"Towahg!" Chet trầm trồ khen ngợi. "Cái đồ ranh con này! Hóa ra chính cậu là kẻ đã bám theo chúng tôi suốt thời gian qua đấy à!"

"Phải chi nó đừng bỡn cợt bẽn lẽn như thế," Harkness nói thêm. "Nếu nó chịu ra mặt cho chúng ta thấy thì đã tiết kiệm được bao nhiêu công sức rồi." Tuy vậy, Harkness vẫn bước tới vỗ vỗ lên bờ vai đen nhẫm đang run lên vì sung sướng dưới bàn tay anh. "Tốt lắm, chú em Towahg!" anh bảo người người-vượn đang nhe răng cười rạng rỡ.

Vốn có bản tính hay bắt chước của loài khỉ, Towahg lại tái hiện hành động của chính mình một lần nữa. Nó uốn mình bò về phía cửa lối đi, ghé mắt nhìn qua mép đá rồi dường như trông thấy điều gì khiến nó hốt nhiên rụt lại. Ngay sau đó, nó giương tên vào cánh cung, chồm dậy xả tiễn.

Màn diễn xuất sống động đến mức Chet thực sự ngỡ rằng sẽ thấy một kẻ thù nữa bị găm chặt xuống đất, nhưng cái thân hình lùn tịt của Towahg lúc này lại đang nhảy múa điệu vũ chiến thắng bên cạnh cái xác nằm dài của nạn nhân đầu tiên và duy nhất. Chet vươn cái tay dài ngoẵng ra túm lấy xoay tròn gã người dại đang hân hoan. Anh nghe thấy Herr Kreiss đang thốt lên những lời bày tỏ sự khinh bỉ tột cùng.

"Một con thú nhỏ xấu xí!" Kreiss gầm hừ. "Lại còn dã man hiếu sát nữa!"

Không còn thời gian để lãng phí: tiếng chân tay trườn bò sền sệt đang tiến lại gần hơn từ cái hố đen ngòm phía sau. Dù vậy, ngay trong khoảnh khắc đó, Chet vẫn kịp bênh vực gã da đen.

"Mất đầu như chơi nếu nó không hiếu sát đấy!" anh bảo Kreiss. Rồi quay sang Towahg, anh quát: "Nghe này, cái đồ quỷ nhỏ! Cậu chẳng biết quá mười từ đâu, nhưng cố mà hiểu cái này!"

Chet đứng ở nơi ánh sáng Trái Đất rọi tới; anh chỉ tay về phía bóng tối nơi tiếng đuổi bắt rầm rộ đang vang lên ngày một lớn, rồi lắc đầu, nhăn nhó mặt mũi cố diễn tả vẻ sợ hãi. "Không! Không!" anh nói.

Anh lôi gã người dại về phía trước, cẩn thận chỉ xuống đám đông hỗn loạn bên dưới rồi lặp lại: "Không! Không!" Tiếp đó, anh quơ tay gộp tất cả họ lại rồi chỉ ngược ra ngoài trời đêm. Những đường nét xấu xí trên khuôn mặt Towahg một lần nữa lại méo mó thành cái gọi là nụ cười đối với nó; nó ồn ã cất lên mấy âm tiết vô nghĩa rồi ra hiệu bảo họ đi theo.

Mọi chuyện chỉ diễn ra trong chớp mắt. Towahg lao đi trước dẫn đường; nó lướt nhanh như bóng một đám mây vụt qua, và phía sau, những người khác bám theo, nấp thấp người dưới cái bóng của bậc thang sâu thắm. Không một bóng người nào xuất hiện phía dưới họ ở mặt sau kim tự tháp; Chet nắm lấy một bên tay Diane, còn Harkness dắt tay kia. Cả hai nâng cô lên khỏi ngã trong lúc dồn sức đuổi theo cái bóng đen mờ của Towahg đang thoăn thoắt nhảy xuống con dốc dài không một tiếng động.

Chẳng còn thời gian mà cẩn trọng nữa. Gã người dại phía trước nhảy bước dũng mãnh; bước chân lướt đi của nó hầu như không làm xáo động lấy một viên đá. Nhưng bên dưới chân mình, Chet cảm nhận được một trận sạt lở nhỏ của đống đất đá đang trôi theo đà tháo chạy của họ. Và đè lên tiếng bước chân hối hả ấy là một âm thanh giục giã họ lao nhanh hơn nữa—tiếng gầm kinh ngạc ngày một cao của đám đông vô hình phía trước, cùng một dàn đồng ca những tiếng hú muông thú cất lên từ đỉnh kim tự tháp.

Chet nhìn thấy một khối các bóng đen tụ lại trên đỉnh dốc ngay khi chân họ chạm vào vùng đất vững chãi. Họ bám sát lốt Towahg trong cuộc chạy đua xé gió băng qua đấu trường trống trải để hướng về phía những bậc thang đồ sộ ở phía sau. Nhấp nhô hai màu đen trắng thành từng dải tương phản gay gắt, khối đá vách đứng dựng lên một bức tường thành mà đối với Chet dường như là tuyệt vọng, không thể nào vượt qua. Anh cảm thấy họ đã đi đến cuối con đường.

"Bị sập bẫy rồi!" anh tự bảo mình, thầm trách Towahg lại dẫn họ vào một ngõ cụt như thế, dù trong lòng thừa biết mọi đường rút lui theo các hướng khác đều đã bị chặn đứng. Kẻ truy đuổi đang rút ngắn khoảng cách; bọn người dại phía bên kia kim tự tháp lúc này đã phát hiện ra họ dưới ánh sáng vạch trời của Trái Đất, tiếng ẳng ẳng gào thét của chúng quyện lẫn với những tiếng gầm gừ hằn học khi cả đàn thú dữ vào trận săn đuổi. Phía trước họ, Towahg vừa chạm chân đến chân bậc thang màu trắng đầu tiên liền nhảy nhót cuồng nhiệt bên một khe nứt hẹp giữa các khối đá. Nó dẫn đường chui qua lối đi nhỏ hẹp ấy. Và Harkness, người bọc hậu cuối cùng, đã cầm lấy chiếc súng bắn kíp nổ trên tay.

"Còn một viên duy nhất! Đành phải lãng phí vậy!" anh nói rồi giơ vũ khí lên.

Bản thân tiếng nổ của khẩu súng rất nhỏ, nhưng âm thanh của viên đạn phát nổ khi hạt kíp nổ va vào đá lại tạo nên một tiếng vang gầm rung chuyển giữa hai bức tường hẹp.

"Nó sẽ khống chế bọn đuổi theo," Harkness hỉ hả nói; "việc đó sẽ khiến chúng phải khựng lại mà suy tính."

Phải một tiếng đồng hồ sau Towahg mới chậm lại nhịp bước. Nó đã dẫn họ băng qua khu rừng rậm mà đối với họ tưởng chừng như không thể vượt nổi; nó chỉ cho họ những con đường mòn ẩn khuất và cảnh báo họ tránh xa những loài cây có gai nhọn hoắt như những mũi kim. Cuối cùng, nó dẫn họ đến một dòng suối nước văng tung tóe, nơi họ nối gót nó đi dưới lòng nước không để lại dấu vết suốt một dặm đường hoặc hơn.

Ngọn núi có vết sẹo trắng chính là ngọn hải đăng của họ. Harkness chỉ ngọn núi đó cho gã dẫn đường và làm cho nó hiểu rằng đó là nơi họ muốn tới.

Và rồi, khi đêm đen qua đi, những tia nắng đầu tiên của mặt trời mọc biến phương Đông rực rỡ thành một kính vạn hoa đổi màu nhanh chóng, cuối cùng họ cũng tới được một đỉnh núi cằn cỗi. Phía sau họ là một trận đồ những thung lũng và những ngọn đồi chập chùng; phía bên kia những ngọn đồi ấy là một nơi ngợp khói, nơi những ngọn lửa đỏ quạnh chiếu sáng nhạt nhòa trong ánh mờ mờ sáng, và chếch sang một bên là một hình khối mà đường nét hình trụ có thể nhìn thấy rõ ràng. Nó đón lấy ánh nắng đầu tiên của mặt trời để phản chiếu thành những đường dải lấp lánh và những điểm sáng long lóng, và mỗi tia phản quang dội lại phía họ đều mang sắc xanh nhạt, qua đó họ biết rằng chất khí vẫn còn ở đó.

Chet quay đi khỏi một khung cảnh chỉ mang lại sự chán chường. Cơ bắp anh nặng trịch vì chất độc của sự kiệt sức tận cùng; những người khác chắc cũng vậy, nhưng hiện tại họ đã an toàn, và họ có thể tìm một vị trí để phòng thủ. Towahg sẽ là một đồng minh đắc lực. Và giờ đây cuộc đời đang ở phía trước họ—những cuộc đời cô đơn, của chốn lưu tày.

Harkness cũng đã đăm đăm nhìn ngược về phía con tàu vốn là mối liên hệ duy nhất của họ với thế giới đã mất; mắt anh gặp mắt Chet trong một cái nhìn trao đổi cho thấy tư tưởng của họ giống nhau đến chừng nào. Và rồi, khi nghe thấy tiếng cười rạng rỡ của Diane, ánh mắt tuyệt vọng của họ nhường chỗ cho một điều gì đó giống như sự xấu hổ hơn, và Chet nhanh chóng quay đi chỗ khác.

"Đẹp quá, Walter," Diane đang nói: "thung lũng xinh đẹp, hồ nước, ba đỉnh núi như những người lính gác. Thật kỳ diệu. Và chúng ta sẽ hạnh phúc ở đó, tất cả chúng ta, em biết điều đó.... Thung lũng Hạnh Phúc. Đó—em đã đặt tên cho nó rồi! Anh có thích cái tên đó không, Walter?"

Và Chet nhìn thấy câu trả lời của Harkness qua một cái siết tay nhanh chóng lên một bàn tay của Diane. Anh biết vì sao Walt đột nhiên quay đi mà không đưa ra câu trả lời bằng lời cho cô.

"Thung lũng Hạnh Phúc!" Trong cả bốn người, Diane là người duy nhất thể hiện khả năng vượt lên trên sự mệt mỏi thể xác tột cùng, vượt lên trên tâm trạng chán nản, để dám nhìn về phía trước thay vì nhìn lại phía sau và tìm thấy hy vọng về hạnh phúc trong triển vọng ấy.

Chếch sang một bên, Chet nhìn thấy Kreiss; sự mệt mỏi của nhà khoa học đã bị quên đi khi ông ta chạy như một chú chó con đuổi theo một con chim, đuổi theo một con bướm đang trôi dạt như một bông hoa bị gió thổi. Và Harkness, không nói một lời, vẫn nắm chặt lấy bàn tay vững chãi của Diane.... Đúng vậy, Chet nghĩ, có hạnh phúc được tìm thấy ở đây. Đối với bản thân anh, nơi này sẽ cô đơn hơn một chút. Nhưng, anh ngẫm nghĩ, có hạnh phúc nào ở bất kỳ nơi đâu hay điều gì lớn hơn hạnh phúc mà chính chúng ta tự mang lại cho mình?... Thung lũng Hạnh Phúc—và tại sao lại không chứ? Bây giờ anh dám nhìn vào mắt cô gái, và nụ cười trên môi anh lan rộng ra chính đôi mắt anh, khi anh lặp lại tư tưởng của mình:

"Tại sao lại không chứ?" anh hỏi. "Đó đúng là Thung lũng Hạnh Phúc; chỉ là lúc đầu chúng ta không nhận ra thôi."

Cuối cùng họ cũng đến được hồ nước; sắc xanh lấp lánh của nó đã thu hút họ từ xa: nó còn đẹp hơn nữa khi họ đến gần. Ở đây có cùng một ngọn gió tây đều đặn đã đẩy chất khí vào tàu của họ. Nhưng ở đây nó làm rung rinh lớp cỏ nhung bạt ngàn trải dài xuống tận mép hồ. Có một ngọn đồi cao hơn dựng đứng lên từ bờ hồ, và phía sau tất cả là những khu rừng toàn những cây thân trắng.

Chet không nhìn thấy một búp cây màu đỏ thắm nào, cũng như không thấy những tua cuốn đe dọa kể từ khi vào thung lũng. Và Towahg đã xác nhận đánh giá của anh về sự an toàn của thung lũng. Nó vung một cánh tay trần trong một cử chỉ bao quát tất cả, và nó dùng vốn từ vựng hạn chế của mình để kể cho họ nghe về nơi này.

"Tốt!" nó nói, và lại vung tay. "Tốt! Tốt!"

"Towahg, cậu đúng là một nhà diễn thuyết có chiếc lưỡi bạc đấy," Chet bảo nó: "không ai có thể mô tả nó tốt hơn được. Cậu đúng lắm; tốt lắm."

Anh ngẩng đầu hít một hơi thật sâu không khí thơm ngát; nó làm say đắm lòng người với sự pha trộn của những mùi hương cay nồng. Dưới chân anh, nước hồ tạo thành những làn sóng ngọc bảo, nơi sắc xanh sâu thẳm, trong ngần của bầu trời phản chiếu hòa quyện với cát vàng. Cá lao đi qua những hố nước sâu hơn nơi bãi biển dốc xuống, và phía trên họ, không trung chứa đựng những sinh vật lấp lánh đầy màu sắc bay vòng quanh và lướt trên sóng nước.

Lớp cỏ dập dềnh xanh đến thế, bầu trời và hồ nước xanh thẳm đến thế, và một khối mây như ngọn núi tỏa sáng trong một màu trắng quá chói chang không thể chịu nổi. Và bao phủ lên tất cả là luồng không khí ấm áp, mềm mại dường như rung động với một sức sống cuộn trào mãnh liệt qua thế giới nguyên thủy này.

Diane gọi từ nơi cô và Harkness đã lang thang qua lớp cỏ xanh tốt. Kreiss đã tự ném mình lên một dải cát ấm áp và không hề hay biết đến những vẻ đẹp xung quanh mình. Towahg ngồi chồm hốm như một con ếch nửa người, đang buộc những mũi nhọn mới vào các mũi tên của nó.

"Chet," cô gọi, "lại đây giúp em trầm ồ trước nơi xinh đẹp này đi. Walter chỉ toàn nói về chuyện dựng nhà và sắp xếp một nơi mà chúng ta có thể phòng thủ. Anh ấy thật là thực dụng."

"Thực dụng!" Chet thốt lên. "Chà, Walt còn là một kẻ mộng mơ và một nhà thơ so với tớ đấy. Tớ đang nghĩ đến thức ăn đây. Này, Towahg," anh gọi gã da đen, "ăn thôi!" Anh minh họa điều này bằng những ngón tay chỉ rõ ràng vào miệng và hành động gãi bụng gợi ý, và Towahg bắt đầu chạy về phía những cái cây sai trĩu những quả lạ.

Đến đêm, đã có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy bàn tay con người đã bắt tay vào việc. Một băng nhóm người dại sẽ chấp nhận nơi này như họ tìm thấy nó; đối với họ, sự che chở của một gờ đá là đủ. Họ sẽ đi tiếp đến những vùng săn bắn khác và có lẽ chỉ có một nắm tro và một cành cây gãy sẽ đánh dấu nơi họ đã ở. Nhưng người văn minh của các anh thì không bao giờ biết hài lòng.

Dọc theo một dải bờ hồ một dặm là vùng đất trống. Ở đây cây cối tiến gần đến mặt nước: ở chỗ khác, bức tường thành kiên cố của những thân cây ma quái của chúng bị đẩy lùi lại vài trăm thước. Và vùng đất trống có màu xanh tươi sáng nơi lớp cỏ mềm rủ xuống; và nó cũng được dệt nên bởi màu đỏ thắm và màu vàng của muôn vàn loài hoa. Một tấm thảm tuyệt đẹp, được trải xuống bên mép một hồ nước pha lê, và lớp phủ đầy hoa ấy quét lên và phủ qua ngọn đồi cao nhất chạm vào bờ hồ.... Và trên ngọn đồi, gần một mỏm đá vôi lộ thiên, là một ngôi nhà.

"Không hẳn là tráng lệ," Chet đã thừa nhận, "nhưng sau này chúng ta sẽ làm tốt hơn."

"Nó sẽ giữ Diane có chỗ che thân," Harkness tranh luận; "những chiếc lá này dai như da thuộc vậy."

Anh giúp Diane đặt một dải lá khác vào vị trí trên mái nhà; một vòng dây leo xanh buộc quanh thân lá giữ nó lỏng lẻo.

Những chiếc lá rất lớn, đường kính lên tới mười feet: những vòng tròn lớn màu xanh dai nhách mà họ cắt bằng dao bỏ túi và "may đo" như Diane gọi để vừa với bộ khung thô sơ của túp lều. Towahg đã tìm thấy chúng và đặt cho chúng một cái tên mà họ không buồn tìm hiểu. "Tiếng gầm gừ của Towahg nghe giống nhau quá," Diane mỉm cười phàn nàn. "Nó có vẻ biết về lịch sử tự nhiên của mình, nhưng thật khó mà hiểu được nó."

Nhưng Towahg đã chứng tỏ mình là một người có giá trị. Nó đập hai viên đá tròn vào nhau, và chẻ một viên ra thành một lưỡi tròn. Nó buộc viên đá này bằng những chiếc lạt vào một chiếc gậy ngắn và trong vài phút đã có một chiếc rìu đá dụng cụ ăn vào những cây non mảnh khảnh cần thiết cho một bộ khung.

Chet gật đầu để thu hút sự chú ý của Kreiss về điều đó. "Herr Doktor," anh nói, "không phải nhà khoa học nào cũng có cơ hội nhìn cận cảnh thời kỳ đồ đá đâu."

Nhưng Herr Kreiss, như Chet đã nói với Harkness sau đó, dường như không "xích lại gần thân thiện" với gã người dại đang nhe răng cười. "Nó được trang bị tốt hơn chúng ta," Kreiss phàn nàn. "Tôi không tin nó. Thật là một tình huống không thể chấp nhận được, việc những người văn minh phải phụ thuộc vào một kẻ dại dột như vậy. Bởi vì văn hóa của chúng ta, sự tiến bộ vĩ đại của chúng ta trong mọi lĩnh vực nỗ lực tinh thần là gì, nếu cuối cùng, khi được tự nhiên thử thách, chúng ta phải trông cậy vào sự giúp đỡ như vậy?"

Chet nhìn thấy Herr Doktor Kreiss tự thu mình lại một cách tỉ mỉ khi Towahg lao qua, và anh nhận ra rằng có lẽ thật tốt cho Kreiss khi gã da đen biết quá ít về những gì đã được nói.

Nhưng anh chỉ nói thành tiếng: "Ông sẽ có nhiều cơ hội để sử dụng cái thứ nỗ lực tinh thần đó sau này đấy, Bác sĩ. Nhưng ngay lúc này, điều chúng ta cần biết là làm sao để sống sót mà không có bất kỳ phòng thí nghiệm nào của ông, không có sách giáo khoa hay công cụ, chỉ với đôi tay trắng và với bộ não được cài đặt cho nền văn minh mà ông nhắc đến và không giúp ích gì nhiều cho chúng ta ở đây. Tốt hơn là hãy để Towahg chỉ cho chúng ta những gì nó biết."

Nhưng Herr Kreiss chỉ nhún đôi vai gầy guộc của mình và lang thang qua thiên đường của nhà nghiên cứu này, nơi mọi bông hoa, côn trùng và hòn đá đều đang vẫy gọi ông. Chet ganh tị với sự bình tĩnh mà người đàn ông này đã chấp nhận số phận của mình, đã đến nơi này và sẵn sàng dành những năm còn lại của mình để thu thập dữ liệu khoa học vốn là tối quan trọng đối với ông.

Một lần nữa mặt trời lặn xuống nhanh chóng. Nhưng lần này, Chet vươn mình sang trọng trên lớp cỏ đan thảm và quay lại nhìn đống lửa nhỏ đang cháy trước cửa lối vào chỗ che chở của Diane. Chiếc bật lửa bỏ túi của anh đã thắp sáng một số cành cây khô cháy không có khói.

"Chúng ta sẽ cẩn thận một chút về khói," Harkness đã cảnh báo tất cả họ. "Không việc gì phải phát tin tức về việc chúng ta ở đây. Chúng ta đã đi một chặng đường dài và tôi nghĩ có rất ít khả năng nhóm của Schwartzmann hoặc bọn người dại tìm thấy chúng ta ở chốn này."

Phía bên kia đống lửa, Harkness lúc này ngồi thẳng dậy và nhìn quanh vòng tròn những khuôn mặt được ánh lửa soi sáng. "Có rất nhiều kế hoạch phải làm," anh nói. "Có vấn đề phòng thủ; chúng ta phải dựng một loại chướng ngại vật nào đó. Về chỗ ở, chúng ta phải nhớ rằng chúng ta sẽ ở đây một thời gian dài và chúng ta cũng nên đối mặt với nó. Chúng ta sẽ cần phải dựng một số chỗ ở dụng cụ. Rồi còn quần áo thì sao? Những thứ chúng ta đang mặc không tốt hơn chút nào sau chuyến đi qua rừng rậm: chúng sẽ không tồn tại mãi mãi. Chúng ta phải học—Chúa ơi! chúng ta phải học rất nhiều điều!"

Và cuộc họp đầu tiên trong số nhiều cuộc họp đã bắt đầu.