Vào buổi sáng diễn ra cuộc đọ sức giữa tàu La Gloire và tàu Majestic, từ rất sớm đã có lời đồn đại quanh khu vực Fleet Street rằng Trung Quốc đã bãi miễn chức vụ Tổng Thanh tra Hải quan Đế quốc của Sir Robert Hart, và một người Nga sắp được bổ nhiệm thay thế ông.
Thông báo này xuất hiện trên các tờ báo buổi sáng, và hệ quả tức thì gần như ngay lập tức của nó là giá bánh mì tăng ba xu một phần tư ổ bánh.
Nhưng dù hầu hết mọi người lúc này đều ở trong trạng thái mong đợi đầy phấn khích, thì bên ngoài, mọi thứ vẫn mang vẻ bình thường như mọi ngày. Ở London, những chiếc xe buýt và xe ngựa bình dân vẫn chạy dọc các con phố, và thi thoảng, những chiếc xe đạp lại lách mình qua dòng người với những vòng bánh xe nhanh nhẹn và êm ái. Có lẽ từ Holborn và Strand về phía trung tâm thành phố (City), các xe buýt chở đông người hơn bình thường, có lẽ những chiếc xe ngựa di chuyển với tốc độ nhanh hơn đôi chút. Vỉa hè khá đông đúc, có lẽ đông ngang ngửa một đêm Giáng sinh, nhưng chưa thể sánh bằng ngày lễ của Ngài Thị trưởng (Lord Mayor’s Day). Tại các con phố phía sau, những người bán than vẫn rao “Than đây”, và mặt mũi họ vẫn đen nhẻm vì bụi than của cuộc sống mưu sinh thường nhật.
Ở phía trên cao, mặt trời vẫn tỏa rạng vẻ nhân từ rộng lớn vốn có của mình. Ngài dường như chẳng mảy may nghi ngờ rằng vào buổi sáng đặc biệt này, trái đất già nua của ngài đang trong cơn hấp hối, và một trái đất hoàn toàn mới đang quằn quại để được sinh ra.
Đó là một buổi sáng đầy nắng, ngày 16 tháng Ba năm 1899—mười tám ngày và chín tháng trước buổi bình minh của thế kỷ hai mươi.
Chính tờ Evening News, trong ấn bản thứ tư ra lúc mười một giờ sớm hơn thường lệ, đã châm ngòi cho sự phấn khích đang âm ỉ trong tâm trí công chúng. Tờ báo đã công bố một tin tức chớp nhoáng, vỏn vẹn năm dòng chữ “pica”, rằng Sàn giao dịch Chứng khoán đã đột ngột đóng cửa, và có lời đồn rằng Chính phủ đang chỉ định các nhà môi giới tư nhân để chỉ thực hiện những giao dịch thiết yếu mà thôi.
Một bước đi quyết đoán như vậy, ai cũng thấy rõ, chỉ có thể nhằm mục đích ngăn chặn một cuộc hoảng loạn tài chính có thể gây ra thảm họa. Và để ngăn chặn điều này, ắt hẳn phải có một nguyên nhân nào đó chưa được công khai.
Tuy nhiên, một bước đi như vậy đáng lẽ đã được dự đoán từ trước; vì chẳng còn ai, ngoại trừ đảng “hòa bình bằng mọi giá”, còn nuôi hy vọng rằng chiến tranh có thể tránh được—mặc dù cuộc chiến này là với ai, chống lại những đối trọng nào, thì không dễ để xác định. Dù sao đi nữa, không ai có thể cho rằng việc Trung Quốc nhượng lãnh thổ cho ba Cường quốc là tự nguyện; người ta nghi ngờ một cách tinh tường rằng đó là kết quả của một thỏa thuận bí mật đạt được giữa các nước này và Trung Quốc vào thời điểm cả ba cùng hợp sức cứu Trung Quốc khỏi Nhật Bản sau cuộc chiến tranh Trung-Nhật. Do đó, nó có vẻ là một âm mưu hất cẳng nước Anh khỏi phần chia của mình trong một đế chế mà bốn phần năm thương mại đang được vận chuyển bởi tàu thuyền Anh; và từ đầu này đến đầu kia của đất nước, ý nghĩ rằng nước Anh phải phục tùng một âm mưu như vậy đã bị gạt phắt đi với sự phẫn nộ.
Hơn nữa, việc cắt đứt liên lạc điện báo và điện thoại giữa Lục địa và nước Anh trông giống như một hành động chiến tranh, bất kể ai là người chịu trách nhiệm về việc đó. Có tin đồn, rồi sau đó lại bị bác bỏ, rằng ba quân đoàn gồm 120.000 quân đang được huy động hướng về phía Brest. Người ta biết rằng Bộ Chiến tranh, Bộ Hải quân và Bộ Ngoại giao đang liên lạc với nhau vô cùng tích cực; rằng các cuộc họp của Nội các diễn ra thường xuyên và vội vã. Nhưng dù vậy, với sự im lặng báo hiệu cơn bão sắp đến, với sự phấn khích bị kìm nén mà chỉ cần một chuyện nhỏ cũng đủ khiến bùng nổ thành cơn giận dữ, nước Anh vẫn chờ đợi, vẫn hy vọng đến tận cùng rằng mình sẽ được phép tiếp tục con đường hòa bình.
Công chúng hoàn toàn không hay biết rằng con tàu Majestic và La Gloire đã nằm dưới đáy Đại Tây Dương được bốn hoặc năm giờ rồi.
Sau đó, thông báo của tờ Evening News xuất hiện, và cảm xúc bị kìm nén bỗng chốc bùng phát. Trong thành phố, ngay cả trước lúc này, các con phố đã trở thành một biển người với những dòng chảy, những xoáy nước từ những cái đầu chen chúc. Tại đây, sự thật về tình hình đã được biết đến sớm hơn; khi lời đồn lan sang phía tây, London đã bừng tỉnh. Mọi giả vờ về giao thông đi lại nhanh chóng chấm dứt.
Xu hướng chung và dòng chảy chính của đại dương nhân loại cuồn cuộn này là hướng về phía tây đối với phần nằm ở phía đông Charing Cross, và hướng về phía đông đối với phần nằm ở phía tây Charing Cross. Tòa nhà Quốc hội, như trong mọi thời khắc căng thẳng và nguy hiểm tột cùng, đã trở thành tâm điểm và thỏi nam châm thu hút cả quốc gia. Đám đông đổ dồn về đó.
Chuyện gì đang xảy ra vậy? Không ai chắc chắn. Có phải chiến tranh đã nổ ra—cuối cùng cũng đã xảy ra?—trong thực tế? Và với ai? Không ai biết.
Trong suốt hai mươi sáu năm, Châu Âu về cơ bản đã được hòa bình. Cuộc chiến Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ, cuộc chiến Tây Ban Nha-Mỹ không phải là những cuộc chiến—chúng chỉ là những vụ cãi vã của những đứa trẻ hư. Cuộc chiến Pháp-Phổ đã đủ khốc liệt, nhưng từ lâu người ta đã thừa nhận rằng cuộc chiến tiếp theo, khi nó thực sự xảy ra—cuối cùng cũng đến—sẽ khó mà giống như vậy; vì các quốc gia Pháp và Đức đã từng giao chiến, và mỗi bên vẫn tồn tại như một quốc gia trọn vẹn bất chấp cuộc tranh cãi; nhưng cuộc đấu tranh mà người ta mong đợi khi Châu Âu, đến thời điểm thích hợp, tiếp tục sinh ra đứa con quái dị là chiến tranh, sẽ là một cuộc chiến to lớn, lan rộng toàn cầu và mang tính quyết định, như mọi người đều biết; các bên tham chiến sẽ bao gồm toàn nhân loại; toàn bộ tương lai của thế giới sẽ được quyết định bởi nó; và trong sự vĩ đại của ngày đó, chiến tranh, kẻ hủy diệt, tự nó cũng sẽ bị tiêu diệt.
Đây là kết quả logic của những điều kiện mà Châu Âu, đang rên xiết dưới gánh nặng vũ khí, chờ đợi, quan sát, khao khát chấm dứt căn bệnh thù hận ghê tởm của mình, đã phải sống trong nhiều năm qua.
Và giờ đây—cuối cùng thì—Châu Âu đang chuyển dạ—đau đớn nối tiếp đau đớn, tiếng thét nối tiếp tiếng thét; và giờ sinh của bà đã đến gần.
Thế nhưng trên những con phố London, đám đông thật xứng đáng với dịp này—một đám đông không bạo lực, hoàn toàn tự chủ—sự hội tụ của một quốc gia. Có một ông lão người Trung Quốc với cái chân sưng tấy đau nhức, gót chân khiến ông đi lại khập khiễng, đang đi ăn xin quanh thành phố và Holborn. Tình cờ, ông bị cuốn vào đám đông đối diện Tòa án Tối cao mới, nơi đang chật ních người; và ông sớm lúng túng không biết làm gì với cái bàn chân to lớn, được băng bó mà không có giày của mình. Lúc đó, cái tên Trung Quốc đang hôi thối trong mắt mọi người. Nhưng người ăn mày già người Quảng Đông này vừa được nhìn thấy đang gặp khó khăn, thì đám đông lập tức mở lối cho ông; ông khập khiễng bước tới; một tiếng xầm xì lan truyền quanh ông—nửa chế giễu, nửa cổ vũ—và một cơn mưa năm sáu đồng xu đã mang lại phước lành cho ông. Ông khập khiễng bước qua một lối đi mà ngay sau đó đã khép lại phía sau lưng, cảm tạ thần linh vì chiến tranh.
Chuông nhà thờ St. Clement Danes vang lên, gõ những nốt của một giai điệu thánh ca chậm rãi.
Ở phía đông, trên cửa sổ của tòa soạn Daily News, có một tờ giấy lớn, viết bằng những chữ cái lớn bằng bút chì xanh với nội dung: “Chiến tranh với Nga.”
Ở phía tây, trên mặt tiền của Câu lạc bộ Tự do Quốc gia, có một khoảng trắng hình vuông được trưng bày cho công chúng với dòng chữ bằng than: “Chiến tranh với Pháp và Đức.”
“Này,” một nữ công nhân nói với người yêu, “có một gã người Pháp đang nhìn vào tấm biển kìa. Anh không thấy cái vẻ mặt lấm lét của hắn sao!”
“Ồ, đừng chỉ hắn cho tôi thấy, kẻo tôi xông vào xử hắn ngay bây giờ đấy,” Bill nói; “người Pháp làm tôi phát ốm.”
Nhưng lời nhận xét của cô gái đã được truyền đi; mọi ánh mắt đều hướng về phía quý ông người Pháp. Ông ta tái mặt, nhận ra mình đang nằm trong tay đám đông. Tuy nhiên, không có tổn hại nào xảy ra với ông ta; ông ta chỉ bị xô đẩy một cách lặng lẽ nhưng kiên trì cho đến khi tới được một con phố nhỏ tương đối vắng vẻ, người ướt đẫm mồ hôi vì sợ hãi.
Việc trưng bày các thông báo tự phát trên cửa sổ và cửa ra vào đã trở thành trật tự của ngày hôm đó. Những thói quen cũ về sự im lặng khắc kỷ dường như đã biến mất trong chốc lát—vì khoảnh khắc này đầy phấn khích. Người ta cảm thấy Châu Âu đã trôi dạt—trôi dạt khỏi những bến đỗ cũ—vào những vùng biển và vĩ độ mới nào đây? Tại quán Gatti’s ở Strand, dòng chữ khổng lồ đã được viết lên: “Nước Ý đến giải cứu!” Trong cửa sổ cửa hàng của một kẻ lập dị người nước ngoài nào đó ở Soho xuất hiện dòng chữ: “Nga là Đồng minh Tự nhiên của Anh;” và tại Holborn, ở Khách sạn First Avenue, nơi được trang hoàng rực rỡ với cờ Anh và Mỹ, có dòng chữ: “Một Dòng máu, Một Chủng tộc, Một Tiếng nói.”
Một cậu bé đường phố trong vòng nửa giờ đã đạt được sự giàu có bất ngờ; cậu là một cậu bé bán báo, và trên tay cầm một xấp báo ba tờ Star. Trong một khoảnh khắc được truyền cảm hứng, Harry Tibbles, bị kẹt bên cạnh một trong những con sư tử ở Quảng trường Trafalgar, nhanh nhẹn quăng và vặn người lên bệ tượng, rồi giơ cao những tờ Star của mình. Hàng ngàn ánh mắt đổ dồn vào cậu. Cậu lấy từ túi ra một bao diêm, và cố tình châm lửa đốt những tờ báo. Chỉ vào làn khói và ngọn lửa, cậu hét lên bằng giọng Cockney chói tai nhất:
“Đấy là bọn Pháp. Đáng đời chúng nó!”
Ngay sau đó, cậu quay lại và chỉ tay lên bức tượng Nelson. Một tiếng reo hò vang dội ngay lập tức lấp đầy quảng trường, trong khi cậu bé bị “oanh tạc” bởi một cơn mưa đồng xu, sáu xu, một si-linh, cho đến khi cậu không thể nhặt xuể. Khi cậu được nhấc xuống, và được đám đông đang cười lớn cưng nựng, một ông lão đã hỏi xin địa chỉ của cậu, và hứa sẽ nhớ đến cậu “nếu” ... nhưng đến từ “nếu”, ông dừng lại.
Phía dưới St. Stephen’s, vài tiếng reo hò đã bắt đầu vang lên. Lúc đó là ba giờ chiều—một ngày thứ Năm. Các nghị sĩ đang đến trên những chiếc xe ngựa chạy chậm chạp, từng người một.
Ông T. P. O’Connor đứng dậy, nhoài người ra khỏi xe ngựa, cúi chào hai bên như Hoàng gia. Một người hét lên: “Đánh mạnh vào, Tay Pay ơi!” Và một người khác: “Đừng nương tay với chúng!” Ông O’Connor giơ nắm đấm lớn của mình ra, và lắc nó đầy đe dọa về phía mặt trời.
Quả cầu tròn của chiếc kính một mắt của ông Chamberlain là tất cả những gì có thể nhận ra rõ ràng từ ông, nhưng đằng sau nó, khuôn mặt ông dường như nghiêm nghị như một vị quan tòa Rhadamanthine, tái nhợt như tro. Một sự im lặng bao trùm lên người dân khi ông đi qua.
Bên trong Tòa nhà Quốc hội, các hàng ghế sớm chật cứng, chỉ trừ ghế của Chính phủ và ghế của phe Đối lập phía trước. Lời cầu nguyện đã xong. Cho đến lúc này vẫn chưa có dấu hiệu của sự thiếu kiên nhẫn hay cảm xúc. Có các phần “Chất vấn”, mặc dù không có ai để trả lời; cũng có một Dự luật Đường sắt Nhẹ cho một nơi nào đó cần được báo cáo, và Hạ viện bình thản tiến hành công việc hiện tại.
Đó là một nơi với những truyền thống trang nghiêm; việc thể hiện cảm xúc luôn là điều xa lạ với nơi này. Ngay cả khi những đam mê sơ khai của con người bùng phát, và quét qua như những cơn lốc trong các bức tường của nó, nó vẫn biết cách cư xử với một sự phẩm giá mà các nghị viện khác trên thế giới không thể có.
Không ai, quan sát vẻ ngoài của nó trong nửa giờ đó, có thể mơ rằng quốc gia mà nó đã dẫn dắt từ sự vĩ đại này đến sự vĩ đại khác từ lâu lại đang đứng bên bờ vực của sự sụp đổ nhanh chóng và cuối cùng.
Chủ tịch Hạ viện đặt câu hỏi liệu Dự luật Đường sắt có nên được báo cáo hay không. Chỉ có hai nghị sĩ Công Đảng đứng lên phản đối. Chủ tịch nói ngay sau đó:
“Tôi nghĩ phe Đồng ý chiếm đa số.”
Mọi chuyện đã xong. Mọi ánh mắt đều liếc nhìn về hướng vị trí phía sau ghế của Chủ tịch Hạ viện. Đúng lúc đó, hình dáng của ông Balfour được nhìn thấy đang tiến chậm rãi về phía Ghế Bộ trưởng.
Theo sau ông, trong một sự đảo lộn kỳ lạ của các đảng phái, là Sir William Harcourt đang nói chuyện với ông Chamberlain, và ông Asquith đang thì thầm với ông Curzon. Những người khác đi theo sau. Sau đó, người ta nhìn thấy với một sự rùng mình, sinh ra từ sự chắc chắn về tai họa lúc này, rằng Thân vương xứ Wales vừa lặng lẽ bước vào Phòng trưng bày của các Nghị sĩ (Peers’ Gallery), theo sát ngay sau đó là Lord Salisbury, Rosebery và Công tước xứ Devonshire. Nhìn qua các song sắt của Phòng trưng bày Phụ nữ là bà Gladstone, Nữ công tước xứ York, và những người khác, trong khi các đại sứ Ý và Mỹ ngồi ở những vị trí dành cho các nhà ngoại giao.
Bên dưới, trong thân của Phòng họp, không một tiếng động, ngoại trừ tiếng bút sột soạt nhè nhẹ của Thư ký Hạ viện. Đằng kia, trên Phòng trưng bày Báo chí, các phóng viên cảnh giác đang cầm bút chì hoặc bút mực sẵn sàng, háo hức ghi lại mãi mãi từng từ của lời tuyên bố trọng đại sắp tới.
Trong tâm tưởng của Hạ viện là sự xáo động sâu sắc; trên bề mặt là sự bình tĩnh.
Ông Balfour đứng dậy để phát biểu.
Khuôn mặt ông mang những dấu vết của một nỗi đau khổ nào đó, giống như của một người đã trải qua sự hành hạ của một thử thách lớn. Điều này một phần là do thiếu ngủ, gây ra bởi sự căng thẳng trong vài ngày qua. Dưới mắt ông là những vòng quầng của sự mệt mỏi. Nhưng, ngoài điều này ra, khuôn mặt mà ông xoay một cách vô thức quanh Hạ viện trước khi phát biểu đã thay đổi: chính trị gia dạo chơi, kẻ nghiệp dư văn chương quyến rũ, kẻ lười biếng ennuyé—những khía cạnh quen thuộc này trong nhân cách của ông không còn thấy nữa. Nỗi lo âu hằn lên đôi má nhợt nhạt, một sự nghiêm trọng nặng nề như thế giới.
Ông quay nửa người về phía Chủ tịch Hạ viện, và khi ông nói “Thưa Ngài”, rồi dừng lại, cổ ông cứng lại với sự đĩnh đạc.
“Thưa Ngài,” ông lặp lại, “tôi không cần phải xin lỗi vào lúc này vì đã làm gián đoạn công việc thường lệ của Hạ viện này. Một số phác thảo về những gì tôi sắp nói hẳn đã đi vào tâm trí của mọi người có mặt tại đây. Và tuy nhiên, có lẽ, ngay cả những người có tầm nhìn xa và tiên tri nhất trong chúng ta cũng có thể không dự đoán được mức độ nghiêm trọng của thông báo mà bây giờ tôi có nhiệm vụ phải trình bày với Hạ viện này và với người dân Anh.
“Diễn biến gần đây của các sự kiện tại Trung Quốc là điều mà tất cả chúng ta, và cả thế giới đều đã biết. Chưa từng có gợi ý nào, ngay cả từ kẻ thù của chúng ta, cho rằng chính sách của chúng ta ở đất nước đó, dù ban đầu hay gần đây, là một chính sách xâm lược. Thật vậy, sự táo bạo của công dân chúng ta, trong tiến trình thương mại thông thường, đã đảm bảo cho họ phần lớn ngoại thương của đất nước đó; nhưng với sự hào phóng mạnh mẽ và rộng lớn của chủng tộc chúng ta, thứ không giống với bất cứ điều gì ngoài bầu không khí tự do của thiên đường và sự bao la của đại dương mà nó trú ngụ, chúng ta đã để ngỏ cho mọi người trên trái đất đến và làm điều tương tự, bằng cách tham gia cạnh tranh tự do với chính chúng ta. Sau đó, chúng ta đã đảm bảo việc bổ nhiệm một người Anh vào chức vụ Tổng Thanh tra Hải quan Đế quốc tại Trung Quốc; xét đến thực tế là thương mại của chúng ta với Trung Quốc lên tới con số mười triệu bảng Anh hàng năm, đây là một bước đi được quyết định bởi sự thận trọng thông thường. Nhưng hậu quả đối với các quốc gia khác là gì? Đây: rằng người được chúng ta đề cử đã phân chia một cách công bằng tất cả các vị trí cấp dưới trong quyền hạn của mình cho người Pháp, Đức, Nga và Anh như nhau, không phân biệt quốc tịch, chỉ chú trọng đến năng lực. Đó là hành động của chúng ta trong quá khứ. Đối với các sự kiện gần đây, chúng ta biết, và kẻ thù của chúng ta biết, rằng Chính phủ của đất nước này, trong niềm đam mê thiêng liêng vì duy trì hòa bình thế giới, đã chấp nhận những sự xúc phạm, những sai trái, thậm chí là những sỉ nhục, mà nếu xảy ra vài tuần trước, đã có thể thúc đẩy bất kỳ Bộ nào kém kiềm chế hơn của các đế quốc lục địa tuyên chiến.
“Ngay cả đối với những điểm mà chắc chắn nhiều người Anh sẽ coi là sự nhượng bộ làm tổn hại đến danh dự, chúng ta vẫn nhượng bộ. Chúng ta chỉ yêu cầu Đức rằng Thiên Tân phải là một cảng tự do; yêu cầu Pháp rằng Vân Nam phải mở cửa cho sự táo bạo của người Anh; yêu cầu Nga rằng thung lũng sông Dương Tử phải là vùng trung lập. Không đe dọa, không thể hiện sự nóng nảy, chúng ta đã đòi hỏi những quyền này.
“Câu trả lời của Pháp, của Đức và của Nga là một tuyên bố thù địch.
“Hai giờ trước, Đại sứ tương ứng của họ đã đặt thông báo chiến tranh vào tay Chính phủ.”
Hạ viện đón nhận thông báo này với một sự tĩnh lặng hoàn hảo, trong đó sự kinh hoàng tranh đấu với sự phẫn nộ. Ông Balfour tiếp tục:
“Không thể nghi ngờ rằng sự kết hợp rộng lớn của các thế lực này là kết quả của một âm mưu cố ý và độc ác, nhắm mục tiêu chủ yếu vào Đế quốc Anh, nhưng cuối cùng, nhắm vào sự tiến bộ và hạnh phúc của nhân loại. Nó ập đến với chúng ta, như một tia sét từ bầu trời không mây, vào một giờ khắc khi các nền dân chủ trên thế giới, đang hồi phục sau nhiều thế kỷ chém giết lẫn nhau, bắt đầu nhìn thấy những tia sáng của một ngày tốt đẹp hơn, và mong chờ những thành quả tươi đẹp hơn nữa của nền hòa bình mà họ được hưởng. Thưa Ngài, tuyên bố về cuộc chiến này là một sự báng bổ đối với nhân loại, và chỉ có thể xuất phát từ những thế lực đen tối bí ẩn dường như luôn sẵn sàng phá hoại sự bình yên của trái đất. Hãy tạm biệt bây giờ, trong nhiều ngày tới, những khía cạnh tươi đẹp của cuộc sống hiện đại của chúng ta, sự yên tĩnh của những mái nhà, và dòng chảy không bị xáo trộn của mọi thứ. Với một suy nghĩ, ít nhất, mỗi người Anh có thể tự an ủi mình, khi anh ta bước ra để gánh vác phần trách nhiệm của mình trong cuộc đấu tranh to lớn này: ‘Nước Anh không có lỗi.’ Không có lỗi—và tuy nhiên, tôi nghĩ, thưa Ngài, nước Anh không hoàn toàn không chuẩn bị để cư xử với sự dũng cảm cao quý, như xưa, trong cuộc khủng hoảng lớn nhất này của lịch sử huy hoàng của mình. Cũng không có khả năng là có một người Anh nào sống, mà ngay cả trong giờ phút thử thách này, có thể nghi ngờ rằng chính sự Quan phòng đã dẫn dắt chủng tộc của chúng ta từ những khởi đầu nhỏ bé đến đế chế của một nửa trái đất, sẽ, trong những mục đích đen tối của nó, dẫn dắt nó đi xa hơn nữa trên con đường định mệnh của chiến thắng và vinh quang.”
Ông Balfour ngồi xuống giữa những tiếng reo hò bùng phát từ mọi thành viên của Hạ viện—người Anh, Scotland, Ireland và xứ Wales—trong một cơn bão của lòng trung thành cuồng nhiệt. Quốc hội đứng phắt dậy, và những loạt tiếng gầm của sự nhiệt tình tràn ngập phòng họp với âm thanh. Sự phấn khích, trong chốc lát, thay thế cho sự trang nghiêm; và kéo theo đó là sự phóng đại của một trong những “cảnh tượng” cuồng phong đã xảy ra định kỳ. Các nghị sĩ lao qua chiều rộng của Hạ viện; giữa sự hỗn loạn, ông Burns được nhìn thấy tại Ghế Bộ trưởng, bắt tay ông Chamberlain; hai nghị sĩ Ireland đang nức nở trong một trạng thái cuồng loạn với nhau; và ông Labouchere, vì quên mất, đang hét lên với Sir Michael Hicks-Beach, người tình cờ bắt gặp ánh mắt của ông: “Phải chinh phục Nga trước, rồi mới đến Pháp—Nga trước!”
Trong sự ồn ào và hỗn loạn này, Sir William Harcourt đứng dậy, dường như muốn nói. Một nghị sĩ Công Đảng, người đã đứng nói chuyện tại ghế của Chủ tịch Hạ viện, vội vã chạy đi. “Trật tự! Trật tự!” Chủ tịch Hạ viện hét lên, đứng dậy. Gần như ngay lập tức, Hạ viện trở lại yên tĩnh, và ngồi xuống một lần nữa một cách nghiêm nghị và đầy ấn tượng. Trong năm phút, nó đã tiêu hao hết sự phấn khích của mình. Bây giờ nó lại là Nghị viện của nước Anh.
Lúc này người ta chú ý với vẻ ngạc nhiên rằng Sir William đang ở Ghế Bộ trưởng thay vì ở phía Đối lập. Ông Balfour gần ông, đang chống đầu lên tay, trong một tư thế mệt mỏi tột độ. Sir William nói:
“Thưa Ngài, tôi được yêu cầu nói vài lời bởi Thủ lĩnh Hạ viện. Ý định của ông là thêm vài lời ngắn gọn vào những gì ông đã nói; nhưng sự căng thẳng về tinh thần đặt lên ông trong vài ngày qua đã khiến ông rơi vào tình trạng suy sụp thực sự. Quý ông đáng kính đã yêu cầu tôi thay thế vị trí của ông. Nếu việc Thủ lĩnh Phe đối lập được yêu cầu thay thế vị trí của Thủ lĩnh Hạ viện có vẻ kỳ lạ đối với bất kỳ nghị sĩ đáng kính nào, tôi chỉ có thể trả lời rằng Phe đối lập hiện nay bao gồm các quốc gia Nga, Pháp và Đức; ở đất nước này, chắc chắn, không còn phe Đối lập nào nữa. (Tiếng reo hò lớn.) Tôi tin rằng đây là một thực tế, thưa Ngài, rằng nếu những người cai trị của các đế quốc Lục địa được đề cập có bất kỳ khái niệm nào về tâm thế thực sự của quốc gia mà họ đã tấn công một cách vô cớ và tàn nhẫn, họ đã dừng lại—họ đã do dự. Đây là một đất nước khó chinh phục, thưa Ngài—một chủng tộc khó khuất phục; ít nhất, đó sẽ là một chủng tộc và đất nước đoàn kết. Tự do và Cấp tiến và Bảo thủ kể từ nay sẽ từ bỏ danh xưng của mình trong tên gọi chung là Người lính; sẽ không còn người theo Orange, và không còn người theo Parnell; những người này sẽ hợp nhất tên của họ vào cái tên chung là Người yêu nước. Thời khắc thật vĩ đại; nhưng nước Anh cũng vĩ đại, và xứng tầm với thời khắc này. (Tiếng reo hò kéo dài.) Tôi đứng dậy để tuyên bố, thưa Ngài, rằng những người đứng đầu phe Đối lập trước đây đã đến từ một cuộc họp tại Phố Downing, nơi chúng tôi được yêu cầu tham dự bởi Thủ lĩnh Hạ viện với mục đích thành lập, giữa chúng ta, một Ủy ban An toàn Công cộng Thường trực. Tôi cũng muốn tuyên bố rằng việc giảm ngay lập tức lãi suất đối với Trái phiếu Chính phủ (Consols) từ hai và ba phần tư xuống một và một nửa phần trăm được đề xuất; rằng một loại thuế đối với thu nhập phi chuyên môn vượt quá 1.000 bảng Anh, cao hơn đáng kể so với mức hiện tại, đã được đồng ý; và rằng Hạ viện sẽ được yêu cầu đọc ba lần và báo cáo trong ngày hôm nay—vì có khả năng là các cuộc chiến đã bắt đầu—một Dự luật cấp cho Chính phủ một khoản tiền bảy mươi lăm triệu bảng cho chi phí chiến tranh.”
Sau đó, với sự bình tĩnh và nắm bắt chi tiết hoàn toàn mang tính công việc, Hạ viện tiến hành công việc hiện tại, hoàn thành một khối lượng công việc với tốc độ khiến chính nó cũng phải kinh ngạc. Gần sáu giờ, phiên họp giải tán.
Một giờ trước đó, Trung sĩ Vũ trang, cùng với một đám đông các quan chức thành phố, đã tuyên chiến với ba quốc gia từ các bậc thềm của Sở Giao dịch Hoàng gia.
Trong khi đó, tin tức đã lan đi như cháy rừng khắp cả nước; và ở khắp mọi nơi, nó đều gặp phải sự phẫn nộ, khinh miệt và niềm tự hào kiên định tương tự. Như Sir William Harcourt đã nói một cách tinh tường, đây không phải là một nhiệm vụ đặc biệt dễ dàng mà các quốc gia Châu Âu đã thực hiện.
Nước Anh có thể gãy; nhưng rõ ràng là cô ấy không được làm từ loại thép có thể bị uốn cong.
