Không biết vì sao, ngay từ cái nhìn đầu tiên thấy Huệ Tiên và mẹ con bé, tôi đã ngờ vực lai lịch không rõ ràng của họ. Tôi có sự nhạy cảm bẩm sinh đối với những kẻ có lai lịch bất minh. Nếu mẹ của Huệ Tiên là quân đột kích, thì cứ việc viết ngược cái tên Khố Đông Lượng của tôi lại đi. Tôi không biết họ lên tàu từ đâu, cũng chẳng rõ hai mẹ con họ dùng thủ đoạn gì mà vượt qua được kiểm tra. Trước đó các tàu sà lan đều nhận được thông báo nghiêm ngặt, quy định cấm tiệt những người không rõ danh tính, người già yếu bệnh tật lên tàu đến trấn Du Phường. Lúc quân đột kích lên tàu ở bến tàu trấn Mã Kiều, tôi không thấy đứa trẻ nào lên tàu cả. Có lẽ là trong hai ngày hai đêm bị tắc tàu trên sông, hai mẹ con họ đã thừa dịp hỗn loạn mà lẻn lên chiếc tàu số bảy của tôi? Nếu đúng là vậy, tại sao quân nhân phục viên lại mở một mắt nhắm một mắt? Đám quân đột kích ở khoang đó làm sao bị người đàn bà kia thuyết phục? Họ thế mà lại để Huệ Tiên và mẹ con bé trốn thành công trong áo mưa quân dụng, trốn tận hai ngày hai đêm.
Hai mẹ con chắc chắn không phải đến để lao động, họ đến trấn Du Phường để tìm người thì đúng hơn. Thông báo tìm người mỗi ngày đều phát vài mẩu, nếu đúng là có người đó thì phát một lần là xong, còn phát đi phát lại đều là những trường hợp chưa tìm thấy người. Người mà hai mẹ con muốn tìm chắc chắn đã được phát lại rất nhiều lần, nhưng là tên gì, người thế nào thì tôi lại không khớp nối được. Biển người mênh mông, tìm người không thấy, đây cũng chẳng phải bất hạnh gì. Tôi vẫn luôn cho rằng, so với cảnh ngộ nhà chúng tôi, bất hạnh của người khác chỉ là vài giọt nước mắt mà thôi.
Tôi chú ý sát sao đến Huệ Tiên và mẹ con bé, triển khai những tưởng tượng vô tận về lai lịch của họ. Quan sát kỹ, đôi lông mày và ánh mắt của người đàn bà kia rất giống mẹ tôi, đây là một manh mối trong tưởng tượng của tôi. Chẳng hiểu sao, tôi ngờ rằng họ đến từ trấn Mã Kiều, tôi thầm sắp đặt thân phận cho hai mẹ con, một người là dì ở trấn Mã Kiều mà tôi chưa từng gặp mặt, một người là cô em họ duy nhất của tôi. Suốt ba ngày liền, đội tàu Hướng Dương đều neo đậu chờ lệnh, người khác đều rất bận, còn tôi thì rảnh rỗi. Tất cả những việc tôi cần làm đều phải lên bờ mới làm được, không lên bờ được thì chẳng làm được gì cả, cho nên tôi chống nạnh đứng ở mũi tàu, như một cán bộ lớn, bình tĩnh quan sát công trình xây dựng trên bến tàu. Rất nhiều lúc tôi dựng tai nghe thông báo tìm người trên loa phóng thanh, liệu hai mẹ con họ có đang tìm mẹ tôi là Kiều Lệ Mẫn không? Không tìm thấy Kiều Lệ Mẫn, họ có tìm con trai của Kiều Lệ Mẫn không? Loa phóng thanh có vang lên cái tên Khố Đông Lượng của tôi không? Loa phóng thanh không nghe lệnh tôi, tôi chưa bao giờ nghe thấy tên mình trên loa, chưa từng có ai tìm tôi, không có dì tìm tôi, không có em họ tìm tôi, trí tưởng tượng của tôi cuối cùng cũng thành một tràng rắm rỗng tuếch.
Trời vỡ, tiếng mưa không dứt. Trên bến tàu dựng lên vô số những túp lều tạm bợ, trong lều chật kín những dân công nam nữ từ các vùng phụ cận. Thường xuyên có dân công chạy đến bên tàu nhà tôi, mượn vài thanh củi, hoặc mượn cái thùng nước, cái bát. Tôi nói không có, cha tôi nói có, tôi đành phải đưa cho họ. Cứ mượn rồi lại mượn, có mượn không trả, cuối cùng nhà chúng tôi chỉ còn lại một cái bát, khiến hai cha con tôi phải dùng chung một bát để ăn cơm. Tôi phàn nàn với cha, trái lại còn bị cha phê bình: Vài cái bát thì đáng là bao? Dùng chung một cái bát, coi như chúng ta đóng góp chút ít cho tàu Đông Phong số 8 vậy. Con còn trẻ, còn có thể đóng góp nhiều hơn nữa, sao ngày nào cũng chống nạnh đứng trên tàu nhìn? Chuyện không liên quan đến mình thì treo cao lên? Tư tưởng này của con cần phải phê bình!
Tôi đã quen coi sự phê bình của cha như gió thoảng bên tai. Cha tưởng tôi thích xem náo nhiệt, nào biết tôi quan tâm đến những người cô đơn nhất trên bờ. Ánh mắt tôi tìm kiếm cặp mẹ con kia. Mẹ của Huệ Tiên mặc chiếc áo mưa quân dụng màu xanh to sụ, nhìn xa không biết là nam hay nữ, đến gần rồi mới biết đó là một người đàn bà mang gương mặt đầy bệnh tật. Cô ấy không phải đang đi đường, mà là đang đi lang thang trên bến tàu. Vẻ mệt mỏi trên gương mặt đó không che giấu được nét thanh tú, trong mắt cô ấy ẩn chứa một nửa vẻ quyến rũ, rất ấm áp, lại giấu một nửa oán hận, cứ như đòi nợ, khiến người ta có chút kinh sợ. Cô ấy đa tình hơn mẹ tôi, lại sâu sắc hơn mẹ tôi. Mỗi lần cô ấy đến gần kè bờ, tôi rất muốn hỏi cô ấy có phải đến từ trấn Mã Kiều không, nhà có phải mở hàng thịt không, có phải họ Kiều không? Nhưng ánh mắt cô ấy chiếu tới là một luồng sáng lạnh lẽo đầy oán hận, khiến người ta theo bản năng phải né tránh, không dám bắt chuyện nữa. Tôi để ý thấy áo mưa của cô ấy không chỉ để tránh mưa mà còn có nhiều công dụng khác, chiếc áo mưa đó gần như là một cái mái nhà, che chở cho một gia đình di động. Dưới áo mưa giấu tất cả hành lý, còn có con gái cô ấy — Huệ Tiên, cô bé gầy nhom ôm một con búp bê bị nước bùn làm bẩn, đột nhiên chui ra từ dưới áo mưa, chớp mắt một cái lại chui tót vào trong.
Xem ra ở trấn Du Phường không có chỗ dung thân cho họ. Theo tôi thấy, thực ra họ có thể lẻn vào trong lều. Lều của phụ nữ đều dựng trên sân trường, viết rõ ràng một chữ "Nữ", phàm là phụ nữ đều có thể vào ở, vào ở rồi là có cơm tập thể miễn phí. Có lẽ vì dắt theo một cô bé, cũng có lẽ vì nhát gan, người đàn bà kia dắt con đi về phía trường học, từ cổng Đông đi vào, rồi lại từ cổng Tây đi ra. Tôi nhìn qua mặt nước dõi theo bóng hình lững thững của hai mẹ con trên bến tàu, gần như khẳng định họ đang tìm người. Họ đang tìm một người, thế nhưng ở trấn Du Phường có đến vạn quân nghìn mã, rốt cuộc ai là người họ muốn tìm?
Ngày cuối cùng, mưa to đến đáng sợ, tôi thấy người đàn bà dùng áo mưa che con, đi lang thang trên bến tàu rất lâu, cứ men theo mép nước mà đi, như đang tản bộ, cũng như đang xem xét địa hình. Tôi không biết họ định làm gì. Sau khi trời tối, mưa ngớt dần, mọi người trên bến tàu bắt đầu thắp đèn đêm chiến đấu. Hai mẹ con kia liền bị chìm nghỉm trong ánh đèn và biển người. Tôi nấu cơm ở mũi tàu, bưng ra khoang sau cho cha, tôi hỏi ông: Người dì ở trấn Mã Kiều kia, cha có từng gặp chưa? Cha ngạc nhiên nhìn tôi: Con thật lạ, chưa từng thấy con nhắc đến mẹ, sao lại chuyển sang nhắc đến dì rồi? Tôi nói con không nhắc đến dì, chỉ hỏi vu vơ thôi, dì ấy tên gì? Cha nhíu mày nghĩ hồi lâu: Là Kiều Lệ Hoa hay Kiều Lệ Bình nhỉ? Không nhớ rõ nữa, cũng chỉ gặp một lần lúc cưới mẹ con, sau này muốn gặp cũng không gặp được, chị em họ cũng đã đoạn tuyệt rồi. Tôi thấy hơi tiếc nuối, mẹ đoạn tuyệt với tất cả mọi người, xem ra họ không phải đến tìm mẹ tôi, họ không phải là dì và em họ của tôi. Tôi mang theo nỗi buồn man mác không sao tả xiết, kết thúc một chuỗi tưởng tượng hỗn loạn và kỳ quặc.
Sự việc xảy ra vào sáng hôm sau. Trên bến tàu mưa tạnh trời quang. Mười một chiếc sà lan của đội tàu Hướng Dương đã chất đầy gạch vụn ngói vỡ, đang chuẩn bị nhổ neo đi xuống hạ lưu, thì tiếng khóc thét chói tai của một cô bé vang lên nổ bùng trên kè bờ. Âm thanh đó trong trẻo non nớt, nhưng lại thê lương điên cuồng, át cả tiếng hát hùng tráng trên loa phóng thanh. Dân chài nhìn thấy cô bé đó một tay ôm búp bê, một tay kéo chiếc áo mưa quân dụng, chạy ngược chạy xuôi trên kè bờ. Con bé không có phương hướng, chỉ chạy như điên, vừa chạy vừa khóc, tiếng khóc đó thu hút sự chú ý của tất cả mọi người xung quanh.
Mấy nữ dân công trên bến tàu đuổi theo cô bé, miệng hét: Đừng chạy, đừng chạy, mẹ cháu sẽ quay lại mà. Bên cạnh có người nhận ra Huệ Tiên, kể rằng cô bé này từ đêm qua đã gào khóc ầm ĩ rồi, từng cái lều trong trường nó đều xông vào, đòi tìm mẹ. Mẹ của cô bé biến mất rồi. Ban đầu mọi người không để tâm, đoán rằng người làm mẹ có việc đột xuất, đợi đến sáng, cô bé vẫn chỉ có một mình, họ mới nghiêm túc lại, người đàn bà thành phố mặc áo mưa quân dụng kia quả thực đã mất tích. Mấy nữ dân công tay cầm đồ chơi, bánh bao, còn có một bông hoa nhựa, hăng hái đi tới thể hiện tình mẫu tử với Huệ Tiên. Thế nhưng Huệ Tiên phản kháng lại lòng thương hại và sự đồng cảm của mọi người, liều mạng chạy về phía tàu. Nó cắn vào tay một nữ dân công, lại nhổ nước bọt vào mặt người khác, lách qua khe chân người lớn như một con vật nhỏ linh hoạt. Nó chạy lên tấm ván bắc sang chiếc tàu số một, vừa lên ván là chao đảo một cái. Nó đứng vững lại, quát vào tấm ván: Ông đừng lắc tôi, tôi tìm mẹ! Nó dang rộng hai tay, như đi cầu thăng bằng tiếp tục chạy lên tàu. Các nữ dân công đuổi theo sau lưng nó hét: Cháu lên tàu làm gì? Mẹ cháu không ở trên tàu đâu. Tàu này không chở người đi, chỉ chở người đến thôi, tuyệt đối đừng lên tàu!
Gia đình Tôn Hỷ Minh nhìn thấy cô bé đó đi lảo đảo trên mạn tàu, trợn đôi mắt kinh hoàng nhìn vào khoang trước, miệng hét lớn tiếng gọi mẹ. Tôn Hỷ Minh thấy vậy vội chạy lên nóc khoang, phất một lá cờ trắng về phía tàu kéo. Máy của tàu kéo vừa mới nổ rền vang, lại tắt ngóm. Vợ Tôn Hỷ Minh vứt việc đang làm dở, lao tới ôm lấy Huệ Tiên: Cháu là con nhà ai? Sao lại chạy loạn trên tàu thế này? Mặc dù cô bé đã thay một bộ quần áo mới, áo váy kẻ ô đỏ, tóc tết cũng được chải lại mới, còn thắt nơ bướm, nhưng Nhị Phúc, con trai Tôn Hỷ Minh vẫn nhận ra Huệ Tiên ngay lập tức. Nó hiểu Huệ Tiên hơn mẹ mình, chạy tới giới thiệu: Là mẹ nó mất tích rồi, nó làm mất hết mọi thứ rồi. Trên cổ nó vốn có cái bình tông quân dụng, mất rồi, trên tay nó vốn còn một cái bảng đen nhỏ, cũng làm mất cho xem!
Khi tôi nghe tiếng chạy tới tàu số một, rất nhiều dân chài đã đi trước tôi rồi. Có người vừa đi vừa bàn luận với dân công trên bến tàu về tung tích của người đàn bà thành phố kia. Trên tàu và trên bờ hình thành hai quan điểm khác nhau. Dân công trên bờ hầu hết từ nông thôn đến, xuất phát từ tư duy "sinh con gái vô dụng", đoán rằng cô bé bị mẹ cố tình vứt bỏ. Có dân công còn chỉ rõ bến tàu người đi lại đông, người tốt cũng nhiều, người ở quê họ vứt con gái, thích nhất là vứt ở bến tàu. Người trên tàu cũng trọng nam khinh nữ, nhưng họ phổ biến không tán thành suy đoán này. Có lẽ vì quanh năm lênh đênh trên sông, thấy quá nhiều người chết đuối, thấy quá nhiều người nhảy sông tự vẫn, phản ứng đầu tiên của tất cả dân chài đối với người mất tích đều không lành. Bất cứ thứ gì biến mất, họ đều quen tìm kiếm từ mặt sông, người cũng vậy. Tôi thấy Xuân Sinh và cha cậu ta, một người ở phía đông tàu, một người ở phía tây, đều ngồi xổm nhìn vào khe nước dưới đáy tàu. Nhìn cái gì, mọi người đều tự hiểu rõ. Cả đội tàu Hướng Dương đều bị kinh động, thủy thủ trên tàu kéo cũng bò lên nóc phòng máy, tay che trán, bắt đầu tìm kiếm mặt sông xung quanh. Tôi vội vã đi qua năm chiếc sà lan, trên năm chiếc sà lan đều có người tự giác tự nguyện nhìn ngóng vật trôi nổi trên mặt sông. Dân chài thống nhất ý kiến trong chuyện này: Cô bé xem ra không tìm được mẹ nữa rồi, người làm mẹ kia chắc chắn đã gieo mình xuống sông Kim Tước, tìm cái chết rồi.
Chuyện chết chóc luôn là điều kiêng kỵ của dân tàu, nhưng dân chài đội Hướng Dương chưa bao giờ gặp phải sự kiện đặc biệt thế này. Đối với một cô bé sáu bảy tuổi, điều kiêng kỵ là vô ích, cũng không có cách nào lý lẽ với nó. Cô bé có logic của nó, nó đinh ninh mẹ dắt nó đi tàu đến trấn Du Phường, rời đi chắc chắn cũng là đi tàu. Dân chài bảo nó: Con ơi, tàu của chúng ta chỉ có thể chở người đến, không thể chở người đi, mẹ con không ở trên tàu của chúng ta đâu. Huệ Tiên không nghe, còn bé tí đã biết bắt bẻ sơ hở của người lớn. Nó vừa khóc vừa hét: Các người nói dối, tàu có thể chở người đến, thì cũng có thể chở người đi.
Tôi thấy Huệ Tiên dậm chân trên nắp khoang trong nhà Tôn Hỷ Minh, nó cho rằng mẹ trốn dưới khoang đó, muốn dậm cho mẹ ra. Nhị Phúc chạy đến ngăn nó: Cậu đừng dậm chân nữa, xem cậu làm hỏng nắp khoang nhà tớ kìa, bắt đền cậu đấy. Vợ Tôn Hỷ Minh đẩy con trai ra, dứt khoát mở cả hai nắp khoang trong trước sau ra, quang minh chính đại để Huệ Tiên tự nhìn: Cháu à, cháu tự nhìn xem, trong khoang làm gì có người, toàn là gạch cả thôi.
Huệ Tiên quỳ trên sàn tàu, gục đầu xuống, nhìn vào cái khoang đáy đen ngòm: Mẹ ơi mẹ có ở dưới không? Mẹ ra đây đi, mau ra đây đi!
Tiếng gọi mẹ của cô bé từng tiếng bi thương, dân chài không nỡ nghe thêm, họ nhìn nhau ngơ ngác, biết làm sao bây giờ? Đứa trẻ nhỏ thế này, lời gì cũng không nghe lọt, lời gì cũng không nói được mà! Vợ Đức Thịnh gạt nước mắt, nghiêng đầu nhìn Đức Thịnh. Đức Thịnh nói: Cô nhìn tôi có ích gì? Tôi lại không phải Long Vương, không biến ra được ma chết đuối. Vợ Đức Thịnh sợ quá vội bịt miệng Đức Thịnh, không cho ông ta nói nữa. Cô tự cúi đầu nhìn dòng nước cuồn cuộn của sông Kim Tước, nhìn rất cảm khái, bỗng nhiên nói: Đều tại mưa năm nay, đều tại nước năm nay, sao nước lại lớn thế này? Lũ lớn này hại người, các người thử xem, đứng đây, gần nước, nhìn nước lớn thế này, người lại nhỏ thế này, dễ nghĩ quẩn lắm, chỉ cần nhảy một cái là xong, chẳng còn phiền não gì nữa.
Còi tàu kéo phát ra vài tiếng còi ngắn ngủi, họ đang thúc giục dân chài mau chóng giải quyết vấn đề của cô bé. Thế nhưng chẳng ai giải quyết được vấn đề này. Gần như tất cả mọi người đều tụ tập lại trên tàu nhà Tôn Hỷ Minh. Vương Lục Chỉ quan sát cành khô lá rụng lao nhanh trên mặt sông, lập tức đưa ra phán đoán về tốc độ dòng chảy của nước sông, ông ta đột nhiên nói: Người đã qua trấn Ngũ Phúc rồi, chắc chắn đã qua trấn Ngũ Phúc rồi. Mọi người ban đầu không hiểu ý, rất nhanh sau đó liền hiểu ra, Vương Lục Chỉ muốn nói nếu người đàn bà đó nhảy sông, thi thể chắc chắn đã bị cuốn trôi ra xa quá trấn Ngũ Phúc ở hạ lưu rồi. Họ đều không nói toạc ra, chỉ quay đầu, đau lòng nhìn về hướng Ngũ Phúc. Vợ Tôn Hỷ Minh một tay túm chặt lấy cô bé, miệng phẫn nộ quát lên: Thiên hạ đâu có người mẹ tàn nhẫn như thế, con nhỏ thế này mà vứt bỏ rồi đi? Trên đất có cán bộ, dưới nước có Long Vương, phải quản những người như thế này mới đúng, không cần biết nó chạy đi đâu, cũng phải trói nó lại. Cô không ngờ sự khiển trách của mình chọc giận cô bé, cô bé vùng khỏi tay cô, bàn tay nhỏ đập bồm bộp vào cánh tay vợ Tôn Hỷ Minh, giận dữ hét: Trói bà, trói bà!
Huệ Tiên lúc đầu không để ý đến tôi. Những người đàn bà trên tàu đều tranh nhau lấy lòng nó, nhưng nó không cần ai cả. Nhiều người đàn bà xúm lại, nhiệt tình dang rộng hai cánh tay, Huệ Tiên không cần một ai. Nó dường như nhận ra địa vị của Tôn Hỷ Minh, rụt rè đứng cạnh Tôn Hỷ Minh. Tôn Hỷ Minh có chút được sủng ái mà lo sợ, ra hiệu mọi người nói chuyện cẩn thận kẻo lộ tẩy, bảo vợ đi lấy kẹo cho Huệ Tiên. Vợ Tôn Hỷ Minh vốn keo kiệt quen rồi, nhưng lại hào phóng với Huệ Tiên, nhét một viên kẹo vào miệng Huệ Tiên. Huệ Tiên ngoan ngoãn há miệng, mút vài cái, mắt đột nhiên sáng rực lên. Nó nhận ra tôi, chỉ vào tôi hét lớn: Chính là anh ta, chính là anh ta, mẹ tôi ở trên tàu của anh ta!
Tôi không kịp biện bạch, hoảng loạn bỏ chạy. Huệ Tiên đuổi theo, tôi biết nó tại sao đuổi theo mình, nhưng không biết tại sao bản thân lại phải bỏ chạy. Phản ứng thái quá của tôi dẫn đến một cảnh tượng nực cười, cả đội tàu giống như một đường chạy chao đảo, mọi người đều đang đuổi theo nhau trên lối đi mạn tàu, mọi người đều đang hét: Đừng chạy, đừng chạy, nhưng ai cũng đang chạy. Tôi vừa chạy vừa ngoái đầu lại, sợ cô bé kia rơi xuống nước, nhưng khả năng giữ thăng bằng của nó khiến tôi kinh ngạc, nó như một tinh linh báo thù đuổi theo tôi, bước chân nhanh như bay trên mạn tàu lạ lẫm.
Đám đông lập tức chuyển sang mũi tàu nhà tôi. Mũi tàu nhà tôi không đứng nổi nhiều người thế, có người đứng cả trên đuôi tàu nhà Anh Đào. Dân chài nhìn tôi nhảy xuống khoang, từng viên gạch vỡ ném lên boong tàu. Tôi vừa ném vừa nói với Huệ Tiên: Cháu tự nhìn xem, toàn là ngói vụn gạch vỡ, nhìn xem mảnh ngói nào là mẹ cháu, viên gạch nào là mẹ cháu. Cô bé né tránh những viên gạch loạn xạ ở trên đó, vừa dậm chân vừa nói: Mẹ cháu không phải ngói vụn không phải gạch vỡ, mẹ anh mới là ngói vụn mới là gạch vỡ! Tôn Hỷ Minh hét với tôi: Đông Lượng, cậu đừng đấu khẩu với con bé nữa, rốt cuộc các cậu là sao thế? Nó có vẻ quen cậu đấy. Tôi đang định giải thích với dân chài, quay đầu lại phát hiện cha tôi thò đầu ra từ trong khoang, nhìn tôi bằng ánh mắt giận dữ và tuyệt vọng: Đông Lượng, con làm gì thế? Để nhiều quần chúng vây quanh con như vậy? Lần này cho dù tôi có mọc ba cái miệng cũng không giải thích nổi nỗi oan ức của mình. Tôi trút giận lên dân chài, hét vào mặt họ: Mọi người đông thế này chạy lên tàu nhà tôi làm gì, cút hết cho tôi!
Tôi hết kiên nhẫn, tàu kéo phía trước cũng hết kiên nhẫn, còi tàu đột nhiên rú lên một tiếng cuồng loạn, thủy thủ trên tàu kéo tự ý nhổ neo. Mười một chiếc sà lan của đội tàu như một con trăn lớn ngủ đông chợt nghe gió xuân, lao vút ra phía mặt sông. Tất cả mọi người đều không kịp phòng bị, khụy đầu gối xuống. Vợ Đức Thịnh lao lên ôm lấy Huệ Tiên, nằm nghiêng trên mũi tàu. Tôn Hỷ Minh hét về phía tàu kéo: Đừng chạy, đừng chạy tàu, cô bé còn trên tàu đấy! Các thủy thủ dường như đều đã vào buồng lái, từ loa điện truyền ra tiếng họ xì xào bàn bạc, không biết ai cầm loa điện lên, thổi một hơi, hét về phía chúng tôi: Ồn cái gì? Phía sau đừng ồn nữa, vì một cô bé mà các người cãi nhau nửa tiếng rồi, toàn là đồ ngốc à? Các người không biết ai làm chậm trễ vận chuyển là phá hoại sản xuất, phá hoại sản xuất là phản cách mạng, phải bắt đi bắn bỏ à?
