Mấy tuần sau chuyến đi xe trượt tuyết, chúng tôi không hề nhận được tin tức gì từ nhà Shimerdas. Cổ họng đau rát khiến tôi phải ở nguyên trong nhà, còn bà tôi thì bị cảm lạnh khiến công việc gia đình trở nên nặng nhọc đối với bà. Khi Chủ nhật đến, bà rất vui vì có một ngày nghỉ ngơi.
Một tối nọ lúc ăn tối, Fuchs bảo với chúng tôi rằng anh đã nhìn thấy ông Shimerda đi săn.
"- Ổng tự làm cho mình một cái mũ bằng da thỏ, Jim ạ, và một chiếc cổ áo bằng da thỏ mà ổng cài cúc bên ngoài áo khoác. Mấy người bên đó chỉ có đúng một chiếc áo khoác chung và họ phải phiên nhau mặc. Họ có vẻ sợ lạnh khủng khiếp, cứ rúc trong cái hang bên sườn đồi như loài lửng vậy."
"- Trừ thằng bé khát máu ấy ra," Jake xem vào. "- Nó chẳng bao giờ mặc áo khoác cả. Krajiek bảo nó khỏe kinh khủng và chịu đựng được mọi thứ. Tao đoán thỏ ở vùng này chắc đang cạn kiệt dần. Hôm qua Ambrosch đi ngang qua cánh đồng ngô chỗ tao đang làm việc và khoe tao ba con chó đồng cỏ mà nó mới bắn được. Nó hỏi tao bọn chúng có ăn được không. Tao nhổ nước bọt, làm bộ nhăn nhở và làm trò để dọa nó, nhưng nó chỉ nhìn như thể nó khôn hơn tao, rồi bỏ bọn chúng vào bao tải và bỏ đi."
Bà ngẩng lên với vẻ lo lắng và nói với ông. "- Josiah, ông không nghĩ là Krajiek lại để cho những sinh vật tội nghiệp đó ăn chó đồng cỏ chứ?"
"- Tốt hơn là em nên qua thăm hàng xóm của chúng ta vào ngày mai đấy, Emmaline," ông đáp một cách nghiêm nghị.
Fuchs thêm một lời vui vẻ rằng chó đồng cỏ là loài sạch sẽ và chắc hẳn ăn được, chỉ có điều họ hàng thân thích của chúng thì không ổn lắm. Tôi hỏi anh có ý gì, và anh cười toe toét bảo rằng chúng thuộc họ nhà chuột.
Khi tôi xuống lầu vào buổi sáng, tôi thấy bà và Jake đang đóng gói một chiếc giỏ đựng đồ lớn trong bếp.
"- Này Jake," bà đang nói, "- nếu anh tìm được con gà trống già bị cóng mào ấy, cứ vặn cổ nó đi, rồi chúng ta mang theo luôn. Chẳng có lý do gì mà bà Shimerda lại không thể xin gà từ nhà hàng xóm vào mùa thu năm ngoái và dựng một cái chuồng gà từ bây giờ cả. Tôi cho rằng bà ấy luống cuống nên chẳng biết bắt đầu từ đâu. Bản thân tôi cũng từng đến một đất nước xa lạ, nhưng tôi chưa bao giờ quên rằng gà là thứ rất nên có, dù bạn có thiếu thốn gì đi nữa."
"- Tùy bà nói vậy ạ," Jake bảo, "- nhưng tôi cứ nghĩ đến cảnh Krajiek vớ được một cái đùi của con gà trống già đó là lại thấy bực mình." Anh nặng nề bước qua căn hầm dài và thả cánh cửa nặng nề sập xuống đằng sau.
Sau bữa sáng, bà, Jake và tôi quấn khăn áo ấm áp rồi trèo lên chiếc ghế ngồi phía trước xe ngựa trời lạnh buốt. Khi chúng tôi đến gần nhà Shimerdas, chúng tôi nghe tiếng kèn kẹt buốt giá của cái máy bơm và nhìn thấy Ántonia, đầu quấn khăn và chiếc váy vải bông bay phần phật, đang dồn toàn bộ trọng lượng lên cần bơm đang lên xuống. Con bé nghe tiếng xe ngựa của chúng tôi, ngoái đầu nhìn lại, rồi vớ lấy xô nước và chạy thục mạng về phía cái hang bên sườn đồi.
Jake đỡ bà xuống đất, bảo rằng anh sẽ mang đồ ăn tới sau khi đã trùm chăn cho ngựa. Chúng tôi chậm rãi bước lên con đường băng giá dẫn đến cánh cửa chìm sâu vào sườn dốc. Những lượn khói xanh bốc lên từ ống khói nhô qua đám cỏ và tuyết, nhưng cơn gió đã phũ phàng thổi bay chúng đi.
Bà Shimerda mở cửa trước khi chúng tôi kịp gõ và nắm chặt tay bà tôi. Bà không nói câu "How do!" quen thuộc, mà lập tức bật khóc, nói rất nhanh bằng ngôn ngữ của riêng mình, chỉ vào đôi chân được quấn bằng nhữngh giẻ rách, và nhìn quanh mọi người với vẻ kết tội.
Ông cụ đang ngồi trên một khúc gỗ sau bếp lò, cúi gập người như thể đang cố trốn tránh chúng tôi. Yulka đang ngồi dưới sàn ngay chân ông, ôm con mèo trong lòng. Con bé liếc nhìn tôi và cười, nhưng khi ngước lên nhìn mẹ, nó lại rụt rè ẩn đi. Ántonia đang rửa xoong chảo ở một góc tối. Thằng bé khát máu nằm dưới khung cửa sổ duy nhất, duỗi dài trên một chiếc bao bố nhồi rơm. Ngay khi chúng tôi bước vào, nó liền ném một chiếc bao tải che kín khe hở ở chân cửa. Không khí trong hang ngột ngạt, và cũng rất tối. Một chiếc đèn lồng thắp sáng treo trên bếp lò tỏa ra ánh sáng vàng yếu ớt.
Bà Shimerda giật phăng nắp của hai chiếc thùng phi sau cửa, bắt chúng tôi nhìn vào trong đó. Ở một thùng có mấy củ khoai tây đã bị đông cứng và đang mục rữa, thùng kia là một nhúm bột mì nhỏ. Bà tôi lầm bầm vài câu vẻ ngượng ngùng, nhưng người phụ nữ Bohemia cười khẩy đầy khinh bỉ, một tiếng cười giống như tiếng ngựa hí, và chộp lấy một chiếc bình cà phê trống trên kệ, lắc lắc về phía chúng tôi với một cái nhìn đầy căm phúng.
Bà tôi tiếp tục nói chuyện theo lối lịch sự kiểu Virginia của mình, không hề nhắc đến sự túng quẫn cùng cực hay sự thiếu sót của bản thân, cho đến khi Jake đến với chiếc giỏ đựng đồ, như một lời đáp trả trực diện cho những lời trách móc của bà Shimerda. Lúc đó người phụ nữ tội nghiệp mới suy sụp hoàn toàn. Bà ngã quỵ xuống sàn bên cạnh đứa con trai khát máu, vùi mặt vào đầu gối và ngồi khóc nức nở. Bà tôi chẳng màng đến bà, mà gọi Ántonia đến giúp dọn trống giỏ đồ. Tony miễn cưỡng rời khỏi góc của mình. Tôi chưa từng thấy con bé suy sụp thế này bao giờ.
"- Cô đừng chấp mamenka tội nghiệp của cháu nhé, bà Burden. Bà buồn lắm ạ," con bé thì thầm khi lau đôi tay ướt lên váy và nhận những món đồ bà tôi đưa cho.
Thằng bé khát máu, khi nhìn thấy đồ ăn, bắt đầu phát ra những âm thanh ê a dịu dàng và xoa xoa bụng. Jake lại bước vào, lần này mang theo một bao khoai tây. Bà tôi nhìn quanh với vẻ bối rối.
"- Các cháu không có cái hang hay hầm nào bên ngoài à, Ántonia? Đây đâu phải chỗ để cất rau củ. Sao khoai tây của nhà cháu lại bị đông cứng thế?"
"- Chúng cháu xin ông Bushy ở bưu điện những thứ ông ấy vứt đi ạ. Nhà cháu không có khoai tây, thưa bà Burden," Tony buồn rầu thừa nhận.
Khi Jake bước ra ngoài, Marek trườn dọc theo sàn nhà và lại nhét kín khe cửa. Sau đó, lặng lẽ như một cái bóng, ông Shimerda bước ra từ sau bếp lò. Ông đứng lấy tay chải lên mái tóc bạc mượt mà, như thể đang cố xua đi lớp sương mù quanh đầu. Ông vẫn sạch sẽ và gọn gàng như thường lệ, với chiếc khăn quàng cổ màu xanh và chiếc trâm cài san hô. Ông nắm lấy tay bà tôi dẫn ra sau bếp lò, tận góc trong cùng của căn phòng. Ở bức tường phía sau là một cái hang nhỏ khác; một cái lỗ tròn, không lớn hơn một cái thùng dầu là mấy, được khoét sâu vào lớp đất đen. Khi tôi trèo lên một chiếc đẩu và nhìn vào trong, tôi thấy vài chiếc chăn bông và một đống rơm. Ông cụ cầm chiếc đèn lồng. "- Yulka," ông nói bằng giọng thấp và tuyệt vọng, "- Yulka; Ántonia của tôi!"
Bà tôi rụt lại. "- Ý ông là chúng ngủ trong đó sao — những đứa con gái của ông?" Ông cúi đầu.
Tony luồn dưới cánh tay ông. "- Dưới sàn lạnh lắm ạ, còn trong này ấm như cái hang của con lửng vậy. Cháu thích ngủ ở đây," con bé khăng khăng nói với vẻ háo hức. "- Mamenka của cháu có chiếc giường đẹp lắm, có gối làm từ lông ngỗng nhà mang từ Bohemia sang đấy. Cháu thấy không, Jim?" Con bé chỉ vào chiếc giường tầng hẹp mà Krajiek đã tự đóng áp vào tường trước khi nhà Shimerdas đến.
Bà tôi thở dài. "- Chắc chắn rồi, cháu biết ngủ ở đâu bây giờ chứ, con bé ngoan! Ta không nghi ngờ gì về việc cháu được ấm áp ở trong đó đâu. Cháu sẽ có một ngôi nhà tốt hơn sau một thời gian nữa thôi, Ántonia ạ, và rồi cháu sẽ quên đi những ngày tháng gian khổ này."
Ông Shimerda giục bà tôi ngồi xuống chiếc ghế duy nhất và ra hiệu cho vợ ngồi vào chiếc đẩu bên cạnh. Đứng trước họ với bàn tay đặt trên vai Ántonia, ông nói bằng giọng trầm thấp và con gái ông làm nhiệm vụ dịch lại. Ông muốn chúng tôi biết rằng ở quê nhà họ không phải là những kẻ ăn xin; ông kiếm được mức lương hậu hĩnh và gia đình ông rất được kính trọng ở đó. Ông rời Bohemia với số tiền tiết kiệm hơn một nghìn đô la, sau khi đã trả tiền vé tàu xe. Không hiểu sao ông lại bị lỗ khi đổi tiền ở New York, và tiền vé tàu đi Nebraska lại đắt hơn họ tưởng. Đến khi trả tiền mua đất cho Krajiek, mua ngựa, bò đực và một ít máy móc nông nghiệp cũ, họ chẳng còn lại bao nhiêu tiền. Tuy nhiên, ông muốn bà tôi biết rằng ông vẫn còn một ít tiền. Nếu họ có thể vượt qua cho đến mùa xuân, họ sẽ mua một con bò, gà và trồng một khu vườn, khi ấy mọi chuyện sẽ ổn thôi. Ambrosch và Ántonia đều đã đủ lớn để làm việc đồng án, và chúng rất sẵn lòng làm việc. Nhưng tuyết và thời tiết khắc nghiệt đã làm nhụt chí tất cả bọn họ.
Ántonia giải thích rằng bố cô định xây một ngôi nhà mới cho họ vào mùa xuân tới; ông và Ambrosch đã chẻ xong gỗ rồi, nhưng những khúc gỗ đó đều bị vùi lấp trong tuyết dọc theo con lạch nơi chúng bị đốn hạ.
Trong lúc bà tôi khích lệ và đưa ra lời khuyên cho họ, tôi ngồi xuống sàn nhà cùng Yulka và để con bé cho tôi xem con mèo của nó. Marek thận trọng trườn về phía chúng tôi và bắt đầu khoe những ngón tay có màng. Tôi biết nó muốn phát ra những âm thanh kỳ lạ cho tôi nghe — sủa như chó hoặc hí như ngựa — nhưng nó không dám làm trước mặt người lớn. Marek luôn cố gắng để làm vừa lòng mọi người, tội nghiệp anh chàng, cứ như thể anh luôn tâm niệm rằng mình phải bù đắp cho những khiếm khuyết của bản thân.
Bà Shimerda trở nên điềm tĩnh và hợp lý hơn trước khi chuyến thăm của chúng tôi kết thúc, và trong lúc Ántonia dịch lại, bà cũng chen vào vài câu theo ý mình. Người phụ nữ ấy có đôi tai thính nhạy, và luôn chộp lấy các cụm từ bất cứ khi nào nghe thấy tiếng Anh được nói. Khi chúng tôi đứng dậy ra về, bà mở chiếc rương bằng gỗ và lấy ra một chiếc túi làm bằng vải bọc nệm, dài bằng một chiếc bao bột mì và rộng bằng nửa, nhồi đầy thứ gì đó. Vừa nhìn thấy nó, thằng bé khát máu bắt đầu chép miệng. Khi bà Shimerda mở túi ra và dùng tay đảo nội dung bên trong, nó tỏa ra một mùi mặn mòi, ngai ngái của đất, rất nồng nàn, ngay cả giữa những mùi khác trong cái hang đó. Bà đong đầy một tách trà, buộc lại trong một mẩu vải bố, và trân trọng trao nó cho bà tôi.
"- Để nấu ăn," bà thông báo. "- Bây giờ ít thế này; khi nấu sẽ nở ra nhiều lắm," vừa nói bà vừa dang rộng hai tay như muốn ra hiệu rằng lượng ít ỏi đó sẽ phình to thành cả gallon. "- Rất ngon đấy. Ở đất nước này các người không có đâu. Mọi thứ để ăn ở đất nước tôi đều ngon hơn hết."
"- Có lẽ vậy, thưa bà Shimerda," bà tôi đáp một cách khô khan. "- Tôi không dám chắc, nhưng bản thân tôi vẫn thích bánh mì của chúng tôi hơn."
Ántonia đứng ra giải thích. "- Món này ngon lắm đấy, bà Burden" — con bé chắp tay lại như thể không thể diễn tả được nó ngon đến thế nào — "- khi nấu nó nở ra nhiều lắm, đúng như mẹ cháu nói đấy ạ. Nấu cùng thịt thỏ, nấu cùng thịt gà, trong nước sốt ấy — ôi, ngon tuyệt!"
Suốt dọc đường về nhà, bà và Jake bàn tán về việc những con người theo đạo Cơ đốc tốt lành có thể dễ dàng quên mất việc mình là người bảo ban cho anh em đồng bào như thế nào.
"- Tôi phải nói thế này, Jake ạ, một số anh chị em của chúng ta thật khó mà bảo ban nổi. Phải bắt đầu từ đâu với những con người này đây? Họ thiếu thốn đủ thứ, và thiếu nhất là sự khôn ngoan thực tế. Chắc chẳng ai nhồi nhét thứ đó vào đầu họ được đâu. Cậu Jimmy nhà ta đây còn có khả năng gánh vác một mảnh đất homestead ngang ngửa họ đấy. Anh có nghĩ thằng bé Ambrosch kia có chút chí tiến thủ nào không?"
"- Nó là một đứa chịu khó làm việc đấy chứ, thưa bà, và nó cũng có chút nhanh nhạy; nhưng nó là một kẻ tiểu nhân. Người ta có thể hơi mưu mô một chút để sinh tồn trong cái thế giới này; nhưng ngặt nỗi, đôi khi họ lại mưu mô quá mức cần thiết."
Tối hôm đó, trong lúc bà đang chuẩn bị bữa tối, chúng tôi mở gói quà mà bà Shimerda đã tặng. Nó đầy những mẩu vụn màu nâu trông giống như vỏ bào của một loại rễ cây nào đó. Chúng nhẹ tựa lông hồng, và điều đáng chú ý nhất ở chúng chính là mùi hương nồng đượm, mùi của đất. Chúng tôi không thể xác định được chúng là động vật hay thực vật.
"- Chúng có thể là thịt khô từ một sinh vật kỳ lạ nào đó, Jim ạ. Chúng không phải cá khô, và chúng chưa bao giờ mọc trên thân hay dây leo nào cả. Ta thấy sợ chúng quá. Dù sao đi nữa, ta cũng chẳng muốn ăn bất cứ thứ gì đã bị cất giữ hàng tháng trời cùng quần áo cũ và gối lông ngỗng đâu."
Bà ném gói quà vào bếp lò, nhưng tôi đã cắn một góc của một trong những mẩu vụn đang cầm trên tay và nhai thử nghiệm. Tôi chưa bao giờ quên hương vị kỳ lạ đó; mặc dù phải mất nhiều năm sau tôi mới biết rằng những mẩu vụn màu nâu nhỏ bé ấy, thứ mà nhà Shimerdas đã mang theo một chặng đường dài và trân trọng nâng niu đến vậy, chính là nấm khô. Chắc hẳn chúng đã được hái sâu trong một khu rừng già nào đó ở Bohemia....
