Công việc của Burnham không dừng lại, tốc độ làm việc tại văn phòng của ông không chậm đi. Các tòa nhà hội chợ đã hoàn thành và tất cả các triển lãm đã vào vị trí, nhưng chắc chắn như bạc sẽ bị xỉn, hội chợ đã trở thành mục tiêu của các yếu tố suy đồi và sa sút không thể tránh khỏi - và của bi kịch.

Vào Chủ nhật, ngày 9 tháng 7, một ngày nóng nực và tĩnh lặng, vòng đu quay Ferris, cùng với giỏ của các khinh khí cầu trên mặt đất tại Midway, đã trở thành một trong những địa điểm được săn lùng nhất. Một khính khí cầu, có tên Chicago, được bơm đầy với gần ba ngàn mét khối khí hydro và được kiểm soát bởi một sợi dây nối với một cái tời. Đến ba giờ chiều hôm đó, nó đã thực hiện ba mươi lăm chuyến đi lên độ cao ba trăm lẻ năm mét. Trong suy nghĩ của nhà vận tải hàng không người Đức, ngày hôm đó là một trong những ngày hoàn hảo để bay, gió lặng, ông ước tính, đến mức một dây dọi thả từ giỏ sẽ trực tiếp chạm vào tời phía dưới.

Tuy nhiên vào lúc ba giờ chiều, G. F. Morgan, người quản lí khu đất, kiểm tra dụng cụ của mình và nhận thấy một sự sụt giảm áp suất không khí đột ngột, bằng chứng báo hiệu một cơn bão đang hình thành. Ông dừng việc bán vé và ra lệnh cho người của mình neo các khinh khí cầu. Ông nhìn thấy các công nhân vận hành vòng đu quay Ferris đã không thực hiện các biện pháp đề phòng tương tự. Bánh xe tiếp tục quay.

Mây tụ tập, bầu trời chuyển sang màu tím và một cơn gió nổi lên từ phía Tây Bắc. Bầu trời rũ xuống phía mặt đất và một đám mây nhỏ hình phễu xuất hiện, bắt đầu lắc lư về phía Nam dọc theo bờ hồ, tiến về phía hội chợ.

Vòng đu quay Ferris chứa đầy hành khách, những người theo dõi với sự lo lắng ngày càng tăng khi đám mây hình phễu thực hiện phiên bản múa bụng của riêng mình dọc theo công viên Jackson thẳng tiến về Midway.

Tại bục đón trả hành khách, quản lí Morgan ra lệnh cho người của mình nắm lấy dây neo và bám chặt.

***

Tại công viên Jackson, sự thay đổi đột ngột từ sáng sang tối đã kéo Burnham ra ngoài. Gió mạnh thổi từ mọi hướng. Giấy gói các bữa ăn trưa bay và lộn vòng trong không khí như mòng biển. Bầu trời dường như sà xuống hội chợ và ở đâu đó tiếng kính vỡ vang lên, không phải là tiếng leng keng nhẹ nhàng của một cửa sổ bị đá đập vỡ mà là những tiếng kêu đau đớn của các tấm kính lớn rơi xuống đất.

Tại tòa nhà Nông nghiệp, một tấm kính khổng lồ rơi từ mái nhà và đập vỡ cái bàn mà trước đó chỉ một vài giây, một người phụ nữ trẻ còn bán kẹo ngay tại đó. Sáu tấm mái bị thổi bay từ tòa nhà Mỹ thuật Tự do và Công nghiệp. Các nhà triển lãm đua nhau che chắn hiện vật của họ bằng vải thô.

Gió xé một khoảng mái vòm gần bốn mét vuông của tòa nhà Máy móc và thổi bay mái của nhà hàng Cà phê Hungary. Thủy thủ đoàn của một trong những con tàu điện của Olmsted đã neo đậu một cách vội vã để sơ tán toàn bộ hành khách và chỉ vừa bắt đầu hướng về nơi trú ẩn khi một cơn gió bất ngờ bùng lên ập lấy mái hiên của con thuyền và làm lật con thuyền nặng năm tấn. Thuyền trưởng và hướng dẫn viên đã bơi đến nơi an toàn.

Những cơn gió khổng lồ làm rung chuyển không khí. Hai mươi tám con đà điểu trong trang trại đà điểu Midway đánh mất sự tự tin thường thấy của chúng.

***

Tại vòng đu quay, các du khách chuẩn bị tinh thần. Một phụ nữ đã ngất xỉu. Một hành khách sau đó đã viết trên tờ Engineering News, “Cần tới nỗ lực kết hợp của hai người chúng tôi để đóng chặt cửa. Gió thổi mạnh đến mức nước mưa dường như chảy ngang thay vì dọc.” Tuy nhiên, bánh xe tiếp tục quay, như thể không có cơn gió nào đang thổi. Các hành khách chỉ cảm thấy rung động nhẹ. Người viết cho tờ báo trên, có vẻ như cũng là một kĩ sư, ước tính gió chỉ làm chệch bánh xe một đoạn gần bốn phân.

Các khách đi vòng đu quay theo dõi gió giật lấy các khinh khí cầu liền kề, chúng khỏi tay các công nhân đang giữ chúng và trong một khoảnh khắc, ném Quản lý Morgan lên bầu trời. Gió đấm túi bụi vào khinh khí cầu như thể nó là một bao cát ngược, sau đó xé nó ra thành từng mảnh và thổi mảnh vụn của 8.230 mét lụa đi xa đến 804 mét.

Morgan đón nhận thảm họa một cách bình tĩnh. “Tôi cảm thấy một chút niềm vui khi chứng kiến cơn bão xuất hiện,” ông nói, “và khinh khí cầu bị xé vụn là một cảnh tượng để đời, ngay cả khi đó là một cảnh tượng tốn kém đối với những người sở hữu cổ phiếu công ty.”

Không thể biết liệu cơn bão có liên quan đến các sự kiện của ngày hôm sau, thứ Hai ngày 10 tháng 7, hay không, tuy nhiên thời điểm diễn ra nó thật đáng ngờ.

***

Vào thứ Hai, ngay sau một giờ chiều, khi Burnham giám sát việc sửa chữa và các công nhân thu nhặt những mảnh vụn của bão trên các khu đất, khói bắt đầu bốc lên từ mái vòm của tháp tòa nhà Kho lạnh, nơi ngọn lửa vào ngày 17 tháng 6 đã bùng phát.

Tòa tháp được làm bằng gỗ và được đặt một ống khói lớn bằng sắt thông với ba nồi hơi nằm trong tòa nhà chính bên dưới. Trớ trêu thay, để tạo ra cái lạnh cần nhiệt năng. Ống khói thấp hơn đỉnh tòa tháp bảy mươi sáu xen-ti-mét, nơi người ta đặt một khối sắt bổ sung, được gọi là một ống lót, dùng để kéo dài ống khói nhằm thông hơi mái nhà hoàn toàn. Cái ống lót là một phần quan trọng trong thiết kế của kiến trúc sư Frank Burnham, có nhiệm vụ bảo vệ các bức tường bằng gỗ xung quanh khỏi dòng khí cực nóng thoát ra từ ống khói. Tuy nhiên, vì một số lí do, nhà thầu đã không xây dựng nó. Tòa tháp giống như một ngôi nhà có ống khói nằm trong căn gác mái chứ không ở trên mái.

Báo động đầu tiên đến được phòng chữa cháy vào lúc một giờ ba mươi hai phút chiều. Các động cơ ầm ầm tiến vào tòa nhà. Hai mươi lính cứu hỏa do đội trưởng James Fitzpatrick dẫn đầu tiến vào tòa nhà chính và leo lên mái. Từ đó, họ tiến lên tòa tháp và leo lên một cầu thang cao hai mươi mốt mét đến ban công bên ngoài tòa tháp. Họ kéo một đường ống và một cái thang dài 7,6 mét lên bằng dây thừng. Họ cố định chắc chắn cái ống vào tòa tháp.

Ngọn lửa ở đỉnh tòa tháp đã đặt một cái bẫy chết người, nhưng Fitzpatrick và người của ông không nhận ra điều đó. Những mảnh vụn đang cháy đã rơi vào khoảng trống giữa ống khói sắt và các bức tường làm bằng gỗ thông trắng mịn bên trong tòa tháp. Những mảnh vụn này đã thổi bùng lên một ngọn lửa mà trong khoảng không gian chật hẹp, nhanh chóng rút cạn không khí và tự dập tắt chính nó, để lại một vùng plasma89 siêu nóng mà chỉ cần một lượng oxy nhỏ là phát nổ.

89 Plasma là trạng thái thứ tư của vật chất (các trạng thái khác là rắn, lỏng, khí) trong đó các chất bị ion hóa mạnh. Đại bộ phận phân tử hay nguyên tử chỉ còn lại hạt nhân; các electron chuyển động tương đối tự do giữa các hạt nhân.

Khi những người lính cứu hỏa trên ban công tòa tháp tập trung vào ngọn lửa phía trên, một chùm khói trắng nhỏ xuất hiện dưới chân họ.

***

Sở Cứu hỏa đánh hồi chuông báo động thứ hai vào lúc một giờ bốn mươi mốt phút và kích hoạt còi báo động lớn tại tòa nhà Máy móc của hội chợ. Hàng ngàn du khách di chuyển về phía đám khói, bu đặc các bãi cỏ và con đường xung quanh tòa nhà. Một số người còn mang theo bữa trưa của mình. Burnham cùng Davis xuất hiện. Lực lượng tuần tra Hoa Kỳ phải dùng vũ lực mở đường cho các dụng cụ bổ sung và các xe thang. Du khách trên bánh xe Ferris có góc nhìn rõ ràng và kinh hoàng nhất những gì xảy ra tiếp theo.

“Chưa bao giờ,” Sở Cứu hỏa tường thuật lại, “một bi kịch khủng khiếp lại được chứng kiến bởi một biển gương mặt đau đớn đến vậy.”

***

Đột nhiên ngọn lửa bùng lên từ tòa tháp tại một điểm bên dưới Fitzpatrick và đội của ông một khoảng mười lăm mét. Không khí ùa vào tòa tháp. Tiếp đó là một vụ nổ. Theo báo cáo chính thức của sở, với những người lính cứu hỏa, nó nổ ra “như thể một trục khí ga xung quanh ống khói đã bắt lửa và toàn bộ bên trong tòa tháp ngay lập tức trở thành một lò thiêu rực cháy.”

Lính cứu hỏa John Davis đang đứng trên ban công với đội trưởng Fitzpatrick và những người khác. “Tôi chỉ có một cơ hội và tôi quyết tâm tận dụng nó,” Davis nói. “Tôi đã nhảy ra ống cứu hỏa và đã may mắn bắt được nó. Những người còn lại dường như sững sờ trước thảm họa và không thể di chuyển.”

Davis và một người đàn ông khác cưỡi vòi cứu hỏa xuống đất. Các nhân viên cứu hỏa khác vẫn còn ở trên ban công biết tình hình của họ không thể cứu vãn và bắt đầu nói với nhau lời tạm biệt. Nhiều người chứng kiến nhìn thấy họ ôm và bắt tay nhau. Đội trưởng Fitzpatrick nắm lấy một sợi dây thừng và đánh đu qua ngọn lửa xuống mái nhà chính bên dưới, nơi ông hạ cánh với một cái chân bị gãy và nội tạng bị tổn thương, một nửa bộ ria mép lớn đã bị đốt cháy. Nhiều người cứ thế nhảy xuống, một số khác nhảy xuyên qua mái nhà chính, đều tử vong.

Trưởng Sở Cứu hỏa Murphy và hai lính cứu hỏa khác trên mặt đất trèo lên một cái thang để đón Fitzpatrick. Họ dùng dây thừng hạ ông xuống chỗ các đồng nghiệp đang chờ bên dưới. Ông vẫn còn sống nhưng đang dần lịm đi.

Tổng cộng, ngọn lửa đã giết chết mười hai lính cứu hỏa và ba công nhân. Fitzpatrick qua đời vào chín giờ tối hôm đó.

Ngày hôm sau lượng khách tham dự vượt quá một trăm ngàn. Đống đổ nát vẫn còn bốc khói của tòa nhà Kho lạnh có sức hấp dẫn không thể cưỡng lại.

***

Các nhân viên điều tra ngay lập tức triệu tập một cuộc điều tra, trong thời gian đó một bồi thẩm đoàn đã nghe lời khai của Daniel Burnham; Frank Burnham; các quan chức của Công ty Sắt Hercules; và các lính cứu hỏa. Daniel Burnham khai ông không biết đến ngọn lửa trước đó hoặc cái ống lót bị bỏ qua và tuyên bố rằng do tòa nhà là một công trình tư nhân, ông không có thẩm quyền trong quá trình xây dựng nó ngoại trừ việc phê duyệt thiết kế. Vào thứ Ba, 18 tháng 7, bồi thẩm đoàn đã buộc tội ông, Trưởng Sở Cứu hỏa Murphy và hai nhân viên Hercules vì tội lơ là gây thiệt hại nghiêm trọng và chuyển những lời kết tội này sang đại bồi thẩm đoàn.

Burnham choáng váng nhưng vẫn giữ im lặng. “Nỗ lực bắt ngài chịu trách nhiệm hay chịu những lời chỉ trích, dù ở bất kỳ mức độ nào, trước thiệt hại về người là một hành động gây phẫn nộ,” Geraldine Dion, giám sát xây dựng hội chợ của ông viết. “Người nào đưa ra phán quyết này phải rất ngu ngốc, hoặc nhận được thông tin sai lệch một cách đáng buồn.”

Theo thủ tục, Burnham và những người khác lẽ ra đã bị bắt giữ chờ bảo lãnh, tuy nhiên trong trường hợp này, ngay cả những nhân viên điều tra dường như cũng sửng sốt. Cảnh sát trưởng đã không tiến hành bắt giữ các giám đốc. Burnham được bảo lãnh vào sáng hôm sau.

Với mùi hôi thối của gỗ cháy đen vẫn còn nặng nề trong không khí, Burnham đóng các lối đi trên mái của tòa nhà Vận tải, tòa nhà Mỹ thuật Tự do và Công nghiệp cùng các ban công và phòng trưng bày phía trên của tòa nhà Hành chính, lo ngại một đám cháy trong các tòa nhà hoặc tại các triển lãm có thể gây ra hoảng loạn và tạo nên một thảm kịch lớn hơn. Hàng ngày, hàng trăm người lấp đầy khu vực đi bộ trên mái của tòa nhà Sản xuất, tuy nhiên lối xuống duy nhất của họ là bằng thang máy. Burnham tưởng tượng cảnh người đàn ông, phụ nữ, trẻ em sợ hãi tìm cách trượt xuống hai bên sườn bằng kính của mái nhà, đập vỡ và nhảy qua lớp kính xuống sàn triển lãm dưới đó sáu mươi mốt mét.

***

Đúng lúc mọi thứ không thể đen tối hơn vào 18 tháng 7, cùng ngày bồi thẩm đoàn của các nhân viên điều tra ra lệnh bắt giữ Burnham, các giám đốc hội chợ cúi đầu trước áp lực của ngân hàng và thành lập Ủy ban Cắt giảm Chi tiêu có quyền hạn gần như vô hạn nhằm cắt giảm chi phí trong suốt thời gian tổ chức hội chợ và bổ nhiệm ba người đàn ông máu lạnh điều hành nó. Nghị quyết sau đó, được các giám đốc Công ty hội chợ phê duyệt, cho biết rằng tính đến ngày 1 tháng 8, “không có bất cứ chi phí nào liên quan đến việc xây dựng, bảo dưỡng hoặc tiến hành hội chợ được phát sinh trừ khi được Ủy ban cho phép.” Rõ ràng ngay từ đầu, mục tiêu hàng đầu của ủy ban là Ủy ban Lao động của Burnham.

Rõ ràng, ít nhất với Burnham, điều cuối cùng hội chợ cần ngay lúc này, khi ông và Millet tiếp tục đấu tranh tăng tỷ lệ khách tham gia trả tiền - một chiến dịch với những khoản chi nhất định, là một bộ ba hà tiện90 ngồi phán xét mọi khoản chi tiêu mới nảy sinh. Millet có một số ý tưởng đặc biệt cho các sự kiện trong tháng 8, bao gồm một buổi dạ hội tại Midway, trong đó các quan chức hội chợ, bao gồm cả Burnham, sẽ khiêu vũ với phụ nữ Tây Phi và các vũ công múa bụng Algeria. Chắc chắn ủy ban sẽ coi chi phí của buổi dạ hội này và các sự kiện khác của Millet là một điều phù phiếm. Tuy nhiên, Burnham biết rằng các chi phí này, cùng với các khoản chi cho cảnh sát, thu gom rác thải cũng như bảo trì đường đi và bãi cỏ, rất quan trọng.

90 Nguyên văn: “a troika of penny-pinchers”.

Ông lo sợ rằng Ủy ban Cắt giảm Chi tiêu sẽ làm tê liệt hội chợ một lần và mãi mãi.