng, thắt cà vạt, quấy rầy đám trẻ con bằng những câu hỏi về làn hơi thở của mình, cảnh gã đứng trong gian nhà bếp với tách cà phê trên tay, lắng nghe France Info, mắt dõi theo tờ “Les Echos”. Gã thôi không ngủ với vợ kể từ năm 1975 nhưng cũng chẳng tằng tịu với ai bao giờ. Gã đọc đúng một cuốn sách một năm, và đó là cuốn sách của tác giả Alain Duhamel. Gã vận bộ complê sang trọng, tin tưởng vào vai trò quan trọng của mình trong tập đoàn, đi lại trên chiếc Mercedec to vật vã hay gầm gừ mỗi khi kẹt đường, sử dụng điện thoại di động Motorola với âm thanh bíp bíp kêu trong chiếc bao bằng da để dưới phía chiếc radio của xe hơi, nơi tiếng gào quảng cáo vang lên “CASTO- CASTO-CASTORA-MA!”, “MAMOUTH ĐẠI HẠ GIÁ, “HÃY CHỌN LỰA SẢN PHẨM THÀNH CÔNG, HÃY CHỌN LỰA BẰNG LÝ TRÍ CỦA MÌNH!”. Gã khẳng định hùng hồn, rằng sự tăng trưởng sản xuất là lợi ích cao cả, khi mà nó trở thành yếu tố “tái sản xuất”, quy tụ thành đống chồng chất những sản phẩm vô ích, không cần thiết cho cuộc sống con người mà với chúng, sớm hay muộn ta cũng sẽ bị chôn vùi. Vì gã giám đốc tiếp thị này có NIỀM TIN. Gã thao thao bất tuyệt về đức tin này trên các khóa đào tạo cao cấp: “Bạn sẽ tin vào SỰ TĂNG TRƯỞNG SẢN XUẤT!”. Cứ sản xuất ra hàng triệu tấn hàng hóa đi, chúng tôi sẽ rất vui sướng hân hoan đấy! Sự bành trướng muôn năm! Ðiều cơ bản là không được dừng lại và đừng nghĩ ngợi gì trong đầu!
Chúng tôi ngồi trong phòng họp trống không, giống như tất cả các văn phòng khác trên thế giới, xung quanh chiếc bàn họp lớn hình ô van là những chiếc ly đựng sinh tố cam hoặc những tách cà phê (do có nàng thư ký - ả nô lệ, mặt cúi gằm, rót ra từ phích).
Duler mở màn cuộc họp bằng những công thức thiêng liêng, cao cả “Tất cả những gì được công bố ở đây sẽ được coi là tối mật; chúng ta sẽ không lập biên bản cuộc họp. Ðây là cuộc họp trong điều kiện khủng hoảng; ta phải nghiên cứu khả năng cung ứng mới, nhưng mà tôi rất lo lắng tình hình quay vòng; đối thủ đã bắt đầu tung hàng nhái ra, và theo một số nguồn tin thì họ đang âm mưu chiếm lĩnh một phần thị trường tiêu thụ của ta, vì thế chúng ta đang đối mặt với sự nguy hiểm”. Trong khoảnh khắc này, tất cả mọi người ngồi quanh bàn họp bắt đầu cau mày. Nếu thêm vào đấy những chiếc mũ sắt, bộ đồng phục và bản đồ tham mưu thì có lẽ sẽ có được bộ phim hoàn hảo mang tên Le jour Le Plus Long[4].
Sau phần bình luận về thời tiết như thông lệ, Jean Francois, Giám đốc khách hàng công ty chúng tôi cất lời để tóm tắt buổi hội ý đồng thời bật máy chiếu và quét những tấm slider lên tường.
- Nào, bây giờ chúng tôi sẽ cho các bạn xem một kịch bản với độ dài ba mươi giây để bảo vệ sản phẩm Maigrelette khởi sự tấn công của đám làm hàng nhái. Tôi xin nhắc lại mục tiêu chiến lược của chúng ta mà cuộc họp trước đã xác định: Maigrelette được tung ra đúng vào thời điểm thị trường đang tụt dốc như một sản phẩm cách tân và đưa lại cách nhìn mới mẻ về loại sữa chua nhờ bao bì mẫu mã mới một cách khoa học.
Jean dứt ra khỏi máy quay và thay slide. Giờ đây, trên tường hiện ra những dòng sau bằng phông chữ đậm:
“Tính ưu việt chủ yếu của nhãn hiệu (Tiếp theo):
Ðặc trưng cảm tính
Ðối với người sành ănkhông thể cưỡng lại được
Sư thỏa mãnmốt MAIGRELETTE thanh mảnh/ Vẻ Đẹp Bổ ÍchDưỡng chất Đặc trưng
Ðặc trưng phù hợp.
Vì chẳng có ai phản ứng, gã giám đốc khách hàng vẫn tiếp tục lải nhải những điều mà nàng trợ lý (có đứa con đang bị bệnh viêm tai giữa ở nhà trẻ) đánh máy trên Word 6:
- Như đã quyết vào ngày 23, chúng tôi cùng với Luc và Alfred xây dụng trên mô típ lợi ích của người tiêu dùng: “Với Mairgellet, tôi vẫn thanh mảnh và hơn nữa, tôi sẽ còn thực hiện chế độ dinh dưỡng thông minh nhờ các loại vitamin và can xi.” Và việc phân tích các nhãn hàng đối thủ trong khu vực bộn bề này cho thấy rằng, chúng ta cần hy vọng vào công thức kép: sắc đẹp + sức khỏe. Maigrelette tốt cho cả cơ thể lẫn tinh thần tôi. Và như các cụ vẫn nói, “bổ cả đầu lẫn chân”, ha ha... hề hề hề!
Bài diễn văn này là kết quả suy nghĩ và tìm kiếm của phòng kế hoạch chiến lược (phòng của hai bà mụ bốn chục tuổi mắc chứng trầm cảm) và vài ba mống phó phòng quảng cáo (loại mặt búng ra sữa mới tốt nghiệp Cao đẳng Thương mại Dijon và chân ướt chân ráo về đây). Trước hết, bài diễn văn được sáng tạo theo mong muốn và sở thích của khách hàng đồng thời biện giải cho cái kịch bản mà tôi đề ra. Đến đây thì vị giám đốc Jean Francois của chúng tôi (hay gọi đơn giản hơn là Jet) thôi cười vì cảm thấy hơi lẻ loi. Gã tiếp tục điệu múa bụng của mình:
- Chúng tôi đã vạch ra được khái niệm thống nhất, nó trùng với ý tưởng của các copywriter đồng thời có khả năng biến lời hứa nhãn hiệu trở thành điều hấp dẫn, ít ra là ở mức độ thị giác. Còn bây giờ xin nhường lời cho Octave.
Bởi Octave là tôi cho nên tôi buộc phải đứng lên để trình bày dự án phim quảng cáo trong bầu im lặng chết chóc của các thành viên tham dự, thuyết trình về bố cục của cảnh phim từ cả tá hình ảnh màu sắc do một họa sĩ của công ty vẽ với mức thù lao quá cao:
- Thế này: chúng ta đang ở trên bãi biển Malibu tại California. Thời tiết tuyệt diệu. Hai em tóc vàng lộng lẫy trong bộ đồ tắm màu đỏ chạy trên cát. Bỗng một em nói với em kia: “Kiểu chú giải các địa danh cổ xưa lại mâu thuẫn với môn diễn giải văn bản cổ sai lệch.” Nàng kia trả lời: “Cẩn thận kẻo lại rơi vào lối chơi chữ đồng âm dị nghĩa đấy.” Lúc này, hai gã lướt sóng, da rám nâu, chí chóe với nhau ngay trên biển: “Bồ có biết là trong Ecce Homo, Nietzsche đã dành cho môn bơi lội một lời khen tặng - chủ nghĩa hưởng lạc, không?” Gã kia cáu kỉnh độp lại: “Có gì đâu, ông ta chỉ bảo vệ khái niệm “Sức khỏe lớn” bằng thuyết duy ngã thực tồn đấy thôi!” Bây giờ, ta hãy quay lại với bãi biển nhé, nơi hai em tóc vàng đang vẽ lên cát những phương trình toán học. Đối thoại: “Giả thiết rằng căn hình phương của x thay đổi theo hàm vô định...”- “Ðúng, nàng kia nói, - nhưng cậu còn chưa tách mẫu số kia, nó sẽ tiến đến đường tiệm cận đấy.” Đoạn phim kết thúc bằng cảnh những chiếc bánh Maigrelette với dòng chữ sau:
“MAIGRELETTE CHO BẠN DÁNG VẺ THANH MẢNH VÀ TRÍ THÔNG MINH”.
Sư im lặng chết người vẫn bao phủ khắp gian phòng. Giám đốc Tiếp thị đưa mắt nhìn đám phụ trách thương hiệu đang cắm cúi ghi ghi chép chép để tránh phải đóng góp ý kiến. Cuối cũng thì Jean Francois cũng miễn cưỡng lên tiếng:
- Rút cục thì ta cũng sẽ đưa ra âm thanh leng keng thế này “Ừm, ừm, Madone”. Hừm, chúng ta quyết định rằng đây là một bước ngoặt thú vị: chiếu lên màn hình biểu tượng của sự thanh mảnh dưới dạng những cuộc trò chuyện trí tuệ ở mức độ cao... Hơn nữa, xin nhớ rằng, thể thao ngoài trời đang ngày càng trở nên chủ đạo. Tuy nhiên, có thể xuất hiện một số phương án ở đây: ví dụ, vài nàng hoa hậu Pháp tranh luận với nhau về vấn đề địa chính trị hoặc hiệp ước Brest-Litovsk (1918); hai gã Chippendale trần truồng vừa phô trương cơ bắp vừa giải nghĩa sự khỏa thân như một hình thức giải phóng thân xác và phủ nhận sự tha hóa hậu hiện đại v. v. Chẳng lẽ điều này không thú vị hay sao?
Đám phó của Bule bắt đầu lần lượt lên tiếng bình luận: “Tôi thích kiểu đó”, “Tôi ủng hộ”, “Ðối với tôi, điều này không thuyết phục lắm dù hiểu rõ ý tưởng”, “Ðây là một phương án cần nghiên cứu rất kỹ lưỡng”… Cũng cần ghi nhận rằng: mỗi thành viên dự họp đều nhắc lại như vẹt đúng cái kiểu cấp dưới mà hắn đã nói. Rồi cũng đến lúc Duler cất lời. Sếp lớn không đồng ý với đám nhân viên cấp dưới.
- Tại sao ta lại phải cần đến sự hài hước chứ?
Nói chung thì Alfred Duler cũng đã nói đúng: nếu ở vào vị trí gã thì tôi cũng chẳng cười. Nén cơn buồn nôn, tôi vặc lại:
- Ðiều này cần thiết cho thương hiệu của các anh chứ. Sự hài hước sẽ khiến cho thương hiệu trở nên hấp dẫn. Nó giúp người ta nhớ đến thương hiệu. Người tiêu dùng sẽ không bao giờ quên được những gì khiến cho họ cười: rồi sau đó, họ sẽ kể lại câu chuyện vui này cho người khác ngay trong các bữa ăn tối, trong văn phòng, trong sân chơi. Thử lấy ví dụ hài kịch chẳng hạn. Người ta vào nhà hát hay rạp chiếu bóng chỉ là để giải trí một chút...
Lúc này, Alfred Duler bèn buông ra một câu bất tử thế này:
- Ðúng, nhưng xem xong, họ cũng đâu có ăn phim.
Tôi xin lỗi và đi ra toilet, bụng thầm nghĩ: “Đồ phân chó, rồi mày cũng sẽ có chỗ trong cuốn sách của tao thôi. Mày sẽ là nhân vật đầu tiên, bắt đầu từ chương ba mà tao định đặt tên là “ALFRED DULER LÀ ĐỒ CỨT CHÓ.”
Bất cứ nhà văn nào cũng là tên chỉ điểm. Bất cứ áng văn chương nào cũng đều là tố giác. Lợi lộc gì khi viết sách nhỉ, nếu không phải là để phỉ nhổ vào mặt ân nhân mình? Tôi cũng đã từng là chứng nhân của một vài sự kiện nhất định của thời dại này, hơn nữa, tôi lại quen một tay khùng làm bên ngành xuất bản để cho phép mình công khai kể lại mọi chuyện. Ban đầu, tôi chẳng yêu cầu gì. Tôi đã rơi vào trong lòng một cỗ máy nghiền đáng sợ và nó đang nghiền nát tất cả mọi thứ trên đường đi, và tôi cũng chẳng còn hy vọng chui ra khói cỗ máy này một cách nguyên vẹn. Tôi chỉ muốn nhận biết xem ai là kẻ có quyền thay đổi thế giới khi chưa thấu hiểu được điều này: có lẽ, người đó chính là tôi.
❀ ❀ ❀
[1] Đô đốc hải quân Đức thời Hitler
[2] Haute-étude Commerciale: Nhân viên thương mại
[3] Người hạ đẳng (tiếng Đức)
[4] Ngày dài nhất: Bộ phim về chiến tranh thế giới thứ hai
