Và đột nhiên chúng xuất hiện. Sự nhiệt tình Olmsted nhận thấy trong chuyến đi của mình, mặc dù còn lâu mới tạo nên một cơn sóng thủy triều, dường như cuối cùng đã bắt đầu đưa du khách đến thăm công viên Jackson. Đến cuối tháng 6, mặc dù các tuyến đường sắt vẫn chưa giảm giá vé, du khách trả tiền cho hội chợ đã tăng hơn gấp đôi, trung bình trong tháng tăng từ con số 77.501 ảm đạm của tháng 5 lên đến 89.170. Nó vẫn còn quá thấp so với con số hai trăm ngàn du khách mà các nhà quy hoạch hội chợ mong ước ban đầu, tuy nhiên xu hướng này vẫn đáng khích lệ. Các khách sạn từ Englewood đến khu Loop cuối cùng cũng đã bắt đầu được lấp đầy. Quán cà phê Vườn Tầng thượng uyển của tòa nhà Phụ nữ giờ phục vụ hai ngàn người một ngày, gấp mười lần số lượng khách nó phục vụ trong ngày khai mạc. Khối lượng rác thải vượt quá khả năng của hệ thống xử lí, bao gồm các lao công đặt các thùng rác hôi thối lớn cạnh ba bậc thang du khách sử dụng. Các lao công không thể sử dụng thang máy vì Burnham đã ra lệnh tắt chúng vào buổi tối để tiết kiệm điện cho sự chiếu sáng hàng đêm của hội chợ. Khi rác thải và mùi hôi thối tích lũy, quản lí nhà hàng đã cho xây dựng một đường trượt trên mái nhà và dẫn đến nguy cơ đổ rác thải trực tiếp vào bãi cỏ quý giá của Olmsted.
Burnham rút lại lệnh của mình.
Hội chợ đã trở nên hấp dẫn mạnh mẽ đến mức một người phụ nữ, bà Lucille Rodney từ Galveston, bang Texas, đã đi bộ gần hai ngàn một trăm ki-lô-mét dọc theo đường ray xe lửa để đến thăm quan. “Đừng gọi nó là Thành Phố Trắng bên Hồ,” ngài Walter Besant, nhà sử học và tiểu thuyết gia người Anh viết trên tờ Cosmopolitan, “hãy gọi nó là vùng đất trong mơ.”
Ngay cả Olmsted giờ đây dường như cũng hài lòng với hội chợ, dù hiển nhiên là ông vẫn có những lời chỉ trích. Ông cũng muốn tạo ấn tượng đầu tiên cho du khách bằng việc có một cổng vào trung tâm. Sự thất bại của ý tưởng này, ông viết trong một bài phê bình chính thức cho tờ The Inland Architect, “làm giảm đi nhiều lần” giá trị của hội chợ, mặc dù ông cũng vội thêm rằng những lời chỉ trích này “không phải là một lời phàn nàn” mà là một hướng dẫn chuyên nghiệp cho những người có cùng câu hỏi. Ông vẫn muốn đảo Wooded được giữ nguyên và ông đã chỉ trích sự gia tăng ngoài ý muốn của các tòa nhà nhượng quyền đã “chặn khung cảnh và làm rối những không gian có chức năng làm dịu đôi mắt khỏi những tòa nhà liên tục đòi hỏi sự chú ý của hội chợ.” Hiệu quả, ông viết, “tồi tệ.”
Tuy nhiên, nhìn chung, ông rất hài lòng, đặc biệt với quá trình xây dựng. “Thực sự thì,” ông viết, “tôi nghĩ rằng việc có thể tuyển dụng được rất nhiều người có trình độ và khả năng kĩ thuật, được tổ chức một cách nhanh chóng, phù hợp và làm việc cùng nhau rất ăn ý trong một thời gian ngắn là một điều hài lòng và đáng khích lệ. Tôi nghĩ việc có rất ít bất đồng, rất ít ghen ghét, đố kị và hiếu chiến như những gì đã diễn ra trong quá trình xây dựng là một điều đáng ghi nhận.”
Ông quy thành công này cho Burnham, “Mặc dù không thể đưa ra ước lượng quá cao trong ngành này, kết quả này xuất hiện nhờ kĩ năng và sự khéo léo bậc thầy của tất cả chúng ta.”
***
Khách thăm quan mặc những quần áo đẹp nhất của họ, như thể đi lễ nhà thờ và đã cư xử lịch thiệp đáng ngạc nhiên. Trong sáu tháng của hội chợ lực lượng tuần tra Hoa Kỳ chỉ bắt giữ 2.929 người, khoảng 16 vụ một ngày, thường là gây rối trật tự, trộm cắp vặt và móc túi, với những kẻ móc túi ở khu vực khu vực thủy cung luôn luôn đông đúc. lực lượng tuần tra bắt được 135 cựu tù nhân và tống họ ra khỏi hội chợ. Họ phạt tiền ba mươi người mang Kodaks không có giấy phép, ba mươi bảy người chụp ảnh trái phép. Họ cũng điều tra về sự xuất hiện của ba bào thai; một thám tử Pinkerton “hành hung du khách” ở Nhà rạp Tiffany; và một “người Zulu hành xử không đứng đắn.” Trong báo cáo chính thức gửi Burnham, Đại tá Rice, chỉ huy của lực lượng tuần tra, đã viết, “Với hàng chục ngàn nhân viên và hàng triệu du khách, phải công nhận rằng sự thành công của chúng ta là một hiện tượng phi thường.”
Với rất nhiều người chen chúc giữa các động cơ hơi nước, bánh xe quay khổng lồ, xe cứu hỏa ngựa kéo và xe trượt tuyết phóng như tên lửa, các xe cứu thương của hội chợ do một bác sĩ tên Gentles quản lí liên tục đưa các du khách bị thương nhẹ, chảy máu và say nắng đến bệnh viện hội chợ. Trong suốt thời gian tổ chức hội chợ, bệnh viện đã điều trị cho 11.062 bệnh nhân, sáu mươi tư người một ngày, với các chấn thương và bệnh lí cho thấy rằng những đau khổ trần tục của con người không thay đổi nhiều qua thời gian. Danh sách này bao gồm:
820 trường hợp tiêu chảy;
154, táo bón;
21, trĩ;
434, khó tiêu;
365, vật thể lạ trong mắt;
364, nhức đầu nặng;
594 các cấp độ ngất xỉu, bất tỉnh và kiệt sức;
1 trường hợp đầy hơi nặng;
và 169 trường hợp đau răng phát điên.
Một trong những thú vui của hội chợ là không bao giờ biết ai có thể xuất hiện bên cạnh bạn tại Tượng thần Vệ nữ sô cô la hoặc tại triển lãm xe tang hoặc dưới nòng quái vật Krupp, hoặc ai có thể ngồi ở bàn bên cạnh bạn tại nhà hàng Cây Bự hoặc cà phê Philadelphia hoặc Quán trọ Ngựa Trắng Vĩ đại, một phiên bản của công trình công cộng Dickens mô tả trong Cuộc phiêu lưu của ông Pickwick; hoặc ai có thể đột nhiên chợt ôm cánh tay của bạn trên vòng đu quay Ferris khi toa xe của bạn đã bắt đầu đi lên. Đại Công tước Francis Ferdinand, được những người đi cùng mô tả là “nửa nhà quê, nửa keo kiệt,” bí mật lang thang trong hội chợ - nhưng rất thích các quận đèn đỏ của Chicago. Những người da đỏ từng dùng rìu bổ hộp sọ những người đàn ông da trắng, cùng với Annie Oakley và người Cô-dắc, kị binh, kị binh đánh giáo và các thành viên của Đội Kị binh thứ sáu Hoa Kỳ đang tạm thời nghỉ phép trong chương trình của Đại tá Cody, đi dạt từ khu của Buffalo Bill. Tù trưởng Standing Bear lên vòng đu quay Ferris trong chiếc mũ lễ, hai trăm chiếc lông vũ của ông không bị rối. Những người da đỏ khác cưỡi những con ngựa gỗ tráng men của trò kéo quân tại Midway.
Có Paderewski77, Houdini78, Tesla, Edison, Joplin79, Darrow80, một giáo sư Princeton tên Woodrow Wilson81 và một phụ nữ lớn tuổi ngọt ngào trong bộ váy mùa hè hoa lụa màu đen và xanh lưu ly tên là Susan B. Anthony82. Burnham gặp Teddy Roosevelt83 vào bữa trưa. Trong nhiều năm sau hội chợ, Burnham vẫn sử dụng câu cảm thán, “Bully!” Diamond Jim Brady84 ăn tối với Lillian Russell85 và tận hưởng niềm đam mê ngô ngọt của mình.
77 Ignacy Jan Paderewski, (06/11/1860 - 29/06/1941) là nghệ sĩ dương cầm, nhạc sĩ, chính trị gia và người phát ngôn cho sự độc lập của Ba Lan. Paderewski đóng vai trò quan trọng trong nền độc lập của Ba Lan.
78 Harry Houdini (24/03/1874 - 31/10/1926) là một người Mỹ gốc Hungary nổi tiếng với sự nghiệp ảo thuật trốn thoát, biểu diễn nhào lộn, diễn viên và nhà sản xuất phim về các màn trốn thoát giật gân của mình.
79 Scott Joplin (24/11/1868 - 01/04/1917) là nghệ sĩ piano và nhà sản xuất nhạc da màu nổi tiếng.
80 Clarence Seward Darrow (18/4/1857 – 13/3/1938) là một luật sư người Mỹ, bào chữa trong nhiều án nổi tiếng, được mệnh danh là “luật sư đồng quê sừng sỏ” (“sophisticated country lawyer”).
81 Thomas Woodrow Wilson (28/12/1856 – 03/02/1924) là Tổng thống Mỹ thứ 28.
82 Susan B. Anthony (15/02/1820 – 13/03/1906) là thủ lĩnh của phong trào đấu tranh vì quyền bình đẳng cho phụ nữ vào những năm cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
83 Theodore Roosevelt, Jr. (27/10/1858 – 06/01/1919) còn được gọi là TR. và được công chúng gọi là Teddy, là tổng thống thứ 26 của Mỹ.
84 James Buchanan Brady (12/08/1856 - 13/04/1917) còn được gọi là Diamond Jim Brady, là một doanh nhân, nhà tài chính và nhà từ thiện Mỹ.
85 Lillian Russell (04/12/1860 - 06/06/1922) là diễn viên người Mỹ, nổi tiếng vì vẻ đẹp và giọng nói của mình.
Không ai nhìn thấy Twain. Ông đến Chicago để xem hội chợ nhưng đã đổ bệnh và đã trải qua mười một ngày trong phòng khách sạn, sau đó bỏ đi mà không bao giờ nhìn thấy Thành Phố Trắng.
Hẳn phải là Twain, trong tất cả mọi người.
***
Các cuộc gặp gỡ tình cờ đã dẫn đến những điều kỳ diệu. Frank Haven Hall, giám đốc của Viện Giáo dục Người khiếm thị Illinois, công bố một thiết bị chế tạo tấm in sách chữ nổi Braille.
Trước đây Hall đã phát minh ra một cỗ máy có khả năng gõ chữ nổi Braille, máy đánh chữ Braille của Hall, nhưng ông chưa bao giờ nhận bằng sáng chế vì cảm thấy lợi nhuận không nên làm hoen ố mục đích phục vụ người khiếm thị. Khi ông đứng cạnh chiếc máy mới nhất của mình, một cô gái mù và người hộ tống cô đến gần ông. Khi biết Hall là người phát minh ra máy đánh chữ mà cô thường xuyên sử dụng, cô gái đặt tay quanh cổ ông và trao cho ông một cái ôm và nụ hôn nồng thắm.
Mãi sau này, mỗi khi Hall kể chuyện mình đã gặp Helen Keller86 như thế nào, mắt ông lại ngấn nước.
86 Helen Keller (27/06/1880 – 01/06/1968) là nữ văn sĩ, nhà hoạt động xã hội, diễn giả người Mỹ. Bà bị mù vì viêm màng não, câm và điếc nhưng đã tốt nghiệp Đại học Harvard, trở thành người khiếm thị, khiếm thính đầu tiên của nước Mỹ giành học vị Cử nhân Nghệ thuật.
***
Vào một ngày, khi Ban Giám đốc Nữ đang cân nhắc ủng hộ hay phản đối việc mở hội chợ vào ngày Chủ nhật, một người đàn ông giận dữ theo đạo Cơ đốc chạm trán với Susan B. Anthony trong hội trường tòa nhà Phụ nữ để thách thức quan điểm của bà. (Anthony không phải là một giám đốc nữ và do đó, bất chấp vị thế cấp quốc gia của mình, bà vẫn không thể tham gia cuộc họp của ban giám đốc). Sử dụng phép so sánh gây sốc nhất có thể nghĩ ra, vị mục sư hỏi Anthony liệu bà có muốn con trai mình tham dự chương trình Buffalo Bill thay vì đi lễ vào ngày Chủ nhật.
Có, bà trả lời, “nó sẽ học hỏi được nhiều hơn...”
Với các con chiên ngoan đạo, cuộc trao đổi này đã xác nhận sự nhẫn tâm cơ bản phải có trong cuộc vận động quyền bỏ phiếu của Anthony. Khi Cody biết đến điều này, ông cảm thấy thích thú, đến mức ông ngay lập tức gửi Anthony một bức thư cảm ơn và mời bà đến tham dự chương trình của mình. Ông dành cho bà một chỗ ngồi tại bất kỳ buổi biểu diễn nào bà chọn.
Vào lúc bắt đầu buổi biểu diễn, Cody bước vào vòng sân khấu trên lưng ngựa, mái tóc dài màu xám của ông xõa từ dưới chiếc mũ trắng của mình, đồ trang trí bằng bạc trên áo khoác trắng của ông lấp lánh trong ánh mặt trời. Ông thúc con ngựa của mình phi nước đại và chạy về phía chỗ ngồi của Anthony. Khán giả lặng thinh.
Ông dừng ngựa với một đám mây bụi bẩn bùng lên, bỏ mũ ra với một cử chỉ cúi đầu xuống sâu quét một lượt khán giả cho đến khi đầu ông gần chạm phần tay nắm yên ngựa.
Anthony đứng dậy đáp lễ và - “như một cô gái nhiệt tình”, một người bạn nói - vẫy khăn tay của bà về phía Cody.
Tất cả mọi người đều hiểu tầm quan trọng của khoảnh khắc này. Đây là một trong những vị anh hùng vĩ đại nhất trong quá khứ Hoa Kỳ đang nghiêm trang chào một trong những vị anh hùng hàng đầu của tương lai. Cuộc gặp gỡ đã khiến khán giả đứng dậy trong tiếng vỗ tay và cổ vũ như sấm rền.
Biên giới có thể thực sự đã ở rất gần, như Frederick Jackson Turner87 tuyên bố trong bài phát biểu lịch sử của mình tại hội chợ, nhưng vào thời điểm đó nó đứng yên lấp lánh trong ánh mặt trời như dòng nước mắt đã đổ.
87 Frederick Jackson Turner (14/11/1861 - 14/03/1932) là một nhà sử học người Mỹ tại Đại học Wisconsin cho đến năm 1910 và sau đó tại Harvard.
***
Bi kịch xuất hiện. Những người Anh sửa sang mô hình chiếc tàu thủy HMS. Victoria cầu kỳ của họ với cờ đuôi nheo màu đen. Ngày 22 tháng 6 năm 1893, trong thời gian diễn tập tại Tripoli, kỳ quan công nghệ hải quân này bị HMS. Camperdown tấn công. Chỉ huy của tàu Victoria ra lệnh cho con tàu thẳng tiến hết tốc lực vào bờ, đậu con tàu ở vị trí phù hợp với hạm đội nhằm hỗ trợ việc trục vớt con tàu đắm dễ dàng hơn. Mười phút sau, với các động cơ mở hết công suất, con tàu tuần dương lật và chìm với nhiều thủy thủ vẫn còn bị mắc kẹt trong boong dưới. Những người đủ may mắn nhảy khỏi tàu bị đánh tơi tả bởi chân vịt xoay như lốc hoặc bị chết cháy khi nồi hơi phát nổ. “Những tiếng la hét và gào rú dội lên, trong làn bọt trắng bị nhuốm đỏ của tay, chân và cơ thể bị vặn hoặc bị xé nát,” một phóng viên cho biết. “Những cơ thể không đầu bị ném ra khỏi vòng xoáy, nấn ná một lúc trên mặt nước và chìm khuất khỏi tầm mắt.”
Tai nạn khiến bốn trăm người thiệt mạng.
***
Vòng đu quay Ferris nhanh chóng trở thành điểm thu hút du khách nhất triển lãm. Hàng ngàn người tới đây mỗi ngày. Vào tuần đầu tiên kể từ ngày 3 tháng 7, Ferris bán được 61.395 vé và thu về 30.697 đô-la. Công ty hội chợ thu khoảng một nửa, để lại cho Ferris một khoản lợi nhuận 13.948 đô-la một tuần (tương đương với khoảng bốn trăm ngàn đô-la ngày nay).
Vẫn còn đó câu hỏi về sự an toàn của vòng đu quay và những câu chuyện không có cơ sở về các vụ tự tử, tai nạn, trong đó có một câu chuyện cáo buộc rằng một chú chó sợ hãi đã nhảy từ một trong các cửa sổ của toa xe. Không đúng sự thật, Công ty Ferris cho biết; câu chuyện là sự bịa đặt của một phóng viên “nghèo tin tức và giàu trí tưởng tượng.” Tuy nhiên, số liệu của vòng quay có thể đã khác nếu không có các cửa sổ và vỉ sắt của nó. Trong một chuyến đi, nỗi sợ độ cao tiềm ẩn đột nhiên chiếm lấy một người đàn ông bình thản tên Wherritt. Ông vẫn ổn cho đến khi toa xe bắt đầu di chuyển. Khi nó lên cao, ông bắt đầu cảm thấy mệt và suýt ngất đi. Không có cách nào để báo hiệu các kĩ sư phía dưới dừng vòng đu quay.
Wherritt loạng choạng trong hoảng loạn từ đầu này sang đầu khác của toa xe, khiến các hành khách đi cùng “sợ hãi như cừu non lạc đàn,” một nhân chứng cho biết. Ông bắt đầu va vào thành toa xe mạnh đến nỗi làm cong mấy thanh sắt bảo vệ. Hướng dẫn viên và một số hành khách nam đã cố gắng để khống chế ông, nhưng ông thoát khỏi họ và chạy ra cửa. Theo quy trình vận hành vòng đu quay, hướng dẫn viên đã khóa cửa khi chuyến đi bắt đầu. Wherritt lắc và phá vỡ kính nhưng không thể mở được cửa.
Khi toa xe dần hạ xuống, Wherritt trở nên bình tĩnh hơn, ông òa lên khóc nhẹ nhõm - cho đến khi ông nhận ra bánh xe sẽ không dừng lại. Nó luôn luôn thực hiện hai vòng. Wherritt lại phát điên và một lần nữa hướng dẫn viên cùng các hành khách khống chế ông, nhưng họ đã trở nên mệt mỏi. Họ lo sợ những gì có thể xảy ra nếu Wherritt thoát khỏi họ. Về mặt cấu trúc, toa xe không có vấn đề gì, nhưng các thành, cửa sổ và cửa ra vào của nó chỉ được thiết kế để ngăn chặn nỗ lực tự sát, không thể chống lại một cây búa người. Wherritt đã phá vỡ kính và bẻ cong sắt.
Một phụ nữ bước đến và cởi váy của cô. Trước sự ngạc nhiên của tất cả hành khách, cô tuột váy ra và trùm nó lên đầu Wherritt, sau đó giữ nó và thì thầm những lời trấn an nhẹ nhàng. Hiệu quả xuất hiện ngay lập tức. Wherritt rúc đầu “im lặng như một con đà điểu.”
Một người phụ nữ cởi quần áo ở nơi công cộng, một người đàn ông bị trùm váy lên đầu - những kỳ quan của hội chợ dường như là vô tận.
***
Hội chợ là niềm tự hào vĩ đại của Chicago. Chủ yếu nhờ Daniel Burnham, thành phố đã chứng minh nó có thể đạt được một điều tuyệt vời trước những trở ngại vốn dĩ có thể khiến các nhà xây dựng nản chí. Cảm giác sở hữu xuất hiện khắp mọi nơi, không chỉ ở trong hàng chục ngàn công dân đã mua chứng khoán hội chợ. Hilda Satt nhận thấy điều đó trong sự thay đổi của cha cô khi ông đưa cô thăm quan hội chợ. “Ông ấy dường như có một niềm tự hào cá nhân về hội chợ, như thể ông đã giúp lập kế hoạch,” cô nói. “Khi tôi nhìn lại những ngày đó, hầu hết mọi người ở Chicago đều cảm thấy như vậy. Chicago là chủ nhà của thế giới tại thời điểm đó và chúng tôi cũng là một phần trong tất cả.”
Nhưng hội chợ đã làm nhiều hơn là thổi bùng niềm tự hào. Nó đem đến cho Chicago một ngọn đèn để soi sáng trước bóng tối đang ập đến của thảm họa kinh tế. Công ty Đường sắt Erie chao đảo, rồi phá sản. Tiếp theo là Công ty Bắc Thái Bình Dương. Tại Denver, ba ngân hàng quốc gia phá sản trong cùng một ngày và kéo theo đó là cả một mảng các doanh nghiệp khác. Lo sợ một cuộc bạo động có thể xảy ra, chính quyền thành phố kêu gọi sự hỗ trợ của lực lượng dân quân. Tại Chicago, các biên tập viên của tờ The Inland Architect cố gắng trấn an, “Tình hình hiện tại chỉ là một tai nạn. Nguồn tiền chỉ bị “nghẽn” đâu đó. Các doanh nghiệp chỉ đang sợ hãi chứ chưa bị đánh bại.” Các biên tập viên đã nhầm.
Vào tháng 6, hai doanh nhân tự tử cùng một ngày tại cùng một khách sạn Chicago, Metropole. Một người cắt cổ mình với lưỡi dao cạo vào mười giờ ba mươi phút sáng. Người còn lại biết đến vụ tự tử từ thợ cắt tóc tại khách sạn. Đêm đó trong phòng riêng của mình, ông thắt một đầu khăn quàng lụa của chiếc áo khoác của mình quanh cổ, sau đó nằm trên giường và buộc đầu kia vào chiếc giường. Và ông lăn xuống đất.
“Mọi người đang ở trong cảm giác bị khủng bố,” Henry Adams viết, “và mỗi cá nhân đều cho rằng mình bị hủy hoại nhiều hơn những người hàng xóm.”
***
Rất lâu trước khi hội chợ kết thúc, người ta đã bắt đầu tiếc thương. Bữa tiệc nào rồi cũng sẽ tàn. Mary Hartwell Catherwood đã viết, “Chúng ta sẽ làm gì khi vùng đất diệu kỳ này đóng cửa? Khi nó biến mất, khi sự mê hoặc đến hồi kết?” Sallie Cotton từ Bắc Carolina, một giám đốc nữ, người mẹ của sáu đứa con ở tại Chicago vào mùa hè năm đó, mô tả trong nhật kí của cô nỗi lo lắng phổ biến: Đó là sau khi nhìn thấy hội chợ, “tất cả mọi thứ sẽ trở nên nhỏ bé và tầm phào.”
Hội chợ quá hoàn hảo, sự duyên dáng và vẻ đẹp của nó giống như một sự đảm bảo rằng chừng nào nó còn diễn ra, không gì thực sự tồi tệ có thể xảy ra với bất cứ ai, tại bất cứ nơi nào.
