Tôi nôn hết tất cả mười hai cốc cả phê trong phòng vệ sinh của “Madone International” rồi tự mồi cho mình một liều bột trắng để tỉnh táo trở lại. Trước khi quay trở lại cuộc họp, tôi vả nước lạnh khắp mặt. Không có gì đáng ngạc nhiên khi chẳng có mống nào với tư duy sáng tạo muốn làm việc cho tập đoàn này. Nhưng tôi lại có một ít kịch bản khác dự trữ; tôi đã trình bày một dự án có tên gọi Những cô nàng thú vị với ba em xinh đẹp chạy lăng xăng trên màn ảnh, chĩa súng vào camera trên nền nhạc soul của thập niên 70; họ bắt đám lưu manh bất hảo rồi đọc cho chúng nghe những bài thơ của Baudelaire, xen kẽ vào đó là những màn ju-đo, những cú đá kung-fu, trò lăn  người hay nhào lộn; lúc đó, một có nàng vừa nhìn vào ống kính camera vừa bẻ tay một tên cướp khốn nạn đang rên rỉ vì đau rồi dõng dạc nói:

- Chúng tôi sẽ không thể thực hiện được màn bắt giữ này nếu thiếu loại sữa chua trái cây không chất béo Mairgellet. Loại sữa chua này sẽ giúp chúng tôi giữ được thân hình khỏe mạnh và trí tuệ minh mẫn!

Đề nghị này đã bị bác bỏ, giống như các đề nghị tiếp theo:

l. Một kiểu phim Ấn Độ cấu trúc chủ nghĩa,

2. Cô nàng điệp viên 007 đến bác sĩ phân tâm học khám bệnh,

3. Làm lại bộ phim Wonderwoman của Jean-Luc Godard,

4. Bài giảng của Julia Kristeva do David Hamilton quay phim,

Gã nhà quê của cái tập đoàn toàn cầu tiếp tục bài tụng ca rên rỉ về đề tài hài hước:

- Các anh, những con người sáng tạo cho rằng mình là những nghệ sĩ vĩ đại, chỉ mơ tưởng đến các giải thưởng Cannes, trong khi tôi lại phải quyết định nhiều chuyện quan trọng, phải giải quyết chuyện tiêu thụ sản phẩm và trước mắt chúng ta là nhiệm vụ tối quan trọng. Octave, xin anh hiểu cho, tôi rất có cảm tình với anh, và những trò hài hước của anh có làm cho tôi vui đấy nhưng tôi không phải là bà mụ nội trợ dưới năm mươi, chúng ta đang làm việc trong lĩnh vực quảng cáo, và nghĩa vụ của chúng ta là trừu tượng hóa các ý kiến cả nhân đồng thời biết lắng nghe người tiêu dùng - những người nhìn thấy sản phẩm “gondole”[1] của chúng ta trên các kệ hàng siêu thị.

- Không phải của chúng ta, mà là của Vơ-ni-dơ chứ - tôi chỉnh lại. Hãy  để “gondole” ở lại Vơ-ni-dơ.

Nhưng gã Alfred của hãng Procter này đã không đánh giá ưu điểm trong câu nói sắc sảo của tôi. Gã đã chuyển sang ca ngợi việc thử nghiệm. Đám tay chân của gã tiếp tục nghí ngoáy gì đó trong cuốn sổ tay.

- Chúng tôi đã tập hợp được nhóm thử nghiệm bao gồm hai chục nữ khách hàng và họ không hề hiểu gì về nội dung hoang tưởng của quý vị - họ không hiểu và không thể giải thích được. Những gì họ cần - đó là thông tin cụ thể: giới thiệu sản phẩm và giá cả hàng hóa, chấm hết! Vậy tôi hỏi các anh nhé: cái ý tưởng thị giác cơ bản của tôi nằm ở đâu? Những ý tưởng sáng tạo của các anh đương nhiên là rất tuyệt, nhưng tôi là một gã thương gia đơn giản, tôi cần tiêu thụ sản phẩm, và việc quảng cáo cho hàng hóa này phải làm sao để gây được ấn tượng cho khách hàng mãi mãi! Tôi sẽ quảng cáo sản phẩm như thế nào đây trên Internet? Người Mỹ đã tạo ra “spam” - hình thức phát tán quảng cáo bằng thư điện tử, trong khi anh vẫn còn mắc kẹt ở cái thể kỷ XX! Không, không thể như thế được! Tôi đã không còn ảo tưởng nữa rồi, đúng thế! Các lớp vỏ cứng cáp dưới chân mới là điều cơ bản! Và lúc đó, tôi sẵn sàng mua một thứ gì đó gây ngạc nhiên - nhưng nó phải nằm trong phạm vi mà chúng ta đòi hỏi.

Tôi cố gắng bình tĩnh hết sức.

- Cho phép tôi đặt ra cho anh một câu hỏi: anh định gây ngạc nhiên cho đám nữ khách hàng bằng cách nào nếu như trước đó anh đã hỏi ý kiến họ? Không lẽ anh lại đề nghị bà xã mình chọn món quà mà anh đang muốn tạo ra sự bất ngờ cho cô ấy nhân ngày sinh nhật?

- Bà xã tôi ghét mọi sự bất ngờ.

- Và chính vì điều này mà có ta đã lấy anh?

Jean Francois ho một thôi một hồi liền.

Ðôi khi tôi có cảm giác rằng, các nhà công nghiệp - những kẻ điên cuồng khao khát bán sản phẩm của mình cho người tiêu dùng, đã không hề xấu hổ để dồn họ vào toa hàng chuyên chở gia súc. Bạn có cho phép tôi trích dẫn ba câu nói khác không? “Chúng ta tìm kiếm hiệu quả chứ không phải là sự thật”. “Tuyên truyền sẽ mất hiệu nghiệm khi nó hiện ra rõ ràng”. “Sự dối trá cảng thô bỉ bao nhiêu, người ta lại dễ dàng tin vào nó bấy nhiều”. Tất cả những câu nói này lại là của Joseph Goebbels.

Alfred Duler tiếp tục lè nhè:

- Trước mắt chúng ta là mục tiêu cụ thể - tiêu thụ 12.000 tấn sản phẩm trong năm nay. Những cuộc tranh luận mang tính triết học, trí tuệ của các cô thiếu nữ chạy trên bãi biển chỉ hữu ích đối với quán cà phê de Flora, còn bà khách hàng bình dân thì chẳng hiểu mô tê gì cả! Về câu trích dẫn từ Ece Homo thì tôi hiểu nó là cái gì nhưng e rằng, đối với số đông công chúng thì nó nghe có vẻ ngớ ngẩn đấy! Không, nói một cách thẳng thắn thì anh phải làm lại cho tôi tất cả những thứ này từ đầu đến cuối. Có lẽ anh hiểu rõ nguyên tắc của Procter “Ðừng coi thiên hạ là lũ ngu đần, nhưng cũng đừng bao giờ quên rằng, họ chính là những kẻ đần ngu”.

- Ô, điều đó thật là tàn nhẫn! Nghĩa là chế độ dân chủ sẽ đến lúc tự hủy hoại. Với những câu châm ngôn như anh vừa nói, ta sẽ quay trở lại với chủ nghĩa phát xít: ban đầu, con người ta bị chỉ là ngu đần, và sau đó, họ lại bị thủ tiêu chính bởi cái cớ đó.

- Ô, cậu chớ có nghĩ đến việc mô tả kẻ sáng tạo phản loạn ấy ở đây nhé! Chúng ta chỉ bán sữa chua chứ không phải để làm cách mạng. Hôm nay cậu làm sao thế? Sao bỗng dưng cậu lại nóng này thế! Tối qua, người ta không cho phép cậu bước vào quán “Bains” phải không?

Không khí trở nên căng thẳng tột độ. Jean Francois cố lái câu chuyện chệch sang hướng khác:

- Thành thực mà nói, tôi có cảm giác rằng, sự tương phản giữa vẻ ngoài sexy của các cô em và câu chuyện của họ về khoa học diễn giải văn bản cổ kia thể hiện đúng những điều mà cậu mong muốn: sắc đẹp và trí tuệ... đúng thế không?

- Câu cú của họ quá dài - một trong những gã phó đeo kính trắng của Duler cắt ngang.

- Cho phép tôi nhắc lại một trong những nguyên tắc của quảng cáo: chúng ta đang cố để đạt được sự chênh lệch hài hước (trong tiếng lóng của chúng ta, nó được gọi là “bước đột phá sáng tạo”) và nó có khả năng khiến cho khán giá mỉm cười đồng thời tạo ra cho họ cảm giác rằng giữa họ và sản phẩm có một chút gì đó liên quan, điều sẽ giúp chúng ta bán được sản phẩm. Tuy nhiên, đối với dân Procter thì chiến lược của cậu, xin lỗi nhé, hơi khập khiễng đấy: ở đây, công thức “thanh mảnh và thông minh”, như một lời đề nghị bán hàng độc nhất vô nhị nảy sinh ở đây.

Jean Francois ra hiệu cho tôi đừng tranh luận nữa. Tôi rất muốn đề nghị họ một slogan khác “Madone Uberalles”[2] nhưng tôi lại nhút nhát. Có thể bạn có cảm giác rằng tôi đã thổi phồng quá mức, rằng mọi việc không đến nỗi quả nghiêm trọng như thế. Nhưng bạn hãy thử nghĩ xem trò gì đã diễn ra tại cuộc họp buồn tẻ sáng nay. Hoàn toàn không phải là cuộc bàn luận cho chiến dịch quảng cáo kế tiếp mà là một hội nghị quan trọng hơn cả hiệp định Munich (Ở Munich, vào năm 1838, những nhà lãnh đạo Pháp và Anh, Edouard Daladier và Neville Chamberlain, đã thí Tiệp Khắc cho Ðức quốc xã đơn giản bằng thủ tục ký hiệp ước ở góc bàn).

Hàng trăm vụ thương thảo tương tự cuộc họp diễn ra hôm nay ở Madone đang hàng ngày “tỉ thí” cả thế giới. Vả hàng nghìn cuộc hội nghị Munich đang diễn ra hàng ngày! Những gì diễn ra ở đây quả thực là đáng sợ: đó là sự bóp chết các ý tưởng, là sự cấm đoán thay đổi. Bạn ngồi đối mặt với những loại người khinh miệt công chúng, muốn dồn công chúng vào thế buộc phải thực hiện hành vi mua hàng ngu ngốc nhưng có sự quy ước, thao túng từ trước. Họ dán chặt vào cái ý nghĩ rằng họ có chung mối quan tâm với bà già nội trợ lẩm cẩm “dưới năm mươi”. Bạn muốn đề nghị họ một thứ gì đó hay hay, cái thứ ít ra cũng thể hiện sự kính trọng nào đó đối với con người và có thể nâng họ lên cao hơn một chút, bởi cũng cần phải thể hiện chút lịch thiệp tối thiểu khi chèn quảng cáo của mình vào bộ phim truyền hình nhiều tập của họ. Cần thiết - nhưng điều đó lại bị ngăn cấm. Và vĩnh viễn vẫn chỉ một câu chuyện như vậy, mỗi ngày, mỗi giờ... vĩnh viễn, hàng nghìn gã đồng nghiệp của tôi trong bộ com-lê hiệu Tergan, cụp đuôi lấm lét đầu hàng. Hàng nghìn “cuộc giải khuây đê tiện” diễn ra thường nhật. Dần dần, hàng trăm nghìn cuộc họp  nhạt thếch đang chuẩn bị cho một lễ khải hoàn thấm đẫm tính toán lạnh lùng, đê tiện ngớ ngẩn đối với niềm khát khao giản dị và ngây thơ của loài người hướng đến sự tiến bộ của nhân loại. Lý tưởng mà nói, có lẽ người ta nên sử dụng cái quyền lực khủng khiếp của truyền thông đại chúng để thức tỉnh khả năng trí tuệ thay vì đàn áp chúng. Nhưng điều này sẽ chẳng bao giờ xảy ra bởi những kẻ có trong tay quyền lực này lại không muốn quàng rủi ro vào cổ. Các nhà quảng cáo đều muốn mọi thứ bày sẵn trước hay đã thử nghiệm trước, lạy chúa, để bạn khỏi cần phải động não; họ muốn biến bạn thành con cún; tôi chẳng đùa đâu, vào một ngày đẹp trời, họ sẽ dán vào cổ tay bạn một mã vạch. Họ thừa biết rằng, sức mạnh duy nhất của bạn nằm trong tấm thẻ tín dụng. Họ không muốn trao quyền tự do chọn lựa cho bạn. Họ muốn biến tất cả các hành động không kích thích của bạn sang hành vi kích thích – mua hàng ở mức độ cao nhất.

Ðiều khó chịu thật sự của việc thay đổi - đó là những gì người ta sám hối trong tất cả các phòng họp hời hợt, nhạt nhòa này. Chủ nghĩa Ù lì đang ngự trị, thống soái cái chốn này mà cung điện của nó là tòa nhà, còn thần của nó là đám quản trị cấp trung đang ngồi với gàu vương trên tóc và những miếng lót giày dưới chân. Người ta đã trao cho họ chìa khóa của quyền lực mà chẳng ai hiểu vì sao. Họ là trung tâm của thế giới! Các chính trị gia không còn kiểm soát được nữa, giờ đây nền kinh tế sẽ điều khiển chúng ta. Marketing là nền dân chủ được xếp đặt từ chân lên đầu, là dàn nhạc được ra lệnh bởi người chỉ huy. Các cuộc thăm dò ý kiến công chúng ấn định chính sách, các cuộc thử nghiệm xác lập ra phong cách quảng cáo, các bản thu thập ý kiến ấn định sự lựa chọn âm nhạc cho radio, kết quả của các màn “sneak previews”[3] quyết định bộ phim, khối lượng khán giả quyết định nội dung chương trình truyền hình, và tất cả các “nghiên cứu” này đều được những kẻ như Alfred Duler trên trái đất này sắp đặt, tổ chức. Tất cả trách nhiệm là ở đám này chứ không phải ở ai khác. Những kẻ như Alfred Duler chịu trách nhiệm cầm lái nhưng lại chẳng chuyển động đi đâu cả. Big Brother is not watching you, Big Brother is testing you[4]. Tuy nhiên, việc thăm dò chính là sự bảo đảm của chủ nghĩa bảo thủ, trì trệ, là một sự chối từ tự do. Người ta không đề nghị bạn bất cứ thứ gì nữa bởi điều đó là RỦI RO - biết đâu bỗng dưng bạn phật ý! Và như vậy, người ta bóp chết cái mới, độc đáo, sáng tạo, sự nổi loạn của tâm hồn... Và kết quả thì rành rành ra đấy. Số phận nhân bản vô tính của chúng ta... Sự ù lì mê muội của chúng ta... Sự cô độc của chúng ta trong cuộc đời... Nói chung là cả một sự dửng dưng vô cảm trước những điều quái gở. Không, đây không phải là một cuộc họp bình thường mà là giờ tận thế của hành tinh trên hành trình của nó. Không nên cùng lúc vừa phục tùng thế giới lại vừa thay đổi nó. Vào một lúc nào đó, ở trường học, người ta sẽ bắt đầu nghiên cứu đề tài “sự tự hủy hoại của dân chủ”.

Chừng năm chục năm sau, Alfred Du1er sẽ bị xét xử vì những tội ác chống lại loài người. Lần nào cũng vậy, cứ khi nói đến từ “thị trường”, tức là gã ám chỉ “bánh ngọt”. Còn nếu gã nói “nghiên cứu thị trường” thì nó có nghĩa là “nghiên cứu bánh ngọt”; “kinh tế thị trường” có nghĩa lã “kinh tế bánh ngọt”. Con người này ủng hộ công cuộc giải phóng bánh ngọt, và gã muốn tung ra nhiều sản phẩm mới vì bánh ngọt, gã vội vàng chinh phục các lĩnh vực mới trong sản xuất cũng vì bánh ngọt và không bao giờ quên nhấn mạnh ý nghĩa toàn cầu của món bánh ngọt này. Gã căm thù bạn, hãy luôn nhớ như vậy. Với gã, bạn chỉ là loài gia súc để vỗ béo, là những con chó thí nghiệm của Pavlov; chỉ có một điều gã quan tâm - đó là đồng tiền của bạn trong túi các cổ đông của gã (các quỹ hưu trí Mỹ, hay nói cách khác, cả một đám những lão khốt đang đeo dây quần trong nhà xác, một chân xếp trong hòm, chân kia đang đập vẫy đâu đó trong bể bơi ở Miami, Florida). Và cái Thế giới Tốt đẹp nhất trong các Thế giới Vật chất cứ phồn thịnh mãi mãi.

Tôi lại xin ra ngoài lần nữa vì có cảm giác mũi sắp chảy máu cam. Vấn đề muôn thuở với loại cocain Paris: nó bị pha trộn nhiều đến nỗi bạn phải có hai lỗ mũi thật vững chắc. Tôi có cảm giác máu trào ra, và đứng lên để chạy vội vào phòng vệ sinh, máu từ mũi tôi bắt đầu trào ra như chưa bao giờ vậy, phọt khắp nơi - trên gương, trên áo sơ mi tôi mặc, trên cuộn giấy lau tư động, trên sàn nhà; hai lỗ mũi tôi thổi ra những chiếc bong bóng đỏ to tướng. May sao, lúc này không có ai vào phòng vệ sinh; tôi liếc vào gương, chiếc gương phản chiếu gương mặt tôi đầy máu - cằm, miệng, cổ áo, ngực, bồn rửa, tay đều nhuốm đầy máu – đấy, lần này thì chiến thắng thuộc về chúng, tay tôi những máu. Trong đầu tôi nảy ra một ý nghĩ tuyệt vời: tôi viết lên tường nhà vệ sinh từ “Pigs”[5], sau đó viết chữ “PIGS” to hơn lên cánh cửa rồi bước ra hành lang, ngoáy chỉ pigs trên gỗ dán, pigs trên thảm, pigs trên tường thang máy rồi cuối cùng biến khỏi chỗ đó; bụng thầm nghĩ, chắc những chiếc camera đã rất ấn tượng với chiến công lửng lẫy của tôi. Ngày hôm nay, tôi làm lễ đặt tên cho chủ nghĩa tư bản bằng chính máu của mình.

❀ ❀ ❀

[1] Thuyền mũi nhọn ở Vơ-ni-dơ (Ý). Ở đây tác giả có ý nói con thuyền này là các quầy nhiều ngăn để khách hàng chọn lựa.

[2] Madone trên hết

[3] Việc chiếu thử một bộ phim trước khi đưa ra chiếu rộng rãi trong công chúng

[4] Anh Cả không quan sát cậu mà đang thử cậu

[5] Đồ con lợn