Một buổi chiều, tôi nhận ra bà đã khóc. Bước chân bà có vẻ nặng nề khi đi lại trong nhà, và tôi đứng dậy khỏi chiếc bàn đang ngồi học để đến bên bà, hỏi xem bà có thấy trong người không ổn không và tôi có thể giúp gì cho công việc của bà không.

"- Không, cảm ơn cháu, Jim. Bà đang phiền lòng, nhưng chắc là sức khỏe vẫn ổn. Có lẽ xương cốt bắt đầu rệu rã rồi," bà nói thêm với giọng cay đắng.

Tôi đứng ngập ngừng. "- Bà đang bận tâm chuyện gì vậy, bà? Ông vừa mất tiền à?"

"- Không, chẳng phải tiền nong. Bà ước gì được thế. Nhưng bà nghe được nhiều chuyện. Chắc cháu cũng phải biết thế nào tai tiếng ấy cũng đến tai bà thôi." Bà ngã người xuống ghế, lấy tạp dề che mặt và bắt đầu khóc. "Jim," bà nói, "bà chưa bao giờ là người nhận vơ rằng ông bà có thể nuôi dạy thay cháu chắt được. Nhưng cơ sự xô đẩy thế; hình như chẳng còn cách nào khác cho cháu cả."

Tôi vòng tay ôm lấy bà. Tôi không thể chịu nổi khi thấy bà khóc.

"- Chuyện gì thế ạ, thưa bà? Có phải vì mấy buổi khiêu vũ của hội lính cứu hỏa không?"

Bà gật đầu.

"- Cháu xin lỗi vì đã lén lút đi như thế. Nhưng mấy buổi khiêu vũ đó chẳng có gì là xấu cả, và cháu cũng chẳng làm điều gì sai trái. Cháu quý mấy cô gái nhà quê đó, và cháu thích khiêu vũ với họ. Chỉ có thế thôi ạ."

"- Nhưng lừa dối chúng ta thì không đúng đâu con ạ, và nó mang lại điều tiếng cho gia đình mình. Mọi người bảo cháu đang hư hỏng dần, và điều đó đối với chúng ta thật bất công."

"- Cháu không quan tâm họ nói gì về cháu, nhưng nếu điều đó làm bà buồn phiền, thì mọi chuyện coi như chấm dứt. Cháu sẽ không đến Nhà sinh hoạt Của Lính cứu hỏa nữa đâu."

Đương nhiên là tôi giữ lời hứa, nhưng tôi thấy những tháng mùa xuân thật tẻ nhạt làm sao. Giờ đây, vào các buổi tối, tôi ngồi ở nhà với hai ông bà, đọc những cuốn sách tiếng Latin không có trong chương trình trung học của chúng tôi. Tôi đã hạ quyết tâm sẽ hoàn thành thật nhiều phần việc đại học yêu cầu trong mùa hè, để có thể bước chân vào lớp năm nhất đại học mà không bị vướng mắc điều kiện gì vào mùa thu. Tôi muốn rời đi càng sớm càng tốt.

Tôi nhận ra rằng sự chê bai làm tôi tổn thương—ngay cả từ những kẻ mà tôi chẳng mải mai ngưỡng mộ. Khi mùa xuân đến gần, tôi càng lúc càng cảm thấy cô đơn hơn, và lại tìm đến anh nhân viên điện tín, bác thợ làm xì gà cùng những chú chim hoàng yến của bác để khuây khỏa bầu bạn. Tôi nhớ mình đã tìm thấy một niềm vui u sầu khi treo giỏ hoa tháng Năm cho Nina Harling vào mùa xuân năm đó. Tôi mua hoa từ một bà cụ người Đức—người luôn có nhiều chậu cây bên cửa sổ hơn bất cứ ai—và dành cả buổi chiều để trang trí một chiếc giỏ đựng đồ khâu nhỏ. Khi chập tối buông xuống, và ánh trăng non lơ lửng trên bầu trời, tôi lặng lẽ đến trước cửa nhà gia đình Harling đặt món quà của mình xuống, bấm chuông rồi chuồn mất như một thói quen. Xuyên qua hàng rào cây liễu, tôi có thể nghe thấy tiếng reo vui thích của Nina, và lòng tôi thấy được an ủi.

Vào những buổi tối mùa xuân ấm áp và dịu dàng ấy, tôi thường nán lại khu phố thương mại để đi bộ về nhà cùng Frances, và kể cho chị nghe về những dự định cũng như những cuốn sách tôi đang đọc. Một buổi tối nọ, chị bảo rằng chị nghĩ bà Harling không đến mức thực sự giận dữ với tôi.

"Mẹ tao cởi mở như bao người mẹ khác thôi, tao đoán thế. Nhưng mày biết đấy, mẹ buồn về chuyện của Ántonia, và mẹ không thể hiểu tại sao mày lại thích ở bên Tiny và Lena hơn là với những cô gái cùng tầng lớp với mày."

"- Chị có hiểu không?" Tôi hỏi thẳng thừng.

Frances cười lớn. "Có, tao nghĩ là tao hiểu. Mày quen họ ở miền quê, và mày thích bênh vực họ. Về nhiều mặt, mày già dặn hơn những đứa con trai cùng tuổi. Mọi chuyện với mẹ sẽ ổn thôi sau khi mày vượt qua các kỳ thi đại học và mẹ thấy mày thực sự nghiêm túc."

"- Nếu chị là con trai," tôi vẫn bướng bỉnh tranh cãi, "chị cũng sẽ chẳng thèm gia nhập Câu lạc bộ Cú Đêm đâu. Chị cũng sẽ y hệt như em thôi."

Chị lắc đầu. "Vừa có thể thế mà lại vừa không. Tao đoán là tao hiểu mấy cô gái nhà quê ấy rõ hơn mày. Mày lúc nào cũng gán cho họ một thứ ánh hào quang nào đó. Rắc rối ở mày, Jim, là mày quá lãng mạn. Mẹ sẽ đến dự Lễ tốt nghiệp của mày đấy. Hôm nọ mẹ vừa hỏi tao có biết bài diễn văn của mày nói về cái gì không. Mẹ muốn mày làm thật tốt."

Tôi nghĩ bài diễn văn của mình rất hay. Nó nhiệt tình bày tỏ rất nhiều điều tôi vừa mới khám phá ra. Bà Harling đã đến Nhà hát Lớn để dự buổi lễ tốt nghiệp, và trong suốt thời gian đọc diễn văn, hầu như lúc nào tôi cũng nhìn về phía bà. Đôi mắt sắc sảo và thông minh của bà không hề rời khỏi khuôn mặt tôi. Sau buổi lễ, bà quay ra phòng thay đồ nơi chúng tôi đang đứng cầm trên tay những tấm bằng tốt nghiệp, bước thẳng lại chỗ tôi và nói một cách hào sảng: "Jim, cháu làm bà ngạc nhiên đấy. Bà không ngờ cháu lại có thể làm tốt đến thế. Cháu chẳng chép bài diễn văn đó từ sách vở ra đâu nhỉ." Trong số những món quà tốt nghiệp của tôi, có một chiếc ô bằng lụa do bà Harling tặng, trên cán ô có khắc tên tôi.

Tôi một mình đi bộ từ Nhà hát Lớn về nhà. Khi đi ngang qua nhà thờ Giám lý, tôi thấy ba bóng người màu trắng đi trước mặt mình, thong thả đi qua đi lại dưới những tán cây phong vòm cong, nơi ánh trăng xuyên qua chòm lá non xanh mướt của tháng Sáu. Họ vội vã tiến về phía tôi; họ đang đợi tôi—Lena, Tony và Anna Hansen.

"- Ôi Jim, tuyệt quá cơ!" Tony thở gấp, như mọi khi mỗi lần cảm xúc của cô vượt qua cả lời nói. "Chẳng có luật sư nào ở Black Hawk làm được một bài diễn văn như thế đâu. Vừa nãy tớ chặn ông cậu lại và nói thẳng với ông như vậy đấy. Ông sẽ chẳng kể cho cậu đâu, nhưng ông đã thú nhận với bọn tớ là chính ông cũng ngạc nhiên lắm đấy, phải không mấy đứa?"

Lena luồn lại gần tôi và trêu chọc: "- Sao mà cậu nghiêm nghị thế? Tớ cứ tưởng cậu sợ cứng họng ra chứ. Tớ đã chắc mẩm là cậu sẽ quên sạch sành sanh cơ."

Anna cất giọng đầy tiếc nuối.

"- Chắc là cậu hạnh phúc lắm đấy, Jim, khi lúc nào trong đầu cũng có những suy nghĩ tuyệt vời như thế, lại còn có cả từ ngữ để diễn đạt chúng ra nữa. Cậu biết đấy, tớ vẫn luôn ao ước được đi học."

"- Ôi, tớ chỉ ngồi đấy và ước gì bố tớ có thể nghe thấy cậu nói! Jim ạ"—Ántonia nắm lấy ve áo tôi—"trong bài diễn văn của cậu có điều gì đó cứ làm tớ nghĩ đến bố tớ!"

"- Tớ đã nghĩ đến bố của cậu khi viết bài diễn văn này đấy, Tony," tôi nói. "Tớ đã dành tặng nó cho bác."

Cô bé chồm lên ôm chầm lấy tôi, và gương mặt thân thương đầm đìa nước mắt.

Tôi đứng nhìn những chiếc váy trắng của họ nhạt nhòa dần, nhỏ xíu đi dọc theo vỉa hè khi họ bước đi xa khuất. Tôi chưa từng có thành công nào khác lại khiến tâm can tôi xúc động mạnh mẽ đến thế.