Năm đó mùa thu, sông Kim Tước lặng gió êm sóng. Lòng sông thu hẹp lại, đôi bờ tự dưng xuất hiện thêm vài đầm lầy, mọc đầy lau sậy và cỏ dại. Thỉnh thoảng có vài con cò trắng bay đến, hoặc lũ chó hoang lởn vởn trong đầm lầy, nhiệt tình sủa vang những con thuyền qua lại trên sông. Phong cảnh đôi bờ, trong sự phồn vinh lộ ra chút tiêu điều. Ven sông Kim Tước dân cư đông đúc, các thôn trấn lớn nhỏ san sát nhau. Tôi từng thuộc lòng tên của tất cả các thôn trấn dọc bờ, nhưng sau một trận lũ lụt, Hoa Các Trang ở thượng nguồn đã biến mất, tám xưởng nhuộm đã chuyển đi, trên thuyền bạn không còn thấy những tấm vải thô in hoa xanh trắng của Hoa Các Trang bay phấp phới trong gió nữa. Tiên Nữ Kiều ở hạ lưu chìm dưới nước, như một ông lão xế chiều bị năm tháng nhấn chìm, không thể nào ngẩng đầu lên được nữa. Còn ở gần Lý Thôn, tôi dõi mắt nhìn theo dấu vết của tháp sắt và đường dây cao thế, phát hiện một thị trấn mới đang mọc lên điên cuồng bên bờ sông, từng mảng lớn nhà đơn sơ được xây dựng với tốc độ đáng kinh ngạc, tường gạch đỏ, mái tôn trắng, nhìn từ xa cứ như từng bụi nấm đang sinh sôi nảy nở. Họ bảo tôi, nơi đó gọi là Đông Phong Bát Hào Tân Thôn, nơi an cư của tất cả những người xây dựng Đông Phong Bát Hào không muốn về quê.

Đó là một mùa thu nhiều chuyện. Bước sang thu, bẹn tôi mọc đầy hắc lào khó chịu, ngứa ngáy không chịu nổi, cứ gãi suốt ngày. Hành động không nhã nhặn này đã thu hút sự chú ý của cha tôi. Ông tìm ra một lọ thuốc tím, ép tôi cởi quần. Thế là bệnh hắc lào của tôi bị phơi bày, bộ phận sinh dục của tôi cũng bị ép phải lộ ra trước mắt cha. Khoảnh khắc đó, tôi không thể nào quên ánh mắt bàng hoàng của cha, không phải vì bệnh hắc lào của tôi – ông bảo tôi không thích tắm rửa, không chịu rửa chân, không giữ vệ sinh, bị hắc lào là tự làm tự chịu – mà sự bàng hoàng của ông bắt nguồn từ bộ phận sinh dục đang phát triển và biến đổi của tôi. Cái "mũ sắt" chết tiệt kia, nó tươi mới đỏ hồng, nhưng lại chứa đầy ánh sáng tà ác điềm gở. Nghe tiếng kêu thảng thốt của cha, tôi xấu hổ đến mức không chỗ dung thân. Cha cầm lọ thuốc tím trên tay, vì bàn tay run rẩy nên thuốc trong lọ cũng sóng sánh theo. Ánh mắt ông bạo liệt và u uất như lọ thuốc tím đang dao động kia. Giằng co một lúc, ông bắt đầu quát hỏi tôi: "Chỗ này của mày bị làm sao thế? Đông Lượng, rốt cuộc ban đêm mày đang làm trò gì hả?" Tôi hoảng hốt che chắn hạ bộ, nói mình chẳng làm gì cả, là nó tự nhiên thành ra như vậy. Cha bảo: "Nói dối! Trồng cây gì gặt quả nấy, đây đều là hậu quả do mày làm chuyện đồi bại mà ra!" Tôi không thể chứng minh sự trong sạch của mình, vừa xấu hổ vừa bực bội, bí quá hóa liều dùng chiến thuật "thủ chuyển công": "Cha, cha làm ầm ĩ cái gì? Cha ngày nào cũng rú rú trong khoang thuyền, có hiểu cái gì đâu! Cha tự ra nhà tắm mà xem, ai cũng thế cả, Lục Lại Tử cũng thế, Xuân Sinh cũng thế, Đức Thịnh cũng thế, có gì mà phải ngạc nhiên chứ?" Cha tôi gầm lên: "Mày còn dám già mồm? Tao không hiểu mà mày hiểu đấy à? Mày còn muốn so sánh với người khác? Lục Lại Tử là thằng lưu manh, Xuân Sinh nó lớn tuổi hơn mày, Đức Thịnh nó đã cưới vợ kết hôn rồi, mày mới bao nhiêu tuổi? Người ta được, mày thì không! Tao cảnh cáo mày, mày mà còn đọa lạc thế này, sớm muộn gì cũng đi vào con đường phạm tội!"

Cha tôi tức giận ném lọ thuốc tím xuống sông. Tôi mang theo nỗi nhục nhã tột cùng nhốt mình trong khoang trước, thầm lặng sám hối trong lòng. Có những chuyện tôi không thể thú nhận với cha, cứ thú nhận là ông lại có lý, sự quản thúc của ông đối với tôi sẽ càng thêm nghiêm trọng. Đêm hôm đó, tôi lại mơ thấy cha đến bên giường, ông cầm một cây kéo sắc nhọn, trên kéo còn dính máu, đôi lưỡi kéo mở ra hung hãn, dưới ánh trăng lóe lên luồng hàn quang sắc lẹm. Trong mơ, tôi tranh giành cây kéo đó với cha, giành được kéo thì cũng tỉnh giấc. Tôi thấy hơi sợ, không hiểu sao tôi lại thích rút kinh nghiệm từ giấc mơ, tôi nửa đêm thức dậy lục lọi tủ, mặc cả ba cái quần lót vào người.

Cũng may là mùa thu nhiều chuyện, phiền não kéo đến dồn dập, phiền não lớn đến thì phiền não nhỏ đành phải ẩn mình. Sắp đến ngày 27 tháng 9, sắp đến ngày giỗ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, cha bắt đầu bận rộn, tôi cũng bận theo. Cha muốn treo băng rôn tưởng niệm trên thuyền, còn phải chuẩn bị nến và hoa giấy để tế sông. Việc mua sắm là của tôi, tôi phải ra thị trấn mua giấy lụa màu, còn phải mua một vò rượu vàng. Giấy lụa dùng để làm hoa giấy, còn vò rượu vàng thì có hai công dụng: cha bảo tôi tưới một nửa dưới bia liệt sĩ ở Kỳ Đình, nửa còn lại mang lên thuyền cho ông uống. Cha tôi bình thường không bao giờ uống rượu, nhưng ngày 27 tháng 9 là một ngoại lệ, ông phải uống rượu cùng với vong hồn liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, và tôi cũng được phá lệ uống vài chén.

Tôi đến cửa hàng văn phòng phẩm ở trấn Du Phường mua giấy lụa trước. Nữ nhân viên cửa hàng ôm một xấp giấy lụa từ trên kệ xuống, đột nhiên nảy sinh nghi ngờ: "Mày không phải học sinh à? Cũng không phải người của tòa nhà tổng hợp? Tại sao lại mua giấy lụa?" Tôi nói: "Giấy lụa cung ứng rộng rãi, chị quản tôi là người ở đâu làm gì, tôi muốn mua thì chị phải bán." Cô ta nhìn chằm chằm tôi với vẻ nghi hoặc: "Nếu mày mua về viết khẩu hiệu phản động thì sao? Cũng phải bán cho mày à? Đừng có trợn mắt với tao, tao biết mày, mày không phải con trai của Khố Văn Hiên đó sao?" Tôi nói: "Là con trai Khố Văn Hiên thì sao nào, không cho mua giấy lụa à?" Nữ nhân viên liếc mắt nhìn tôi, lỗ mũi khịt một tiếng: "Bố mày còn nợ tiền cửa hàng chúng tao đấy, hồi ông ta làm lãnh đạo đã lấy bao nhiêu giấy đi nào? Giấy trắng, giấy viết thư, giấy lụa, ông ta còn toàn lấy giấy xuyến chỉ loại tốt để luyện viết thư pháp, chỉ lấy không trả tiền!" Tôi nói: "Đó là trách nhiệm của các người, sao không đòi tiền ông ấy?" Nữ nhân viên bảo: "Mày nói nghe nhẹ nhàng nhỉ, lúc đó ông ta là thổ hoàng đế, nói ghi sổ vào tòa nhà tổng hợp, ai dám không ghi? Còn mẹ mày nữa, Kiều Lệ Mẫn mua đồ cũng chẳng thèm trả tiền, cặp sách, bút máy, hộp bút, sổ tay công tác, đều bảo là đồ công, ghi sổ tất! Ghi ghi ghi, thế này thì hay rồi, giờ Khố Văn Hiên sụp đổ, Triệu Xuân Đường không công nhận sổ sách của ông ta, hại cửa hàng văn phòng phẩm chúng tao, năm nào kiểm kê cũng không khớp sổ!"

Nữ nhân viên lôi chuyện nợ nần tham chút lợi nhỏ của cha mẹ tôi ra, khiến tôi mất hết thể diện. Tôi gõ xuống quầy: "Không liên quan đến tôi, chị đừng nói chuyện của họ với tôi, tôi chỉ lo mua giấy lụa, chị không bán thì tôi tự lấy." Nữ nhân viên bảo: "Mày dám! Nợ cha con trả, nhà mày nợ tiền chúng tao mà mày còn hung dữ thế à? Giờ ai còn sợ mày? Dựa vào cái gì mà sợ mày? Tao cứ không bán cho mày đấy!" Cô ta thấy tôi đang tiến lại gần quầy, "bộp" một tiếng đóng cửa nhỏ lại, miệng gắt gỏng cảnh cáo: "Tao không tin mày dám ra tay cướp, đồn công an ở cách đây không xa, tao chỉ cần kêu lên là họ nghe thấy ngay!"

Đúng lúc đó bên ngoài truyền đến một hồi tạp âm, một chiếc xe ba bánh chở đầy những thùng giấy lớn nhỏ đỗ trước cửa. Một người bước vào, ôm một thùng giấy lớn, phía sau thùng giấy lộ ra cái đầu của một người đàn ông mặt béo tai to, chính là Lão Doãn, chủ nhiệm cửa hàng văn phòng phẩm đã đến, cứu tinh đến rồi. Lão Doãn trước đây thường đến nhà tôi đánh cờ với cha, mỗi lần đến đều mang cho tôi một món quà nhỏ. Cũng may Lão Doãn không trở mặt không nhận người quen, ông chào tôi: "Đông Lượng, cháu đến mua gì thế? Sao mặt mũi lại hầm hầm thế kia, định mua dao giết người à?"

Nữ nhân viên giành nói trước tôi: "Nó định giết người đấy, tôi bảo nó về nhắc nhở bố nó trả tiền nợ, thế là nó bày ra cái bộ mặt sát nhân này. Chú nhìn xem, mặt nó dài ra kìa, người khác không biết lại tưởng là tôi nợ nhà nó một trăm đồng ấy chứ." Lão Doãn bảo: "Cô đừng có nói xấu con nhà người ta, chắc chắn cô cũng có chỗ không chu đáo. Trẻ con cũng là khách hàng, đối đãi với khách hàng phải như gió xuân, cô thế này đâu có giống gió xuân gì? Giống sương giá thì có." Lão Doãn đứng ra giảng hòa, nữ nhân viên không tiện tỏ thái độ với tôi nữa, bèn đổi giọng nghi ngờ: "Đứa nhỏ này mua nhiều giấy lụa mang lên thuyền thế, chú bảo nó định làm gì?" Lão Doãn nhìn lịch trên tường, xua tay với cô ta: "Cô đừng có đoán mò nữa, là mua cho bố nó đấy, mai là ngày giỗ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, Khố Văn Hiên làm hoa lụa đấy."

Cuối cùng thì ở trấn Du Phường vẫn còn người tôn trọng cha tôi, vì điều này tôi rất cảm kích Lão Doãn. Lão Doãn phân giấy lụa theo màu sắc từng xấp một cho tôi lựa chọn. Tôi nói: "Cháu không biết phối màu, chú phối giúp cháu đi." Lão Doãn cúi đầu bắt đầu phối giấy, vừa xếp giấy vừa lẩm bẩm: "Bố cháu, người này, cả đời chú cũng không hiểu thấu. Bản thân rơi vào bước đường này rồi mà năm nào cũng còn nhớ ngày 27 tháng 9. Ông ấy quanh năm suốt tháng nằm ườn trên thuyền, hai chân chẳng đặt được lên một tấc đất nào, thì tế lễ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương kiểu gì cơ chứ?" Tôi nói: "Ông ấy không có đất thì còn có nước mà. Ông ấy tế trên thuyền, gọi là thủy tế." Lão Doãn thích thú hỏi tôi: "Thủy tế? Thủy tế là tế kiểu gì?" Tôi nói: "Cũng không có gì đặc biệt, cha cháu hướng về trấn Phượng Hoàng cúi đầu ba lần, hoa giấy cuối cùng đều ném xuống bến tàu trấn Phượng Hoàng." Lão Doãn lúc này ngẩng đầu lên, nhìn tôi đầy ẩn ý: "Bố cháu còn hướng về trấn Phượng Hoàng cúi đầu ba lần? Các cháu ở trên thuyền thật sự không biết gì nữa à?" Tôi ngơ ngác không hiểu đầu đuôi, trừng mắt nhìn ông ấy: "Ông ấy không hướng về trấn Phượng Hoàng cúi đầu ba lần thì hướng về đâu cúi đầu ba lần chứ?" Lão Doãn liếc nhìn tôi, dáng vẻ trông trở nên lạnh lùng, trong cái lạnh lùng mang theo chút khoe khoang: "Bố cháu là người thế nào, cả đời chú không hiểu thấu. Ông ấy ngày nào cũng học tập, người khác càng học càng tiến bộ, ông ấy thì càng học càng thụt lùi! Về bảo với bố cháu, đừng ôm khư khư cái cuốn lịch cũ của ông ấy nữa. Tài liệu nội bộ chú tận mắt nhìn thấy, tiểu sử liệt sĩ Đặng Thiếu Hương có phát hiện mới, bà ấy không phải người trấn Phượng Hoàng, không phải người ở chỗ chúng ta đâu, bà ấy là trẻ mồ côi chạy nạn đến trấn Phượng Hoàng, ba tuổi mới được cửa hàng quan tài nhận nuôi. Nhận nuôi, Đông Lượng, cháu hiểu ý chú không?"

Tôi ngẩn người đứng bên quầy nhìn Lão Doãn, hồi lâu sau mới hoàn hồn, tôi hiểu rồi. Tôi nói: "Bà ấy là trẻ mồ côi, là được nhận nuôi, vậy rốt cuộc bà ấy là người nơi nào ạ?"

"Quê quán đang chờ xác minh, tài liệu nội bộ nói thế đấy!" Lão Doãn nói to, "Bất kể Đặng Thiếu Hương là người nơi nào, dù sao trấn Phượng Hoàng cũng không phải cố hương của bà ấy, về bảo bố cháu, năm nay không cần hướng về trấn Phượng Hoàng cúi đầu ba lần nữa, đừng để người ta cười chê."

Tôi gật gật đầu, nói với Lão Doãn: "Cháu hiểu rồi, bà ấy cũng là lai lịch không rõ ràng, vậy cha cháu nên hướng về phương nào cúi đầu đây?"

"Cháu là đứa trẻ không biết ăn nói, Đặng Thiếu Hương là liệt sĩ, sao có thể nói là lai lịch không rõ ràng?" Lão Doãn nói, "Về bảo bố cháu, sau này không cần tế lễ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương nữa, không cần ông ấy cúi đầu ba lần, không cần hướng phương nào cúi đầu cả. Lịch sử là một điều bí ẩn cháu có hiểu không? Liệt sĩ Đặng Thiếu Hương là một điều bí ẩn, bố cháu bản thân ông ấy cũng là một điều bí ẩn. Cháu nghe không hiểu lời chú thì thôi, bố cháu có văn hóa, ông ấy sẽ hiểu ý chú Lão Doãn!"

Khi bước ra khỏi cửa hàng văn phòng phẩm, tôi mang thêm một nỗi niềm nặng trĩu. Tôi kẹp cuộn giấy lụa dưới nách, thẫn thờ đi trên trấn Du Phường, tin tức Lão Doãn tiết lộ khiến tôi rơi vào sự mê mang sâu sắc. Tại sao tiểu sử của liệt sĩ Đặng Thiếu Hương lại thay đổi thất thường như thời tiết vậy? Đặng Thiếu Hương, người bà vinh quang của tôi, người bà thần thánh của tôi, rốt cuộc bà là thế nào? Bà như một áng mây lành lướt qua trên đầu tôi, rốt cuộc là ngọn gió nào đã thổi bà ngày càng xa vậy? Tôi tưởng tượng thời thơ ấu của cô bé mồ côi Đặng Thiếu Hương, thấp thoáng nhìn thấy một cô bé mặt mũi lem luốc, quần áo rách rưới, tóc tai như một đống cỏ rối, cô bé chân trần chạy trên bến tàu trấn Du Phường cổ kính, miệng gọi mẹ. Tôi không nhìn rõ khuôn mặt bị bụi bặm che lấp của cô bé, là xinh đẹp hay ngu ngốc xấu xí. Một cô bé mồ côi có thể làm khuôn mẫu cho một cô bé mồ côi khác, trong đầu tôi dần hiện lên khuôn mặt nhỏ nhắn của Huệ Tiên, hình ảnh cô bé mồ côi thời đại cũ đó trở nên rõ ràng. Tôi thấy cô bé nằm trong một cỗ quan tài ở cửa hàng quan tài trấn Phượng Hoàng, nước mắt chưa khô, ánh mắt đã đảo quanh, cô bé tò mò quan sát thế giới bên ngoài quan tài, vừa vẫy tay với tôi: "Vào đây, vào đây, cậu mau vào đây này!" Tôi không biết cô bé trong quan tài rốt cuộc là ai, là Huệ Tiên cô bé mồ côi trên đội thuyền chúng tôi, hay là Đặng Thiếu Hương cô bé mồ côi huyền thoại kia.

Tôi ngửa mặt lên trời, nhìn về phía bầu trời hướng Kỳ Đình xa xa. Người qua đường trên phố thấy tôi đi mà ngửa mặt lên trời đều tò mò trừng mắt nhìn tôi, không biết ai đẩy tôi một cái: "Thằng rỗng tuếch, mày đi đứng kiểu gì đấy? Bị tâm thần à? Mày đang nhìn cái gì thế?" Tôi nói tôi đang nhìn lịch sử. Bầu trời phía trên Kỳ Đình xám xịt, không nhìn rõ cái gì cả, tôi không nhìn thấy lịch sử nào cả. Khi tôi ngửa mặt đi đến gần cửa hàng tạp hóa, thân thể bị một bức tường người chặn lại, lại có người thô bạo đẩy tôi: "Thằng rỗng tuếch, mày đang mộng du à, đến đi đứng cũng quên rồi sao? Đi đứng còn đâm vào người khác!" Trên trời không có lịch sử, là tiếng người ồn ào dưới đất khiến tôi bình tâm lại. Tôi cúi đầu nhìn, trên bậc thềm cửa hàng tạp hóa chật kín phụ nữ và trẻ em, tay cầm giỏ, họ đang xếp hàng mua đường trắng, trên cửa cửa hàng tạp hóa dán một tờ thông báo vui vẻ: Đường trắng cung ứng đặc biệt dịp Quốc khánh đã về, mỗi phiếu đường cung cấp ba lạng đường trắng.

Tôi nhớ ra còn phải mua một vò rượu vàng, chen lên bậc thềm cửa hàng tạp hóa, lập tức bị người ta đẩy ra. Tôi tuyên bố không mua đường trắng, mua rượu vàng, vô ích, họ bảo mua gì cũng phải xếp hàng. Có một người phụ nữ dùng cánh tay húc tôi, đề phòng tôi chen hàng, miệng khinh bỉ nói: "Người trên thuyền các người ấy, đúng là không biết văn minh, bảo các người xếp hàng cứ như lấy mạng các người vậy. Xếp hàng đàng hoàng thì làm sao, bị sụt mất hai cân thịt hay là mất một đồng bạc?" Bà ta nói rồi còn đi trưng cầu ý kiến người khác: "Hả? Tôi không nói oan cho người thuyền các người chứ, tôi nói đúng không?" Mọi người đều gật đầu tán thành, một ánh nhìn chán ghét đồng loạt đổ dồn lên mặt tôi. Tôi có lý mà không nói ra được, toàn là người già, phụ nữ và trẻ em, họ mua đường trắng tôi mua rượu vàng, chuyện không liên quan đến nhau, vậy mà lại bị trộn lẫn vào. Tôi không muốn xếp hàng cùng họ, lại không ai cho phép tôi chen hàng, đành phải giận dữ lui khỏi bậc thềm.

Tôi đứng một bên nhìn dòng người trước cửa hàng tạp hóa, lòng bồn chồn lo lắng, đột nhiên nhớ ra góc phố đối diện chắc phải dán tờ thông báo tìm mẹ của Huệ Tiên. Qua nhìn thì thấy nửa tờ báo đó không biết là bị mưa gió bào mòn hay bị nhân viên vệ sinh xé mất, chỉ còn lại một mảnh tàn tích. Trên tường mới quét một lớp vôi trắng, mảnh giấy tàn đó bị lớp vôi trắng bao phủ, ngoan cường vểnh lên một góc, đón nhận sự thương tiếc của tôi. Quốc khánh sắp đến, đường phố ngõ xóm đều đang làm vệ sinh quét vôi trắng, sạch sẽ đón lễ. Tờ thông báo tìm mẹ đó đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, tôi không nhìn thấy nét bút của cha, không tìm thấy tên của Huệ Tiên, không cam tâm, dùng móng tay kiên nhẫn cạo lớp vôi tường. Cạo mãi, cạo mãi, một phép màu nhỏ xuất hiện, tôi nhìn thấy rõ đóa hướng dương mà năm ngoái tôi vẽ đậm nét đã "cải tử hoàn sinh", dưới những ngón tay tôi từng chút một nở rộ ra.

Chính đóa hướng dương đó đã ban cho tôi niềm vui khó hiểu. Tôi đứng chờ ở góc phố, kiên nhẫn chờ dòng người trước cửa hàng tạp hóa dần tan đi. Khi tôi ôm vò rượu vàng từ cửa hàng tạp hóa bước ra, nghe thấy kế toán Mã Tứ Nhãn của cửa hàng tạp hóa gọi với theo: "Rượu vàng này rất nặng đô, về bảo bố mày uống ít thôi, cứ bảo là kế toán Mã nói đấy, mượn rượu giải sầu sầu lại sầu hơn nhé!"

Bất kể ông ta có ẩn ý gì, hay là giọng văn chua ngoa, tôi làm như không nghe thấy. Mã Tứ Nhãn trước đây cũng thường đánh cờ với cha tôi, giỏi nhường để cha thắng hiểm, họ coi như là có chỗ giao tình. Giao tình sâu đến mấy cuối cùng cũng là "cái rắm", tôi không tin lời khuyên của Mã Tứ Nhãn xuất phát từ thiện ý, có lẽ ông ta dùng mấy câu văn vẻ này để giành lấy sự kính trọng của nữ đồng nghiệp trong quầy thôi. Tôi không tin lời hỏi thăm của người khác đối với cha, ngoại trừ tôi, ngoại trừ con trai ông ấy, ở trấn Du Phường còn ai coi Khố Văn Hiên ra gì nữa chứ?

Theo yêu cầu của cha, tôi ôm vò rượu vàng đến Kỳ Đình. Kỳ Đình ở đó rất ồn ào, mấy con ngỗng kêu quang quác chạy tới chạy lui, rất nhiều bóng người tụ tập ở đó dạo quanh, che khuất cả bia liệt sĩ. Đến gần tôi mới biết mọi người đang xem trò vui của thằng ngốc Biển Kim, lũ ngỗng đang bảo vệ chủ nhân, thằng ngốc Biển Kim say rượu, đang làm trò điên trước bia liệt sĩ. Nó hướng về bức phù điêu Đặng Thiếu Hương trên bia liệt sĩ gọi mẹ, gọi rất lâu rồi. Nó bảo: "Mẹ ơi mẹ ơi mẹ đi nói với Triệu Xuân Đường, bảo ông ta xây cho con ngỗng trắng lớn của con một cái nhà đi." Nó bảo: "Mẹ ơi mẹ ơi mẹ đi nói với cô Vương ở cửa hàng tạp hóa, bảo cô ấy gả cho con làm vợ đi." Nó bảo: "Mẹ ơi mẹ ơi mẹ cho con năm đồng, con muốn đi mua một bình rượu ngon, bọn họ khinh người quá đáng, thiếu năm xu cũng không bán cho con."

Người bên cạnh can nó, can không được, có người xông lên đấm đá thằng ngốc Biển Kim: "Đồ ngu như mày mà cũng biết đục nước béo cò, nhận Đặng Thiếu Hương làm mẹ để ăn sung mặc sướng à? Bọn tao cũng muốn nhận đây, dựa vào cái gì mà để mày, thằng ngốc, nhận bà ấy làm mẹ?" Thằng ngốc Biển Kim bảo: "Dựa vào cái gì? Trên mông tao có một con cá!" Có người cảnh cáo nó: "Thằng ngốc cẩn thận đấy, mạo nhận con trai Đặng Thiếu Hương thì tội gì, mày còn làm trò điên, đồn công an đến bắt mày đấy." Thằng ngốc Biển Kim bảo: "Tao là con trai Đặng Thiếu Hương, sợ đồn công an cái gì? Tao là thân nhân liệt sĩ, đồn công an sợ tao!" Lại có người hùa theo: "Nói suông không bằng chứng à, đồ ngốc mày cứ cho mọi người xem cái mông của mày đi, xem rốt cuộc có phải là một con cá không?"

Khi tôi chen vào đám đông, vừa vặn nhìn thấy thằng ngốc Biển Kim tụt quần, hào phóng phô bày cái mông của nó cho mọi người xem. "Ầm" một tiếng, bên cạnh Kỳ Đình vang lên một hồi vỗ tay tán thưởng, nam nữ già trẻ đều trợn mắt nhìn chằm chằm vào cái mông của thằng ngốc. Một con cá, là một con cá, một con cá sống động như thật! Có người kêu lên: "Biết đâu thằng ngốc đúng là con trai Đặng Thiếu Hương thật đấy!" Tiếng kêu kinh ngạc đó kích thích thằng ngốc, nó càng chủ động phối hợp với yêu cầu của mọi người, vểnh mông chạy một vòng quanh bia liệt sĩ, sau đó mọi người bùng nổ một tràng cười khoái chí hơn. Có người xông lên đá vào cái mông đó một cái: "Thằng ngốc, mau mặc quần vào đi, Đặng Thiếu Hương nếu đúng là mẹ mày, bà ấy không phải bị kẻ địch treo cổ chết, mà chắc chắn là bị mày làm cho xấu hổ mà chết đấy."

Kỳ Đình gần bến tàu, đồn công an không có người đến, là Ngũ Lại Tử và Trần Đầu Trọc của tổ trị an đến. Họ vừa đến, rượu của thằng ngốc Biển Kim đã tỉnh được một nửa, hoảng hốt thắt lại quần, cắm đầu chạy thoát khỏi đám đông. Nó dẫn theo mấy con ngỗng chạy về phía bờ sông, vừa chạy vừa hét với người qua đường: "Tổ công tác sắp xuống công bố sự thật rồi, ai là con trai Đặng Thiếu Hương, các người cứ chờ đấy mà xem, ai từng bắt nạt tao, tất cả cẩn thận đấy!"

Sau khi một màn náo kịch kết thúc, cuối cùng cũng có người chú ý đến tôi, tôi cảm thấy mình như một con thỏ hoang lao vào họng súng của thợ săn. Mọi người nhìn chằm chằm vào vò rượu vàng trong lòng tôi, hất hàm nháy mắt với nhau, thì thầm to nhỏ. Dù hạ thấp giọng, tôi vẫn nghe thấy Trần Tứ Nhãn trong đám đông đánh giá sự việc bằng lời lẽ chói tai và kinh điển, ông ta nói: "Thằng ngốc đi rồi, kẻ lừa đảo lại đến, liệt sĩ Đặng Thiếu Hương hôm nay không được yên ổn rồi!"

Theo lý mà nói, tôi không nên tha cho tên Trần Tứ Nhãn độc ác kia, điều kỳ lạ là danh hiệu "kẻ lừa đảo" khiến tôi cảm thấy chột dạ khó hiểu. Tôi rất muốn trốn khỏi Kỳ Đình, nhưng thằng ngốc Biển Kim có thể chạy, tôi lại không thể chạy, đã đến lượt tôi biểu diễn rồi. Tôi biết mình mang trọng trách của cha, mượn nửa vò rượu này để nói với mọi người rằng, Khố Văn Hiên là con trai Đặng Thiếu Hương, Khố Đông Lượng là cháu trai Đặng Thiếu Hương, nhà họ Khố chúng tôi vẫn là thân nhân liệt sĩ vinh quang. Tôi ôm vò rượu vàng đi đến trước bia liệt sĩ, vừa định mở vò rượu ra, Ngũ Lại Tử như hổ đói vồ mồi lao tới, một chân giẫm lên nắp vò rượu: "Thằng rỗng tuếch, mày muốn làm gì?"

Tôi nói: "Tôi tưới rượu cho liệt sĩ, tưởng niệm liệt sĩ, không được à?"

"Không được." Ngũ Lại Tử ngang ngược nói, "Mau ôm vò rượu, cút ra ngoài."

Tôi không đếm xỉa đến Ngũ Lại Tử, tự mình dùng lòng bàn tay chẻ vào lớp bùn phong trên nắp vò rượu, nhưng cánh tay tôi lại bị Trần Đầu Trọc túm lấy. Trần Đầu Trọc chỉ vào tấm biển thông báo trên cột hành lang Kỳ Đình nói: "Đồng chí rỗng tuếch, mời cậu nhìn sang bên kia, cậu không có mắt à? Không thấy tấm biển treo ở đó sao? Có quy định mới rồi, không được lấy danh nghĩa tưởng niệm liệt sĩ để tổ chức hoạt động mê tín dị đoan tại nơi này, tất cả các hoạt động mê tín dị đoan, nghiêm cấm tuyệt đối!"

Tôi ghé sát vào tấm biển thông báo đó, quả nhiên nhìn thấy "Mấy quy định mới về việc tưởng niệm liệt sĩ Đặng Thiếu Hương". Quy định mới thay đổi phong tục tập quán, cấm rõ ràng việc bách tính trấn Du Phường quỳ lạy Kỳ Đình, không được đốt giấy, không được đốt hương, nhà nào mất con không được đến Kỳ Đình gọi hồn cho con, nhà nào làm đám tang không được đến Kỳ Đình đập bát, cư dân làm đám cưới không được đến Kỳ Đình đốt pháo, phụ nữ bị nhà chồng bắt nạt cũng không được đến Kỳ Đình khóc lóc với anh linh liệt sĩ. Theo tôi thấy quy định mới chẳng có gì không ổn, nhưng dù tôi có đọc từng chữ từng câu, cũng không tìm thấy quy định cấm tưới rượu tế lễ. Tôi nói: "Quy định này là cấm mê tín dị đoan, chỗ nào viết cấm tưới rượu tế lễ?"

Trần Đầu Trọc nói: "Thằng rỗng tuếch, mày học hành kiểu gì thế, trình độ văn hóa thấp thế, tưới rượu thuộc về mê tín dị đoan mày không biết à?"

Ngũ Lại Tử thấy Trần Đầu Trọc nói chuyện không có trọng lượng, đẩy ông ta sang một bên, tự mình tiến lại gần nhìn chằm chằm vào mặt tôi. Đột nhiên, hắn bật ra một tiếng cười khinh bỉ: "Đồ con hoang của Khố Văn Hiên, mày có tư cách chó gì mà đến đây tế lễ bia liệt sĩ? Mày mà thích tưới rượu, ôm vò này qua sông đi, sang hương Phong Dương, tưới lên mộ của thổ phỉ Phong Lão Tứ ấy!"

Câu nói này của Ngũ Lại Tử khiến tôi tức đến mức thất khiếu bốc khói, tôi lao vào đánh nhau với hắn. Chúng tôi từ trong Kỳ Đình đánh ra ngoài Kỳ Đình, đáng tiếc là dù về tuổi tác, kinh nghiệm hay thể lực, thực lực hai bên chênh lệch quá xa, tôi đánh nhau không phải đối thủ của Ngũ Lại Tử. Rõ ràng là hắn làm nhục tôi, tôi lại như một tên tội phạm đáng xấu hổ bị hắn bắt quả tang tại chỗ. Ngũ Lại Tử đè chặt tôi xuống đất, hơi thở mùi tỏi của hắn phả vào cổ tôi: "Lông mày mày còn chưa mọc đủ mà đòi đấu với tao à?" Ngũ Lại Tử xảo trá để tôi giữ tư thế miệng gặm bùn, tôi nhất thời không tìm ra cách phản kháng, chỉ có thể đạp chân, không ngừng đạp chân. "Bộp" một tiếng trầm đục, tôi đạp trúng vò rượu. Nắp vò rượu bịt bằng bùn vàng vỡ tan, mùi rượu tràn ra. Tôi nằm sấp trên mặt đất, ngửi thấy một mùi thơm nồng đặc trưng của rượu vàng lâu năm lan tỏa khắp bốn phía, rượu vàng đổ tràn ra chảy lên mặt tôi. Ban đầu tôi không nhớ mình có khóc hay không, chỉ nhớ khóe miệng mình hơi mặn, hơi cay, hơi ngọt, lại còn hơi chua chát. Ngũ Lại Tử nhận ra tôi đã từ bỏ kháng cự, buông tay ra. Hắn buông tôi ra, tôi vẫn nằm trên đất, tôi nằm trên đất xoay vòng, đây là một tư thế vô cùng kỳ quặc, còn kỳ quặc hơn cả miệng gặm bùn. Khi tôi xoay vòng như thế, nước mắt cuối cùng cũng trào ra như suối. Mặt tôi rời vò rượu vỡ ngày càng gần, nửa vò rượu vàng trước mắt tôi òng ọc dao động, mặt tôi cũng dao động trong rượu, càng dao động càng mơ hồ. Điều kỳ lạ nhất là khuôn mặt tôi, như một đứa con xa xứ sắp chết lao vào vòng tay cố hương, mặt tôi, cuối cùng lao vào vò rượu vỡ đó.

Sau đó tôi đã làm cái việc không thể tha thứ đó. Dưới sự chứng kiến của mọi người, ban đầu tôi nằm trên đất, vừa khóc vừa liếm nửa vò rượu vàng đó. Sau đó tôi không khóc nữa, ôm nửa vò rượu đứng dậy, tôi đi ra ngoài Kỳ Đình uống. Vào đêm trước ngày giỗ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, tôi dùng một đống giấy lụa lót dưới mông, ngồi ngoài Kỳ Đình uống rượu. Một mình tôi, thế mà uống sạch nửa vò rượu vàng.

Khi Tôn Hỷ Minh và Đức Thịnh nghe tin đến Kỳ Đình, đầu óc tôi vẫn còn tỉnh táo. Họ lôi kéo tôi đi về phía bến tàu, tôi còn dặn Đức Thịnh mang theo vò rượu vỡ đó về đưa cho cha tôi. Tôi không nhớ mình đã trở lại thuyền như thế nào, chỉ nhớ cha dùng dép đánh vào mặt tôi, còn múc từng gáo nước sông tạt vào đầu tôi. Ông gầm lên từng tiếng với tôi, tôi nghe không rõ ông đang gọi cái gì, cũng không nhớ mình đã biện minh cho bản thân thế nào. Lúc tỉnh táo tôi cũng không giỏi biện minh, huống chi là say mèm, tôi chỉ biết nói "thằng rỗng tuếch, thằng rỗng tuếch, thằng rỗng tuếch", ngoài "thằng rỗng tuếch" ra, tôi không biết còn có thể dùng từ ngữ gì để biện minh cho chính mình.

Người khác say rượu ngủ như con lợn chết, tôi lại mơ màng đảo điên. Nửa đêm, một cơn ác mộng triền miên đánh thức tôi. Đột nhiên, tôi phát hiện nước sông đông cứng lại nhanh chóng, rồi điên cuồng nhô lên, trong nháy mắt trên mặt sông xuất hiện núi cao hùng vĩ, tầng tầng lớp lớp chặn đường đi của tôi. Tàu kéo gầm rú mở đường trên mặt nước, các sà lan khác đã vòng qua những ngọn núi trên mặt nước, thuyền chúng tôi lại bị đội tàu vứt lại, quay mòng mòng giữa dòng sông Kim Tước. Tôi nghe thấy phía đuôi thuyền phát ra tiếng nước kỳ lạ, là chiếc mỏ neo ở đuôi thuyền bị một bàn tay nắm chặt, bàn tay đó đến từ dưới nước, không lớn, cũng không nhỏ, năm đốt ngón tay hài hòa, một nửa mu bàn tay xinh đẹp mà tái nhợt, nửa còn lại trông khủng khiếp vô cùng, mọc đầy rêu xanh cổ xưa. Trong khoảnh khắc, dòng sông tối tăm trở mình, mặt nước u tối dưới thuyền trở nên lấp lánh, nơi đóa nước đẹp đẽ nở rộ, khuôn mặt xinh đẹp của một người phụ nữ trồi lên: mặt tròn, mắt to, sống mũi hơi tẹt. Tôi thấy bà để kiểu tóc ngắn ngang tai của phụ nữ tri thức thời đại cũ, mái tóc đen nhánh đó đan xen mấy chùm rong biển thối rữa, lấp lánh ánh nước, rồi vai bà nhô lên, sau khi vai nhô lên, chiếc gùi trên lưng bà cũng nhô lên. Tôi nhìn thấy rõ nước trong chiếc gùi, phần nước đó màu bạc, bên trong nổi lềnh bềnh một chùm rong biển, rong biển đung đưa, bên dưới lộ ra một cái đầu ướt sũng mơ hồ của một đứa trẻ sơ sinh.

Tôi may mắn nhìn thấy anh linh liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, nhìn thấy đứa con của bà. Nữ liệt sĩ từ dưới đáy nước nhô lên, dùng ánh mắt thấu thị vạn vật nhìn chằm chằm vào tôi, ánh mắt đó cho tôi biết, tất cả những việc tôi đã làm, bà đều nhìn thấy, từng câu từng chữ tôi nói, bà đều nghe thấy. Bà chính là lịch sử. Tôi run rẩy trong mơ, chờ đợi sự phán xét, chờ đợi lịch sử tiết lộ tất cả bí mật, nữ liệt sĩ lại giữ im lặng, bà không nói về bản thân, không nói về con cháu mình. Tôi chờ đợi bà giáo dục tôi, nhưng bà không tha thứ cho tôi, cũng không chỉ trích tôi, chỉ uy nghiêm giơ một bàn tay mọc đầy rêu xanh lên, vỗ vào chiếc gùi của bà, nói: "Xuống đây, xuống đây, mau xuống đây cho ta!"

Tôi không dám xuống, sao tôi dám nhảy vào gùi của bà chứ? Thế nên, tôi bị dọa tỉnh. Khi tỉnh dậy tôi thấy đèn dầu trong khoang vẫn còn sáng, cha đang ngủ trên ghế sô pha. Đã là nửa đêm, một nửa khuôn mặt già nua sưng húp của ông vẫn còn lưu lại dấu ấn của sự giận dữ, nửa khuôn mặt kia được ánh đèn chiếu rọi, trông có vẻ nghiêm nghị mà trang nghiêm, mỗi một nếp nhăn trên nửa khuôn mặt đó đều đang chờ đợi ngày mai, mỗi một đốm đồi mồi của người già đều đang chờ đợi ngày mai. Ngày mai là ngày giỗ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, cũng là ngày lễ duy nhất của cha trên sông. Cha thức khuya làm rất nhiều hoa giấy, hoa giấy ông làm rất to, rất sặc sỡ, từng bông từng bông vương vãi trên đầu gối ông, trên sàn nhà.

Tôi không dám làm phiền cha, nhặt vài bông hoa giấy ra khỏi khoang thuyền. Nương theo ánh trăng bước ra đuôi thuyền, tôi thấy mỏ neo vẫn treo trên vách thuyền, lấp lánh ánh kim loại lạnh lẽo, mỏ neo va chạm nhẹ vào vách thuyền, phát ra âm thanh yên bình êm ả. Tôi tỉnh rồi, dòng sông lại ngủ say, đêm trên sông Kim Tước đang nồng đượm. Mặt nước dưới ánh trăng gợn sóng lăn tăn, tôi có thể nhìn thấy dấu vết gió lướt qua mặt sông, là một con đường nhỏ kết bằng những vảy cá bạc, lúc ẩn lúc hiện trên mặt nước. Tôi có thể nhìn thấy bóng cây liễu rủ bên bờ, thỉnh thoảng có chim đêm phát hiện mình đậu nhầm cành, "phành phạch" hoảng sợ bay lên, biến mất trên cánh đồng xa xăm. Tôi chú ý đến một đám bèo tây bắt đầu trôi theo thuyền từ miệng sông nhánh, như một đồng cỏ nhỏ trên mặt nước đuổi theo đội thuyền đi đêm, chúng chắc đến từ ao hồ trong làng, tôi nghe thấy tiếng bèo tây va đập giữa các khe thuyền, chứa đầy nỗi nhớ quê. Tôi đã nhìn thấy tư thế ngủ của dòng sông, nghe thấy tiếng ngáy của dòng sông, chỉ duy nhất linh hồn nữ liệt sĩ Đặng Thiếu Hương, bà đến rồi lại biến mất, ngoài mấy giọt nước bí ẩn ở đuôi thuyền, bà chẳng để lại cho tôi thứ gì cả.

Tôi đã mơ một cơn ác mộng, cũng là một giấc mộng đẹp.

Sau khi tỉnh mộng, tôi đã thực sự trưởng thành.