Đêm đã khuya, độ chừng mười một giờ. Tôi thiếp đi một lúc rồi giật mình tỉnh giấc. Ánh đèn leo lắt và yếu ớt từ phía xa hắt lại chỉ đủ để soi mờ căn phòng. Hầu như mọi người đều đã ngủ say, ngay cả Oustiantsef; giữa đêm vắng, tôi vẫn nghe rõ tiếng thở khó nhọc của lão, và tiếng khò khè trong lồng ngực qua từng nhịp thở. Ngoài tiền sảnh, tiếng bước chân nặng nề và vẳng xa của toán tuần tra đang tiến lại gần. Báng súng nện xuống sàn tạo ra một âm thanh trầm đục và nặng nề.
Cánh cửa phòng bật mở, viên hạ sĩ vừa rón rén đi quanh phòng vừa điểm số những người bệnh. Chỉ độ một phút sau, hắn đóng cửa lại và để lại một lính gác mới ở đó; toán tuần tra bỏ đi, sự tĩnh lặng lại bao trùm. Tới lúc ấy tôi mới để ý thấy có hai tù nhân ở không xa chỗ tôi, họ không ngủ và dường như đang thì thầm trò chuyện với nhau. Thỉnh thoảng, thực tế là có những cặp bệnh nhân giường cạnh nhau, dẫu chẳng thốt với nhau nửa lời suốt cả mấy tuần, lại bỗng nhiên bộc phát trò chuyện vào giữa đêm, và người này sẽ kể cho người kia nghe cuộc đời mình.
Có lẽ họ đã trò chuyện được một khoảng thời gian khá lâu. Tôi không nghe thấy đoạn đầu và thoạt đầu không thể bắt kịp lời họ, nhưng dần dần tôi cũng quen với những âm thanh thì thầm ấy và hiểu được toàn bộ câu chuyện đang diễn ra. Tôi chẳng buồn ngủ một chút nào, nên đành phải lắng nghe.
Một trong hai người đang kể câu chuyện của mình với chút nhiệt huyết, nửa nằm nửa ngồi trên giường, đầu ngẩng cao và hướng về phía người bạn đồng hành. Rõ ràng anh ta đang phấn khích ở mức độ không nhỏ; cái nhu cầu được thổ lộ đang trào dâng trong anh ta.
Người lắng nghe thì ngồi trên chiếc nệm rơm với vẻ mặt ảm đạm và dửng dưng, duỗi thẳng đôi chân trên nệm, thỉnh thoảng lại lẩm bẩm vài câu đáp lại, cốt để cho phải phép hơn là vì hứng thú, tay thì cứ dúi thuốc hít từ một chiếc hộp sừng vào mũi. Đó là người lính Techérévin, thuộc đại đội kỷ luật; một kẻ cộc cằn, máy móc và bảo thủ, một tên ngốc nghếch đầy tự ái; trong khi người kể chuyện là Chichkof, độ ba tuổi mươi; hắn là một tù nhân thường dân mà cho đến lúc đó tôi hoàn toàn không để ý tới; và suốt thời gian ở nhà tù, tôi chưa bao giờ có thể tạo được chút ít hứng thú nào đối với hắn, bởi vì hắn là một kẻ kiêu ngạo và xấc láo.
Thỉnh thoảng hắn im bặt liền tù tì mấy tuần liền, ra vẻ hờn dỗi và cục cằn hết chỗ nói; rồi bỗng nhiên hắn nhúng tay vào bất cứ chuyện gì đang xảy ra, cư xử khó chịu đến cùng cực, nổi khùng lên vì những chuyện không đâu, và kể cho bạn nghe những câu chuyện dài dòng vô nghĩa hết trại giam này đến trại giam khác, tuôn ra đủ lời nguyền rủa thiên hạ và hành động như một kẻ mất trí. Rồi sẽ có ai đó cho hắn một trận nhừ tử, thế là hắn lại câm nín một thời gian. Hắn là một kẻ hèn hạ, đê tiện và là đối tượng bị khinh miệt chung. Vóc dáng hắn thấp tè, gầy gò, ánh mắt láo liên, dù thỉnh thoảng chúng lại thẫn thờ như chứa đựng một thứ suy nghĩ đần độn nào đó. Khi kể chuyện cho bạn nghe, hắn tự đẩy mình vào trạng thái phát sốt, khua tay múa chân điên cuồng, đột ngột ngắt quãng để chuyển sang chủ đề khác, chìm đắm trong những chi tiết mới mẻ, và cuối cùng quên bén mất mình đang nói về cái gì. Chichkof thường xuyên gây gổ, và khi trút những lời lăng mạ lên đối thủ, hắn nói với giọng nghẹn ngào đầy vẻ bi lụy và xúc động đến suýt khóc. Hắn gảy đàn balalaika không tồi chút nào, và có sự say mê đặc biệt với nó; vào những ngày lễ, hắn sẽ trổ tài khiêu vũ khi được người khác giục giò, và hắn múa không hề tồi chút nào. Bạn có thể dễ dàng bắt hắn làm theo ý mình... không phải vì bản tính hắn dễ bảo, mà vì hắn thích làm vui lòng và muốn thân thiết với mọi người.
Suốt một khoảng thời gian khá lâu, tôi không thể hiểu được câu chuyện mà Chichkof đang kể; ý tôi là đêm hôm ấy. Tôi có cảm giác như thể hắn cứ miên man lạc đề để nói sang chuyện khác. Có lẽ hắn đã nhận ra rằng Tchérévine chẳng mấy chú ý đến câu chuyện, nhưng tôi đoán là hắn cố tình phớt lờ sự thờ ơ ấy để khỏi phải mếch lòng.
“Khi lão ta ra ngoài làm ăn,” hắn tiếp tục, “ai nấy đều chào hỏi lịch sự, tỏ ra vô cùng kính trọng... một kẻ có tiền có bạc là thế đấy.”
“Cậu bảo lão làm nghề gì cơ mà.”
“Ừ thì nghề với ngỗng! Giới tiểu thương ở xứ tôi khốn khổ lắm; nghèo rớt mồng tơi. Đàn bà con gái phải ra sông xách nước từ tận đẩu tận đâu về tưới vườn. Họ vắt kiệt sức mình, thế mà đến mùa đông, chẳng có đủ tiền để nấu nổi một bát canh bắp cải đơn thuần. Tôi nói thật là đói kém ấy chứ. Nhưng lão ta có một mảnh đất rộng lớn, do tá phú canh tác; lão có tận ba mảnh. Rồi lão nuôi ong, bán mật; lão còn là một kẻ buôn gia súc nữa; một người rất được kính trọng ở vùng chúng tôi. Lão đã già lắm và tóc bạc phơ, cái tuổi bảy mươi đè nặng lên những thấu xương già nua của lão. Khi lão ra chợ với chiếc áo lông chồn, ai nấy đều ngả mũ chào.
‘– Chào bố Aukoudim Trophimtych!’
‘– Chào các bác,’ lão đáp lại.
‘– Dạo này làm ăn thế nào;’ lão chẳng bao giờ coi thường ai cả.
‘– Chúa phù hộ cho anh, Aukoudim Trophimtych!’
‘– Việc buôn bán ra sao rồi hả bố?’
‘– Buôn bán của tôi cũng tàm tạm như mỡ trắng ấy; còn của anh thế nào, bố trẻ?’
‘– Chúng tôi vừa đủ kiếm sống qua ngày để trả nợ trần gian thôi; cứ cắm mặt vắt mồ hôi trên mảnh đất cỏn con.’
‘– Chúa phù hộ cho anh, Aukoudim Trophimtych!’
Lão chẳng bao giờ khinh miệt bất kỳ ai. Mọi lời khuyên của lão đều đáng giá; từng lời lão nói ra đều đáng giá một rúp. Lão là một tay rất ham đọc sách, hiểu biết rộng ra phết; nhưng lão chỉ kè kè kinh sách tôn giáo. Lão thường gọi người vợ già ra và bảo: ‘Này mình, hãy ngẫm cho kỹ những lời tôi nói đây;’ rồi lão giảng giải mọi chuyện. Bà vợ già Marie Stépanovna của lão tính ra cũng chẳng phải già lom già lom gì cho cam; đó là người vợ thứ hai; lão lấyà để có con, chứ người vợ đầu không sinh nở được gì. Lão vẫn còn hai cậu con trai hãy còn nhỏ tuổi, vì cậu thứ hai sinh ra khi người cha đã xấp xỉ sáu mươi; Akoulka, con gái lão, mười tám tuổi, là chị cả.”
“Vợ cậu đấy phỏng? Chẳng phải thế sao?”
“Từ từ đã, từ từ nào. Rồi Philka Marosof bắt đầu giở trò quậy phá. Hắn bảo với Aukoudim: ‘Thanh toán sòng phẳng đi. Trả lại tao bốn trăm rúp đây. Tao không phải con lợn con ngựa của mày; tao không muốn làm ăn gì với mày nữa, và tao cũng chẳng muốn cưới con Akoulka của mày đâu. Giờ bố mẹ chết cả rồi, tao muốn ăn chơi xả láng. Tao sẽ nướng sạch tiền vào rượu chè, rồi tao đi đầu quân, làm lính; và mười năm sau tao sẽ trở về đây với lon thống soái!’ Aukoudim trả lại tiền cho hắn—toàn bộ số tiền hắn gửi. Các người thấy đấy, hắn và bố của Philka đã cùng hùn vốn làm ăn với nhau.
‘– Mày là kẻ tiêu đời rồi,’ lão bảo Philka như vậy.
‘– Tôi tiêu đời hay không mặc xác tôi, cái đồ râu bạc kia, nhưng mày là kẻ lừa đảo lớn nhất mà tao từng biết. Mày sẵn sàng vắt kiệt từng xu mẻ từ bốn đồng xu rách, và nhặt nhạnh mọi thứ bẩn thỉu để làm giàu. Tao khinh. Mày cứ gom góp ở chỗ này, đào bới ở chỗ nọ, quỷ mới biết để làm gì. Tao nói cho mày hay, tao có chí khí của tao. Dù thế nào đi nữa tao cũng không thèm lấy con Akoulka của mày đâu; tao ngủ với nó từ đời thuở nào rồi.’
‘– Mày dám lăng mạ một người cha đáng kính—một trinh nữ đáng kính ư? Mày ngủ với nó hồi nào, cái đồ giống loài hút máu, quân chó má, quân khốn nạn này, mày...?’ Aukoudim nói, run lên vì giận dữ. (Philka kể lại hết chuyện này cho chúng tôi nghe sau đó).
‘– Tao không những không thèm cưới con gái mày, mà tao còn bảo đảm chẳng ai thèm rước nó đâu, kể cả Mikita Grigoritch, vì nó là một đứa con gái hư hỏng. Bọn tao đã có những ngày tháng tuyệt vời bên nhau suốt mùa thu ngoái rồi. Dù có cho không tao cũng chẳng thèm. Có bao nhiêu tiền trên đời này tao cũng không lấy nó.’”
Rồi tên đó đi ăn chơi trác táng một trận ra trò. Cả thị trấn đồng lòng mắng chửi hắn. Hắn lôi kéo một đám du thủ du thực đi theo, vì hắn có đống tiền lớn. Trò ăn chơi kéo dài suốt ba tháng trời. Sự bạt mạng đến mức chưa từng thấy. Từng xu ra đi sạch.
“‘Tao muốn xem cái đống tiền này tận cùng ra sao. Tao sẽ bán nhà cửa; bán tất cả; rồi tao đi đầu quân hoặc lang thang đầu đường xó chợ.’
Hắn say xỉn từ sáng đến tối, đi lại bằng xe ngựa kéo hai con.
Bọn con gái thích hắn lắm cơ, tôi nói cho mà biết, vì hắn gảy ghi-ta rất cừ.”
“Thế ra đúng là hắn đã có quan hệ quá đà với con bé Akoulka này thật à?”
Từ từ đã, không đợi được à? Tôi vừa chôn cất bố tôi xong. Mẹ tôi sống bằng nghề nướng bánh gừng. Chúng tôi kiếm sống bằng cách làm thuê cho nhà Aukoudim; vừa đủ ăn qua ngày, một cuộc sống khổ cực vô cùng. Chúng tôi có mảnh đất bên kia bìa rừng, trồng ngô ở đó; nhưng khi bố tôi mất, tôi đâm ra quậy phá. Tôi bắt mẹ phải đưa tiền cho tôi; nhưng trước tiên tôi phải cho bà một trận nhừ tử đã.”
“Cậu thật sai lầm khi đánh bà ấy; tội ác tày trời đấy chứ?”
“Có khi tôi say mèm suốt cả ngày rạng rỡ. Nhà chúng tôi thì mục nát rệu rã vì mối mọt, nhưng dẫu sao vẫn là nhà của mình; chúng tôi đói suýt chết; có cả mấy tuần liền chẳng có gì nhai ngoài mấy giẻ lau. Mẹ tôi suýt chết vì mấy trò ngu ngốc của tôi, nhưng tôi thèm chấp. Philka Marosof và tôi dính lấy nhau suốt ngày đêm. ‘Gảy đàn cho tao nghe đi,’ hắn bảo, ‘còn tao sẽ nằm đây. Tao sẽ ném tiền cho mày, vì tao là thằng giàu nhất thế giới!’ Thằng này mở miệng ra là nói điêu. Chỉ có một điều duy nhất. Nó không thèm đụng đến thứ gì nếu đó là đồ ăn cắp. ‘Tao không phải kẻ trộm, tao là người lương thiện. Nào, chúng ta hãy đi trát hắc ín lên cửa nhà Akoulka,[5] vì tao không đời nào để nó lấy Mikita Grigoritch, tao chấp nhận thế đấy.’”
Lão già đã nhăm nhe gả con gái cho Mikita Grigoritch này từ lâu. Lão là một người đã luống tuổi, cũng buôn bán và đeo kính. Khi nghe chuyện về tư đức tồi tệ của Akoulka, lão liền bảo bố con nhà kia: ‘Thế thì nhục nhã cho tôi quá, Aukoudim Trophimtych; nói chung, tôi quyết định không lấy vợ nữa; muộn màng gì tầm này.’”
Thế là chúng tôi đến trát đầy hắc ín lên cửa nhà Akoulka. Làm xong việc đó, người nhà đánh đập con bé nhừ tử suýt chết.
Mẹ nó là Marie Stépanovna khóc lóc: ‘Tôi chết mất thôi,’ trong khi lão bố thì bảo: ‘Ước gì chúng ta đang sống thời các tộc trưởng, tao đã chặt xác nó ra từng mảnh trên thớt rồi. Nhưng giờ thì mọi thứ trên đời này đều thối rữa và đồi bại cả rồi.’ Thỉnh thoảng hàng xóm từ đầu phố đến cuối phố nghe thấy tiếng thét của Akoulka. Nó bị roi đòn từ sáng đến tối, còn Philka thì tru lên giữa chợ cho mọi người nghe:
‘Akoulka là một con ghệ vui tính để uống rượu cùng. Tao vừa giáng cho đám người ấy một đòn chí mạng, họ sẽ còn nhớ đời đấy.’
Chà, có một hôm tôi gặp Akoulka đang đi xách nước, thế là tôi liền chọc ghẹo nó: ‘Buổi sáng tốt lành nhé, cưng Akoulka Koudimovna! Mày đúng là đứa con gái biết cách làm vui lòng đàn ông đấy. Giờ ai đang sống với mày thế, và mày lấy tiền đâu ra để chưng diện mấy thứ lòe loẹt này?’ Tôi vừa nói thế xong; con bé trợn tròn cả mắt. Người ngó gầy gò chẳng khác gì khúc gỗ mục. Nó vừa liếc tôi một cái, thế mà mẹ nó lại tưởng nó đang lẳng lơ với tôi, bèn từ thềm cửa gào lên: ‘Con đĩ mặt dày, mày dám đứng đây lè nhè với thằng đó à?’ Và từ phút ấy, họ lại bắt đầu tra tấn nó. Có khi họ quất nó suốt cả tiếng đồng hồ. Mẹ nó nghiến răng: ‘Tao phải đánh cho nó nhừ đòn vì nó không còn là con tao nữa.’”
“Thế ra con bé hư hỏng đúng như lời đồn thật à?”
“Này bốºn trẻ, nghe tôi kể tiếp đã chứ? Số là bọn tôi cứ say sưa suốt với thằng Philka. Một hôm, khi tôi đang nằm ì trên giường, mẹ bước vào bảo:
‘– Mày còn nằm lì ra đấy làm gì, quân khốn nạn, đồ ăn trộm!’ Bà mắng nhiếc tôi một hồi, rồi phán: ‘Cưới con Akoulka đi. Người ta đang mừng quýnh lên sẵn sàng gả nó cho mày đấy, lại còn cho thêm ba trăm rúp nữa.’
‘– Nhưng mà,’ tôi đáp, ‘cả thiên hạ đều biết nó là đứa con gái hư thân mất nết rồi còn gì—’
‘– Suỵt, lễ cưới sẽ tẩy sạch tất cả những chuyện đó; vả lại, nó sẽ phải sống trong sợ hãi dưới tay mày suốt đời, nên hai đứa chúng mày sẽ tha hồ sướng cái thân. Tiền của họ sẽ giúp gia đình mình sung túc; tao đã bàn chuyện cưới xin với Marie Stépanovna rồi, đôi bên cùng chí hướng cả.’”
Thế là tôi bảo: ‘Đưa ngay hai mươi rúp tiền mặt đây thì tôi cưới.’”
Này, các người tin hay không thì tùy, chứ tôi cứ say mèm cho đến tận ngày cưới đấy. Rồi cái thằng Philka Marosof cứ lải nhải đe dọa tôi suốt.
‘– Tao sẽ bẻ gãy từng cái xương trên người mày, chú rể gì mà bảnh tỏn thế, lại còn cưới cả con Akoulka; thích lên là tao cứ lẻn vào ngủ với nó mỗi đêm khi nó đã là vợ mày cho coi.’
‘– Mày là quân chó má, đồ nói láo,’ tôi mắng nó thế. Nhưng nó lăng mạ tôi giữa đường giữa chợ, trước mặt bao nhiêu người, đến mức tôi phải chạy đến nhà Aukoudim và quát lên: ‘Tôi không thèm cưới nếu không đưa ngay năm mươi rúp tiền mặt ngay lúc này.’”
“Và họ thực sự gả cô ấy cho cậu phỏng?”
“Tôi á? Sao lại không chứ, tôi muốn biết tại sao lại không? Gia đình chúng tôi cũng là người đàng hoàng tử tế đấy chứ. Bố tôi bị hỏa hoạn sạt nghiệp ngay trước khi mất; gia đình ông từng giàu có hơn cả lão Aukoudim Trophimtych ấy chứ.
‘– Thằng rách việc đến cái áo che lưng không có như mày mà được cưới con gái tao thì phải lấy làm vinh hạnh mới đúng;’ lão già Aukoudim bảo thế đấy.
‘– Cứ thử nghĩ lại cái cửa nhà ông xem, cái bãi hắc ín ai bôi lên đấy,’ tôi vặn lại lão.
‘– Nhảm nhí vớ vẩn,’ lão đáp, ‘chẳng có bằng chứng nào chứng minh con bé hư hỏng cả.’
‘– Tùy ông thôi. Cửa đấy, ông cứ việc lui bước; nhưng trả lại tiền cho tôi mau!’
Thế rồi Philka Marosof và tôi bàn tính với nhau sai Mitri Bykoff đến gặp bố già Aukoudim để dọa rằng chúng tôi sẽ sỉ nhục lão thẳng thừng trước mặt mọi người. Chà, tôi nốc cho say khướt cho đến tận ngày cử hành lễ cưới. Mãi lúc bước chân vào nhà thờ tôi vẫn chưa tỉnh rượu. Khi người ta đưa chúng tôi về nhà sau lễ cưới, ông chú của con bé là Mitrophone Stépanytch liền nói:
‘– Việc này chẳng hay ho gì cho cam; nhưng dẫu sao gạo đã nấu thành cơm rồi.’”
Lão già Aukoudim ngồi đấy khóc lóc, nước mắt giàn giụa trên bộ râu bạc phơ. Này bạn hiền, tôi thú thật với anh chuyện này: tôi đã thủ sẵn một cây roi trong túi áo trước khi đến nhà thờ, và tôi đã hạ quyết tâm phải trút hết lên người con bé bằng thứ ấy, để thiên hạ thấy rõ tôi đã bị lừa gạt bước chân vào cuộc hôn nhân này thế nào, và đừng có tưởng tôi là thằng ngu dễ bị dắt mũi.
“Tôi hiểu rồi, và cậu muốn cô ấy biết trước những gì đang chờ đợi mình. Ả thế nào...?”
“Im lặng nào bố trẻ, im lặng! Theo tục lệ bên chúng tôi thế này nhé; ngay sau lễ cưới, người ta đưa đôi vợ chồng vào một căn phòng riêng, còn mọi người ở lại uống rượu đến lúc họ quay ra. Thế là tôi bị bỏ lại một mình với Akoulka; con bé tái ngắt, chẳng còn chút máu mặt; sợ đến mất hồn mất vía. Nó có mái tóc đẹp, mềm mại và óng ả như sợi lanh, cùng đôi mắt to tròn. Xưa nay người ta hiếm khi thấy nó mở miệng nói năng; cứ tưởng nó bị câm; con Akoulka đúng là một sinh vật kỳ quặc, độc nhất vô nhị. Chà, anh cứ tưởng tượng ra cảnh tượng lúc đó đi. Cây roi của tôi đã sẵn sàng trên giường. Ấy thế mà, nó vẫn là một trinh nữ trọn vẹn, chẳng có nửa lời trong số những lời đồn đại kia là thật cả.”
“Không thể nào!”
“Thật đấy, tôi thề có Chúa; một đứa con gái ngoan hiền chẳng thua kém bất kỳ tiểu thư nhà gia giáo nào.”
“Thế thì, người anh em ạ, tại sao—tại sao—tại sao cô ấy phải chịu đựng ngần ấy cực hình? Tại sao Philka Marosof lại vu khống cô ấy cay độc thế?”
“Ừ, tại sao nhỉ?”
“Thế là tôi tụt xuống khỏi giường, quỳ sụp xuống trước mặt nó, chắp hai tay lại như đang cầu nguyện, rồi nghẹn ngào bảo: ‘Mẹ ơi, cưng ơi, Akoulka Koudimovna, hãy tha thứ cho cái tội ngu ngốc vì đã cả tin nghe theo những lời vu khống đó; xin hãy tha thứ cho tôi. Tôi là một thằng khốn nạn!’
Nó ngồi thừ trên giường, trân trân nhìn tôi chằm chằm. Nó đặt hai tay lên vai tôi và bắt đầu phì cười; nhưng nước mắt thì đầm đìa khắp mặt. Nó vừa nấc nghẹn vừa cười ngất cùng một lúc.
Rồi tôi bước ra ngoài và tuyên bố với đám đông ở buồng bên: ‘Hãy bảo cái thằng Philka Marosof tự cẩn thận đấy. Nếu tôi chạm mặt nó thì nó đừng hòng sống yên với cái đời này.’
Mấy người già mừng quýnh lên suýt phát điên. Mẹ con nhà Akoulka chực quỵ xuống chân con bé, nức nở khóc.
Rồi lão già cất giọng: ‘Nếu từ đầu chúng ta biết rõ sự tình thế này, con gái yêu dấu của ta ạ, thì chúng ta đã chẳng gả mày cho một kẻ như thế.’”
“Anh phải thấy chúng tôi chưng diện thế nào vào Chủ nhật đầu tiên sau ngày cưới—lúc chúng tôi rời nhà thờ mới chứ! Tôi mặc chiếc áo khoác dài bằng vải dạ mịn, đội mũ lông, quần ống thụng bằng nhung tuyết. Còn nó thì diện chiếc áo khoác lông thỏ hoàn toàn mới tinh, đầu trùm chiếc khăn lụa. Kẻ tám lạng người nửa cân. Ai nấy đều trầm trồ ngắm nhìn. Phải công nhận là tôi trông rất bảnh bao, và cưng Akoulka cũng thế. Người ta không nên khoác lác, nhưng cũng chẳng việc gì phải khiêm tốn giả vờ. Nói thật là những người như chúng tôi không dễ gì tìm được chục người như một đâu.”
“Không còn nghi ngờ gì nữa.”
“Nghe tôi kể tiếp đây này. Ngay ngày hôm sau lễ cưới, tôi chuồn khỏi bữa tiệc giữa lúc hãy còn say mèm, lững thững đi khắp phố xá la lối: ‘Cái thằng khốn nạn Philka Marosof đâu rồi? Cứ để nó bén mảng đến gần tao xem nào, cái đồ chó má ấy!’ Tôi lùng sục khắp khu chợ gào thét như thế. Tôi say khướt đến mức chẳng đứng vững nổi trên đôi chân nữa.
Bọn họ đuổi theo tóm được tôi ngay gần nhà Vlassof. Phải tới ba người xúm vào mới lôi được tôi quay về nhà.
Thế là chẳng còn bàn tán chuyện gì khác khắp cả làng. Bọn con gái gặp nhau ngoài chợ xì xào: ‘Này, chúng mày nghe tin gì chưa—hóa ra con Akoulka vẫn còn trong trắng nguyên vẹn!’
Chẳng bao lâu sau, tôi chạm mặt Philka Marosof, và hắn oang oang trước mặt mọi người, cả mấy kẻ lạ mặt đến vùng này nữa: ‘Bán vợ đi rồi lấy tiền mà uống rượu. Thằng lính Jackka cưới vợ chỉ vì mục đích đó thôi; nó chẳng thèm ngủ với vợ lấy một đêm; thế mà kiếm đủ tiền nốc cho say mèm suốt ba năm liền.’
Tôi sấn sổ quát vào mặt hắn: ‘Đồ chó má!’
‘– Nhưng mà,’ hắn cười cợt, ‘mày đúng là một thằng đần! Mày có biết mình đang làm gì lúc cưới đâu—mày say khướt cơ mà. Mày thì biết cái quái gì mà nói?’”
Thế là tôi đùng đùng bỏ về nhà, hét toán lên với bọn họ: ‘Các người lừa tôi lúc say rượu để gả nó cho tôi.’
Mẹ con nhà Akoulka toan lao vào bám víu lấy tôi; nhưng tôi quát thét: ‘Mẹ chẳng quan tâm đến cái gì ngoài tiền nong cả. Lôi con Akoulka ra đây cho tao!’
Và tôi có nện cho nó một trận nhừ tử không cơ chứ! Tôi nói cho anh hay, tôi đánh nó liền tù tì hai tiếng đồng hồ, cho đến tận lúc chính tôi lăn quay ra sàn vì kiệt sức. Con bé nằm liệt giường suốt ba tuần liền không dậy nổi.
“Chuyện đó thì chắc như đinh đóng cột rồi,” Tchérévine điềm nhiên nhận xét; “nếu không đánh đập thì chúng nó ngoảnh mặt... Thế cậu có bắt quả tang nó tình tự với nhân tình không?”
“Không; nói thật là tôi chưa bao giờ bắt tận tay,” Chichkof ngập ngừng đáp, giọng nói có vẻ nặng nhọc; “nhưng tôi tổn thương lắm, tổn thương sâu sắc, vì ai nấy đều lôi tôi ra làm trò cười. Nguyên nhân của mọi chuyện chính là thằng Philka. ‘Vợ mày sinh ra là để cho thiên hạ ngắm nghía mà,’ hắn ta cứ khích bác thế.”
“Có bận hắn mời chúng tôi sang nhà chơi, rồi hắn lại giở trò. ‘Này chúng mày xem nó có người vợ ngoan hiền chưa kìa! Có dịu dàng, nết na, được dạy dỗ chu đáo, ân cần và đầy lòng trắc ẩn với thiên hạ không cơ chứ? Này anh bạn trẻ, anh quên cái tích bọn mình bôi hắc ín lên cửa nhà chúng nó rồi à?’ Lúc ấy tôi đang ngà ngà say, phê pha hết biết; thế là hắn chộp lấy mái tóc tôi quật ngã nhào xuống đất trước khi tôi kịp định thần. ‘Nào, đứng dậy—nhảy múa đi; mày chẳng phải chồng con Akoulka đấy ư? Tao sẽ giữ tóc cho mà múa; vui phết đấy.’ ‘Đồ chó má!’ tôi mắng hắn. ‘Tao sẽ dẫn mấy thằng bạn bợm nhậu đến nhà mày,’ hắn đe, ‘và tao sẽ tra tấn con Akoulka của mày ngay trước mắt cho đến khi tao chán thì thôi.’ Anh có tin nổi không? Suốt cả tháng trời tôi không dám bước chân ra khỏi nhà, vì sợ hắn mò đến tận nơi lôi vợ tôi ra bôi nhọ. Và tôi đã trút giận lên con bé trận đòn nhớ đời vì chuyện đó!”
“Đánh đập thì được tích sự gì? Cậu có thể trói tay một người đàn bà chứ sao bịt nổi miệng nó. Đâu phải cứ hễ tí là lôi ra thượng cẳng chân hạ cẳng tay mãi được. Đánh chúng nó một trận vừa phải thôi, rồi mắng mỏ cho bõ tức, đoạn lại dỗ dành yêu thương; đàn bà sinh ra là để thế mà.”
Chichkof im bặt vài phút.
“Tôi bị tổn thương nặng nề lắm,” hắn nói tiếp; “tôi lại giở thói cũ ra hành hạ nó hệt như trước. Tôi đánh nó từ sáng đến tối chẳng vì cái quái gì cả; chỉ vì nó ngồi không vừa mắt tôi; vì nó đi đứng không hợp ý tôi. Những lúc không thượng cẳng chân hạ cẳng tay với nó, thời gian cứ trôi nặng nề phát chán. Thỉnh thoảng nó ngồi thừ bên cửa sổ lặng lẽ khóc — đôi khi nhìn nó khóc tôi cũng thấy chạnh lòng, nhưng rồi tôi vẫn cứ quật nó như thường. Thỉnh thoảng mẹ vợ lại xông vào mắng nhiếc tôi: ‘Mày là đồ vô lại, quân ăn mày đầu đường xó chợ!’ ‘Câm mồm ngay không tao cho đăng quang bây giờ; chính các người lừa lúc tôi say rượu để ép cưới, các người lừa bịp tôi.’ Lão già Aukoudim thoạt đầu cũng muốn nhúng tay vào rộn chuyện. Lão bảo tôi một bận: ‘Nghe đây, mày chẳng phải nhân vật ghê gớm gì cho cam để mà không ai trị nổi mày đâu;’ nhưng lão chẳng hống hách được bao lâu. Marie Stépanovna thì trở nên ngọt nhạt như đường mía lùi. Có bữa bà ta đến chỗ tôi khóc sưng cả mắt rồi van xin: ‘Lòng dạ tôi đau như cắt rồi, Ivan Semionytch ạ; điều tôi sắp xin đây chẳng đáng là gì đối với anh, nhưng lại có ý nghĩa to lớn với tôi; hãy buông tha cho nó, để nó rời khỏi anh đi, bố Ivan nhé.’ Nói rồi bà ta quỵ xuống chân tôi. ‘Làm ơn nguôi giận đi! Bọn gian ác vu khống nó đấy; anh thừa biết rõ con bé hoàn toàn trong trắng lúc anh cưới nó cơ mà.’ Rồi bà ta lại sụp xuống chân tôi khóc lóc. Nhưng tôi thì cứng rắn như đá tảng. ‘Tôi không thèm nghe một lời nào sất; tôi thích làm gì thì làm, với bà hay với bất kỳ ai, vì tôi phát điên lên vì tất cả mấy chuyện này rồi. Còn thằng Philka Marosof ấy à, nó mới là người bạn thân thiết nhất đời tôi.’”
“Thế là hai cậu lại hùa nhau giở trò quậy phá như xưa à?”
“Không đời nào! Tên ấy chuồn mất dạng từ đời nào rồi; hắn tự sát bằng rượu chè chứ còn gì nữa. Hắn nướng sạch tiền bạc vào men chè, rồi đi đầu quân làm lính thế thân cho một dân ngụ cư trong thị trấn. Ở xứ chúng tôi, khi một gã quyết định làm lính thế thân cho kẻ khác, hắn trở thành ông chủ của ngôi nhà đó và tất cả mọi người ở đấy cho đến ngày hắn chính thức lên đường nhập ngũ. Hắn nhận khoản tiền thỏa thuận vào ngày đi, nhưng cho đến lúc đó hắn sống ngay tại nhà kẻ đã bỏ tiền ra mua mình, có khi ròng rã sáu tháng trời, và chẳng có tội ác tởm lợm nào trên đời mà bọn chúng không dám nhúng tay vào. Đủ sức làm cho người ta phải rước cả tượng thánh ra khỏi nhà ấy chứ. Ngay từ phút giây đồng ý làm lính thay cho cậu con trai trong nhà, hắn tự coi mình là vị ân nhân cứu mạng và sai khiến mọi người múa theo điệu nhạc của hắn, nếu không hắn sẽ hủy kèo.”
Thế là Philka Marosof tha hồ quậy phá long trời lở đất trong nhà người thị dân nọ. Hắn ngủ với con gái gia chủ, tóm râu người chủ nhà sau bữa trưa, làm bất cứ điều gì nảy ra trong đầu. Người ta phải đun nước tắm cho hắn mỗi ngày, và hơn thế nữa, còn phải xông hơi rượu mùi vào buồng tắm cho hắn hít; và hắn bắt phụ nữ phải dìu tận tay vào tận phòng tắm.[6]
Khi quay trở về nhà sau những trận cuồng hoan bên ngoài, hắn đứng khựng lại giữa đường và gào lên:
‘– Tao không thèm bước qua cửa chính đâu; giật sập hàng rào xuống!’
Và họ đành phải giật sập hàng rào thật, mặc dù ngay bên cạnh có cái cửa ra vào to đùng để đón hắn vào. Thế nhưng ngày tàn cũng đến, đó là ngày người ta bắt hắn đi nhập ngũ. Hôm ấy hắn đã kịp tỉnh rượu đôi chút. Đám đông tụ tập đông nghịt suốt dọc đường.
‘– Người ta đang giải đi kìa, Philka Marosof bị bắt đi rồi!’
Hắn cúi chào tứ phía, trái phải. Đúng lúc đó Akoulka đang đi từ vườn rau về. Vừa nhìn thấy con bé, Philka liền hét toán lên:
‘– Đứng lại!’ và hắn nhảy phắt khỏi cỗ xe ngựa, lao sầm xuống quỳ rạp dưới chân nó.
‘– Linh hồn tôi ơi, trái dâu tây ngọt ngào của tôi ơi, tôi yêu em ròng rã suốt hai năm trời. Giờ thì người ta đang áp giải tôi đi nhập ngũ với tiếng kèn trống tưng bừng. Hãy tha thứ cho tôi, người con gái lương thiện của người cha lương thiện, vì tôi chẳng qua chỉ là một thằng khốn nạn, và mọi cay đắng em phải gánh chịu đều do lỗi ở tôi cả.’”
Rồi hắn lại quỵ xuống lạy lục con bé lần thứ hai. Thoạt đầu Akoulka sợ hãi đến cực điểm; nhưng rồi nó cúi gập người chào hắn thật sâu, gần như gập đôi cả người.
‘– Tôi cũng xin tha thứ cho anh, chàng thanh niên tốt bụng; nhưng thực lòng tôi chẳng giận anh chút nào đâu.’
Lúc nó quay lưng bước vào nhà thì tôi đã bám sát gót chân.
‘– Mày vừa thì thầm cái quỷ gì với nó đấy, con đĩ cái kia?’
Các người có tin hay không tùy ý, nhưng nó nhìn thẳng vào mặt tôi bạo dạn hết chỗ nói, rồi thản nhiên đáp:
‘– Tôi yêu anh ấy hơn tất cả mọi người và mọi thứ trên cõi đời này.’
‘– Á à!’
Hôm ấy tôi không thèm thốt ra nửa lời. Mãi đến xế chiều tôi mới bảo nó: ‘Akoulka, giờ thì tao chuẩn bị tước đoạt mạng sống của mày đây.’ Cả đêm ấy tôi không chợp nổi mắt lấy một giây. Tôi bước vào căn buồng nhỏ thông sang phòng chúng tôi và uống kvas. Lúc rạng sáng, tôi lại bước vào nhà. ‘Akoulka, chuẩn bị ra đồng thôi.’ Tôi đã sắp xếp lịch từ trước; vợ tôi thừa biết chuyện đó.
‘– Anh nói phải đấy,’ nó đáp. ‘Đã đến lúc bắt đầu mùa gặt rồi. Em nghe nói người làm thuê của nhà mình bị ốm chẳng làm được tích sự gì.’
Tôi đánh xe ra mà không nói nửa lời. Càng đi ra khỏi thị trấn càng gặp khu rừng dài mười lăm verst. Cuối rừng chính là cánh đồng của chúng tôi. Khi đi được khoảng ba verst xuyên qua khu rừng, tôi dừng ngựa lại.
‘– Nào, xuống xe đi Akoulka, ngày tàn của mày đến rồi đấy.’
Nó nhìn tôi vẻ kinh hoàng tột độ, lững thững bước xuống xe chẳng thốt một lời.
‘– Mày hành hạ tao đủ lắm rồi. Cầu nguyện đi thôi.’
Tôi chồm tới túm lấy mái tóc nó—mái tóc dài và dày dặn—tôi quấn chặt những lọn tóc quanh cánh tay mình. Tôi kẹp chặt người nó giữa hai đầu gối; rút dao ra; ngửa đầu nó ra phía sau, rồi cứa cổ. Con bé thét lên; máu phun xối xả. Bấy giờ tôi mới vứt con dao đi. Tôi ôm chầm lấy nó bằng tất cả sức lực. Tôi đặt nó nằm xuống đất và ôm ghì lấy cái xác, gào thét rống lên hết cỡ. Nó thét; tôi tru; nó giãy giụa hết hơi. Máu—máu của nó—bắn tóe lên mặt, lên tay tôi. Sức mạnh ấy lớn hơn cả tôi—lớn hơn nhiều. Rồi tôi đâm hoảng sợ. Tôi bỏ mặc nó—bỏ cả ngựa và cắm cổ chạy; chạy thục mạng về nhà.
Tôi lẻn vào bằng cửa sau, trốn biệt vào căn nhà tắm cũ rệu rã đã bỏ hoang từ lâu. Tôi chui xuống gầm băng ghế, cứ nấp lỳ ở đó mãi cho đến tận nửa đêm về sáng.”
“Thế còn Akoulka?”
“Nó lết dậy để quay về nhà; người ta tìm thấy nó sau đó, cách chỗ ấy một trăm bước chân.”
“Thế ra cậu chưa kết liễu đời nó ư?”
“Chưa.” Chichkof ngừng bặt một lát.
“Ừ,” Tchérévine chậm rãi nói, “có một động mạch đấy; nếu cậu không cắt đứt nó ngay từ nhát đầu tiên thì nạn nhân sẽ còn giãy giụa chán; máu có tuôn xối xả đến đâu đi nữa thì họ cũng chưa chết ngay được đâu.”
“Nhưng đằng nào thì nó cũng chết hẳn rồi còn gì. Người ta tìm thấy xác nó vào buổi tối, khi người đã lạnh ngắt. Họ báo cảnh sát, rồi lùng sục tóm cổ tôi. Họ tóm được tôi vào giữa đêm trong nhà tắm cũ.
Và cơ sự là thế đấy. Tôi đã ở đây tròn bốn năm nay rồi,” hắn nói thêm sau một khoảng lặng.
“Đấy, nếu cậu không đánh đập chúng thì đừng hồng uốn nắn nổi,” Tchérévine triết lý, lôi hộp thuốc hít ra lần nữa. Lão ta chậm rãi hít từng nhúm nhỏ, cách nhau những khoảng dừng lâu lắc. “Dẫu thế đi chăng nữa, anh bạn trẻ ạ, cậu vẫn xử sự ngu ngốc lắm. Chứ như tôi này—tôi từng bắt quả tang vợ mình tình tự với nhân tình. Tôi lôi conả vào nhà kho, rồi gập đôi sợi dây thừng lại và chất vấn: ‘Mày đã thề nguyền chung thủy với ai?—thề nguyền trước chúa trong nhà thờ với ai hả? Khai mau?’”
Và thế là tôi dùng sợi dây thừng quất cho nó—quất liền ròng rã suốt một tiếng rưỡi đồng hồ; cho đến tận lúc conả kiệt sức hoàn toàn, van xin nghẹn ngào:
‘– Em nguyện rửa chân cho anh rồi uống nước giặt chân ấy luôn cũng được.’”
“Tên cô ta là Crodotia.”