Ngày 18 tháng 1. Sáng nay, chúng tôi tiếp tục hải trình về phương nam, với thời tiết ôn hòa như trước. Biển lặng như tờ, không khí ấm áp vừa phải thổi từ hướng đông bắc, nhiệt độ nước đo được là năm mươi ba độ. Lần này, chúng tôi lại chuẩn bị sẵn sàng thiết bị đo sâu, và với một trăm năm mươi sải dây, chúng tôi phát hiện dòng hải lưu đang chảy về phía cực với tốc độ một dặm một giờ. Xu hướng không đổi về phương nam của cả gió lẫn hải lưu đã dấy lên không ít sự phỏng đoán, thậm chí là hoang mang, ở các khu vực khác nhau trên con tàu, và tôi nhận thấy rõ ràng rằng thuyền trưởng Guy đã chịu ít nhiều ảnh hưởng tâm lý. Tuy nhiên, ông vốn là người cực kỳ nhạy cảm trước những lời chế nhạo, và cuối cùng tôi đã thành công trong việc xua tan những mối lo âu của ông bằng những lời trêu đùa. Độ lệch từ nay đã rất nhỏ. Trong ngày, chúng tôi bắt gặp vài con cá voi lớn thuộc loài chuẩn, cùng vô số đàn hải tẩu bay ngang qua tàu. Chúng tôi cũng vớt được một nhành cây đầy những quả đỏ mọng, trông tựa như quả táo gai, và xác của một sinh vật trên cạn kỳ lạ. Nó dài ba thước, cao chỉ sáu tấc, có bốn chân rất ngắn, bàn chân được trang bị nhữngh móng dài màu đỏ rực, có chất liệu giống như san hô. Cơ thể được phủ một lớp lông tơ thẳng, trắng phau. Cái đuôi nhọn như đuôi chuột, dài chừng một thước rưỡi. Đầu giống đầu mèo, chỉ trừ đôi tai — chúng cụp xuống như tai chó. Răng có màu đỏ rực rỡ y như móng chân.

Các thuật ngữ buổi sáng và buổi chiều, mà tôi sử dụng để tránh sự nhầm lẫn trong tường thuật của mình càng nhiều càng tốt, tất nhiên không được hiểu theo nghĩa thông thường của chúng. Từ lâu lắm rồi chúng tôi đã không còn khái niệm đêm tối, ánh ban ngày kéo dài liên tục. Toàn bộ các mốc thời gian đều tuân theo giờ hàng hải, và các phương vị phải được hiểu theo la bàn. Tôi cũng xin lưu ý tại đây rằng, trong phần đầu của những gì được viết ra ở đây, tôi không thể đảm bảo sự chính xác tuyệt đối về mặt thời gian, vĩ độ hay kinh độ, bởi tôi đã không duy trì một cuốn nhật ký đều đặn cho đến tận sau khoảng thời gian mà phần đầu này đề cập. Trong nhiều trường hợp, tôi hoàn toàn phải dựa vào ký ức.

Ngày 19 tháng 1. Hôm nay, khi đang ở vĩ độ 83° 20', kinh độ 43° 5' Tây (mặt biển có màu sẫm kỳ lạ), chúng tôi lại nhìn thấy đất liền từ đài quan sát trên đỉnh cột buồm, và sau khi quan sát kỹ hơn, chúng tôi nhận ra đó là một trong một quần đảo rất lớn. Bờ biển hiểm trở, và khung cảnh bên trong có vẻ rậm rạp cây xanh, một tình tiết mang lại cho chúng tôi niềm vui khôn tả. Khoảng bốn tiếng đồng hồ kể từ lần đầu tiên phát hiện ra đất liền, chúng tôi đã thả neo ở độ sâu mười sải, đáy cát, cách bờ biển chừng một hải lý, bởi những con sóng lừng cao cùng các dòng nước xoáy mạnh rải rác khắp nơi khiến việc tiến lại gần hơn trở nên mạo hiểm và không chắc chắn. Hai chiếc xuồng lớn liền được lệnh hạ thủy, và một đội, được vũ trang đầy đủ (trong đó có Peters và tôi), tiến hành tìm kiếm một lối mở qua rạn san hô bao quanh hòn đảo. Sau một hồi dò dẫm, chúng tôi phát hiện ra một lạch nước nhỏ và đang tiến vào thì thấy bốn chiếc xuồng lớn xuất hiện từ phía bờ, chở đầy những người có vẻ được vũ trang kỹ càng. Chúng tôi chờ họ tiến lại, và vì họ di chuyển rất nhanh, chẳng mấy chốc họ đã nằm trong tầm gọi với. Thuyền trưởng Guy bấy giờ giơ cao một chiếc khăn tay trắng trên mái chèo, lập tức những kẻ lạ mặt khựng lại hoàn toàn, đồng thời cất tiếng huyên náo ầm ĩ cùng lúc, xem lẫn những tiếng hô vang chốc lát mà trong đó chúng tôi có thể phân biệt được các từ Anamoo-moo! và Lama-Lama! Họ tiếp tục việc này trong ít nhất nửa giờ đồng hồ, khoảng thời gian đủ để chúng tôi quan sát kỹ càng ngoại hình của họ.

Trong bốn chiếc xuồng, có chiều dài ước chừng năm mươi thước và rộng năm thước, tổng cộng có một trăm mười tên thổ dân. Chúng có vóc dáng tương đương người châu Âu bình thường, nhưng khung người vạm vỡ và săn chắc hơn. Làn da đen như mun, với mái tóc xoăn tít dày và dài. Chúng mặc trang phục làm từ da của một loài động vật màu đen chưa rõ danh tính, rậm rạp và mượt mà như lụa, được cắt may ôm sát cơ thể với chút ít khéo léo, phần lông hướng vào phía trong, ngoại trừ phần lật ra ở cổ, cổ tay và cổ chân. Vũ khí của chúng chủ yếu là những chiếc câu liêm làm từ loại gỗ sẫm màu và có vẻ rất nặng. Tuy nhiên, chúng tôi cũng quan sát thấy vài cây giáo có gắn đầu đá flint, và một vài cái ná. Đáy những chiếc xuồng chất đầy những hòn đá đen to bằng quả trứng ngỗng.

Khi chúng chấm dứt màn diễn thuyết (vì rõ ràng chúng cố tình dùng những âm thanh huyên náo đó làm như vậy), một tên trong số chúng có vẻ là tù trưởng đứng phắt dậy ở mũi xuồng của hắn, ra hiệu bảo chúng tôi cho xuồng áp sát bên cạnh hắn. Chúng tôi vờ như không hiểu ý hiệu này, cho rằng giữ nguyên khoảng cách giữa hai bên nếu có thể mới là kế sách khôn ngoan hơn, bởi số lượng của chúng đông gấp bốn lần chúng tôi. Nhận ra tình hình đó, tên tù trưởng liền ra lệnh cho ba chiếc xuồng còn lại tụt lại phía sau, trong khi hắn một mình chèo tiến về phía chúng tôi. Ngay khi tiếp cận, hắn nhảy tót lên chiếc xuồng lớn nhất của chúng tôi và ngồi phịch xuống bên cạnh thuyền trưởng Guy, đồng thời chỉ tay về phía con tàu và lặp lại hai từ Anamoo-moo! và Lama-Lama! Chúng tôi bấy giờ chèo quay trở lại tàu, bốn chiếc xuồng theo sau ở một khoảng cách gần.

Khi vừa áp sát mạn tàu, tên tù trưởng liền bày tỏ sự kinh ngạc và vui mừng khôn xiết, hắn vỗ tay phành phạch, đét vào đùi và ngực, rồi cười lớn lảng vảng. Những kẻ thuộc hạ phía sau hùa theo sự phấn khích của hắn, và trong vài phút tiếng ồn lớn đến mức làm điếc đặc cả tai. Khi sự yên tĩnh cuối cùng được vãn hồi, thuyền trưởng Guy ra lệnh kéo các xuồng lên như một biện pháp phòng ngừa cần thiết, đồng thời ra hiệu cho tên tù trưởng (người mà chúng tôi mau chóng biết tên là Too-wit) hiểu rằng chúng tôi chỉ có thể cho phép tối đa hai mươi tên bề tôi của hắn lên boong tàu cùng một lúc. Hắn tỏ ra hoàn toàn hài lòng với sự sắp xếp này và đưa ra vài chỉ thị cho mấy chiếc xuồng, lập tức một chiếc tiến lại gần, trong khi số còn lại đứng chờ cách đó khoảng năm mươi thước. Hai mươi tên thổ dân bấy giờ trèo lên boong, bắt đầu tản ra khắp mọi ngõ ngách trên boong tàu và leo trèo khắp hệ thống giằng néo, tự nhiên như ở nhà và săm soi từng món đồ với sự tò mò cao độ.

Hiển nhiên là chúng chưa từng trông thấy bất kỳ ai thuộc giống người da trắng nào trước đây — và trước làn da của chúng tôi, quả thực chúng có vẻ lùi bước sợ hãi. Chúng đinh ninh chiếc Jane là một sinh vật sống và tỏ ra e sợ không dám làm nó tổn thương bằng những đầu mũi giáo, cẩn thận lật ngược chúng lên. Thủy thủ đoàn của chúng tôi vô cùng buồn cười trước cách hành xử của Too-wit trong một tình huống cụ thể. Người đầu bếp đang bổ củi gần gian bếp, và vô tình quất chiếc rìu cắm sâu xuống mặt boong tàu, tạo ra một vết chém khá sâu. Tên tù trưởng lập tức chạy bổ lại, đẩy người đầu bếp ra một bên hơi thô bạo, rồi cất lên thứ âm thanh nửa mếu nửa hú, biểu thị rõ sự đồng cảm sâu sắc trước cái mà hắn coi là nỗi thống khổ của con tàu, hắn vỗ về và vuốt ve vết chém bằng tay, đoạn lấy nước từ chiếc xô nước biển đặt cạnh để rửa sạch nó. Đó là mức độ u mê mà chúng tôi hoàn toàn không lường trước được, và phần tôi, tôi không khỏi nghĩ rằng một phần trong số đó là do hắn làm ra vẻ.

Khi những vị khách đã thỏa mãn, trong giới hạn có thể, sự tò mò của họ đối với các cấu trúc phía trên của chúng tôi, họ được phép xuống boong dưới, và lúc bấy giờ sự kinh ngạc của họ đã vượt qua mọi giới hạn. Sự ngỡ ngàng của họ giờ đây có vẻ quá sâu sắc để diễn tả bằng lời, bởi họ lang thang trong sự im lặng, chỉ thỉnh thoảng bị phá vỡ bởi những tiếng kêu khẽ khàng. Kho vũ khí mang lại cho họ vô số đề tài suy xét, và họ được phép chạm vào cũng như săm soi chúng một cách thong thả. Tôi không tin là họ mảy may ngờ ngàng gì về công dụng thực sự của chúng, mà thay vào đó lại coi chúng như những pho tượng thần, khi thấy cách chúng tôi nâng niu chúng và sự chú ý mà chúng tôi dành để theo dõi từng cử động của họ khi họ chạm vào chúng. Đối với những khẩu đại bác, sự kinh ngạc của họ lại càng được nhân đôi. Họ tiến lại gần chúng với mọi dấu hiệu của sự tôn kính và kinh hãi sâu sắc nhất, nhưng lại không dám săm soi chúng một cách tỉ mỉ. Có hai chiếc gương lớn trong phòng khách, và đây chính là đỉnh điểm của sự kinh ngạc. Too-wit là kẻ đầu tiên tiến lại gần chúng, và hắn đã lọt thỏm vào giữa căn phòng, mặt đối diện chiếc này và lưng quay về chiếc kia, trước khi hắn thực sự nhận thức được chúng. Khi ngước mắt lên và nhìn thấy hình ảnh phản chiếu của chính mình trong gương, tôi tưởng tên thổ dân sẽ phát điên lên; nhưng khi quay phắt người lại để rút lui, và lại bắt gặp chính mình lần thứ hai ở hướng ngược lại, tôi sợ rằng hắn sẽ lăn đùng ra chết ngay tại chỗ. Không một lời nài nỉ nào có thể thuyết phục hắn liếc nhìn thêm lần nữa; trái lại, hắn ngã vật xuống sàn, mặt vùi vào hai bàn tay, cứ giữ nguyên tư thế đó cho đến khi chúng tôi buộc phải lôi hắn lên boong tàu.

Toàn bộ số thổ dân đều được đón lên tàu theo cách này, mỗi lần hai mươi người, riêng Too-wit được phép ở lại trong suốt khoảng thời gian đó. Chúng tôi không hề thấy bất kỳ biểu hiện táy máy trộm cắp nào ở họ, cũng không mất dù chỉ một món đồ duy nhất sau khi họ rời đi. Xuyên suốt chuyến thăm, họ luôn thể hiện thái độ vô cùng thân thiện. Tuy nhiên, có một số điểm trong phong thái của họ mà chúng tôi thấy không tài nào hiểu nổi: chẳng hạn, chúng tôi không thể bắt họ tiến lại gần một số vật thể hoàn toàn vô hại — như buồm của tàu, một quả trứng, một cuốn sách mở, hay một chậu bột mì. Chúng tôi tìm cách dò xem liệu họ có sở hữu bất kỳ vật dụng nào có thể tận dụng cho việc buôn bán hay không, nhưng gặp rất nhiều khó khăn trong việc làm cho họ hiểu. Dẫu vậy, chúng tôi cũng láng mang nắm bắt được một điều khiến chúng tôi hết sức kinh ngạc, đó là các hòn đảo vô cùng dồi dào loài rùa khổng lồ Galapagos, và chúng tôi đã nhìn thấy một con trong số đó trên chiếc xuồng của Too-wit. Chúng tôi cũng thấy vài con sâm biển trong tay một tên thổ dân, kẻ đang ngấu nghiến nuốt chửng nó ở trạng thái nguyên thủy. Những dị biệt này, bởi chúng thực sự là như vậy khi xét đến vị trí vĩ độ, đã thúc đẩy thuyền trưởng Guy mong muốn thực hiện một cuộc khảo sát triệt để vùng đất này, với hy vọng thu về một mối lợi béo bở từ phát hiện của mình. Về phần tôi, dẫu khao khát được biết thêm nhiều điều về những hòn đảo này đến đâu, tôi lại càng quyết tâm thực hiện chuyến hải trình về phương nam mà không mảy may chần chừ. Thời tiết hiện đang rất đẹp, nhưng chẳng ai biết nó sẽ kéo dài bao lâu; và khi chúng tôi đã ở trên vĩ tuyến tám mươi tư, với một vùng biển rộng mở phía trước, dòng hải lưu cuồn cuộn chảy về phương nam và gió thuận chiều, tôi không thể kiên nhẫn lắng nghe bất kỳ đề xuất nào về việc dừng chân lâu hơn mức tuyệt đối cần thiết cho sức khỏe của thủy thủ đoàn cũng như việc nạp thêm trữ lượng nhiên liệu và thực phẩm tươi sống thích hợp. Tôi trình bày với thuyền trưởng rằng chúng tôi hoàn toàn có thể ghé lại quần đảo này trên đường về, và trú đông ở đây trong trường hợp bị băng giá chặn đường. Cuối cùng ông cũng xuôi theo quan điểm của tôi (vì bằng cách nào đó, chính bản thân tôi cũng khó lý giải, tôi đã thâu tóm được sức ảnh hưởng lớn lao đối với ông), và quyết định cuối cùng được đưa ra là, ngay cả trong trường hợp chúng tôi tìm thấy sâm biển, chúng tôi cũng chỉ ở lại đây một tuần để hồi phục sức khỏe rồi tiếp tục thúc tàu tiến về phương nam khi còn có thể. Theo đó, chúng tôi thực hiện mọi sự chuẩn bị cần thiết, và dưới sự dẫn đường của Too-wit, đưa con tàu Jane vượt qua rạn san hô một cách an toàn, thả neo cách bờ chừng một hải lý tại một vịnh nhỏ tuyệt đẹp, được bao bọc kín đáo bởi đất liền, nằm ở bờ biển phía đông nam của hòn đảo chính, ở độ sâu mười sải nước, đáy cát đen. Ở đầu nguồn của vịnh này có ba con suối tuyệt đẹp (như chúng tôi được bảo) dẫn nguồn nước ngọt mát, và chúng tôi nhìn thấy vô số gỗ lỉnh kỉnh ở vùng lân cận. Bốn chiếc xuồng đi theo chúng tôi vào trong, tuy nhiên vẫn giữ một khoảng cách đúng mực. Bản thân Too-wit ở lại trên tàu, và khi chúng tôi thả neo, hắn mời chúng tôi cùng lên bờ thăm ngôi làng của hắn nằm sâu trong nội địa. Thuyền trưởng Guy đồng ý; và với mười tên thổ dân được để lại trên tàu làm con tin, một nhóm chúng tôi gồm mười hai người đã sẵn sàng tháp tùng vị tù trưởng. Chúng tôi cẩn trọng mang theo vũ khí đầy đủ nhưng không hề biểu lộ sự hoài nghi nào. Con tàu được hạ các khẩu đại bác ra ngoài, giăng lưới chống lên tàu, và mọi biện pháp phòng ngừa thích hợp khác đều được tuân thủ để đề phòng bất trắc. Các chỉ thị được để lại cho phó thuyền trưởng là không cho phép bất kỳ ai lên tàu trong thời gian chúng tôi vắng mặt, và trong trường hợp chúng tôi không xuất hiện sau mười hai tiếng, hãy phái chiếc xuồng máy nhỏ gắn đại bác xoay vòng quanh đảo để tìm kiếm chúng tôi.

Mỗi bước chân tiến sâu vào đất liền càng khoét sâu thêm niềm xác tín rằng chúng tôi đang đặt chân đến một xứ sở khác biệt căn bản so với bất kỳ nơi nào từng được con người văn minh viếng thăm trước đó. Chúng tôi không thấy bất cứ thứ gì quen thuộc từ trước. Những hàng cây không giống với bất kỳ hệ thực vật nào ở vùng nhiệt đới, ôn đới hay hàn đới phía bắc, và hoàn toàn khác lạ so với những loài ở vùng vĩ độ thấp hơn ở phương nam mà chúng tôi đã từng đi qua. Ngay cả những khối đá cũng lạ lẫm từ khối lượng, màu sắc cho đến cấu trúc địa tầng; và bản thân các dòng suối, dẫu nghe có vẻ hoàn toàn khó tin, lại có quá ít điểm chung với suối ở các vùng khí hậu khác, đến mức chúng tôi dè dặt không dám nếm thử chúng, và quả thực, đã phải chật vật lắm mới có thể tự thuyết phục rằng bản chất của chúng hoàn toàn thuần túy tự nhiên. Tại một con suối nhỏ cắt ngang qua lối đi của chúng tôi (con suối đầu tiên chúng tôi bắt gặp), Too-wit và đoàn tùy tùng của hắn dừng lại để uống nước. Do đặc tính kỳ dị của nguồn nước, chúng tôi từ chối nếm thử vì đinh ninh rằng nó đã bị ô nhiễm; và phải mãi về sau này chúng tôi mới thấu hiểu rằng đó chính là diện mạo chung của các dòng suối trải khắp toàn bộ quần đảo. Tôi thấy thật khó khăn để phác họa một hình dung rõ ràng về bản chất của thứ chất lỏng này, và không thể làm điều đó nếu thiếu đi những lời miêu tả dài dòng. Mặc dù nó chảy xiết ở tất cả các đoạn dốc nơi nước thông thường vẫn làm thế, nhưng ngoại trừ lúc đổ xuống thành thác, nó chưa bao giờ mang vẻ trong vắt quen thuộc. Mặc dù vậy, trên thực tế, nó trong suốt hoàn toàn hệt như bất kỳ thứ nước đá vôi nào tồn tại trên đời, sự khác biệt chỉ nằm ở vẻ bề ngoài. Thoạt nhìn, và đặc biệt ở những nơi có độ dốc thấp, về mặt độ đặc, nó mang lại cảm giác giống như một thứ nước sắc đặc quánh gồm gôm Ả Rập hòa trong nước thường. Nhưng đó chỉ là đặc tính phi thường ít gây kinh ngạc nhất của nó. Nó không hề vô sắc, cũng chẳng mang một màu sắc đơn nhất nào — phơi bày trước mắt người quan sát khi nó chuyển động, mọi sắc thái có thể có của màu tía, tựa như ánh sắc của một tấm lụa đổi màu. Sự biến thiên sắc thái này được tạo ra theo một cách thức khơi gợi sự kinh ngạc sâu sắc chẳng kém trong tâm trí đoàn chúng tôi so với chiếc gương từng gây ra cho Too-wit. Khi múc đầy một chậu và để cho nó lắng đọng hoàn toàn, chúng tôi nhận ra rằng toàn bộ khối chất lỏng được cấu thành từ vô số các mạch nước riêng biệt, mỗi mạch mang một sắc thái riêng biệt; rằng các mạch này không hề hòa lẫn vào nhau; và sức kết dính của chúng là hoàn hảo đối với các hạt trong cùng một mạch, nhưng lại lỏng lẻo đối với các mạch nước láng giềng. Khi lướt lưỡi dao cắt ngang qua các mạch nước, làn nước liền khép lại ngay lập tức như nước của chúng tôi, đồng thời khi rút dao ra, mọi dấu vết về đường đi của lưỡi dao cũng biến mất tức khắc. Tuy nhiên, nếu luồn lưỡi dao đi xuống thật chuẩn xác giữa hai mạch nước, một sự tách biệt hoàn toàn sẽ diễn ra, điều mà lực kết dính không thể lập tức hàn gắn lại. Hiện tượng của thứ nước này chính là mắt xích xác định đầu tiên trong chuỗi trường tồn những điều kỳ diệu tưởng chừng như vô lý mà số phận đã định đoạt sẽ vây lấy tôi.