Một lúc lâu chẳng ai lên tiếng. Việc gom góp lại trong đầu mọi tai ương mà chúng tôi tự chuốc lấy dường như vượt quá sức chịu đựng của trí óc tôi.
— Bọn chúng tóm được chúng ta rồi, cuối cùng tôi cũng thốt lên.
— Tại cái đám nấm ấy.
— Thì... nếu tôi không ăn nó thì chúng ta đã ngất xỉu và chết đói rồi còn gì.
— Biết đâu chúng ta đã tìm thấy quả cầu.
Sự kiên trì đến bướng bỉnh của hắn làm tôi nổi giận, và tôi lẩm bẩm chửi thề. Một lúc sau, chúng tôi trong im lặng căm ghét lẫn nhau. Tôi lấy những ngón tay gõ nhịp xuống sàn nhà giữa hai đầu gối, và nghiến các mắt xích va vào nhau ken két. Chẳng mấy chốc, tôi lại buộc phải lên tiếng.
— Anh tính sao về chuyện này đây? — Tôi hỏi một cách nhún nhường.
— Bọn chúng là sinh vật có lý trí — chúng biết chế tạo và làm mọi việc. Mấy ánh đèn mà chúng ta thấy lúc nãy...
Hắn khựng lại. Rõ ràng là hắn chẳng tài nào hiểu nổi.
Khi hắn nói tiếp, đó là một lời thú nhận: — Dù sao đi nữa, bọn chúng còn mang hình hài con người hơn cả những gì chúng ta dám kỳ vọng. Tôi cho là...
Hắn lại ngập ngừng đến phát bực.
— Sao hả?
— Tôi cho rằng, dù ở bất cứ đâu — trên bất kỳ hành tinh nào có động vật thông minh — thì nó cũng sẽ mang hộp sọ hướng lên trên, có bàn tay và đi bằng hai chân.
Lát sau, hắn lại chuyển sang một hướng khác.
— Chúng ta đang ở khá sâu bên trong rồi, — hắn nói. — Ý tôi là... có lẽ khoảng vài nghìn bộ hoặc hơn thế.
— Sao lại thế?
— Trời mát hơn. Và giọng nói của chúng ta vang hơn hẳn. Cái vẻ mờ ảo lúc trước... đã biến mất hoàn toàn. Cả cảm giác trong tai và cổ họng nữa.
Lúc nãy tôi chưa để ý điều đó, nhưng giờ thì có.
— Không khí đặc hơn. Chắc chắn chúng ta đang ở một độ sâu nào đó — thậm chí có thể là một dặm — bên trong mặt trăng.
— Chúng ta chưa bao giờ nghĩ đến một thế giới nằm bên trong mặt trăng.
— Chưa từng.
— Làm sao mà nghĩ đến được chứ?
— Lẽ ra chúng ta đã có thể nghĩ tới. Chỉ là con người ta hay bị mắc kẹt trong những thói quen suy nghĩ mà thôi.
Hắn trầm ngâm một lúc.
— Giờ thì, — hắn nói, — mọi chuyện trông thật hiển nhiên.
— Dĩ nhiên rồi! Mặt trăng chắc chắn rỗng ruột ở bên trong, có bầu khí quyển riêng, và ở trung tâm của những hang động ấy là một biển cả.
Người ta thừa biết rằng mặt trăng có trọng lực riêng nhỏ hơn Trái Đất, người ta biết rằng bên ngoài nó có rất ít không khí hay nước, và người ta cũng biết nó là hành tinh chị em với Trái Đất, thế nên thật khó hiểu nếu thành phần cấu tạo của nó lại khác biệt. Suy luận cho rằng nó rỗng ruột là điều rõ như ban ngày. Thế mà chẳng ai chịu nhìn nhận đó là một sự thật. Tất nhiên là trừ Kepler...
Giờ đây, giọng điệu của hắn mang sự hào hứng của một kẻ vừa phát hiện ra một chuỗi suy luận khúc chiết.
— Đúng vậy, — hắn nói, — suy cho cùng thì Kepler với những lập luận về người dân dưới lòng mặt trăng của ông ấy đã đúng.
— Giá mà anh chịu khó tìm hiểu điều đó trước khi chúng ta lên đường, — tôi nói.
Hắn không đáp, cứ lẩm bẩm vo ve một mình khi đang mải theo đuổi dòng suy nghĩ. Cơn giận của tôi bắt đầu bốc lên.
— Thế anh nghĩ chuyện gì đã xảy ra với quả cầu rồi? — Tôi hỏi.
— Mất tích rồi, — hắn đáp, giọng điệu của một kẻ đang trả lời một câu hỏi chẳng có gì thú vị.
— Giữa đám thực vật đó á?
— Trừ khi bọn chúng tìm thấy nó.
— Rồi sao nữa?
— Sao tôi biết được?
— Cavor, — tôi nói, với một vẻ cay đắng pha lẫn sự cuồng loạn, — mọi chuyện đang tiến triển rất tốt đẹp cho Công ty của tôi đấy...
Hắn chẳng thèm đáp lại.
— Chúa tôi! — Tôi thốt lên. — Thử nghĩ xem chúng ta đã tốn biết bao công sức để chui đầu vào cái xó xỉnh này! Chúng ta đến đây làm gì? Chúng ta theo đuổi cái gì? Mặt trăng có ý nghĩa gì với chúng ta hay chúng ta có ý nghĩa gì với mặt trăng? Chúng ta đòi hỏi quá nhiều, cố gắng quá mức. Lẽ ra chúng ta nên bắt đầu từ những thứ nhỏ nhặt trước. Chính anh là kẻ đề xuất lên mặt trăng! Mấy cái mành lò xo bằng chất Cavorite ấy chứ! Tôi chắc chắn chúng ta có thể ứng dụng chúng cho các mục đích trên Trái Đất. Chắc chắn là được! Anh có thực sự hiểu điều tôi đề xuất không? Một cỗ xi-lanh bằng thép...
— Nhảm nhí! — Cavor gạt đi.
Chúng tôi ngừng trò chuyện.
Một lúc lâu, Cavor cứ lẩm bẩm độc thoại ngắt quãng chẳng cần tôi hùa theo.
— Nếu bọn chúng tìm thấy nó, — hắn bắt đầu, — nếu bọn chúng tìm thấy nó... chúng sẽ làm gì với nó nhỉ? Chà, đó là một câu hỏi. Biết đâu đó chính là vấn đề then chốt. Dù sao thì chúng cũng chẳng hiểu nó đâu. Nếu bọn chúng hiểu được loại công nghệ đó thì đã đến Trái Đất từ lâu rồi. Phải thế không? Sao chúng lại không đến chứ? Nhưng thế nào chúng cũng sẽ cử thứ gì đó tới — chúng không thể nào bỏ qua một khả năng hấp dẫn nhường ấy. Không! Nhưng chúng sẽ nghiên cứu nó. Rõ ràng chúng là loài thông minh và tò mò. Chúng sẽ kiểm tra nó — chui vào bên trong — táy máy mấy cái núm vặn. Vút!... Điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ bị kẹt lại mặt trăng cho đến hết phần đời còn lại. Những sinh vật kỳ lạ, tri thức kỳ lạ...
— Còn về tri thức kỳ lạ ấy hả... — tôi nói, và ngôn từ dường như bất lực trước cảm xúc lúc đó.
— Này Bedford, — Cavor nói, — anh tham gia chuyến thám hiểm này hoàn toàn theo ý muốn tự nguyện của mình.
— Anh đã nói với tôi rằng: 'Cứ coi như đi dò khoáng sản đi'.
— Đi dò khoáng sản thì lúc nào chẳng có rủi ro.
— Nhất là khi anh làm việc đó tay không và chẳng thèm tính toán trước mọi bề.
— Tôi đã quá bị cuốn hút bởi quả cầu. Nó lao tới và cuốn phăng chúng ta đi.
— Ý anh là cuốn phăng tôi ấy chứ.
— Nó lao vào tôi cũng chẳng kém. Khi tôi cặm cụi nghiên cứu vật lý phân tử, làm sao tôi biết được công việc đó lại đưa tôi đến đây — giữa bao nhiêu chốn khác?
— Chính cái thứ khoa học quái quỷ này, — tôi thét lên. — Nó đúng là đồ ma quỷ. Mấy vị tu sĩ và những kẻ săn lùng dị giáo thời trung cổ đã đúng còn những người hiện đại thì sai bét nhè. Anh lần mò với nó — và nó ban cho anh những món quà. Để rồi ngay khi anh vừa nhận lấy, nó liền đập nát anh ra thành từng mảnh theo những cách không sao ngờ tới. Những đam mê cũ và vũ khí mới — lúc thì nó làm lật nhào tôn giáo của anh, lúc thì đảo lộn các phạm trù xã hội của anh, để rồi cuối cùng cuốn phăng anh đến chốn hoang tàn và khốn khổ!
— Dù sao đi nữa, bây giờ anh có cãi cọ với tôi cũng chẳng ích gì. Những sinh vật này — mấy kẻ Selenite hay bất cứ tên gọi nào mà chúng ta muốn gán cho chúng — đã trói chặt chúng ta từ tay đến chân rồi. Dù anh có đón nhận nó với tâm trạng nào đi chăng nữa, thì anh cũng vẫn phải đối mặt với nó thôi... Phía trước chúng ta là những trải nghiệm đòi hỏi tất cả sự bình tĩnh chúng ta vốn có.
Hắn dừng lại như thể đang chờ đợi sự đồng tình từ tôi. Nhưng tôi vẫn ngồi ì ra đó hậm hực. — Mặc kệ cái thứ khoa học của anh đi! — Tôi nói.
— Vấn đề là sự giao tiếp. Tôi e rằng các cử chỉ sẽ khác biệt. Chẳng hạn như việc chỉ trỏ. Chẳng có loài sinh vật nào ngoài con người và loài khỉ biết chỉ trỏ cả.
Điều đó quá sai lầm đến mức tôi phải phản bác ngay. — Gần như mọi loài động vật, — tôi hét lên, — đều dùng mắt hoặc mũi để ra hiệu.
Cavor trầm ngâm suy nghĩ về điều đó. — Đúng vậy, — cuối cùng hắn nói, — và chúng ta thì không. Có những sự khác biệt lớn lao như thế... quá nhiều khác biệt!
— Người ta có thể... Nhưng làm sao tôi biết được chứ? Vẫn có ngôn ngữ cơ mà. Những âm thanh chúng phát ra, giống như tiếng sáo thổi và tiếng chim hót. Tôi không hiểu chúng ta làm sao bắt chước được thứ đó. Liệu đó có phải là tiếng nói của chúng không? Rằng chúng có thể có những giác quan khác, những phương thức giao tiếp khác. Dĩ nhiên chúng là những bộ óc và chúng ta cũng là những bộ óc; thế nào cũng có điểm chung. Ai mà biết được liệu chúng ta có thể đạt đến sự thấu hiểu hay không?
— Bọn chúng ở bên ngoài chúng ta cơ mà, — tôi nói. — Bọn chúng khác biệt với chúng ta hơn cả những loài động vật kỳ lạ nhất trên Trái Đất. Chúng được nặn ra từ một thứ đất sét khác. Nói mấy chuyện này thì có ích gì chứ?
Cavor suy nghĩ. — Tôi không nghĩ vậy. Nơi nào có trí tuệ thì nơi đó sẽ có những điểm tương đồng — ngay cả khi chúng tiến hóa trên các hành tinh khác nhau. Tất nhiên nếu đó là vấn đề bản năng, nếu chúng ta hay chúng chẳng khác gì loài vật...
— Ừ thì, thế chúng có khác gì không? Trông chúng giống loài kiến đứng bằng chân sau hơn là con người, và từ trước đến nay đã có ai thấu hiểu được loài kiến bao giờ chưa?
— Nhưng những cỗ máy và trang phục này thì sao chứ! Không, tôi không đồng tình với anh, Bedford. Khoảng cách đó không quá lớn...
— Nó là không thể vượt qua.
— Sự tương đồng phải bắc nhịp cầu vượt qua nó chứ. Tôi nhớ có lần từng đọc một bài tiểu luận của cố Giáo sư Galton bàn về khả năng giao tiếp giữa các hành tinh. Đáng tiếc là vào thời điểm đó, chuyện ấy có vẻ chẳng mang lại lợi ích thiết thực nào cho tôi, và tôi e rằng mình đã không dành cho nó sự chú ý đáng ra phải có — để rồi rơi vào hoàn cảnh thế này đây. Tuy nhiên... Giờ thì, để tôi nhớ lại xem nào!
Ý tưởng của ông ấy là bắt đầu từ những chân lý phổ quát làm nền tảng cho mọi sự tồn tại có tri thức có thể tưởng tượng được, và từ đó thiết lập một cơ sở chung. Trước hết là các nguyên tắc lớn của hình học. Ông ấy đề xuất lấy một định đề hàng đầu của Euclid, và chứng minh bằng hình dựng rằng tri thức đó chúng ta cũng biết, chẳng hạn như chứng minh rằng các góc ở đáy của một tam giác cân thì bằng nhau, và nếu kéo dài hai cạnh bằng nhau thì các góc ở phía bên kia của đáy cũng bằng nhau, hoặc bình phương cạnh huyền của một tam giác vuông thì bằng tổng bình phương của hai cạnh góc vuông còn lại. Bằng cách chứng minh sự hiểu biết của chúng ta về những điều này, chúng ta sẽ chứng tỏ mình sở hữu một trí tuệ hợp lý... Giờ thì, giả sử tôi... tôi có thể vẽ hình hình học ấy bằng một ngón tay ướt, hoặc thậm chí vạch nó vào không trung...
Hắn chìm vào im lặng. Tôi ngồi ngẫm nghĩ những lời hắn nói. Trong chốc lát, niềm hy vọng mong manh về sự giao tiếp và thấu hiểu với những sinh vật kỳ quái này đã giữ chân tôi lại. Rồi sự tuyệt vọng đầy giận dữ vốn là một phần của sự kiệt quệ và khốn khổ thể xác lại trỗi dậy nắm quyền chi phối. Tôi bỗng nhận ra với một vẻ sống động lạ lùng về sự ngớ ngẩn tột cùng trong mọi việc mình từng làm. — Đồ ngu! — Tôi nói; — ồ, đồ ngu, đúng là đồ ngu không thể cứu chữa... Dường như tôi sinh ra chỉ để đi làm mấy chuyện lố bịch. Sao chúng ta lại rời khỏi quả cầu cơ chứ?... Cứ nhảy nhót khắp nơi để tìm kiếm bằng sáng chế và nhượng quyền khai thác trong các miệng hố mặt trăng!... Giá như chúng ta có đủ khôn ngoan để buộc một chiếc khăn tay vào gậy nhằm đánh dấu nơi chúng ta đã bỏ lại quả cầu!
Tôi gục xuống, giận đến sôi máu.
— Rõ ràng là, — Cavor trầm ngâm, — bọn chúng có trí tuệ. Người ta có thể suy đoán một số điều. Vì chúng không giết chúng ta ngay lập tức, hẳn chúng phải có khái niệm về lòng thương xót. Lòng thương xót! ít nhất là có sự kiềm chế. Biết đâu là sự giao lưu. Chúng có thể gặp chúng ta. Và căn phòng này cùng những cái liếc nhìn mà chúng ta thoáng thấy về kẻ canh giữ nó. Cả mấy chiếc cùm này nữa! Trình độ trí tuệ cao đấy chứ...
— Thề có Chúa, — tôi kêu lên, — giá mà tôi chịu suy nghĩ dù chỉ hai lần! Cứ đâm đầu từ cú ngã này đến cú ngã khác. Hết lần liều lĩnh này đến lần liều lĩnh khác. Tất cả là vì tôi đã quá tin tưởng anh! Sao tôi không bám lấy vở kịch của mình cơ chứ? Đó mới là thứ vừa sức với tôi. Đó là thế giới của tôi và cuộc đời tôi sinh ra để dành cho nó. Lẽ ra tôi đã viết xong vở kịch đó rồi. Tôi chắc chắn... đó là một vở kịch hay. Đề cương tôi đã phác thảo gần như hoàn chỉnh. Thế rồi... Thử tưởng tượng mà xem! nhảy vọt lên mặt trăng! Nói thực tế là — tôi đã vứt bỏ cả cuộc đời mình rồi! Mụ già ở quán trọ gần Canterbury còn khôn ngoan chán.
Tôi ngẩng đầu lên, và khựng lại ngay giữa câu. Bóng tối lại một lần nữa nhường chỗ cho thứ ánh sáng xanh ngắt ấy. Cánh cửa đang mở ra, và một vài kẻ Selenite bước vào phòng mà không phát ra một tiếng động nào. Tôi bất động hoàn toàn, trân trân nhìn vào những khuôn mặt kỳ dị của chúng.
Rồi đột nhiên cảm giác ghê sợ đầy kỳ lạ ấy chuyển thành sự tò mò. Tôi nhận ra những kẻ đi đầu và đi thứ hai đang bưng các cái bát. Ít nhất có một nhu cầu nguyên thủy mà trí óc chúng ta có thể thấu hiểu nhau. Chúng là những cái bát làm bằng một kim loại trông tối màu trong thứ ánh sáng xanh đó; và mỗi chiếc chứa đầy những mảnh màu trắng ngà. Mọi cơn đau đớn và sự khốn khổ mịt mờ đang đè nặng lên tôi bỗng chốc ùa về và hóa thành cơn đói cồn cào. Tôi nhìn chằm chằm vào những cái bát đó với ánh mắt thèm thuồng như loài sói, và mặc dù sau này hình ảnh đó còn ám ảnh tôi trong những giấc ngủ, nhưng vào thời điểm ấy, việc phần đầu cánh tay đang hạ thấp chiếc bát xuống trước mặt tôi không phải là bàn tay, mà là một dạng thùy mềm kèm ngón cái giống như chóp vòi voi, lại trở thành một chuyện chẳng có gì to tát. Món ăn trong bát có kết cấu xốp và màu nâu trắng — trông giống như từng cục bánh xốp mềm lạnh ngắt, và thoảng mùi nấm nhẹ. Nhìn từ cái xác bị xẻ một phần của một con bê mặt trăng mà chúng tôi nhìn thấy ngay sau đó, tôi nghiêng về giả thiết rằng đó chính là thịt của loài bê mặt trăng.
Tay tôi bị cùm chặt đến mức tôi chỉ có thể rướn người tới gần cái bát một cách vô cùng khó khăn; nhưng khi thấy nỗ lực của tôi, hai tên trong số chúng liền khéo léo tháo bớt một vòng xích quấn quanh cổ tay tôi. Những bàn tay xúc tu của chúng mềm mại và lạnh ngắt chạm vào da thịt tôi. Tôi lập tức bốc ngay một miếng thức ăn nhét đầy miệng. Nó có độ mềm xốp tương tự như mọi cấu trúc hữu cơ dường như tồn tại trên mặt trăng; vị của nó hơi giống bánh quế mỏng hoặc bánh trứng đường ẩm, nhưng hoàn toàn không có chút gì khó chịu. Tôi ăn thêm hai miếng nữa. — Ta muốn... đồ ăn! — Tôi thốt lên, vừa xé thêm một miếng to hơn...
Một lúc lâu, chúng tôi cứ thế cắm cổ ăn mà chẳng màng tới thể diện gì nữa. Chúng tôi ăn và chẳng mấy chốc lại uống như những kẻ lang thang ở các bếp ăn từ thiện. Chưa bao giờ trước đây hay sau này tôi lại đói đến mức cồn cào như thế, và nếu không vì chính bản thân đã trải qua kinh nghiệm này, tôi sẽ chẳng bao giờ tin được rằng, ở khoảng cách một phần tư triệu dặm rời xa thế giới quen thuộc, trong tâm trạng hoang mang tột cùng của linh hồn, bị bao quanh, theo dõi và chạm vào bởi những sinh vật kỳ dị và phi nhân tính hơn cả những sản phẩm tồi tệ nhất của cơn ác mộng, tôi lại có thể ăn uống một cách quên sầu quên thê đến thế. Bọn chúng đứng xung quanh quan sát chúng tôi, thỉnh thoảng lại phát ra những tiếng kêu ríu rít khẽ khàng và lắt léo mà tôi đoán là dùng để thay thế cho lời nói. Thậm chí tôi còn chẳng hề rùng mình trước cái chạm của chúng. Và khi sự cuồng nhiệt ban đầu của cơn đói dịu xuống, tôi nhận ra rằng Cavor cũng đang ăn uống với một vẻ buông thả không chút ngượng ngùng y như tôi.
