Năm 1892 lạnh thấu xương với mười lăm xen-ti-mét tuyết trên mặt đất và nhiệt độ giảm xuống mức âm mười độ, mặc dù chắc chắn không phải là thời tiết lạnh nhất Chicago từng trải qua, nhưng đủ lạnh để khiến các van của cả ba van hệ thống nước thành phố đông cứng và tạm thời cản trở dòng nước uống của Chicago. Bất chấp thời tiết, công việc ở công viên Jackson vẫn tiến triển. Các công nhân dựng một mái che di động được sưởi ấm cho phép họ trát vữa vào mặt ngoài tòa nhà Mỏ dù nhiệt độ có thấp bao nhiêu đi nữa. Tòa nhà Phụ nữ đã gần như hoàn thành, tất cả các giàn giáo đã được dỡ bỏ; tòa nhà Mỹ thuật Tự do và Công nghiệp đã bắt đầu đổ móng. Tổng cộng, lực lượng lao động trong công viên lên đến bốn ngàn người. Trong số đó có một thợ mộc kiêm sản xuất đồ nội thất tên là Elias Disney, trong nhiều năm về sau vẫn kể những câu chuyện về việc xây dựng vương quốc huyền diệu bên hồ này.

Con trai ông, Walt49, sẽ ghi chép những gì ông kể.

49 Walter Elias Disney (5/12/1901 - 15/12/1966) là nhà sản xuất phim, đạo diễn, người viết kịch bản phim, diễn viên lồng tiếng và họa sĩ phim hoạt hình Mỹ đã cùng với người anh là Roy O. Disney thành lập Công ty Walt Disney từ năm 1923. Logo của Công ty Walt Disney là hình ảnh một tòa lâu đài bên hồ.

Bên ngoài hàng rào cao gần hai mét rưỡi và hai tầng dâythép gai của triển lãm, xung đột đang diễn ra. Cắt giảm lương và sa thải nhân viên làm dấy lên tình trạng bất ổn trong lực lượng lao động trên toàn quốc. Các công đoàn củng cố sức mạnh; Cơ quan Thám tử Quốc gia Pinkerton tăng thêm thu nhập. Một nhân viên công đoàn đang lên tên Samuel Gompers ghé văn phòng của Burnham để thảo luận về những cáo buộc rằng các hội chợ phân biệt đối xử với lao động công đoàn. Burnham ra lệnh cho Dion Geraldine, giám đốc xây dựng của mình, điều tra. Khi các tranh chấp lao động tăng lên và nền kinh tế trở nên chao đảo, mức độ bạo lực gia tăng. Trong một cuộc điều tra vào năm 1891, tờ Chicago Tribune cho biết có 5.906 người đã bị sát hại tại Mỹ, nhiều hơn gần 40 phần trăm so với năm 1890. Sự gia tăng này bao gồm cả vụ giết ông bà Borden tại Fall River, bang Massachusetts50.

50 Vụ giết ông bà Borden bằng rìu vào năm 1892 là vụ án nổi tiếng của Mỹ.

Mối đe dọa thường trực đến từ các vụ đình công và những đợt rét đậm rét hại đã làm lu mờ niềm vui năm mới của Burnham, nhưng điều khiến ông lo lắng hơn cả là kho bạc đang nhanh chóng cạn kiệt của Công ty hội chợ. Bằng cách thúc đẩy công việc nhanh chóng và trên quy mô lớn như vậy, bộ phận của Burnham đã tiêu tốn nhiều tiền hơn so với những gì mọi người dự đoán. Đã có những cuộc thảo luận giữa các giám đốc về việc kêu gọi một khoản trợ cấp trị giá mười triệu đô-la từ Quốc hội, nhưng giải pháp trước mắt duy nhất chỉ có thể là cắt giảm chi phí. Vào ngày 6 tháng 1, Burnham ra lệnh trưởng bộ phận của mình thực hiện các biện pháp tức thời, thậm chí khắc nghiệt, để cắt giảm chi phí. Ông ra lệnh cho người vẽ thác thảo chính của ông, phụ trách công việc đang diễn ra tại gác mái của tòa nhà Rookery, nổ súng vào bất kỳ người nào làm việc “sai trật” hoặc “lười biếng” hoặc không hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ của mình. Ông viết cho Rudolf Ulrich, giám sát cảnh quan của Olmsted, “Tôi thấy giờ đây ngài có thể cắt giảm số nhân công của ngài xuống còn một nửa, đồng thời sa thải những công nhân giá cao.” Burnham ra lệnh, từ lúc này tất cả các công việc thợ mộc phải được tiến hành ở những công nhân làm việc cho nhà thầu của hội chợ. Khi viết cho Dion Geraldine, ông cho biết, “Anh hãy sa thải tất cả các thợ mộc của anh...”

Cho đến thời điểm này, Burnham đã cho thấy lòng trắc ẩn ở mức cao bất thường đối với công nhân của mình. Ông đã trả lương cho họ ngay cả khi bệnh tật hoặc chấn thương ngăn cản họ làm việc và thành lập một bệnh viện hội chợ cung cấp các chăm sóc y tế miễn phí. Ông xây dựng các khu trong công viên cung cấp ba bữa ăn lớn mỗi ngày và chỗ ngủ trên những chiếc giường sạch sẽ ở trong các căn phòng được sưởi ấm. Một giáo sư kinh tế chính trị của Đại học Princeton tên Walter Wyckoff đã cải trang thành một người lao động không có tay nghề, dành một năm đi du lịch và làm việc trong đội quân thất nghiệp ngày càng tăng của đất nước, trong đó bao gồm cả một khoảng thời gian ở công viên Jackson. “Được cách li bởi lính gác và hàng rào cao khỏi tất cả các mối liên hệ với thế giới bên ngoài, chúng tôi - những người đàn ông vạm vỡ và khỏe mạnh - sống và lao động trong một thế giới nhân tạo tuyệt diệu,” ông viết. “Không có sự đau khổ nào làm chúng tôi phân tâm, cũng không có sự nghèo túng tuyệt vọng tìm kiếm việc làm một cách vô ích... Chúng tôi làm việc tám giờ một ngày trong an ninh yên ả và trong sự tự tin tuyệt đối về tiền lương của mình.”

Nhưng giờ đây ngay cả hội chợ cũng đã sa thải công nhân vào đúng khoảng thời gian khủng khiếp nhất. Mùa đông đang đến, mùa xây dựng truyền thống đã tới hồi kết. Cạnh tranh cho những công việc ít ỏi còn sót lại đã tăng lên khi hàng ngàn người thất nghiệp từ khắp nơi trên đất nước - mang trên mình tên gọi “kẻ lang thang”- tập trung về Chicago với hi vọng tìm được việc làm tại hội chợ. Burnham biết những người bị sa thải phải chịu cảnh vô gia cư và nghèo khó; gia đình của họ phải đối mặt với sự đói kém.

Nhưng hội chợ phải được đặt lên trên hết.

***

Sự vắng mặt của một công trình thách thức tháp Eiffel tiếp tục làm Burnham bực bội. Các đề xuất ngày càng trở nên kỳ khôi. Một người hão huyền đã đưa ra thiết kế của một tháp cao hơn tháp Eiffel một trăm năm mươi hai mét nhưng làm hoàn toàn bằng gỗ, với một cabin ở trên đỉnh làm chỗ trú chân và quầy giải khát. Cả cabin cũng làm bằng gỗ.

Burnham biết nếu một kĩ sư có khả năng vượt qua Eiffel không sớm xuất hiện, sẽ không đủ thời gian để xây dựng bất cứ thứ gì xứng đáng với hội chợ. Bằng cách nào đó ông cần phải đánh thức các kĩ sư của Mỹ. Cơ hội xuất hiện với một lời mời đến nói chuyện tại câu lạc bộ Chiều thứ Bảy, một nhóm các kĩ sư đã bắt đầu hội họp vào ngày thứ Bảy tại một nhà hàng trung tâm thành phố để thảo luận về những thách thức trong việc xây dựng hội chợ.

Bữa ăn bình thường với nhiều món, rượu, xì gà, cà phê và rượu cognac. Tại một bàn có một kĩ sư ba mươi ba tuổi, đến từ Pittsburgh, điều hành một công ty kiểm định chất lượng thép có văn phòng chi nhánh tại New York và Chicago, đã sở hữu hợp đồng kiểm tra việc sử dụng thép trong các tòa nhà của hội chợ. Anh ta có một khuôn mặt góc cạnh, tóc đen, ria mép đen và mắt đen, các đặc điểm sớm được coi trọng trong ngành công nghiệp mà Thomas Edison mới tạo ra. Anh ta “hấp dẫn và quảng giao một cách xuất chúng và có một khiếu hài hước sâu sắc,” đối tác của anh đã viết. “Trong tất cả các cuộc họp, anh ta đều trở thành trung tâm của sự thu hút, có khả năng sử dụng ngôn ngữ uyển chuyển và đầy những giai thoại và những trải nghiệm thú vị.”

Cũng giống như các thành viên khác của Câu lạc bộ Chiều thứ Bảy, anh ta dự định sẽ nghe Burnham thảo luận về những thách thức của việc xây dựng toàn bộ một thành phố trong một khoảng thời gian ngắn như vậy, nhưng Burnham đã khiến anh ta ngạc nhiên. Sau khi khẳng định rằng “các kiến trúc sư của Mỹ đã sống trong vinh quang” thông qua các thiết kế hội chợ của họ, Burnham quở trách các kĩ sư đã thất bại trong việc vươn tới cùng đẳng cấp lỗi lạc như vậy. Các kĩ sư, Burnham chỉ trích, “đã đóng góp rất ít hoặc không đóng góp gì để tạo ra các đặc điểm mới lạ hoặc cho thấy năng lực kĩ thuật hiện đại của Mỹ.”

Một làn sóng bất mãn đầy chấn động tràn qua căn phòng. “Một số đặc điểm khác biệt là điều cần thiết,” Burnham tiếp tục, “một điều gì đó để lấy lại vị thế tương đối của hội chợ Thế giới Hoa Kỳ đã bị che khuất sau tháp Eiffel của hội chợ Paris.”

Nhưng không phải một tòa tháp, ông nói. Tháp không độc đáo. Eiffel đã xây dựng một tòa tháp. “Chỉ to lớn hơn” cũng là không đủ. “Một công trình mới lạ, độc đáo, táo bạo và độc nhất phải được thiết kế và xây dựng nếu các kĩ sư người Mỹ muốn giữ uy tín và vị thế của mình.”

Một số kĩ sư cảm thấy bị xúc phạm; những người khác thừa nhận rằng Burnham có lí. Chàng kĩ sư từ Pittsburgh cảm thấy mình bị “tổn thương sâu sắc bởi sự thật trong những lời nhận xét.”

Khi anh ngồi giữa các đồng nghiệp của mình, một ý tưởng “như một nguồn cảm hứng” đến với anh. Nó không đến như một sự bốc đồng nửa vời, anh nói, mà với đầy đủ chi tiết. Anh có thể nhìn thấy nó và chạm vào nó, nghe thấy nó khi nó chuyển động trong không trung.

Thời gian còn lại không còn nhiều, nhưng nếu anh nhanh chóng thiết kế các bản vẽ và thuyết phục Ủy ban Tài chính hội chợ về tính khả thi của ý tưởng đó, anh tin rằng hội chợ có thể vượt qua tháp Eiffel của Eiffel. Và nếu những gì đã xảy ra với Eiffel cũng sẽ xảy ra với anh, sự giàu có của anh sẽ được đảm bảo.

***

Đứng trước Câu lạc bộ Chiều thứ Bảy và công khai quở trách các thành viên của nó về sự thất bại của họ hẳn đã đem lại cho Burnham sự sảng khoái, vì hầu hết các cuộc gặp gỡ khác liên quan đến hội chợ của ông luôn trở thành các bài tập kiềm chế bản thân, đặc biệt là khi ông đã đi trước hàng tá ủy ban chồng chéo của hội chợ. Điệu nhảy minuet Victoria của những sự duyên dáng đặt nhầm chỗ đã tiêu tốn nhiều thời gian. Ông cần nhiều quyền lực hơn - không phải để thỏa mãn cái tôi của mình - mà vì lợi ích của hội chợ. Ông biết trừ khi tốc độ ra quyết định được cải thiện, hội chợ sẽ chậm tiến độ đến mức không thể vãn hồi, tuy nhiên các rào cản đối với hiệu quả đã tăng lên cả về kích thước lẫn số lượng. Quỹ dự trữ ngày càng cạn kiệt của Công ty hội chợ đã đẩy mối quan hệ với Ủy ban Quốc gia xuống một mức thấp kỷ lục. Thêm vào đó, Tổng giám đốc Davis cho rằng bất kỳ khoản tiền liên bang mới nào được rót xuống cần được ủy ban của mình kiểm soát. Ủy ban thì thành lập các ban mới mỗi ngày, mỗi ban có một lãnh đạo được trả lương - Davis gọi là người giám sát và được trả một mức lương mà ngày nay lên tới sáu mươi ngàn đô-la một năm - và mỗi người được giao một phần quyền hạn Burnham cho rằng chúng thuộc về mình.

Sau đó các tranh chấp giành quyền kiểm soát biến thành một cuộc xung đột cá nhân giữa Burnham và Davis, chiến trường chính của nó là bất đồng về việc ai sẽ kiểm soát tính thẩm mĩ về mặt thiết kế của các cuộc triển lãm và nội thất. Burnham cho rằng rõ ràng điều này thuộc lãnh thổ của mình. Davis tin vào điều ngược lại.

Ban đầu, Burnham thử một cách tiếp cận gián tiếp. “Chúng tôi hiện đang tổ chức một lực lượng trang trí nội thất và kiến trúc đặc biệt để xử lí phần này,” ông viết cho Davis, “và tôi rất vinh dự được phục vụ các bộ phận của ngài trong các vấn đề như vậy. Tôi cảm thấy khó xử khi để công nhân của mình gợi ý cách sắp xếp thẩm mĩ, hình thức và trang trí của các cuộc triển lãm, mà không được sự đồng ý hoàn toàn của ngài, điều tôi xin trân trọng yêu cầu.”

Nhưng Davis nói với một phóng viên: “Tôi nghĩ rằng việc không ai ngoại trừ Tổng giám đốc và bộ phận của mình được thực hiện bất kỳ điều gì cho hội chợ là một điều hiển nhiên vào thời điểm này.”

Cuộc xung đột sôi lên. Ngày 14 tháng 3, Burnham cùng Davis tham dự bữa ăn tối với các đại biểu Nhật Bản đến tham dự hội chợ tại Câu lạc bộ Chicago. Sau đó Davis và Burnham đã ở lại câu lạc bộ tranh luận một cách kín đáo cho đến năm giờ sáng hôm sau. “Thời gian bỏ ra rất xứng đáng,” ông viết cho Margaret, người lúc đó không ở trong thành phố, “và bọn anh đã đi đến một sự thấu hiểu cao hơn để con đường sắp tới sẽ trở nên mượt mà hơn.”

Một sự mệt mỏi hiếm thấy len lỏi vào bức thư của ông. Ông nói với Margaret rằng ông dự định kết thúc công việc sớm hơn thường lệ vào đêm đó và đến Evanston, “và ngủ trên chiếc giường thân yêu của em, tình yêu của tôi và tôi sẽ mơ về em. Cuộc sống này thật hối hả! Những năm tháng đã trôi qua từ lúc nào?”

***

Cũng có những khoảnh khắc dễ chịu. Burnham ngóng trông các buổi tối trên công trường khi các đội phó của mình và các kiến trúc sư sẽ tụ tập ăn tối tại khu ổ chuột và trò chuyện đến đêm muộn trước lò sưởi lớn của Burnham. Burnham trân trọng tình bạn và những câu chuyện kể. Olmsted kể lại những thử thách bất tận của việc bảo vệ công viên Trung tâm khỏi những thay đổi thiếu suy nghĩ. Đại tá Edmund Rice, đội trưởng lực lượng tuần tra Hoa Kỳ, mô tả cảm giác bảo vệ lúc đó như đứng trong một rừng gỗ đầy bóng râm ở Gettysburg khi Pickett đem lính của ông băng qua cánh đồng.

Cuối tháng 3 năm 1892, Burnham mời con trai của mình đến thăm khu ổ chuột để nghỉ qua đêm. Chúng không đến đúng giờ. Ban đầu mọi người coi sự vắng mặt của chúng là sự chậm trễ đường sắt thường thấy, nhưng khi nhiều giờ trôi qua, sự lo lắng của Burnham tăng lên. Ông cũng như những người khác, biết tai nạn xe lửa ở Chicago xảy ra gần như hàng ngày.

Bóng tối bắt đầu buông xuống, nhưng cuối cùng những đứa trẻ cũng đến. Tàu của chúng bị trễ do một cây cầu bị hỏng trên tuyến Milwaukee và Thánh Paul. Chúng đến khu ổ chuột, Burnham viết cho Margaret, “vừa đúng lúc để nghe Đại tá Rice kể những câu chuyện thời chiến và cuộc sống ở vùng đồng bằng giữa lính trinh sát và người da đỏ.”

Khi Burnham viết lá thư này, các con trai của ông đang ở trong tầm tay. “Chúng rất hạnh phúc khi được ở đây và đang cùng ông Geraldine xem một album ảnh lớn.” Album là một bộ sưu tập các hình ảnh quá trình xây dựng được chụp bởi Charles Dudley Arnold, một nhiếp ảnh gia từ Buffalo, New York, đã được Burnham thuê làm nhiếp ảnh gia chính thức của hội chợ. Arnold cũng có mặt và sau đó những đứa trẻ cùng anh tham gia phác họa.

Burnham kết, “Tất cả đều khỏe mạnh và hài lòng với số lượng và sự đa dạng của công việc mà sự may mắn đem lại.”

Khoảng thời gian yên bình này không kéo dài.

***

Cuộc xung đột giữa Burnham và Davis một lần nữa lại bùng lên. Các giám đốc của Công ty hội chợ đã quyết định tìm kiếm một khoản viện trợ trực tiếp từ Quốc hội, nhưng yêu cầu của họ đã khiến Quốc hội mở một cuộc điều tra các khoản chi tiêu của hội chợ. Burnham và Chủ tịch Baker chỉ dự kiến một cuộc đánh giá tổng quát, nhưng thay vào đó lại đau đầu vì những khoản chi phí nhỏ nhặt nhất. Ví dụ, khi Baker liệt kê tổng chi phí cho việc thuê xe, các tiểu ban đã yêu cầu liệt kê tên của những người trong xe. Trong một phiên kiểm tra ở Chicago, ủy ban hỏi Davis ước tính chi phí cuối cùng của triển lãm. Nếu không có sự tư vấn của Burnham, Davis đã đưa ra con số thấp hơn mười phần trăm số liệu Burnham tính toán cho Chủ tịch Baker, mà Baker sau đó đã nhắc đến trong tuyên bố riêng của mình với các điều tra viên. Lời khai của Davis là những lời buộc tội bất thành lời rằng Burnham và Baker đã thổi phồng số tiền cần thiết để hoàn thành hội chợ.

Burnham đứng dậy. Chủ tịch tiểu ban yêu cầu ông ngồi xuống. Burnham vẫn đứng. Ông giận dữ, hầu như không thể giữ mình bình tĩnh. “Ông Davis đã không gặp tôi hay người của tôi,” ông nói, “và bất kỳ số liệu nào đưa ra ông ta đều chấp thuận. Ông ta không biết gì về vấn đề này.”

Cơn giận của ông đã xúc phạm chủ tịch tiểu ban. “Tôi phản đối bất kỳ nhận xét nào đến bất kỳ nhân chứng nào trước ủy ban này,” chủ tịch nói, “và tôi yêu cầu ngài Burnham rút lại lời nhận xét của ông.”

Ban đầu Burnham từ chối. Sau đó, một cách miễn cưỡng, ông đồng ý rút phần nói Davis không biết gì. Nhưng chỉ phần đó. Ông không đưa ra lời xin lỗi.

Các ủy ban đến Washington để nghiên cứu các bằng chứng và đưa ra kết luận về việc có cấp phép cho khoản trợ cấp hay không. Các đại biểu quốc hội, Burnham viết, “đang choáng váng với quy mô và khối lượng của Hội chợ. Chúng tôi đã cho họ mỗi người một đống dữ liệu để tiêu hóa và tôi nghĩ rằng báo cáo của họ sẽ hài hước, vì tôi biết rằng ngay cả với kiến thức của tôi, nhiều tháng cũng là không đủ để cho ra một bản báo cáo.”

***

Ít nhất trên giấy tờ, công viên Midway Plaisance của hội chợ đã bắt đầu thành hình. Giáo sư Putnam tin rằng Midway nên, đầu tiên và quan trọng nhất, cung cấp kiến thức về các nền văn hóa xa lạ. Sol Bloom cảm thấy đây không phải là trách nhiệm của công viên. Midway là sự vui vẻ, một khu vườn niềm vui rộng lớn trải dài hơn một một cây số từ công viên Jackson đến rìa công viên Washington. Nó sẽ li kỳ, hài hước và nếu mọi việc diễn ra tốt đẹp, còn gây sốc nữa. Anh biết một phần lớn sức mạnh của mình nằm ở “các quảng cáo ngoạn mục”. Anh đăng thông báo trong các ấn phẩm trên toàn thế giới để khiến mọi người biết rằng Midway là một vương quốc kỳ lạ với các điểm tham quan, âm thanh và hương thơm khác thường. Sẽ có những ngôi làng - nơi sinh sống của những dân làng thực thụ, từ những vùng đất xa xôi - thậm chí cả người lùn Pygmy, nếu Trung sĩ Schufeldt thành công. Bloom biết rằng với tư cách là sa hoàng của Midway, anh không còn phải lo lắng về việc tìm kiếm một khu đất cho làng Algeria của mình. Anh có thể tự mình làm điều đó. Anh phác thảo một hợp đồng và gửi nó đến Paris.

Sở trường quảng bá của Bloom khiến các quan chức hội chợ khác chú ý, họ đến nhờ anh giúp đỡ trong việc nâng cao hình thức tổng thể của triển lãm. Đã có thời điểm anh được kêu gọi để giúp cho các phóng viên hiểu mức độ to lớn của tòa nhà Mỹ thuật Tự do và Công nghiệp. Cho đến giờ văn phòng truyền thông của hội chợ đã cung cấp cho báo chí một danh sách chi tiết các số liệu thống kê hoành tráng nhưng ảm đạm. “Tôi có thể nói họ không quan tâm chút nào đến số lượng diện tích hay khối lượng sắt thép,” Bloom viết, “vì vậy tôi nói, “Hãy nhìn nó theo cách này - công trình đủ lớn để chứa toàn bộ quân đội thường trực của Nga.”

Trên thực tế, Bloom còn không biết Nga có một quân đội thường trực hay không, chưa nói gì đến diện tích mà số lượng binh sĩ đó sẽ chiếm đóng. Tuy nhiên, điều này đã trở thành tin mừng trên khắp nước Mỹ. Độc giả của Rand, sách hướng dẫn hội chợ của McNally cuối cùng cũng cảm thấy phấn chấn khi chuẩn bị được chứng kiến hàng triệu người đàn ông đội mũ lông chen chúc trong một cái sàn rộng hơn năm trăm hai mươi mét vuông của tòa nhà.

Bloom không hề cảm thấy hối hận.