Thông điệp áp chót mô tả, với những chi tiết đôi khi rất công phu, cuộc gặp gỡ giữa Cavor và Đại Nguyệt đế, đấng cai trị hay chủ nhân của mặt trăng. Cavor dường như đã truyền đi phần lớn nội dung mà không gặp phải sự can thiệp nào, nhưng lại bị ngắt quãng ở phần cuối. Thông điệp thứ hai đến sau khoảng thời gian một tuần.

Thông điệp đầu tiên bắt đầu: “Cuối cùng tôi cũng có thể tiếp tục điều này—” rồi sau đó mờ đi một đoạn, và một lúc sau tiếp tục ở giữa câu.

Những từ còn thiếu của câu tiếp theo có lẽ là “đám đông.” Tiếp theo là một câu rất rõ ràng: “trở nên đông đúc hơn bao giờ hết khi chúng tôi tiến lại gần cung điện của Đại Nguyệt đế—nếu tôi có thể gọi một chuỗi các hang động là cung điện. Khắp nơi những gương mặt dán chặt vào tôi—những cái há miệng và mặt nạ trống rỗng, vỏ bọc chitin, đôi mắt nhìn chằm chằm qua những bộ phận khứu giác khổng lồ, đôi mắt nằm dưới những tấm trán quái dị; và đám sinh vật nhỏ hơn chen lấn, kêu chíp chíp, cùng những gương mặt có hình mũ giáp ngự trên những chiếc cổ dài uốn lượn, ngoằn ngoèo xuất hiện, vươn cổ nhìn qua vai và dưới nách. Duy trì một khoảng trống an toàn quanh tôi là một đội vệ binh lực lưỡng, đầu dẹt, những kẻ đã gia nhập cùng chúng tôi khi chúng tôi rời khỏi chiếc thuyền đã chở chúng tôi dọc theo các kênh của Biển Trung tâm. Người nghệ sĩ có đôi mắt sắc bén với bộ não nhỏ bé cũng đi theo chúng tôi, và một bó dày những con côn trùng mang vác gầy gò đang lắc lư, chật vật dưới vô số tiện nghi được coi là thiết yếu cho thân phận của tôi. Tôi được khiêng trên một chiếc cáng trong chặng cuối của cuộc hành trình. Chiếc cáng này làm bằng một thứ kim loại rất dễ uốn trông có vẻ tối màu đối với tôi, đan xen và dệt vào nhau, với các thanh kim loại nhạt màu hơn, và xung quanh tôi khi tôi tiến bước là một đoàn rước dài và phức tạp tụ họp lại.

“Phía trước, theo phong cách của các sứ giả, là bốn sinh vật có đầu hình chiếc kèn đang phát ra những tiếng kêu inh ỏi đến điếc tai; và rồi đến những kẻ chỉ đường lùn xum, di chuyển kiên quyết đi trước và đi sau, và hai bên là một bầu trời đầy những cái đầu uyên bác, một thứ bách khoa toàn thư sống, mà theo Phi-oo giải thích, sẽ đứng hầu quanh Đại Nguyệt đế nhằm mục đích tra cứu. (Không có điều gì trong khoa học mặt trăng, không có quan điểm hay phương pháp tư duy nào mà những sinh vật tuyệt vời này không chứa đựng trong đầu!) Tiếp theo là lính canh và phu khuân vác, rồi đến bộ phận não run rẩy của Phi-oo cũng được khiêng trên cáng. Sau đó là Tsi-puff trên một chiếc cáng kém quan trọng hơn một chút; rồi đến tôi trên một chiếc cáng trang nhã hơn bất kỳ chiếc nào khác, và được vây quanh bởi những kẻ hầu bàn và thức uống của tôi. Những người thổi kèn khác nối tiếp phía sau, xé rách màng nhĩ bằng những tiếng la hét kịch liệt, và rồi một vài bộ não lớn, ta có thể gọi họ là những phóng viên đặc biệt, hoặc những nhà biên sử, được giao nhiệm vụ quan sát và ghi nhớ từng chi tiết của cuộc phỏng vấn mang tính bước ngoặt này. Một đoàn người hầu, mang theo và kéo lê những lá cờ cùng những khối nấm tỏa hương thơm và những biểu tượng kỳ lạ, khuất dần trong bóng tối phía sau. Con đường được xếp hàng bởi những người dẫn đường và sĩ quan trong những bộ giáp lấp lánh như thép, và vượt ra ngoài hàng ngũ của họ, tận sâu trong tầm mắt tôi có thể xé rách màn đêm, là những cái đầu của đám đông khổng lồ đó.

“Tôi phải thừa nhận rằng tôi vẫn chưa quen với vẻ ngoài kỳ dị của người Selenite, và việc thấy mình giống như đang trôi dạt trên biển cả mênh mông của thế giới côn trùng kích động này thực sự chẳng lấy gì làm dễ chịu. Chỉ trong khoảnh khắc, tôi có cảm giác rất giống với những gì tôi tưởng tượng khi mọi người nhắc đến ‘nỗi kinh hoàng.’ Cảm giác ấy từng đến với tôi trước đây trong những hang động mặt trăng này, khi có lúc tôi thấy mình không tấc sắt trong tay và không có ai bảo vệ sau lưng giữa một bầy người Selenite như thế, nhưng chưa bao giờ rõ ràng đến thế. Dĩ nhiên, đó là một cảm giác hoàn toàn vô lý mà người ta có thể có, và tôi hy vọng sẽ dần dần kìm nén được nó. Nhưng chỉ trong chốc lát, khi tôi lao vào giữa đám đông hỗn độn khổng lồ ấy, tôi chỉ có thể bám chặt lấy chiếc cáng và huy động mọi nghị lực của mình mới tránh được việc phát ra tiếng kêu la hay biểu hiện tương tự nào đó. Nó kéo dài có lẽ tầm ba phút; rồi tôi đã lấy lại được bình tĩnh.

“Chúng tôi leo lên một lối đi xoắn ốc theo chiều thẳng đứng trong một khoảng thời gian, rồi đi qua một loạt các đại sảnh khổng lồ với mái vòm được trang trí vô cùng công phu. Lối đi dẫn đến chỗ Đại Nguyệt đế chắc chắn được thiết kế để tạo cho người ta một ấn tượng sống động về sự vĩ đại của ngài. Mỗi hang động bước vào dường như càng lớn hơn và có vòm cong táo bạo hơn hang trước. Hiệu ứng về kích thước tăng dần này càng được làm nổi bật bởi một lớp sương mù mỏng manh màu xanh lân quang nhạt, càng tiến vào càng dày đặc, làm cho ngay cả những hình thù ở gần cũng mất đi vẻ rõ ràng. Tôi có cái cảm giác như đang liên tục tiến về một thứ gì đó lớn lao hơn, mờ ảo hơn và ít mang tính vật chất hơn.

“Tôi phải thú nhận rằng tất cả sự đông đúc này khiến tôi cảm thấy vô cùng tồi tàn và kém cỏi. Tôi chưa cạo râu và đầu tóc bù xù; tôi không mang theo dao cạo; miệng tôi mọc một bộ râu thô ráp. Trên Trái Đất, tôi luôn có xu hướng coi thường việc chăm chút bề ngoài ngoài việc giữ gìn vệ sinh cá nhân cho đàng hoàng; nhưng trong hoàn cảnh đặc biệt mà tôi đang rơi vào, khi đại diện cho hành tinh và giống loài của mình, và phụ thuộc rất lớn vào sức hấp dẫn từ diện mạo của bản thân để có được một sự đón tiếp thích đáng, tôi sẵn sàng đánh đổi rất nhiều thứ để có được một bộ dạng nghệ thuật và trang nghiêm hơn chút ít so với lớp vỏ bọc mà tôi đang mặc. Tôi đã từng vô tư đến mức tin rằng mặt trăng không có người ở nên đã bỏ qua hoàn toàn những sự chuẩn bị đó. Kết quả là tôi mặc một chiếc áo khoác bằng vải nỉ, quần lửng đi cộc, và tất đánh golf, lem luốc đủ loại vết bẩn mà mặt trăng bày ra, đi dép lê (chiếc bên trái đã mất gót), và quấn một chiếc chăn mà tôi khoét một lỗ để chui đầu qua. (Thực ra, những bộ quần áo này tôi vẫn đang mặc.) Những chiếc lông cứng sắc nhọn chẳng hề giúp ích gì cho các đường nét trên khuôn mặt tôi, và có một vết rách chưa vá ở đầu gối quần lửng hiện lên rất rõ khi tôi ngồi xổm trên cáng; chiếc tất bên phải của tôi cũng cứ có xu hướng tuột xuống mắt cá chân. Tôi hoàn toàn nhận thức được sự bất công mà vẻ ngoài của mình gây ra cho nhân loại, và nếu bằng bất kỳ cách nào tôi có thể tự chế ra một thứ gì đó hơi khác thường và oai vệ một chút thì tôi đã làm rồi. Nhưng tôi chẳng nghĩ ra được gì. Tôi đành xoay xở với chiếc chăn của mình—gấp nó lại theo kiểu áo toga của người La Mã, và phần còn lại thì tôi ngồi thẳng lưng nhất có thể trong giới hạn lắc lư của chiếc chiếc cáng.

“Hãy tưởng tượng hội trường lớn nhất mà bạn từng đặt chân tới, được chiếu sáng mờ ảo bằng ánh sáng xanh lam và bị che khuất bởi lớp sương mù màu xanh xám, đang cuồn cuộn những sinh vật bằng kim loại hoặc xám nhợt với sự đa dạng điên rồ như tôi đã hé lộ. Hãy tưởng tượng hội trường này kết thúc bằng một vòm cửa mở thông sang một hội trường còn lớn hơn nữa, và vượt qua đó lại là một hội trường khác lớn hơn nữa, cứ thế tiếp diễn. Ở cuối khung cảnh xa xăm, ẩn hiện mờ ảo, một dãy bậc thang, giống như bậc thang của nhà thờ Ara Coeli ở Rome, dẫn ngược lên khuất tầm mắt. Những bậc thang ấy dường như càng cao hơn khi người ta tiến lại gần chân của chúng. Nhưng cuối cùng tôi cũng bước dưới một vòm cổng khổng lồ và chiêm ngưỡng đỉnh của những bậc thang đó, và trên đó là Đại Nguyệt đế đang ngự trị trên ngai vàng.

“Ngài ngồi trong một khung cảnh tương đối rực rỡ ánh sáng xanh ngút ngàn. Điều này, cùng với bóng tối xung quanh, tạo cho ngài hiệu ứng như đang lơ lửng trong một khoảng không gian đen-xanh. Thoạt đầu ngài trông giống như một đám mây nhỏ tự phát sáng, đang trầm ngâm trên ngai vàng ảm đạm của mình; hộp sọ chứa bộ não của ngài hẳn phải rộng tới vài thước. Vì một lý do nào đó mà tôi không tài nào dò ra được, một loạt đèn pha màu xanh lam tỏa ra từ phía sau ngai vàng mà ngài ngồi, và bao bọc ngay xung quanh ngài là một vầng hào quang. Xung quanh ngài, nhỏ bé và mờ ảo trong ánh sáng rực rỡ này, là một số người hầu cận nâng đỡ và hỗ trợ ngài, còn đứng che khuất trong một bán nguyệt khổng lồ bên dưới ngài là những cấp dưới có trí tuệ của ngài, những người ghi nhớ, những người tính toán, những người tìm kiếm và những người hầu, cùng tất cả những côn trùng kiệt xuất của triều đình mặt trăng. Thấp hơn nữa là những người dẫn đường và sứ giả, rồi trải dài xuống những bậc thang vô tận của ngai vàng là lính quan, và ở phần chân đế, khổng lồ, đa dạng, mờ ảo, cuối cùng tan biến vào màn đêm đen tuyền, là một đám đông mênh mông đang lúc lắc của các quan chức cấp thấp trên mặt trăng. Bàn chân của họ tạo ra tiếng xào xạc cạo liên tục trên sàn đá, khi các chi của họ chuyển động với tiếng rít rì rào.

“Khi tôi bước vào đại sảnh áp chót, âm nhạc trỗi dậy và lan tỏa thành một vẻ tráng lệ mang tầm vóc đế vương của âm thanh, và những tiếng thét của những kẻ đưa tin nhỏ dần rồi tắt hẳn...

“Tôi bước vào đại sảnh cuối cùng và lớn nhất...

“Đoàn rước của tôi mở ra như một chiếc quạt. Những người dẫn đường và lính canh của tôi rẽ phải và trái, và ba chiếc cáng chở tôi cùng Phi-oo và Tsi-puff tiến qua phần sàn tối bóng loáng đến chân cầu thang khổng lồ. Lúc đó bắt đầu vang lên một tiếng vo ve rung động lớn, hòa quyện với âm nhạc. Hai người Selenite xuống cáng, nhưng tôi được lệnh giữ nguyên vị trí—tôi đoán là một vinh dự đặc biệt. Âm nhạc chấm dứt, nhưng tiếng vo ve đó thì không, và bằng một chuyển động đồng loạt của mười nghìn cái đầu cung kính, sự chú ý của tôi được hướng về phía trí tuệ tối cao được bao quanh bởi hào quang đang lơ lửng phía trên tôi.

“Thoạt đầu khi tôi nheo mắt nhìn vào ánh sáng đang tỏa ra ấy, bộ não tinh hoa này trông rất giống một chiếc bóng bay mờ đục, không rõ các đặc điểm với những bóng ma mờ ảo của các nếp nhăn đang quằn quại rõ mồn một bên trong. Sau đó, bên dưới kích thước khổng lồ ấy và ngay phía trên mép của ngai vàng, người ta giật mình nhìn thấy những đôi mắt tinh nghịch tí xíu đang ngó ngoáy nhìn ra từ lớp ánh sáng. Không có khuôn mặt, chỉ có đôi mắt, như thể chúng đang nhìn trộm qua những lỗ thủng. Ban đầu tôi không thể thấy gì hơn ngoài hai đôi mắt nhỏ trân trân ấy, và rồi ở phía dưới tôi phân biệt được cơ thể nhỏ bé còi cọc cùng các chi khớp nối côn trùng của nó đã teo tóp và trắng bệch. Đôi mắt nhìn chằm chằm xuống tôi với một cường độ kỳ lạ, và phần dưới của khối cầu sưng phồng thì nhăn nheo. Những chiếc xúc tu tay nhỏ bé trông vô dụng đang giữ ổn định hình thù này trên ngai vàng...

“Thật vĩ đại. Thật đáng thương. Người ta quên đi đại sảnh và đám đông.

“Tôi bước lên cầu thang theo từng nhịp giật cục. Tôi có cảm giác như hộp sọ phát sáng mờ ảo phía trên chúng tôi đang bao trùm lấy tôi, và thu hút ngày càng nhiều toàn bộ hiệu ứng vào chính nó khi tôi tiến lại gần hơn. Các bậc người hầu và người hỗ trợ xếp nhóm quanh chủ nhân của họ dường như thu nhỏ lại và mờ dần vào màn đêm. Tôi thấy những kẻ hầu bóng tối đang bận rộn phun một làn sương làm mát lên bộ não vĩ đại ấy, đồng thời vỗ về và nâng đỡ nó. Về phần mình, tôi ngồi bám chặt lấy chiếc cáng đang lắc lư và nhìn chằm chằm vào Đại Nguyệt đế, không tài nào dời mắt đi được. Và cuối cùng, khi tôi lên tới một chiếu nghỉ nhỏ chỉ cách ngai vàng tối cao chừng mười bậc thang, sự huy động đan xen của âm nhạc đạt đến đỉnh cao rồi dừng lại, và tôi bị bỏ lại trống hoác, có thể nói như vậy, trong không gian bao la đó, dưới sự săm soi tĩnh lặng của đôi mắt Đại Nguyệt đế.

“Ngài đang săm soi người đàn ông đầu tiên mà ngài từng thấy...

“Đôi mắt tôi cuối cùng hạ xuống từ dáng vóc vĩ đại của ngài sang những hình thù loài kiến trong màn sương xanh xung quanh ngài, rồi dọc theo các bậc thang nhìn xuống đám đông người Selenite đang đứng im lìm và đầy mong đợi thành hàng ngàn người, đặc kín trên sàn nhà bên dưới. Một lần nữa, một nỗi kinh hoàng vô lý lại len lỏi vươn tới tôi... Rồi qua đi.

“Sau khoảng lặng là màn chào hỏi. Tôi được đỡ khỏi chiếc cáng, và đứng lóng ngóng trong khi một loạt các cử chỉ kỳ lạ và chắc chắn là mang nhiều ý nghĩa tượng trưng sâu sắc được thực hiện thay cho tôi bởi hai viên chức mảnh khảnh. Bầu trời bách khoa toàn thư gồm những bậc uyên bác đã đi cùng tôi đến lối vào của đại sảnh cuối cùng xuất hiện cao hơn tôi hai bậc và ở hai bên trái phải của tôi, sẵn sàng phục vụ cho nhu cầu của Đại Nguyệt đế, và bộ não tái nhợt của Phi-oo đặt vị trí của mình ở khoảng giữa vươn lên ngai vàng ở tư thế có thể giao tiếp dễ dàng giữa chúng tôi mà không phải quay lưng về phía Đại Nguyệt đế hay về phía tôi. Tsi-puff đứng vào vị trí phía sau anh ta. Những người dẫn đường khéo léo lách người sang một bên tiến về phía tôi, giữ nguyên mặt đối diện với Đấng Tối Cao. Tôi ngồi xếp bằng theo kiểu Thổ Nhĩ Kỳ, còn Phi-oo và Tsi-puff cũng quỳ xuống phía trên tôi. Một khoảng lặng trôi qua. Ánh mắt của những cận thần ở gần chuyển từ tôi sang Đại Nguyệt đế rồi quay lại tôi, và tiếng xì xào rít lên đầy mong đợi lướt qua đám đông ẩn khuất bên dưới rồi vụt tắt.

“Tiếng vo ve đó đã tắt.

“Trong lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất trong trải nghiệm của tôi, mặt trăng chìm trong im lặng.

“Tôi nhận ra một tiếng động khò khè yếu ớt. Đại Nguyệt đế đang nói chuyện với tôi. Nó giống như tiếng ngón tay cọ xát lên mặt kính cửa sổ.

“Tôi chăm chú quan sát ngài một lúc, rồi liếc nhìn Phi-oo đang vô cùng cảnh giác. Tôi cảm thấy giữa những sinh vật mảnh mai này mình quá mức thô kệch, đầy thịt và đặc sệt; cái đầu của tôi toàn xương hàm và tóc đen. Đôi mắt tôi quay lại nhìn Đại Nguyệt đế. Ngài đã ngừng nói; những người hầu của ngài đang bận rộn, và bề mặt sáng bóng của ngài đang lấp lánh và tuôn chảy làn sương làm mát.

“Phi-oo trầm ngâm trong một khoảng thời gian. Anh ta tham khảo ý kiến của Tsi-puff. Sau đó, anh ta bắt đầu phát ra những âm thanh bằng tiếng Anh dễ nhận biết của mình—thoạt đầu hơi hồi hộp, nên không rõ ràng cho lắm.

“‘Ừm—Đại Nguyệt đế—muốn nói rằng—muốn nói rằng—ngài hiểu rằng ông là—ừm—con người—rằng ông là một con người đến từ hành tinh Trái Đất. Ngài muốn nói rằng ngài chào đón ông—chào đón ông—và muốn tìm hiểu—tìm hiểu, nếu tôi có thể dùng từ đó—tình trạng thế giới của ông, và lý do tại sao ông lại đến nơi này.’

“Anh ta dừng lại. Tôi chuẩn bị trả lời thì anh ta tiếp tục. Anh ta chuyển sang những nhận xét mà ý nghĩa không thực sự rõ ràng lắm, mặc dù tôi nghiêng về giả thiết rằng chúng có ý định khen ngợi. Ngài nói với tôi rằng Trái Đất đối với mặt trăng cũng giống như mặt trời đối với Trái Đất, và người Selenite vô cùng khao khát được tìm hiểu về Trái Đất cùng con người. Sau đó, ngài nói với tôi—chắc cũng là một lời khen, về tỷ lệ kích thước và đường kính giữa Trái Đất và mặt trăng, cùng sự kinh ngạc và suy đoán bất tận mà người Selenite dành cho hành tinh của chúng ta. Tôi trầm ngâm cúi đầu suy nghĩ, và quyết định đáp lại rằng con người cũng từng tự hỏi không biết có gì ẩn chứa trên mặt trăng, và từng đánh giá nó là một nơi hoang vắng, chẳng hề mảy may mường tượng ra sự tráng lệ nhường này mà tôi đã thấy ngày hôm nay. Đại Nguyệt đế, như một dấu hiệu công nhận, đã khiến những tia sáng xanh dài của mình xoay tròn theo một cách vô cùng bối rối, và khắp đại sảnh lớn vang lên những tiếng rít, tiếng thì thầm và tiếng xào xạc truyền đạt lại những gì tôi vừa nói. Sau đó, ngài tiến hành đặt ra cho Phi-oo một loạt câu hỏi dễ trả lời hơn.

“Ngài hiểu, theo lời giải thích của ngài, rằng chúng ta sống trên bề mặt Trái Đất, rằng không khí và biển cả nằm ở bên ngoài quả địa cầu; quả thực, phần sau thì ngài đã biết từ các chuyên gia thiên văn học của mình rồi. Ngài rất mong muốn có được thông tin chi tiết hơn về cái gọi là tình trạng phi thường này, bởi vì xuất phát từ tính đặc và chắc của Trái Đất, người ta luôn có xu hướng coi nó là nơi không thể có sự sống. Ngài nỗ lực tìm hiểu trước tiên về các cực độ nhiệt độ mà chúng ta, những sinh vật trên Trái Đất, phải đối mặt, và ngài đặc biệt hứng thú với cách diễn giải mang tính miêu tả của tôi về mây và mưa. Trí tưởng tượng của ngài được hỗ trợ bởi thực tế là bầu không khí trên mặt trăng ở các hành lang bên ngoài thuộc phía tối thường xuyên xuất hiện sương mù dày đặc. Ngài có vẻ ngạc nhiên khi chúng ta không cảm thấy ánh sáng mặt trời quá chói chang đối với đôi mắt của mình, và tỏ ra hứng thú với nỗ lực giải thích của tôi rằng bầu trời được làm dịu đi thành màu xanh lam thông qua sự khúc xạ của không khí, mặc dù tôi hoài nghi liệu ngài có hiểu rõ điều đó hay không. Tôi giải thích cách tròng đen của mắt người có thể co bóp đồng tử lại và bảo vệ cấu trúc bên trong mỏng manh khỏi lượng ánh sáng mặt trời dư thừa, và tôi được phép tiến lại gần Bệ Ngự vài bước để cấu trúc này có thể được nhìn thấy. Điều này dẫn đến sự so sánh giữa đôi mắt của người mặt trăng và người Trái Đất. Đôi mắt của người mặt trăng không chỉ cực kỳ nhạy cảm với thứ ánh sáng mà con người có thể nhìn thấy, mà nó còn có thể nhìn thấy cả sức nóng, và mọi sự chênh lệch nhiệt độ bên trong mặt trăng đều làm cho các vật thể trở nên hiển hiện đối với nó.

“Tròng đen là một bộ phận hoàn toàn mới đối với Đại Nguyệt đế. Trong một lúc, ngài tự giải trí bằng cách chớp những tia sáng của mình vào mặt tôi và quan sát các đồng tử của tôi co lại. Hệ quả là tôi bị chói mắt và lóa mắt trong một khoảng thời gian ngắn...

“Nhưng bất chấp sự khó chịu đó, tôi dần tìm thấy sự an tâm thông qua sự hợp lý trong công việc hỏi đáp này theo những cách thức vô hình. Tôi có thể nhắm mắt lại, suy nghĩ về câu trả lời của mình, và suýt quên mất rằng Đại Nguyệt đế không có khuôn mặt...

“Khi tôi đã lui về vị trí thích hợp của mình, Đại Nguyệt đế hỏi chúng ta che chở bản thân khỏi sức nóng và giông bão như thế nào, và tôi đã giảng giải cho ngài nghe về nghệ thuật xây dựng và trang hoàng nhà cửa. Ở đây chúng tôi lạc vào những sự hiểu lầm và bất đồng quan điểm, mà tôi phải thừa nhận phần lớn là do sự lỏng lẻo trong cách diễn đạt của tôi. Trong một thời gian dài, tôi gặp rất nhiều khó khăn để làm cho ngài hiểu được bản chất của một ngôi nhà. Đối với ngài và những người hầu Selenite, điều đó chắc chắn có vẻ là một thứ kỳ quặc nhất trên đời khi con người lại xây nhà trong khi họ có thể chui xuống các hang động, và một sự phức tạp bổ sung được đưa ra bởi nỗ lực giải thích của tôi rằng con người ban đầu bắt đầu tạo dựng tổ ấm trong các hang động, và giờ đây họ đang đưa đường sắt cùng nhiều cơ sở hạ tầng xuống dưới lòng đất. Ở đây tôi nghĩ khao khát đạt đến sự hoàn thiện về mặt trí tuệ đã hại tôi. Cũng có một sự rối rắm đáng kể do một nỗ lực thiếu khôn ngoan tương tự từ phía tôi nhằm giải thích về các mỏ khai thác. Cuối cùng, gác lại chủ đề này trong trạng thái dở dang, Đại Nguyệt đế hỏi chúng ta làm gì với phần bên trong quả địa cầu của mình.

“Một làn sóng ríu rít và rít lên quét qua các ngóc ngách xa xôi nhất của hội trường lớn đó khi cuối cùng người ta làm rõ được rằng chúng ta, những con người, hoàn toàn không biết gì về những gì nằm bên trong thế giới mà các thế hệ tổ tiên từ xa xưa của chúng ta đã tiến hóa. Ba lần tôi phải lặp lại rằng trong tổng số khoảng cách 4000 dặm giữa Trái Đất và tâm của nó, con người chỉ biết được đến độ sâu một dặm, và điều đó cũng rất mơ hồ. Tôi hiểu Đại Nguyệt đế muốn hỏi tại sao tôi lại đến mặt trăng trong khi chúng ta hầu như chưa chạm tới chính hành tinh của mình, nhưng ngài đã không làm khó tôi vào lúc đó để tiếp tục giải thích, vì quá bận tâm theo đuổi các chi tiết của sự đảo ngược điên rồ đối với mọi quan niệm của ngài.

“Ngài quay lại vấn đề thời tiết, và tôi cố gắng miêu tả bầu trời thay đổi liên tục, tuyết, sương giá và những trận cuồng phong. ‘Nhưng khi màn đêm buông xuống,’ ngài hỏi, ‘chẳng phải rất lạnh sao?’

“Tôi nói với ngài rằng trời lạnh hơn ban ngày.

‘Và bầu không khí của các anh không bị đóng băng sao?’

“Tôi bảo ngài là không; rằng chưa bao giờ lạnh đến mức độ đó, bởi vì các đêm của chúng ta quá ngắn.

‘Thậm chí không hóa lỏng sao?’

“Tôi suýt định nói ‘Không,’ nhưng rồi tôi chợt nhận ra rằng ít nhất một phần bầu không khí của chúng ta, hơi nước trong đó, đôi khi thực sự hóa lỏng và tạo thành sương mù, đôi khi đóng băng và tạo thành sương giá—một quá trình hoàn toàn tương tự với việc đóng băng toàn bộ bầu không khí bên ngoài của mặt trăng trong đêm dài hơn của nó. Tôi làm rõ quan điểm này của mình, và từ đó Đại Nguyệt đế tiếp tục trò chuyện với tôi về giấc ngủ. Bởi vì nhu cầu ngủ đến đều đặn cứ sau mỗi hai mươi tư giờ đối với mọi sinh vật cũng là một phần di sản trần gian của chúng ta. Trên mặt trăng, họ chỉ nghỉ ngơi ở những khoảng thời gian hiếm hoi, và sau những nỗ lực phi thường. Sau đó, tôi cố gắng miêu tả cho ngài nghe vẻ đẹp dịu dàng của một đêm hè, và từ đó tôi chuyển sang miêu tả những loài động vật đi săn mồi vào ban đêm và ngủ vào ban ngày. Tôi kể cho ngài nghe về sư tử và hổ, và ở đây dường như chúng ta đã đi vào ngõ cụt. Bởi vì, ngoại trừ trong các vùng nước của họ, không có sinh vật nào trên mặt trăng không hoàn toàn thuần hóa và tuân theo ý muốn của ngài, và tình trạng đó đã duy trì trong suốt những năm tháng bất tận. Họ có những sinh vật nước khổng lồ, nhưng không có ác thú, và ý tưởng về bất cứ thứ gì mạnh mẽ và lớn lao tồn tại ‘bên ngoài’ trong màn đêm là điều rất khó đối với họ...”

[Bản ghi chép ở đây quá đứt quãng nên không thể chép lại trong khoảng chừng hai mươi từ trở lên.]

“Ngài trò chuyện với những người hầu của mình, theo tôi đoán, về sự nông cạn kỳ lạ và tính phi lý của (con người)—những kẻ sống trên bề mặt đơn thuần của một thế giới, một sinh vật của những con sóng, ngọn gió và mọi rủi ro của không gian, những kẻ thậm chí không thể đoàn kết lại để đánh bại những con thú săn mồi loài mình, thế mà lại dám xâm chiếm một hành tinh khác. Trong lúc cuộc trao đổi bên lề này diễn ra, tôi ngồi suy ngẫm, rồi theo mong muốn của ngài, tôi kể cho ngài nghe về các loại người khác nhau. Ngài truy vấn tôi bằng các câu hỏi. ‘Và cho mọi loại công việc, các anh có cùng một loại người. Nhưng ai là kẻ suy nghĩ? Ai là kẻ cai trị?’

“Tôi phác họa cho ngài nghe về phương pháp dân chủ.

“Khi tôi nói xong, ngài ra lệnh phun sương làm mát lên trán, rồi yêu cầu tôi lặp lại lời giải thích vì cho rằng có điều gì đó đã bị hiểu sai.

‘Họ không làm những công việc khác nhau sao?’ Phi-oo nói.

“Một số, tôi thừa nhận, là những nhà tư tưởng và một số là quan chức; một số đi săn, một số làm thợ máy, một số là nghệ sĩ, một số là lao động. ‘Nhưng tất cả đều cai trị,’ tôi nói.

‘Và họ không có những hình dáng khác nhau để phù hợp với các nhiệm vụ khác nhau của mình sao?’

‘Không có hình dáng nào mà ngài có thể thấy,’ tôi nói, ‘ngoại trừ có lẽ, là quần áo. Trí óc của họ có lẽ khác nhau một chút,’ tôi ngẫm nghĩ.

‘Trí óc của họ phải khác biệt rất nhiều,’ Đại Nguyệt đế nói, ‘nếu không thì tất cả bọn họ sẽ đều muốn làm cùng một việc.’

“Để đưa bản thân vào sự hòa hợp chặt chẽ hơn với những định kiến có sẵn của ngài, tôi nói rằng phỏng đoán của ngài là đúng. ‘Tất cả đều được giấu kín trong bộ não,’ tôi nói; nhưng sự khác biệt là có thật. Có lẽ nếu người ta có thể nhìn thấy tâm trí và linh hồn của con người, chúng sẽ phong phú và bất bình đẳng chẳng kém gì người Selenite. Có những người vĩ đại và những người nhỏ bé, những người có thể vươn xa và rộng, những người có thể di chuyển nhanh chóng; những kẻ ồn ào, mang tâm trí kèn trống, và những kẻ có thể ghi nhớ mà không cần suy nghĩ...’” [Bản ghi chép không rõ ràng trong ba từ.]

“Ngài ngắt lời tôi để kéo tôi trở lại những tuyên bố trước đó của mình. ‘Nhưng anh nói tất cả mọi người đều cai trị?’ ngài dồn ép.

‘Đến một mức độ nhất định,’ tôi nói, và tôi e rằng mình đã làm cho lời giải thích trở nên mù mịt hơn.

“Ngài nắm lấy mộth thực tế nổi bật. ‘Ý anh là,’ ngài hỏi, ‘rằng không có Đại Nguyệt đế Trái Đất nào sao?’

“Tôi nghĩ đến một vài người, nhưng cuối cùng khẳng định với ngài là không có. Tôi giải thích rằng những kẻ chuyên chế và hoàng đế mà chúng ta từng thử nghiệm trên Trái Đất thường kết thúc trong cơn say xỉn, thói hư tật xấu hoặc bạo lực, và bộ phận đông đảo và có ảnh hưởng lớn của người dân Trái Đất mà tôi thuộc về, người Anglo-Saxon, không có ý định thử lại loại chuyện đó một lần nữa. Nghe vậy Đại Nguyệt đế lại càng ngạc nhiên hơn.

‘Nhưng làm thế nào các anh duy trì được dù chỉ chút trí tuệ ít ỏi mà các anh đang có?’ ngài hỏi; và tôi giải thích cho ngài cách chúng ta giúp đỡ cái [Một từ bị bỏ sót ở đây, có lẽ là “bộ não”] hạn hẹp của mình bằng các thư viện sách. Tôi giải thích cho ngài cách khoa học của chúng ta đang phát triển nhờ sự lao động chung của vô số con người nhỏ bé, và về điều đó, ngài không đưa ra bình luận nào ngoại trừ việc hiển nhiên chúng ta đã nắm vững được rất nhiều điều bất chấp sự dã man xã hội của mình, nếu không thì chúng ta đã không thể đến được mặt trăng. Tuy nhiên, sự tương phản là vô cùng rõ rệt. Với tri thức, người Selenite lớn lên và thay đổi; nhân loại tích trữ tri thức xung quanh họ và vẫn là những con thú—chỉ là được trang bị vũ khí. Ngài đã nói điều này...” [Ở đây có một đoạn ngắn của bản ghi chép không rõ ràng.]

“Sau đó, ngài bắt tôi miêu tả cách chúng ta di chuyển trên trái đất này của chúng ta, và tôi miêu tả cho ngài những tuyến đường sắt và tàu thủy của chúng ta. Trong một lúc, ngài không thể hiểu rằng chúng ta mới chỉ sử dụng hơi nước được một trăm năm, nhưng khi hiểu ra thì ngài vô cùng kinh ngạc. (Tôi có thể đề cập như một điều kỳ lạ rằng người Selenite dùng năm để tính thời gian, y hệt như chúng ta làm trên Trái Đất, mặc dù tôi không tài nào hiểu nổi hệ thống chữ số của họ. Tuy nhiên, điều đó không quan trọng, bởi vì Phi-oo hiểu hệ thống của chúng ta.) Từ đó, tôi tiếp tục kể cho ngài nghe rằng nhân loại mới chỉ sinh sống trong các thành phố được chín hoặc mười nghìn năm, và rằng chúng ta vẫn chưa đoàn kết thành một liên minh huynh đệ, mà nằm dưới nhiều hình thức chính phủ khác nhau. Điều này làm Đại Nguyệt đế vô cùng ngạc nhiên, khi nó được làm rõ cho ngài. Thoạt đầu ngài tưởng chúng tôi chỉ đề cập đến các khu vực hành chính.

‘Các quốc gia và đế chế của chúng ta vẫn chỉ là những bản phác thảo thô sơ nhất về trật tự sẽ có vào một ngày nào đó,’ tôi nói, và cứ thế tôi chuyển sang kể cho ngài nghe...” [Tại điểm này, một đoạn ghi chép có lẽ đại diện cho ba mươi hoặc bốn mươi từ hoàn toàn không thể đọc được.]

“Đại Nguyệt đế vô cùng ấn tượng trước sự ngu ngốc của con người khi cứ bám lấy sự bất tiện của các ngôn ngữ đa dạng. ‘Họ muốn giao tiếp, nhưng lại không muốn giao tiếp,’ ngài nói, và rồi trong một thời gian dài, ngài tra khảo tôi rất kỹ lưỡng về chiến tranh.

“Thoạt đầu ngài bối rối và hoài nghi. ‘Ý anh muốn nói,’ ngài hỏi, tìm kiếm sự xác nhận, ‘r่าง các anh chạy nhảy khắp bề mặt thế giới của mình—thế giới này, nơi mà sự giàu có của nó các anh còn chưa bắt đầu cào xới nổi—để tàn sát lẫn nhau cho súc vật ăn ư?’

“Tôi nói với ngài điều đó hoàn toàn chính xác.

“Ngài đòi hỏi các chi tiết cụ thể để hỗ trợ cho trí tưởng tượng của mình.

‘Nhưng chẳng lẽ tàu thuyền và những thành phố nhỏ bé tội nghiệp của các anh không bị tổn hại sao?’ ngài hỏi, và tôi nhận thấy sự lãng phí tài sản và tiện nghi dường như gây ấn tượng với ngài gần như ngang ngợi với việc tàn sát. ‘Hãy kể cho tôi nghe nhiều hơn,’ Đại Nguyệt đế nói; ‘hãy làm cho tôi thấy những bức tranh. Tôi không thể hình dung nổi những điều này.’

“Và thế là, trong một khoảnh khắc, dù có chút miễn cưỡng, tôi kể cho ngài nghe câu chuyện về Chiến tranh trên mặt đất.

“Tôi kể cho ngài nghe về các mệnh lệnh và nghi thức đầu tiên của chiến tranh, về những lời cảnh báo và tối hậu thư, về việc tập hợp và hành quân của quân đội. Tôi cho ngài một ý tưởng về các cuộc diễn tập, các vị trí và trận chiến giáp lá cà. Tôi kể cho ngài nghe về các cuộc vây hãm và tấn công, về nạn đói và sự gian khổ trong các chiến hào, và về những người lính canh chết cóng trong tuyết. Tôi kể cho ngài nghe về những cuộc tháo chạy, bất ngờ, những trận chiến đấu tuyệt vọng đến cùng và những hy vọng mong manh, cùng sự truy đuổi không thương tiếc đối với những kẻ đào ngũ và người chết trên chiến trường. Tôi cũng kể về quá khứ, về các cuộc xâm lược và tàn sát, về người Hung và người Tartar, về các cuộc chiến của Mahomet và các vị Caliph, và các cuộc Thập tự chinh. Và khi tôi tiếp tục nói, và Phi-oo dịch lại, người Selenite rên rỉ và thì thầm trong một cảm xúc không ngừng gia tăng.

“Tôi kể với họ rằng một chiến hạm bọc thép có thể bắn một phát đạn nặng một tấn đi xa mười hai dặm, và xuyên thủng lớp sắt dày 20 feet—và cách chúng ta có thể điều khiển ngư lôi dưới nước. Tôi tiếp tục miêu tả một khẩu súng Maxim đang hành động, và những gì tôi có thể tưởng tượng về Trận chiến Colenso. Đại Nguyệt đế hoài nghi đến mức ngài ngắt lời bản dịch những gì tôi vừa nói để yêu cầu tôi xác minh lại câu chuyện của mình. Họ đặc biệt hoài nghi về miêu tả của tôi về những người đàn ông reo hò và vui mừng khi họ lao vào trận chiến.

‘Nhưng chắc chắn là họ không thích điều đó!’ Phi-oo dịch lại.

“Tôi đảm bảo với họ rằng những người đàn ông thuộc chủng tộc của tôi coi chiến trận là trải nghiệm vinh quang nhất của cuộc đời, khiến toàn bộ hội trường sững sờ trong kinh ngạc.

‘Nhưng cuộc chiến này có ích lợi gì?’ Đại Nguyệt đế hỏi, vẫn bám lấy chủ đề của mình.

‘Ồ! Về mặt ích lợi ư!’ tôi nói; ‘nó làm giảm bớt dân số!’

‘Nhưng tại sao lại phải cần đến—?’

“Một khoảng lặng trủng xuống, những làn sương làm mát ập xuống trán ngài, và rồi ngài lại cất lời.”

Tại thời điểm này, một loạt các đợt sóng xuất hiện như một sự phức tạp rắc rối kéo dài từ tận đoạn Cavor miêu tả sự im lặng bao trùm trước khi Đại Nguyệt đế cất lời lần đầu tiên, bỗng trở nên chiếm ưu thế một cách khó hiểu trong bản ghi chép. Những đợt sóng này hiển nhiên là kết quả của các bức xạ phát ra từ một nguồn trên mặt trăng, và sự tiệm cận dai dẳng của chúng với các tín hiệu luân phiên của Cavor mang lại một sự gợi ý kỳ lạ về việc có một toán tử nào đó đang cố tình pha trộn chúng vào thông điệp của anh ta và làm cho nó trở nên không thể đọc được. Thoạt đầu chúng nhỏ và đều đặn, đến mức chỉ với một chút cẩn thận và mất đi rất ít từ ngữ, chúng tôi đã có thể gỡ rối thông điệp của Cavor; rồi chúng trở nên rộng hơn và lớn hơn, sau đó đột ngột trở nên bất thường, với sự bất thường mang lại hiệu ứng cuối cùng giống như có ai đó đang nguệch ngoạc gạch ngang qua một dòng chữ. Trong một thời gian dài, không thể thu được gì từ dấu vết ngoằn ngoèo điên cuồng này; rồi khá đột ngột, sự gián đoạn chấm dứt, để lại một vài từ rõ ràng, rồi lại tiếp tục và kéo dài cho đến hết thông điệp, xóa sổ hoàn toàn bất cứ thứ gì mà Cavor đang cố gắng truyền đi. Tại sao, nếu đây thực sự là một sự can thiệp có chủ ý, người Selenite lại thích để Cavor tiếp tục truyền đi thông điệp của mình trong sự thiếu hiểu biết đầy hạnh phúc về việc họ đang xóa sổ bản ghi chép của nó, khi mà rõ ràng hoàn toàn nằm trong quyền hạn của họ và dễ dàng, thuận tiện hơn rất nhiều cho họ trong việc ngăn chặn hành động của anh ta vào bất kỳ lúc nào—đó là một bài toán mà tôi không thể đóng góp thêm chút gì. Sự việc có lẽ đã diễn ra như vậy, và đó là tất cả những gì tôi có thể nói. Mảnh vụn cuối cùng này trong miêu tả của anh ta về Đại Nguyệt đế bắt đầu ngay giữa câu.

“...tra khảo tôi rất kỹ lưỡng về bí mật của tôi. Chẳng mấy chốc tôi đã có thể đạt được sự thấu hiểu với họ, và cuối cùng làm sáng tỏ điều đã là một bài toán hóc búa đối với tôi kể từ khi tôi nhận ra sự bao la trong khoa học của họ, đó là tại sao bản thân họ lại chưa bao giờ phát hiện ra Cavorite.’ Tôi nhận thấy họ biết về nó như một chất lý thuyết, nhưng họ luôn coi nó là một điều bất khả thi trong thực tế, bởi vì vì một lý do nào đó mà trên mặt trăng không có heli, và heli...”

Vắt ngang qua những chữ cái cuối cùng của từ heli là những nhát chém từ sự tiếp diễn của vết tích xóa sổ đó. Hãy chú ý đến từ “bí mật” đó, bởi vì dựa vào đó, và chỉ vào đó thôi, tôi đặt nền móng cho cách giải thích của mình về thông điệp tiếp theo, thông điệp cuối cùng, như cả ông Wendigee và tôi hiện nay đều tin là như vậy, mà anh ấy có lẽ sẽ còn gửi cho chúng ta.