Thường thì kẻ chẳng biết nói dối lại cứ nghĩ mình là kẻ sành sỏi nhất trong việc nhận diện lời nói dối.—Lịch của Pudd’nhead Wilson.

Ngày 12 tháng 10, Ngày Phát hiện. Thật kỳ diệu khi tìm ra châu Mỹ, nhưng sẽ còn kỳ diệu hơn biết mấy nếu bỏ lỡ nó.—Lịch của Pudd’nhead Wilson.

Cả thị trấn thức trắng đêm để bàn tán về những sự kiện kinh ngạc trong ngày và thi nhau đoán xem khi nào phiên tòa của Tom sẽ bắt đầu. Hết nhóm công dân này đến nhóm công dân khác kéo đến chúc tụng Wilson, đòi ông phải diễn thuyết, rồi gân cổ hò hét đến khản đặc trước mỗi câu nói thốt ra từ miệng ông—bởi vì giờ đây, mọi câu chữ của ông đều tựa vàng mười, đều kỳ diệu cả. Cuộc chiến trường kỳ chống lại vận đen và định kiến của ông đã chấm dứt; ông đã trở thành một con người thành đạt vĩnh viễn.

Và khi từng đám đông cuồng nhiệt đang hò reo ấy kéo đi nơi khác, thế nào cũng có một thành viên cảm thấy ân hận cất tiếng hô lên rằng—

“Và đây lại là kẻ mà những người như chúng ta đã gọi là một gã đần suốt hơn hai mươi năm trời. Hắn đã từ chức cái chức vụ đó rồi đấy, hỡi các bạn.”

“Ừ, nhưng ghế vẫn chưa trống đâu—chính chúng ta mới là kẻ đắc cử.”

Giờ đây, cặp sinh đôi đã trở thành những anh hùng lãng mệt, với danh tiếng được phục hồi nguyên vẹn. Nhưng họ đã chán ngấy những cuộc phiêu lưu miền Tây, liền lập tức quay về châu Âu.

Trái tim của Roxy đã tan nát. Chàng thanh niên trẻ tuổi mà cô từng bắt phải chịu cảnh nô lệ suốt hai mươi ba năm trời vẫn tiếp tục chu cấp cho cô khoản tiền hưu trí ba mươi lăm đô la một tháng của tên giả mạo, nhưng những tổn thương trong cô quá sâu sắc để tiền bạc có thể chữa lành; ngọn lửa trong ánh mắt cô đã lụi tàn, dáng đi hiên ngang cũng theo đó mà biến mất, và tiếng cười của cô từ nay vắng bóng trên cõi đời này. Cô chỉ tìm thấy sự an ủi duy nhất nơi nhà thờ và những công việc liên quan đến nó.

Người thừa kế thực sự bỗng dưng thấy mình giàu có và tự do, nhưng lại rơi vào một hoàn cảnh hết sức éo le. Anh ta không biết đọc cũng không biết viết, và lời ăn tiếng nói thì mang thứ thổ âm bần tiện nhất của khu da đen. Dáng đi, tư thế, điệu bộ, cử chỉ, tiếng cười của anh ta—tất cả đều thô tục và quê mùa; cung cách của anh ta chính là cung cách của một tên nô lệ. Tiền bạc và quần áo sang trọng không thể nào sửa chữa hay che đậy những khiếm khuyết ấy; chúng chỉ làm cho mọi thứ càng trở nên chói mắt và thảm hại hơn. Tội nghiệp thay, anh ta không thể chịu đựng nổi sự ngột ngạt trong phòng khách của người da trắng, và chẳng cảm thấy chốn nào bình yên, thoải mái ngoài nhà bếp. Chiếc ghế gia đình trong nhà thờ là một cực hình đối với anh ta, thế mà anh ta cũng chẳng thể nào bước vào chốn nương náu an ủi là “ban công dành cho da đen” nữa—nơi đó đã vĩnh viễn khép lại với anh ta rồi. Nhưng chúng ta không thể đi theo số phận kỳ lạ của anh ta sâu hơn được nữa—điều đó sẽ là một câu chuyện dài.

Tên giả mạo đã khai nhận toàn bộ sự thật và bị kết án chung thân. Nhưng giờ đây, một rắc rối phát sinh. Điền trang của Percy Driscoll lúc chủ nhân qua đời đang lâm vào cảnh khốn đốn đến mức chỉ có thể trả sáu mươi phần trăm trên tổng số khoản nợ khổng lồ, và vụ việc đã được dàn xếp theo mức đó. Thế nhưng, các chủ nợ lúc này lại đứng lên khiếu nại rằng, vì một sai sót mà họ hoàn toàn vô can nên tên giả mạo đã không được kiểm kê cùng với phần tài sản còn lại vào thời điểm đó, thế nên họ đã phải chịu đựng sự bất công và tổn thất lớn lao. Họ đòi hỏi một cách đường hoàng rằng “Tom” vốn dĩ hợp pháp là tài sản của họ và đã là như vậy suốt tám năm qua; rằng họ đã phải gánh chịu đủ thiệt hại khi bị tước đoạt sức lao động của hắn trong khoảng thời gian dài đằng đẵng ấy, và không đáng bị bắt phải gánh thêm bất kỳ tổn thất nào nữa; rằng nếu hắn được giao nộp cho họ ngay từ đầu, họ đã bán quách đi và hắn đã chẳng thể sát hại Thẩm phán Driscoll; do đó, kẻ thực sự gây ra án mạng không phải là hắn, mà tội lỗi thuộc về bản kiểm kê sai sót kia. Ai nấy đều thấy điều này có lý. Ai nấy đều thừa nhận rằng nếu “Tom” là người da trắng và được tự do thì việc trừng phạt hắn là hoàn toàn đúng đắn—chẳng gây tổn thất cho ai cả; nhưng mà đem giam giữ một cỗ máy nô lệ đắt giá suốt đời—thì lại là chuyện hoàn toàn khác.

Ngay khi vị Thống đốc hiểu rõ vụ việc, ông liền ân xá cho Tom ngay lập tức, và các chủ nợ đã bán đứt hắn xuống tận hạ nguồn con sông.