[Lâu đài của DUKE.]
Bel-Imperia và Hieronimo bước vào.
BEL-IMPERIA. Có phải đây là tình ngươi dành cho Horatio? / Phải chăng đây là sự ân cần ngươi vẫn giả bộ bày tỏ, / Đây là những hoa trái từ dòng lệ không ngớt của ngươi ư? / Hieronimo, những nỗi đoạn trường này đâu rồi, / Những lời thề thốt cùng tiếng than vãn não nề của ngươi, / Mà ngươi từng quen dùng để làm phiền thiên hạ? / Ồ người cha tàn nhẫn! Ồ thế gian lừa lọc! / Ngươi lấy những lời biện hộ nào để đối diện,— / Với bao sự nhục nhã và niềm căm phẫn của nhân gian,— / Mà đành lòng thờ ơ trước cái chết cùng sinh mạng của một người / Kẻ mà cả thư từ của ta lẫn chính niềm tin của ngươi / Đều khẳng định đã bị tàn sát oan uổng? / Hieronimo! Thật hổ thẹn thay, Hieronimo, / Đừng để muôn đời sau phải nhắc đến ngươi / Như một vết nhơ vong ân bội nghĩa với chính con trai mình! / Ôi những người mẹ bất hạnh sinh ra những đứa con như thế! / Nhưng những người cha thật quái đản, sao có thể quên mau / Cái chết của những người mà họ từng hết mực chăm bẵm, tốn kém / Nâng niu nhường ấy, lại đành để mất đi một cách hững hờ! / Bản thân ta, dẫu chỉ là kẻ xa lạ so với ngươi, / Lại vô cùng trân trọng sinh mạng chàng đến mức vẫn mong mỏi bọn chúng phải đền mạng. / Và cái chết của chàng sẽ không thể bị ta bỏ qua mà không trả thù. / Dẫu bề ngoài ta vẫn phải giả vờ vì thể diện; / Vì ở đây, trước trời đất minh chứng, ta thề rằng, / Nếu ngươi chối bỏ tình cảm lẽ ra ngươi phải gìn giữ, / Buông xuôi và không mưu tính gì thêm nữa, / Chính tay ta sẽ đày những linh hồn đáng nguyền rủa xuống hoả ngục / Lũ kẻ đã gây ra cái chết bi thảm nhất để hạ sát chàng!
HIE. Nhưng liệu có thể nào Bel-Imperia / Lại thề nguyền trả thù như lời nàng vừa tuyên bố? / Ôi, vậy thì ta thấy đất trời đang soi sáng cho ý nguyện của chúng ta, / Và tất cả các thánh thần đều đang ngự trị để cầu xin / Sự trừng phạt giáng xuống những kẻ sát nhân gớm ghiếc ấy. / Thưa Quận chúa, quả thực là vậy, và giờ đây ta đã nhận ra. / Ta đã tìm thấy một bức thư, được viết dưới danh nghĩa của nàng, / Và trong bức thư ấy kể lại cách thức Horatio đã bỏ mạng. / Xin hãy tha thứ, ôi xin tha thứ cho ta, hỡi Bel-Imperia, / Vì nỗi sợ hãi và sự cẩn trọng đã khiến ta hoài nghi trước đó! / Cũng đừng nghĩ rằng ta ngu ngốc không biết toan tính một con đường / Để đòi lại trọn vẹn món nợ máu cho cái chết của con ta. / Và tại đây ta thề, chỉ cần nàng bằng lòng / Và giữ kín quyết định này của ta, / Chẳng bao lâu nữa ta sẽ định đoạt số phận của những kẻ / Đã nhẫn tâm sát hại con trai ta mà chẳng vì một lý do gì.
BEL. Hieronimo, ta xin đồng ý, giữ kín, / Và bất cứ điều gì có thể góp phần mang lại lợi ích cho ngươi, / Ta sẽ sát cánh cùng ngươi để trả thù cho cái chết của Horatio.
HIER. Tiến hành thôi, [và] bất cứ điều gì ta mưu sự, / Xin hai người hãy rộng lượng ủng hộ cho cách làm của ta, / Bởi vì những mưu đồ đã sẵn có trong đầu ta rồi.— / Chúng kìa!
Balthazar và Lorenzo bước vào.
BAL. Thế nào rồi, Hieronimo? / Sao thế, đang tán tỉnh Bel-Imperia đấy à?
HIERO. Vâng, thưa điện hạ, / Tán tỉnh theo kiểu mà, ta xin hứa với ngài rằng, / Nàng đã chiếm lấy trái tim ta, nhưng ngài, thưa điện hạ, lại nắm giữ trái tim nàng.
LOR. Nhưng giờ đây, hỡi Hieronimo, nếu không phải lúc này thì chẳng bao giờ chúng ta phải khẩn khoản nhờ đến sự giúp đỡ của ông.
HIE. Sự giúp đỡ của ta ư? Ôi, thưa các vị quý ông kính mến, hãy tin tưởng ở ta; / Bởi vì các ngài đã cho ta một lý do,— ôi, thề có đức tin, các ngài thực sự đã cho ta lý do!
BAL. Nhân buổi yến tiệc tiếp đón vị sứ thần vừa qua, / Ông đã rộng lòng tôn vinh Nhà vua bằng một màn biểu diễn; / Giờ đây, nếu tâm huyết của ông được chuẩn bị chu đáo đến mức / Để cho việc giải trí trong đêm đầu tiên của lễ hội, / Có thể tiếp đón phụ vương ta bằng một tiết mục tương tự, / Hoặc bất kỳ màn trình diễn thú vị nào như thế, / Hãy tin chắc rằng điều đó sẽ khiến ngài vô cùng hài lòng.
HIERO. Chỉ thế thôi sao?
BAL. Vâng, chỉ thế thôi.
HIERO. Vậy thì trong lúc này ta sẽ chiều lòng các ngài; không cần nói thêm nữa. / Khi còn trẻ, ta từng đem lòng say mê / Và miệt mài theo đuổi thơ ca vô bổ, / Dù chẳng mang lại lợi lộc gì cho người sáng tác, / Nhưng lại vô cùng làm vừa lòng thiên hạ.
LOR. Thế thì tính sao về chuyện đó?
HIERO. Thưa quý ngài kính mến, là thế này.— / Mà này, ta có cảm giác các ngài quá vội vã với chúng ta thì phải!— / Khi ta còn theo học ở Toledo, / Ta đã tình cờ viết nên một vở bi kịch,— / Xin hãy xem đây, thưa các vị quý ông,—
Ông đưa cho họ xem một cuốn sách.
Một vở kịch mà ta đã lãng quên từ lâu, nay vừa tìm lại được vào ngày hôm trước. / Nếu các vị lãnh chúa chịu hạ cố giúp đỡ ta / Bằng cách ban ơn cho phép diễn vở kịch ấy, / Ý ta là mỗi người trong các ngài sẽ thủ một vai. / Xin hãy tin rằng nó sẽ vô cùng kỳ lạ / Và đầy sức lôi cuốn đối với khán phòng hôm đó.
BAL. Sao cơ, ông muốn bọn ta diễn một vở bi kịch ư?
HIERO. Chà, vua Nero từng chẳng coi đó là điều gì kém phẩm giá, / Và các vị vua chúa lẫn hoàng đế đều từng lấy làm thích thú / Khi được thử tài trí của mình qua các vở kịch!
LOR. Thôi nào, xin đừng nổi giận, Hieronimo thân mến; / Hoàng tử chỉ hỏi một câu thôi mà.
BAL. Thật lòng mà nói, Hieronimo, nếu ông thực sự nghiêm túc, / Ta sẽ tham gia một vai.
LOR. Còn ta sẽ nhận một vai nữa.
HIERO. Giờ đây, thưa vị lãnh chúa kính mến, ngài có thể thuyết phục / Tỷ muội của ngài là Bel-Imperia cùng tham gia được không,— / Vì vở kịch nào mà lại thiếu vắng bóng hồng cơ chứ?
BEL. Sẽ chẳng cần phải nài nỉ nhiều đâu, Hieronimo, / Vì ta vốn dĩ phải góp mặt trong vở kịch của ông thôi.
HIERO. Chà, thế thì tốt quá! Ta nói cho các vị quý tộc nghe này, / Vở kịch này vốn được định đoạt là sẽ do / Các văn nhân và cả những học giả trình diễn, / Những người biết rõ phải cất lời ra sao.
BAL. Và giờ đây nó sẽ được trình diễn bởi các vương tôn công tử và triều thần, / Những người biết cách cất lời, / Nếu như, theo phong tục xứ sở chúng ta, / Ông chịu cho chúng ta biết trước cốt truyện.
HIERO. Chuyện đó thì ta sẽ tóm tắt ngay đây. Biên niên sử Tây Ban Nha / Có ghi chép lại câu chuyện về một hiệp sĩ đảo Rhodes; / Chàng đã đính ước, và cuối cùng đã kết hôn / Với Perseda, một quý cô người Ý, / Nàng có nhan sắc làm say đắm tất cả những ai trông thấy, / Đặc biệt là tâm hồn của Soliman, / Vị khách quý danh giá nhất trong lễ cưới. / Bằng nhiều cách khác nhau, Soliman tìm cách chiếm lấy / Tình yêu của Perseda, nhưng không tài nào đạt được mục đích. / Khi ấy, hắn bắt đầu thổ lộ nỗi niềm với một người bạn tri kỷ, / Một kẻ trấn thủ thân cận mà hắn hết mực sủng ái. / Tên trấn thủ này đã theo đuổi nàng từ lâu, / Và nhận thấy nàng chỉ có thể bị khuất phục / Bằng cái chết của người chồng, chính là vị hiệp sĩ đảo Rhodes kia, / Kẻ mà hắn liền ra tay sát hại bằng thủ đoạn mưu mô. / Nàng, vì thế mà tràn ngập lòng căm phẫn tột cùng, / Cho rằng đó là căn nguyên sự việc, liền giết chết [Sultan] Soliman, / Và để thoát khỏi sự bạo tàn của tên trấn thủ, / Nàng đã tự vẫn. Và bi kịch là như thế đấy.
LOR. Ôi, tuyệt vời làm sao!
BEL. Nhưng này Hieronimo: / Thế còn kết cục của kẻ đóng vai tên trấn thủ thì sao?
HIERO. Chà, là thế này: vì quá dằn vặt và hối hận trước những tội ác của mình, / Hắn đã chạy lên đỉnh núi rồi tự vẫn.
BAL. Nhưng ai trong chúng ta sẽ đảm nhận vai diễn đó?
HIERO. Ôi, việc đó cứ để ta lo, thưa các vị; xin đừng hoài nghi gì cả; / Ta sẽ thủ vai kẻ sát nhân, xin đảm bảo với các ngài; / Vì ta đã hình dung sẵn trong đầu rồi.
BAL. Thế còn ta sẽ đóng vai gì?
HIERO. Đại đế Soliman, hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ.
LOR. Còn ta?
HIERO. Erastus, hiệp sĩ xứ Rhodes.
BEL. Thế còn ta?
HIERO. Perseda, kiên trinh và quả quyết. / Và thưa các ngài, đây là những bản tóm lược đã được soạn sẵn, / Cho mỗi người trong các ngài ghi nhớ phần việc của mình. / Và hãy diễn xuất tùy theo cơ hội đến với các ngài. / Các ngài phải chuẩn bị cho mình một chiếc mũ Thổ Nhĩ Kỳ, / Một bộ ria mép đen và một thanh gươm cong.
Đưa giấy cho BAL[THAZAR].
Ngài sẽ mang một cây thánh giá, giống như một hiệp sĩ đảo Rhodes.
Đưa tờ giấy khác cho LOR[ENZO].
Và thưa Quận chúa, khi ấy ngài phải ăn mặc
Ông đưa cho BEL[-IMPERIA] một tờ giấy khác.
Giống như Phoebe, Flora, hoặc nữ thần săn bắn [Dian], / Tùy theo sự phán đoán của ngài sao cho thích hợp nhất. / Còn về phần ta, thưa các ngài, ta sẽ tự lo liệu một góc, / Và dùng số tiền chuộc mà phó vương đã gửi / Để chuẩn bị và dàn dựng vở bi kịch này / Sao cho cả thế giới phải thưa rằng Hieronimo / Đã vô cùng hào phóng khi tôn vinh nó đến nhường ấy.
BAL. Hieronimo, ta nghĩ một vở kịch vui sẽ hay hơn đấy.
HIERO. Kịch vui ư? Thôi đi! Kịch vui chỉ dành cho những trí tuệ tầm thường; / Nhưng để trình diễn trước một đoàn tuồng vương giả, / Hãy cho ta một vở bi kịch được trau chuốt trang nghiêm,— / Tragedia cothurnata, xứng tầm với các bậc đế vương, / Chứa đựng những vấn đề lớn lao, chứ không phải chuyện thường tình! / Thưa các ngài, toàn bộ [màn giải trí này của chúng ta] phải được thực hiện, / Thật xứng đáng cho buổi dạ tiệc đêm đầu tiên. / Các đoàn kịch Ý vốn dĩ rất sắc sảo / Về trí tuệ đến mức chỉ trong một giờ đồng hồ suy ngẫm / Họ có thể thể hiện bất cứ điều gì trên sân khấu.
LOR. Và điều đó hoàn toàn khả thi, vì ta từng chứng kiến cảnh tượng tương tự / Ở Paris, giữa các nghệ sĩ kịch nghệ Pháp.
HIERO. Ở Paris ư? Ồ, suýt nữa thì quên mất!— / Vẫn còn một điều nữa chúng ta cần phải làm.
BAL. Chuyện gì thế, Hieronimo? / Đừng quên sót bất cứ điều gì đấy.
HIERO. Mỗi người chúng ta / Phải diễn tả phần việc của mình bằng những ngôn ngữ xa lạ, / Để tạo thêm phần phong phú cho vở kịch: / Chẳng hạn như ngài, thưa điện hạ, sẽ dùng tiếng Latinh, ta dùng tiếng Hy Lạp, / Ngài dùng tiếng Ý, và bởi vì ta biết / Rằng Bel-Imperia đã từng luyện tập tiếng Pháp, / Nên tất cả lời thoại của nàng sẽ hoàn toàn bằng thứ tiếng Pháp quý phái.
BEL. Ý ông là muốn thử tài ta đấy hả, Hieronimo!
BAL. Nhưng điều này sẽ chỉ tạo ra một sự hỗn loạn thuần túy, / Và chúng ta sẽ khó mà hiểu được nhau.
HEIRO. Phải thế mới được; vì phần kết cục / Sẽ chứng minh sự sáng tạo và mọi thứ đều tốt đẹp; / Và chính ta trong một bài diễn thuyết, / Mà ta sẽ thực hiện ở phía sau tấm màn che, / Cùng với một màn trình diễn kỳ lạ và tuyệt diệu nữa, / Xin hãy tin rằng, sẽ làm cho mọi người hiểu rõ vấn đề. / Và tất cả sẽ được khép lại chỉ trong một màn duy nhất, / Bởi chẳng ai cảm thấy thú vị gì với những thứ lê thê cả.
BAL. [nói với LOR.] Ngài thấy thế nào?
LOR. Thôi được, thưa điện hạ, chúng ta phải quyết định thế này, / Cứ thuận theo những tính khí thất thường của ông ta đi.
BAL. Tiến hành thôi, Hieronimo; hẹn gặp lại sau nhé!
HIERO. Các ngài lo liệu việc này chứ?
LOR. Cứ tin ở chúng tôi.
Tất cả rời đi trừ HIERONIMO.
HIERO. Được rồi! Giờ thì ta sẽ chứng kiến sự sụp đổ của thành Babylon / Do chính trời cao nhúng tay vào sự hỗn loạn này. / Và nếu thế gian không ưa thích vở bi kịch này, / Thì vận mệnh của lão Hieronimo thật là cay đắng.
Lược bỏ.