‘Tôi không cần lúa mì mọt của anh,
Chúng tôi đang hát nghêu ngao những câu vần điệu để trêu chọc Ántonia trong lúc cô bé đang quấy bột làm chiếc bánh ưa thích của Charley trong chiếc thố lớn.
Đó là một buổi tối mùa thu se lạnh, vừa đủ để người ta thấy thích thú khi ngừng trò chơi đuổi bắt ngoài sân và lui vào căn bếp ấm cúng. Chúng tôi đang bắt đầu vo những viên bỏng ngô ngào si-rô thì nghe tiếng gõ cửa ở cửa sau, Tony liền thả chiếc muìa xuống và đi ra mở cửa.
Một cô gái tròn trịa, da trắng ngần đang đứng ở ngưỡng cửa. Trông cô dịu dàng và xinh xắn, vẽ nên một bức tranh duyên dáng trong bộ đầm vải cashmere xanh cùng chiếc mũ nhỏ xíu đồng màu, chiếc khăn choàng kẻ sọc quấn gọn gàng quanh bờ vai và tay cầm một chiếc ví thô kệch.
‘Chào Tony. Cậu không nhận ra tớ à?’ cô hỏi bằng chất giọng êm ái, trầm ấm, liếc nhìn chúng tôi với vẻ tinh nghịch.
Ántonia sững người thở dốc rồi lùi lại một bước.
‘Ôi, hóa ra là Lena! Tớ chịu chẳng nhận ra cậu khi ăn mặc chưng diện thế này đấy!’
Lena Lingard khúc khích cười như thể điều đó làm cô hài lòng. Thú thật, khoảnh khắc ấy tôi cũng chẳng nhận ra cô. Tôi chưa bao giờ thấy cô đội mũ—hay đi giày tất gì cho cam. Và giờ đây, cô đang đứng trước mặt chúng tôi, được chải chuốt gọn gàng và ăn vận như một thiếu nữ thành thị, mỉm cười điềm tĩnh đến hoàn hảo.
‘Chào Jim,’ cô cất lời bâng quơ khi bước vào bếp và đưa mắt nhìn quanh. ‘Tớ cũng lên tỉnh làm việc rồi đấy, Tony ạ.’
‘Thế hả cậu? Ơ hay, chuyện lạ nhỉ!’ Ántonia đứng đó có vẻ ngượng ngùng, dường như không biết phải tiếp đón vị khách ra sao.
Cửa thông sang phòng ăn đang mở, nơi bà Harling đang ngồi đan len và Frances đang đọc sách. Frances liền mời Lena vào phòng chung vui.
‘Cậu là Lena Lingard phải không? Tớ từng đến nhà tìm mẹ cậu, nhưng hôm đó cậu đang đi chăn gia đình nhà người ta mất rồi. Mẹ ơi, đây là con gái lớn của bác Chris Lingard ạ.’
Bà Harling đặt cuộn len xuống và quan sát vị khách bằng ánh mắt nhanh nhạy, sắc bén. Lena hoàn toàn không hề lúng túng. Cô ngồi xuống chiếc ghế mà Frances chỉ, cẩn thận đặt chiếc ví và đôi găng tay cotton xám lên đùi. Chúng tôi mang bỏng ngô theo sau, nhưng Ántonia lại chần chừ—bảo rằng cô phải mau đi đưa bánh vào lò nướng.
‘Thế là cháu đã lên tỉnh rồi sao,’ bà Harling lên tiếng, ánh mắt vẫn dán chặt vào Lena. ‘Cháu đang làm việc ở đâu vậy?’
‘Cháu làm cho cô Thomas, thợ may ạ. Cô ấy bảo sẽ dạy cháu may vá. Cô ấy khen cháu có năng khiếu lắm. Cháu bỏ hẳn việc đồng áng rồi. Làm nông thì chẳng bao giờ hết việc, mà lúc nào cũng lắm rắc rối xảy ra. Cháu quyết định sẽ làm thợ may ạ.’
‘À thì, nghề thợ may cũng cần thiết. Đó là một nghề tốt. Nhưng theo ta, cháu không nên chê bai công việc nhà nông như thế,’ bà Harling đáp lại có phần nghiêm khắc. ‘Mẹ cháu dạo này thế nào?’
‘Dạ, mẹ cháu sức khỏe chẳng mấy khi tốt; công việc nhiều quá mà. Nếu được, mẹ cháu cũng muốn rời khỏi trang trại lắm. Mẹ rất ủng hộ cháu lên đây. Sau khi học xong nghề may, cháu có thể kiếm tiền để phụ giúp mẹ.’
‘Hãy chắc là cháu không quên lời này nhé,’ bà Harling nói với giọng hoài nghi, đoạn cầm lại công việc đan lát và đưa chiếc kim qua lại bằng những ngón tay thoăn thoắt.
‘Dạ thưa vương, cháu nhớ ạ,’ Lena đáp ôn hòa. Cô nhón lấy vài hạt bỏng ngô mà chúng tôi mời mọc, ăn một cách tao nhã và cẩn thận không để ngón tay bị dính bết.
Frances kéo ghế dịch lại gần vị khách hơn. ‘Tớ cứ tưởng cậu sắp lấy chồng chứ, Lena,’ cô trêu chọc. ‘Chẳng phải tớ nghe nói Nick Svendsen đang theo đuổi cậu rất ráo riết sao?’
Lena ngước lên với nụ cười ngây thơ đến lạ lùng. ‘Cậu ấy cũng đi lại với tớ một thời gian dài đấy. Nhưng bố cậu ấy làm rùm beng lên và bảo sẽ chẳng chia cho Nick một tấc đất nào nếu lấy tớ, thế là cậu ấy đành quay sang cưới Annie Iverson. Tớ mà là cô ấy thì chẳng ham gì; Nick vốn cộc cằn lắm, rồi cậu ta sẽ trút hết bực dọc lên đầu cô ấy thôi. Từ lúc hứa hôn đến giờ, cậu ta chẳng thèm mở lời với bố mình lấy một câu.’
Frances bật cười. ‘Thế còn cảm xúc của cậu thì sao?’
‘Tớ chẳng muốn lấy Nick, hay bất kỳ người đàn ông nào khác,’ Lena thì thầm. ‘Tớ đã chứng kiến cảnh đời gia đình quá đủ rồi, và tớ chẳng mặn mà gì với nó. Tớ muốn tự lập để có thể giúp đỡ mẹ và các em ở nhà, chứ chẳng phải ngửa tay xin phép hay chịu ơn bất cứ ai.’
‘Nói hay lắm,’ Frances tán thành. ‘Và cô Thomas nghĩ cậu có thể học được nghề may chứ?’
‘Dạ vâng. Từ bé tớ đã thích may vá rồi, ngặt nỗi trước kia chẳng có lấy mấy thứ để làm. Cô Thomas chuyên may những bộ cánh tuyệt đẹp cho các quý bà trong thị trấn đấy. Cậu có biết phu nhân Gardener đang đặt may một chiếc áo nhung tím không? Vải nhung được chuyển thẳng từ Omaha về đấy. Chà, đẹp mê hồn luôn!’ Lena khẽ thở dài và vuốt ve lớp vải cashmere trên người. ‘Tony biết rõ tớ chưa từng ưa gì mấy việc đồng áng ngoài trời mà,’ cô nói thêm.
Bà Harling liếc nhìn cô bé. ‘Ta hy vọng cháu sẽ học may cho nên hồn, Lena ạ, miễn là cháu biết giữ mình và đừng có lê la hết chỗ nọ đến chốn kia để tụ tập khiêu vũ rồi bỏ bê công việc, như thói quen của một vài cô gái nhà quê khác.’
‘Dạ vâng ạ. Cả Tiny Soderball cũng sắp lên tỉnh rồi đấy ạ. Cậu ấy sẽ làm việc ở khách sạn Boys’ Home. Ở đó chắc cậu ấy sẽ gặp gỡ rất nhiều người lạ,’ Lena nói thêm với giọng đầy ao ước.
‘Lắm kẻ qua lại quá khéo lại chẳng hay ho gì,’ bà Harling nhận xét. ‘Ta không cho rằng khách sạn là môi trường tốt cho một thiếu nữ; dẫu rằng ta đoán phu nhân Gardener cũng có cách quản lý các cô phục vụ của mình.’
Đôi mắt chân chất của Lena, lúc nào trông cũng có vẻ ngái ngủ ẩn dưới hàng mi dài, cứ đảo quanh căn phòng ấm cúng với vẻ ngưỡng mộ ngây ngô. Chẳng mấy chốc, cô đeo chiếc găng tay cotton vào. ‘Chắc tớ phải phép lui về đây,’ cô ngập ngừng nói.
Frances dặn cô hãy ghé lại bất cứ khi nào cảm thấy cô đơn hay cần lời khuyên về chuyện gì đó. Lena đáp rằng cô chẳng nghĩ mình có thể buồn chán nổi khi ở Black Hawk.
Cô chần chừ mãi ở cửa bếp và nài nỉ Ántonia hãy sang chơi với cô thường xuyên. ‘Tớ đã có một căn phòng riêng ở nhà cô Thomas rồi đấy, lại còn được trải thảm hẳn hoi.’
Tony ngượng ngập lê đôi dép vải trên sàn. ‘Hôm nào tớ sẽ sang, ngặt nỗi bà Harling không thích tớ la cà đi lại nhiều,’ cô lảng tránh đáp.
‘Chẳng phải cậu muốn làm gì thì làm khi đã ra ngoài đấy sao, đúng không?’ Lena thì thầm cảnh giác. ‘Cậu không phát cuồng vì thị trấn này à, Tony? Mớ người ta nói gì mặc kệ, tớ cạch cái cảnh làm nông đến già rồi!’ Cô quay đầu liếc nhìn về phía phòng ăn, nơi bà Harling đang ngồi.
Khi Lena đã đi khuất, Frances liền hỏi Ántonia tại sao cô bé lại tỏ ra lạnh nhạt với người bạn cũ đến vậy.
‘Tớ sợ mẹ cậu không vui khi nó đến đây,’ Ántonia đáp với vẻ lo âu. ‘Hồi ở ngoài đó, con bé từng bị tiếng thị phi đồn thổi ác lắm.’
‘Ừ, tớ biết chứ. Nhưng mẹ sẽ không vì chuyện cũ mà định kiến nếu cô ấy ăn ở đàng hoàng ở đây. Cậu không cần nhắc lại ba chuyện tai tiếng đó với bọn trẻ đâu. Chắc Jim cũng nghe hết mớ tiếng bấc tiếng van ấy rồi nhỉ?’
Khi tôi gật đầu, cô liền kéo tóc tôi và mắng yêu rằng tôi biết quá nhiều rồi đấy. Frances và tôi vẫn luôn là những người bạn thân thiết.
Tôi chạy ào về nhà để báo cho bà nghe chuyện Lena Lingard đã lên thị trấn. Chúng tôi vô cùng mừng cho cô, bởi cuộc sống ngoài trang trại của cô vốn dĩ vô cùng cơ cực.
Gia đình Lena sinh sống tại khu định cư người Na Uy nằm về phía tây suối Squaw, và cô thường làm nhiệm vụ chăn thả đàn gia đình cho bố trên vùng đồng không mông quạnh giữa trang trại nhà họ và nhà Shimerdas. Bất cứ khi nào cưỡi ngựa qua ngả đó, chúng tôi đều bắt gặp cô giữa bầy gia súc, đầu trần chân đất, khoác trên mình bộ y phục rách rưới xơ xác, và tay lúc nào cũng cặm cụi đan lát trong lúc canh chừng đàn vật nuôi. Trước khi quen biết Lena, tôi luôn hình dung cô như một sinh vật hoang dã sinh tồn nơi thảo nguyên, bởi tôi chưa từng thấy cô bước dưới mái nhà nào. Mái tóc vàng của cô bị nắng cháy đỏ quánh như một chỏm rạ trên đầu; thế nhưng, điều kỳ lạ là đôi chân và đôi tay cô, dẫu phơi mình dưới ánh nắng gay gắt quanh năm, vẫn giữ được sắc trắng ngần kỳ diệu—chính điều đó lại càng làm cho cô trông có vẻ thiếu thốn xiêm y hơn những cô gái ăn mặc kiệm vải khác. Lần đầu tiên tôi dừng ngựa lại để trò chuyện với cô, tôi đã vô cùng ngạc nhiên trước giọng nói dịu dàng cùng tác phong điềm đạm, tự nhiên của cô. Những cô gái ở vùng đất ấy thường trở nên thô kệch và nam tính sau một thời gian đi chăn gia súc. Thế nhưng Lena lại hồn nhiên mời Jake và tôi xuống ngựa ngồi chơi một lát, hành xử tự nhiên hệt như đang ở trong nhà và đã quen với việc tiếp khách. Cô chẳng hề ngượng ngùng vì bộ dạng rách rưới của mình, ngược lại còn đối đãi với chúng tôi như những người quen cũ. Ngay từ lúc đó, tôi đã chú ý đến sắc thái đặc biệt trong đôi mắt cô—một khoảng sắc tím thẳm—cùng biểu cảm dịu dàng, tin tưởng đến nao lòng.
Chris Lingard không phải là một người nông dân làm ăn khấm khá, trong khi gia đình ông lại đông con. Lena lúc nào cũng cặm cụi đan tất cho các em trai em gái, và ngay cả những người phụ nữ Na Uy vốn có thành kiến với cô cũng phải thừa nhận rằng cô là một người con vô cùng hiếu thảo. Đúng như những gì Tony đã kể, cô từng là tâm điểm của những lời đàm tiếu. Người ta quy chụp rằng chính cô đã khiến Ole Benson mất đi chút lý trí ít ỏi sót lại—và ngặt nỗi chuyện đó lại xảy ra khi cô vẫn còn là một đứa trẻ mặc váy trẻ em.
Ole sống trong một căn lều nửa chìm nửa nổi dột nát ở rìa khu định cư. Hắn ta vừa béo ú, lười biếng lại chán đời, và vận rủi dường như đã trở thành thói quen đeo bám hắn. Sau khi đã trải qua đủ mọi thứ bất hạnh trên đời, vợ hắn, mụ ‘Mary điên’, bỗng nổi cơn điên định phóng hỏa nhà kho của nhà hàng xóm, và kết quả là bị tống vào nhà thương điên ở Lincoln. Mụ bị giam ở đó vài tháng, rồi tìm cách trốn thoát và đi bộ một mạch về nhà, quãng đường dài ngót nghét hai trăm dặm, ban đêm thì lầm lũi lên đường còn ban ngày lại chui rúc trốn trong các nhà kho hay đống rơm khô. Khi quay trở về khu định cư của người Na Uy, đôi bàn chân tội nghiệp của mụ đã chai sần như móng ngựa. Mụ hứa sẽ cải tà quy chính và được phép ở lại nhà—dù ai nấy đều thừa biết mụ vẫn điên dại như thuở nào, và mụ vẫn cứ hồn nhiên lê la đôi chân trần trong tuyết giá để than van những chuyện lục đục gia đình với hàng xóm láng giềng.
Chẳng bao lâu sau khi Mary trốn viện trở về, tôi nghe một thanh niên người Đan Mạch đến phụ giúp mùa gặt kể lại với Jake và Otto rằng cô con gái lớn của Chris Lingard đã khiến Ole Benson mê mẩn đến mức mất hồn mất vía, chẳng còn khôn ngoan hơn mụ vợ điên của hắn là bao. Vào mùa hè năm đó, mỗi khi ra đồng làm cỏ ngô, Ole thường đâm ra chán nản, bèn cột ngựa lại rồi lang thang đi tìm nơi Lena Lingard đang chăn gia súc. Đến nơi, hắn cứ thế ngồi phịch xuống bên bờ mương để bầu bạn và giúp cô canh chừng đàn bò. Cả khu định cư râm ran bàn tán về chuyện này. Vợ của vị mục sư người Na Uy đã tìm gặp Lena để khuyên nhủ rằng cô không được phép dung túng chuyện đó; bà còn tha thiết nài nỉ Lena hãy đến nhà thờ vào các ngày chủ nhật. Lena thưa rằng trong tủ của cô chẳng có lấy một bộ váy nào đỡ rách rưới hơn mảnh vải đang mặc trên người. Thế là người vợ mục sư bèn lục lọi những chiếc rương cũ và tìm ra vài món đồ bà từng mặc thời con gái.
Chủ nhật tuần ấy, Lena xuất hiện ở nhà thờ, có chút muộn màng, với mái tóc được búi gọn gàng trên đỉnh đầu hệt như một thiếu nữ trưởng thành, đôi chân đi giày tất hẳn hoi và khoác lên mình bộ đầm mới do chính cô tự sửa lại vô cùng vừa vặn, tôn dáng. Cả giáo đoàn trân trân nhìn cô. Cho đến tận sáng hôm đó—nếu không tính Ole—chẳng một ai nhận ra cô bé lại xinh đẹp đến thế, và rằng cô đã lớn phổng phao từ lúc nào. Những đường cong nảy nở trên cơ thể cô bấy lâu nay đã bị che khuất dưới lớp giẻ rách vô định hình mặc khi ra đồng. Sau khi thánh thi cuối cùng vang lên và giáo đoàn giải tán, Ole lật đật chạy ra chỗ thanh cột ngựa để bế xốc Lena lên yên. Bản thân hành vi đó đã là một điều tai tiếng; người ta vốn không mong đợi một người đã có gia đình lại làm những chuyện thế này. Thế nhưng điều đó vẫn chưa thấm tháp gì so với màn náo loạn diễn ra ngay sau đó. Mụ Mary điên lao vút ra từ nhóm phụ nữ đứng ở cửa nhà thờ, cắm cổ đuổi theo Lena dọc con đường lớn và gào thét những lời nguyền rủa kinh hoàng.
‘Hãy đợi đấy, con hồ ly Lena Lingard, liệu hồn mày! Sẽ có ngày tao xách dao quắm đến lột bớt những đường nét lẳng lơ trên người mày cho xem. Lúc đấy thì mày đố dám vênh váo lượn lờ để đưa tình liếc mắt với đàn ông nữa nhé!...’
Những người phụ nữ Na Uy chẳng biết phải giấu mặt vào đâu. Hầu hết bọn họ đều là những người nội trợ khuôn phép, mang nặng quy chuẩn đạo đức khắt khe. Thế nhưng Lena Lingard chỉ bật ra tiếng cười lười biếng, đản bạc quen thuộc rồi thong thả phi ngựa đi, ngoái cổ lại nhìn mụ vợ đang cuồng nộ của Ole.
Tuy nhiên, cũng có những khoảnh khắc Lena chẳng thể cười nổi. Không chỉ một lần mụ Mary điên rượt đuổi cô băng qua thảo nguyên và lượn hết vòng này đến vòng khác quanh thửa ruộng ngô nhà Shimerdas. Lena chưa bao giờ dám kể với bố; có lẽ vì cô cảm thấy hổ thẹn; hoặc có lẽ cô sợ cơn thịnh nộ của bố mình hơn là lưỡi dao quắm trong tay mụ điên. Chiều hôm nọ, tôi đang ở nhà Shimerdas thì Lena hớt hải lao qua thảm cỏ đỏ nhanh hết mức đôi chân trắng ngần có thể tải nổi. Cô cắm cổ chạy thẳng vào nhà và chui tót vào đống chăn lông vũ của Ántonia để trốn. Mary bám sát nút: mụ xộc thẳng đến tận cửa và bắt chúng tôi phải mục kích độ bén của lưỡi dao trong tay mụ, mô tả một cách vô cùng sinh động những gì mụ dự định sẽ làm với Lena. Bà Shimerda, thò đầu qua cửa sổ, vô cùng thích thú theo dõi tình cảnh đó, và tỏ ra tiếc nuối khi Ántonia đuổi Mary đi bằng cách dúi vào tay mụ một tạp dề đầy cà chua đóng chai để xoa dịu. Lena bước ra từ căn phòng của Tony phía sau gian bếp, đôi má ửng đỏ hồng vì sức nóng từ đám lông vũ nhưng thần sắc vẫn điềm nhiên. Cô khẩn khoản nài nỉ Ántonia và tôi đi cùng để giúp cô gom lại đàn gia súc; chúng đã tản mác đi khắp nơi và rất có thể đang phá phách cánh đồng ngô của ai đó.
‘Biết đâu mất toi một con bê thì mày mới chừa cái thói lúng liếng đưa tình với chồng người ta,’ bà Shimerda vừa chì chiết vừa bảo cô.
Lena chỉ mụm mím nụ cười ngái ngủ. ‘Cháu chưa từng liếc mắt đưa tình với ổng bao giờ. Cháu đâu thể ngăn người ta cứ lảng vảng quanh mình, và cháu cũng chẳng có quyền đuổi ổng đi. Cả cái thảo nguyên này đâu phải của riêng nhà cháu.’
