Trong suốt sáu hoặc bảy ngày tiếp theo, chúng tôi vẫn ẩn náu trên sườn đồi, chỉ thỉnh thoảng mới mò ra ngoài để lấy nước và hạt phỉ, và mỗi lần đi đều phải hết sức thận trọng. Chúng tôi đã dựng một thứ lều tranh tạm bợ trên bệ đất, lót một lớp lá khô làm giường, rồi đặt ba phiến đá phẳng lớn vào trong để làm bếp lò kiêm bàn ăn. Nhờ chà xát hai thanh củi khô với nhau — một mềm, một cứng — chúng tôi nhóm lửa lên mà không gặp chút khó khăn nào. Con chim mà chúng tôi bắt được đúng lúc trước đây thịt rất ngon, dẫu hơi dai. Đó không phải là một loài thủy điểu, mà là một loại chim vạc có bộ lông đen tuyền điểm xuyết sắc xám, cùng đôi cánh rất nhỏ so với thân hình đồ sộ của nó. Về sau, chúng tôi còn thấy ba con khác cùng loài quanh quẩn gần khe vực, có vẻ như đang tìm kiếm con mà chúng tôi đã bắt; nhưng vì chúng không bao giờ đáp xuống, nên chúng tôi chẳng có cơ hội bắt thêm con nào.

Chừng nào con chim ấy còn ăn được thì chúng tôi không phải chịu cảnh thiếu thốn; nhưng giờ đây nó đã bị ăn sạch, và việc tìm kiếm nguồn thực phẩm mới trở thành một nhu cầu sống còn. Hạt phỉ không thể làm dịu cơn đói, mà lại còn khiến chúng tôi bị đau quặn bụng dữ dội, và nếu ăn nhiều thì sẽ bị đau đầu như búa bổ. Chúng tôi từng thấy vài con rùa lớn ở bờ biển phía đông ngọn đồi, và nhận ra rằng có thể dễ dàng bắt chúng, miễn là tiếp cận được mà không bị người bản địa phát hiện. Do đó, chúng tôi quyết định tìm cách xuống núi.

Chúng tôi bắt đầu bằng cách đi xuống sườn phía nam, nơi có vẻ ít chướng ngại nhất, nhưng đi chưa được trăm thước thì đường tiến bước đã hoàn toàn bị chặn đứng bởi một nhánh của khe vực nơi những người đồng hành của chúng tôi từng bỏ mạng (đúng như chúng tôi đã đoán từ quang cảnh trên đỉnh đồi). Chúng tôi lần theo rìa vực này chừng một tư dặm thì lại bị một vách đá sâu thẳm chặn lại; và vì không thể tiếp tục đi dọc theo mép vực, chúng tôi buộc phải quay gót tìm đường qua khe vực chính.

Lần này, chúng tôi chuyển hướng sang phía đông, nhưng kết quả cũng y hệt. Sau một hồi luồn lách suốt một tiếng đồng hồ với nguy cơ gãy cổ cao độ, chúng tôi phát hiện ra mình chỉ vừa tuột xuống một cái hố khổng lồ bằng đá granite đen, dưới đáy phủ đầy bụi mịn, và lối thoát duy nhất chính là con đường gập ghềnh mà chúng tôi vừa đi xuống. Lại nhọc nhằn leo lên con đường ấy, chúng tôi thử chuyển sang sườn phía bắc của ngọn đồi. Ở đây, chúng tôi buộc phải cẩn trọng hết mức trong mọi cử động, bởi chỉ cần một sơ suất nhỏ thôi cũng đủ để chúng tôi lọt vào tầm mắt của lũ thổ dân trong làng. Do đó, chúng tôi phải bò bằng cả bàn tay lẫn đầu gối, thậm chí có lúc phải nằm rạp xuống, dùng thân mình kéo lê qua các bụi rậm. Cứ cẩn trọng nhích đi như vậy một quãng ngắn, chúng tôi liền đụng phải một vực thẳm còn sâu hơn bất cứ chòm vực nào từng thấy, dẫn thẳng vào khe vực chính. Thế là mọi nỗi sợ hãi của chúng tôi đã hoàn toàn ứng nghiệm, và chúng tôi nhận ra mình đã bị cắt đứt hoàn toàn khỏi thế giới bên dưới. Kiệt sức vì những nỗ lực vừa qua, chúng tôi ráng lê bước quay lại bệ đá, ngả mình lên lớp lá khô và chìm vào giấc ngủ say sưa suốt mấy tiếng đồng hồ.

Trong suốt mấy ngày sau cuộc tìm kiếm vô ích này, chúng tôi bận rộn khám phá từng ngóc ngách trên đỉnh đồi để nắm rõ nguồn tài nguyên thực tế của nó. Chúng tôi nhận thấy nơi đây chẳng thể cung cấp chút thức ăn nào, ngoại trừ đám hạt phỉ độc hại và một loại rau mương hăng nồng mọc trên một khoảng đất nhỏ chừng bốn sào vuông, thứ vốn sẽ cạn kiệt nhanh chóng. Vào khoảng ngày mười lăm tháng Hai, theo trí nhớ của tôi, không còn sót lại một cọng rau nào, và hạt dẻ cũng ngày càng khan hiếm; hoàn cảnh của chúng tôi vì thế khó lòng mà bi thảm hơn được nữa.5 Đến ngày mười sáu, chúng tôi lại đi quanh những bức tường của nhà tù tự nhiên này với hy vọng tìm thấy một lối thoát nào đó, nhưng hoàn toàn công cốc. Chúng tôi cũng mò xuống vực thẳm từng nuốt chửng chúng tôi trước kia, mang theo chút hy vọng mong manh rằng qua ngả này sẽ tìm được lối thông ra khe vực chính. Ở đây, chúng tôi lại một phen thất vọng, dẫu rằng chúng tôi đã tìm thấy và mang theo được một khẩu súng hỏa mai.

5 Ngày này trở nên đáng chú ý bởi việc chúng tôi quan sát thấy ở phía nam có vài đám mây khói xám khổng lồ mà tôi đã nhắc đến trước đó.

Ngày mười bảy, chúng tôi lên đường với quyết tâm khảo sát kỹ càng hơn cái hố đá granite đen mà chúng tôi từng thám hiểm trong chuyến đi đầu tiên. Chúng tôi nhớ rằng một trong những khe nứt trên vách hố này mới chỉ được xem xét qua loa, và chúng tôi rất muốn khám phá nó, dù chẳng kỳ vọng sẽ tìm thấy bất kỳ lối thoát nào ở đó.

Chúng tôi xuống đến đáy hõm vực mà không gặp mấy khó khăn như lần trước, và lúc này đã đủ bình tĩnh để quan sát nó một cách kỹ lưỡng hơn. Quả thực, đó là một trong những nơi kỳ lạ nhất tưởng chừng có thể tưởng tượng nổi, và chúng tôi khó lòng tin rằng nó hoàn toàn là tác phẩm của tự nhiên. Từ đầu phía đông đến đầu phía tây, cái hố dài khoảng năm trăm thước tính theo tất cả các khúc quanh; còn khoảng cách thẳng hàng từ đông sang tây thì (theo tôi phỏng đoán, vì không có phương tiện đo đạc chính xác) không quá bốn mươi hoặc năm mươi thước. Khi mới bước xuống vực, nghĩa là trong khoảng một trăm thước tính từ đỉnh đồi trở xuống, vách vực hai bên ít có điểm tương đồng và dường như chưa từng gắn liền với nhau; một bên là đá bọt trong khi bên kia là đá vôi pha lẫn tạp chất kim loại. Chiều rộng trung bình, hay khoảng cách giữa hai vách đá tại đây có lẽ là sáu mươi bộ, nhưng cấu trúc dường như chẳng tuân theo quy luật nào. Tuy nhiên, khi đi sâu hơn giới hạn vừa nêu, khoảng cách thu hẹp lại rất nhanh và hai vách bắt đầu chạy song song, mặc dù thêm một đoạn nữa, chất liệu và bề mặt của chúng vẫn khác biệt. Khi cách đáy năm mươi bộ, một sự đồng nhất tuyệt đối bắt đầu xuất hiện. Lúc này, hai bên vách hoàn toàn đồng nhất về chất liệu, màu sắc và hướng bề ngang, với vật liệu là một loại đá granite rất đen và sáng bóng, còn khoảng cách giữa hai vách tại mọi điểm đối diện nhau đúng bằng hai mươi thước. Cấu trúc chính xác của khe vực này sẽ được hiểu rõ nhất thông qua một bản vẽ thực tế tại hiện trường; bởi tôi may mắn mang theo một cuốn sổ tay và cây bút chì — thứ mà tôi đã gìn giữ hết sức cẩn thận qua chuỗi dài những cuộc phiêu lưu sau đó, và nhờ nó mà tôi ghi nhớ được nhiều đề tài nếu không thì đã bị phai mờ khỏi trí nhớ.

Hình 1.

Hình vẽ này (xem hình 1) phác họa những nét tổng quan của khe vực, bỏ qua các hốc nhỏ trên vách — vốn có tới vài cái, mỗi hốc đều có một phần nhô ra tương ứng ở phía đối diện. Đáy vực phủ một lớp bột mịn gần như không thể nắm bắt được, dày chừng ba đến bốn inch, bên dưới là lớp đá granite đen kéo dài tiếp nối. Phía bên phải, ở tận cùng phía dưới, người ta sẽ nhận thấy sự xuất hiện của một khe hở nhỏ; đây chính là khe nứt được nhắc đến ở trên, và mục đích chuyến ghé thăm thứ hai của chúng tôi là để khảo sát nó kỹ hơn trước. Lần này, chúng tôi xông vào đó một cách mạnh mẽ, chặt bỏ đám gai góc cản đường và dọn sạch một đống lớn đá lửa sắc nhọn có hình dáng hơi giống mũi tên. Tuy nhiên, chúng tôi được khích lệ để kiên trì khi nhìn thấy chút ánh sáng hắt ra từ đầu bên kia. Cuối cùng, chúng tôi cũng luồn lách được khoảng ba mươi thước và phát hiện ra rằng cửa khẩu là một vòm thấp được tạo hình đều đặn, với phần nền trải lớp bột mịn giống hệt như ở khe vực chính. Lúc này, một luồng ánh sáng mạnh chiếu rọi vào chúng tôi, và sau một khúc cua gấp, chúng tôi thấy mình đang ở trong một căn phòng cao lớn khác, giống hệt căn phòng chúng tôi vừa rời đi về mọi mặt trừ hình dáng theo chiều dọc. Hình dáng tổng thể của nó được thể hiện ở đây. (Xem hình 2.)

Hình 2.

Tổng chiều dài của khe vực này, bắt đầu từ khe hở a vòng qua khúc cong b đến tận cùng d, là năm trăm năm mươi thước. Tại c, chúng tôi phát hiện ra một khe hở nhỏ tương tự như lối mà chúng tôi đã chui ra từ khe vực kia, và nó cũng bị bít kín tương tự bởi gai góc cùng một lượng đá lửa hình mũi tên màu trắng. Chúng tôi dùng sức lách qua đó, thấy nó dài khoảng bốn mươi thước, rồi trồi lên một khe vực thứ ba. Nơi này cũng y hệt khe thứ nhất, ngoại trừ hình dáng theo chiều dọc lại như thế này. (Xem hình 3.)

Hình 3.

Hình 5.

Chúng tôi đo được tổng chiều dài của khe vực thứ ba là ba trăm hai mươi thước. Tại điểm a có một khe hở rộng khoảng sáu bộ, đâm sâu mười lăm thước vào trong vách đá rồi kết thúc tại một lớp đá vôi, không hề có khe vực nào khác tiếp nối ở phía sau như chúng tôi từng kỳ vọng. Chúng tôi đang chuẩn bị rời khỏi khe nứt này — nơi có rất ít ánh sáng lọt vào — thì Peters thu hút sự chú ý của tôi về một dãy những vết lõm kỳ lạ trên bề mặt lớp đá vôi đánh dấu điểm tận cùng của ngõ cụt. Chỉ cần một chút trí tưởng tượng, vết lõm bên trái, tức là vết ở cực bắc, có thể được coi là hình ảnh cố ý dẫu thô kệch của một con người đang đứng thẳng với cánh tay vươn ra. Những vết còn lại cũng mang chút ít nét tương đồng với các ký tự chữ cái, và Peters dẫu sao cũng sẵn sàng chấp nhận cái ý tưởng viển vông rằng chúng thực chất là như vậy. Cuối cùng, tôi đã thuyết phục anh ấy nhận ra sai lầm bằng cách hướng sự chú ý của anh xuống sàn khe nứt, nơi chúng tôi nhặt được từng mảnh một số phiến đá vôi lớn nằm giữa lớp bột — rõ ràng chúng đã bị sức ép nào đó làm vỡ ra từ bề mặt có các vết lõm, và chúng có những phần lồi khớp hoàn toàn với các vết lõm đó; qua đó chứng minh chúng đích thị là tác phẩm của tự nhiên. Hình 4 trình bày một bản sao chính xác của toàn bộ sự việc.

Hình 4.

Sau khi tự tin rằng những hang động kỳ lạ này không mang lại cho chúng tôi chút đường thoát thân nào khỏi nhà tù, chúng tôi lê bước trở lại đỉnh đồi trong tâm trạng chán nản và thất vọng. Không có điều gì đáng kể xảy ra trong suốt hai mươi bốn giờ tiếp theo, ngoại trừ việc khi khảo sát khu vực đất phía đông khe vực thứ ba, chúng tôi tìm thấy hai cái hố hình tam giác có độ sâu lớn, với các vách cũng bằng đá granite đen. Chúng tôi không thấy việc trèo xuống những cái hố này là bõ công, bởi trông chúng chẳng khác gì những cái giếng tự nhiên đơn thuần không có lối thoát. Mỗi cái rộng chừng hai mươi thước chu vi, và hình dáng cũng như vị trí tương đối của chúng đối với khe vực thứ ba được minh họa ở hình 5 trang trước.