[Nhà của HIERONIMO.]
Hieronimo bước vào, tay cầm một cuốn sách.
[HIERO.] Vindicta mihi.
Phải, trời cao sẽ trả thù mọi tội lỗi,
Và chẳng để kẻ sát nhân nhởn nhơ không hoàn trả!
Vậy hãy chờ đó, Hieronimo, hãy đợi ý trời;
Bởi người trần mắt thịt chẳng thể định đoạt giờ giấc của các ngài.
Per scelus semper tutum est sceleribus iter:
Hãy ra đòn, đánh cho đến nơi đến chốn, nơi bất công giáng xuống đầu ngươi;
Bởi tội ác vốn là dây dẫn cho tội ác,
Và cái chết là điều tồi tệ nhất của sự quả quyết.
Bởi kẻ nào nghĩ rằng mình có thể nhẫn nhịn đấu tranh
Để đạt lấy cuộc đời yên bình, thì đời kẻ đó sẽ sớm lụi tàn.
Fata si miseros iuuant, habes selutem;
Fata si vitam negant, habes sepulchrum:
Nếu định mệnh xoa dịu những khốn khổ của ngươi,
Thì ngươi được bình an, và ngươi sẽ hạnh phúc;
Nếu định mệnh từ chối ban sự sống cho ngươi, hỡi Hieronimo,
Thì ít ra ngươi cũng được đảm bảo một nấm mồ;
Nếu không có cả hai, thì hãy lấy điều này làm an ủi:
Trời xanh vẫn che chở cho kẻ chẳng có nơi chôn cất.
Và tóm lại, ta sẽ trả thù cho cái chết của nó!
Nhưng bằng cách nào? Không phải theo kiểu trí tuệ phàm tục của loài người,
Với những tai họa rành rành nhưng không thể tránh khỏi;
Mà bằng một phương kế kín đáo nhưng chắc chắn,
Thứ sẽ được ngụy trang hoàn hảo nhất dưới vỏ bọc thân tình.
Người khôn ngoan sẽ chớp lấy thời cơ,
Khéo léo và an toàn điều chỉnh mọi việc theo thời thế;
Nhưng trong cảnh khốn cùng, sự thuận lợi chẳng màng thời gian;
Và thế nên không phải lúc nào cũng thích hợp để trả thù.
Thế nên, ta sẽ tự vùi mình trong sự bất an này,
Giả vờ như tĩnh lặng giữa chốn cuồng phong,
Ra vẻ như không hề hay biết những điều gian ác của chúng,
Để sự ngây thơ của ta khiến chúng lầm tưởng rằng
Do ngu muội mà ta sẽ bỏ qua hết thảy;
Bởi ta hiểu rõ, và chúng thừa biết rằng,
Remedium malorum iners est.
Chẳng ích gì khi ta cứăm đe chúng,
Những kẻ, tựa cơn bão mùa đông quét qua đồng bằng,
Sẽ dùng thế lực quý tộc của mình để nghiền nát ta.
Không, không, Hieronimo, ngươi phải ép
Đôi mắt mình phải quan sát, và chiếc lưỡi mình
Phải thốt ra những lời ôn hòa hơn tâm can ngươi chịu đựng,
Trái tim ngươi phải nhẫn nhịn, và đôi tay phải nghỉ ngơi,
Chiếc mũ phải cung kính, và đầu gối phải quỳ rạp,
Cho đến khi ngươi biết rõ khi nào, ở đâu và cách thức để trả thù.
Gì thế kia? Tiếng ồn ào, hỗn độn gì mà chúng mày gây ra thế?
Có tiếng động ở hậu trường.
Một ĐẦY TỚ bước vào.
ĐẦY TỚ. Thưa ngài, có một lũ dân nghèo đến cầu cứu,
Họ vô cùng nài nỉ, nếu ngài vui lòng,
Hãy đứng ra biện hộ cho vụ án của họ trước nhà vua.
HIERO. Rằng ta phải biện hộ cho từng vụ việc của họ sao?
Thôi được, hãy bảo họ vào, để ta xem mặt.
Ba CÔNG DÂN và một LÃO GIÀ [DON BAZULTO] bước vào.
CÔNG DÂN I. Ta nói điều này với anh: về học thức và luật pháp
Thì ở Tây Ban Nha chẳng có vị biện hộ nào
Có thể thắng kiện hoặc chịu bỏ ra một nửa tâm sức
Như ngài ấy trong việc theo đuổi công lý.
HIERO. Lại đây, hỡi những kẻ cứ nài nỉ ta thế này!
[Nói riêng] Giờ ta phải ra điều nghiêm nghị,
Bởi trước khi làm chánh án, ta vẫn thường
Biện hộ các vụ án với tư cách là một trọng tài như thế.—
Nào các ngài, có chuyện gì thế?
CÔNG DÂN II. Thưa ngài, một vụ kiện hành hung.
HIERO. Vụ đánh người à?
CÔNG DÂN I. Vụ đòi nợ của tôi.
HIERO. Tránh ra.
CÔNG DÂN II. Không thưa ngài, của tôi là vụ kiện vi phạm dân sự.
CÔNG DÂN III. Của tôi là vụ đòi lại đất theo hợp đồng thuê.
HIERO. Bình tĩnh nào các ngài; các ngài đã nhất quyết
Rằng ta phải biện hộ cho từng vụ việc của các ngài chứ?
CÔNG DÂN I. Vâng thưa ngài; và đây là đơn kiện của tôi.
CÔNG DÂN II. Còn đây là giấy cam kết của tôi.
CÔNG DÂN III. Và đây là hợp đồng thuê của tôi.
Họ đưa giấy tờ cho ông.
HIERO. Nhưng sao lão già ngốc nghếch kia lại đứng lặng thinh,
Với đôi mắt đượm buồn và hai tay giơ cao hướng lên trời?
Lại đây, cha già; hãy cho ta biết nỗi oan của ông.
LÃO GIÀ, [DON BAZULTO]. Hỡi vị quan đáng kính, nỗi oan của tôi dẫu chỉ hé lộ đôi chút
Cũng đủ làm rung động trái tim những tên lính Myrmidon hiếu chiến,
Và làm tan chảy cả những vách đá xứ Corsica bằng những giọt lệ xót xa!
HIERO. Nói đi, cha già; hãy kể cho ta nghe thỉnh cầu của ông!
[BAZULTO]. Không thưa ngài, giả như những nỗi thống khổ của tôi
Có thể nhường chỗ cho những lời cay đắng khôn nguôi,
Thì tôi đã chẳng cần dùng giấy mực, như ngài thấy đây,
Để vạch trần dòng máu bắt nguồn từ chính huyết thống của tôi.
HIERO. Cái gì thế này? "Đơn kêu cứu khiêm nhường
Của Don Bazulto vì đứa con trai bị sát hại của ông."
[BAZULTO]. Vâng, thưa ngài.
HIERO. Không phải, thưa ngài, đó là con trai bị sát hại của ta!
Ôi, con trai ta, con trai ta! ôi, con trai Horatio của ta!
Nhưng dẫu là con tôi hay con ông, hỡi Bazulto, hãy bình tâm lại;
Nào, hãy lấy chiếc khăn tay của ta mà lau nước mắt,
Trong lúc ta, kẻ khốn cùng này, có thể nhìn thấy qua bất hạnh của ông
Hình ảnh sống động của chính thân xác đang lụi tàn của mình.
Ông rút ra một chiếc khăn tay đẫm máu.
Ôi, không; không phải cái này! Horatio, đây là khăn của con!
Và khi ta nhuộm nó trong dòng máu quý giá nhất của con,
Đây là tín vật giữa linh hồn con và ta
Rằng ta sẽ trả thù cho cái chết của con.
Mà đây: hãy lấy cái này, cả cái này nữa! Gì chứ? Ví tiền của ta ư?
Phải, cái này, cái kia và tất cả đều là của ông;
Bởi nỗi cùng cực của chúng ta cũng tựa như nhau.
CÔNG DÂN I. Ồ, hãy nhìn sự tử tế của Hieronimo kìa!
CÔNG DÂN II. Sự tao nhã ấy chứng tỏ ngài ấy là một quý tộc đích thực.
HIERO. Nhìn đi, nhìn đi, ôi hãy nhìn sự hổ thẹn của ngươi đi, Hieronimo!
Hãy nhìn đây một người cha thương con:
Hãy ngắm những nỗi buồn phiền và niềm tiếc thương thống thiết
Mà ông ấy bày tỏ cho sự ra đi của đứa con trai.
Nếu sức mạnh của tình yêu mãnh liệt đến thế trong những chuyện nhỏ nhặt,
Nếu tình yêu ép buộc những tâm trạng ấy ở những trí tuệ tầm thường,
Nếu tình yêu bày tỏ sức mạnh nhường ấy ở những hoàn cảnh bần hàn,
Hỡi Hieronimo, chẳng phải khi một vùng biển cuồng nộ,
Bị gió và thủy triều quần thảo, lật nhào
Những ngọn sóng phía trên để kìm hãm dòng chảy của muôn trùng sóng nước,
Trong lúc những dòng nước nhỏ hơn oằn mình ở tầng sâu thẳm,
Thì ngươi lại không thấy hổ thẹn khi dám lãng quên
Công cuộc trả thù chớp nhoáng cho Horatio của ngươi sao?
Dẫu công lý chẳng thể tìm thấy trên mặt đất này,
Ta sẽ xuống tận âm phủ và trong cơn phẫn nộ này
Gõ cửa những cánh cổng ảm đạm triều đình của Diêm Vương,
Dùng vũ lực đoạt lấy, như Alcides từng làm thuở nào,
Một lũ các nữ thần báo ứng và mụ phù thủy đày đọa,
Để tra tấn Don Lorenzo và những kẻ khác.
Nhưng thôi, kẻo tên gác cổng ba đầu
Từ chối cho ta qua bãi bùn lầy lội,
Ngươi hãy bắt chước nhà thơ xứ Thrace;br> Lại đây, cha già, hãy làm Orpheus của ta;
Và nếu ông không thể tấu lên những nốt nhạc trên đàn hạc,
Thì hãy cất lên khúc ca gầm thét từ nỗi đau đớn trong lồng ngực
Cho đến khi chúng ta khiến Proserpine phải ban ơn
Cho phép trả thù những kẻ đã sát hại con trai ta.
Rồi ta sẽ phanh thây, xé xác chúng ra thế này, thế này nữa,
Nghiền nát từng khúc xương chi thể chúng bằng chính hàm răng của ta!
Xé rách các tờ giấy.
CÔNG DÂN I. Ôi ngài ơi, đơn kiện của tôi!
HIERONIMO bước ra, và họ đuổi theo sau.
CÔNG DÂN II. Giữ lấy giấy cam kết của tôi!
HIERONIMO bước vào.
CÔNG DÂN II. Giữ lấy giấy cam kết của tôi!
CÔNG DÂN III. Khốn nạn thay tờ hợp đồng của tôi, nó tốn tới
Mười bảng Anh, vậy mà ngài, thưa quan lớn, lại xé nát nó rồi!
HIERO. Làm sao có chuyện đó được, ta có đả thương gì nó đâu;
Hãy chỉ cho ta xem một giọt máu nào rỉ ra từ đó xem nào!
Thế thì làm sao ta có thể giết chết nó được chứ?
Thôi đi, không có đâu! Hãy đuổi theo, bắt lấy ta nếu ngươi có bản lĩnh!
Tất cả rời đi, trừ LÃO GIÀ [DON BAZULTO].
BAZULTO ở lại cho đến khi HIERONIMO bước vào lần nữa, ông trân trân nhìn thẳng vào mặt lão rồi cất lời:
Và có phải ngươi đã từ cõi âm u quay về, hỡi Horatio,
Để đòi công lý trên cõi trần gian này chăng?
Để nói với cha ngươi rằng con vẫn chưa được trả thù ư?
Để vắt kiệt thêm những giọt lệ từ đôi mắt của Isabella,
Đôi mắt đã mờ đi vì những nỗi tiếc thương đằng đẵng quá lâu?
Hãy quay về đi con trai, hãy đến than khóc trước Aeacus;
Bởi chẳng có công lý nào ở đây cả. Đứa trẻ dịu dàng, hãy đi đi;
Vì công lý đã bị lưu đày khỏi mặt đất này rồi.
Hieronimo sẽ chịu đựng cùng con.
Mẹ con đang gào thét kêu cứu vị thần Radamant công minh
Đòi trả thù cho bằng được những kẻ sát nhân.
[BAZULTO]. Khốn khổ thay, thưa quan lớn, cớ sao ngài lại thốt ra những lời bấn loạn này?
HIERO. Nhưng hãy để ta ngắm nhìn Horatio của ta:
Đứa trẻ ngọt ngào, sao con lại đổi thay trong bóng tối ngập tràn cái chết đến thế!
Phải chăng Proserpine đã chẳng chút xót thương cho tuổi trẻ của con,
Mà lại để cho mùa xuân tươi thắm ngập tràn sắc đỏ của con
Phải bị tàn phá bởi mùa đông khô héo thế này?
Horatio, con còn già dặn hơn cả cha mình rồi đấy:
Hỡi người cha nhẫn tâm, chính sự thiên vị đã biến đổi con người ta thế này.
BA. Ôi, thưa ngài kính mến, tôi không phải đứa con trai trẻ tuổi của ngài.
HIE. Gì cơ! Không phải con ta ư? Vậy ngươi là một Nữ thần Báo ứng
Được phái đến từ vương quốc trống trải của màn đêm u tối
Để triệu tập ta đến trình diện
Trước mặt Minos nghiêm khắc và Radamant công minh,
Nhằm trừng phạt Hieronimo, kẻ vốn chểnh mảng
Và chẳng màng tìm kiếm sự báo thù cho cái chết của Horatio.
BA. Tôi là một kẻ mang nỗi đau thương, chứ không phải hồn ma,
Tôi đến đây để đòi công lý cho đứa con trai bị sát hại của mình.
HIE. Phải, giờ ta đã nhận ra ngươi, khi ngươi nhắc đến tên con trai mình;
Ngươi chính là hình ảnh sống động của nỗi buồn trong ta;
Ta có thể nhìn thấy những nỗi thống khổ hằn trên khuôn mặt ngươi;
Đôi mắt thì ngấn lệ mờ đi, gò má xanh xao,
Trán ngươi đượm vẻ ưu tư, và đôi môi đang mấp máy
Thốt lên những lời buồn bã bị cắt đứt ngang xương
Bởi sức mạnh của những tiếng thở dài đầy tang tóc phát ra từ lồng ngực ngươi;
Và tất cả nỗi buồn này sinh ra vì đứa con trai của ngươi,
Cũng chính là nỗi buồn mà ta đang gánh chịu vì con trai ta.
Hãy bước vào đi, lão già; ngươi sẽ được gặp Izabell.
Hãy tựa vào cánh tay ta; ngươi dìu ta, ta nâng đỡ ngươi;
Và ngươi, và ta, và nàng sẽ cùng cất lên một khúc ca,
Ba bè hòa làm một, nhưng toàn những âm điệu bất hòa,—
Đừng nói chuyện dây dợ nữa!—nhưng giờ chúng ta hãy đi thôi,—
Bởi Horatio đã bị sát hại bằng một sợi dây thừng.
Tất cả cùng rời đi.