Nét tương phản gay gắt, mảng đen trắng lạnh lùng và tàn nhẫn của cảnh quan đã hoàn toàn biến mất. Ánh chói chang của mặt trời nay nhuốm một sắc hổ phách nhạt; những bóng râm trên vách đá của miệng hố phủ một màu tím thẫm. Về phía đông, một dải sương mù sẫm màu vẫn còn cuộn mình ẩn nấp khỏi ánh bình minh, nhưng ở phía tây, bầu trời trong xanh và quang đãng. Tôi bắt đầu nhận ra mình đã bất tỉnh lâu đến nhường nào.

Chúng ta không còn lơ lửng trong không gian vô định nữa. Một bầu khí quyển đã hình thành xung quanh chúng ta. Đường nét vạn vật trở nên rõ nét hơn, sắc sảo và phong phú hơn; ngoại trừ một vài khoảng không gian ngập bóng của lớp chất trắng rải rác đây đó — lớp chất trắng giờ đây không còn là không khí đông đặc mà là tuyết — vẻ hoang vu lạnh giá đã biến mất hoàn toàn. Khắp nơi, những khoảng đất trống trải, màu nâu gỉ sét và gồ ghề trải dài dưới ánh mặt trời rực rỡ. Đâu đó bên rìa những đống tuyết là những vũng nước nhỏ và dòng nước xoáy xuất hiện rồi biến mất nhanh chóng, những sinh vật duy nhất cựa quậy trong chốn hoang mạc cằn cỗi ấy. Ánh nắng ngập tràn hai tầng kính phía trên của cầu kính, biến khí hậu của chúng ta thành mùa hạ oi ả, nhưng phần chân chúng ta vẫn nằm trong bóng râm, và chiếc cầu kính thì đang nằm trên một gò tuyết.

Và rải rác khắp sườn dốc, được tô điểm thêm bởi những sợi tuyết trắng chưa tan dọc theo các sườn khuất bóng, là những hình thù giống như những khúc cây, những khúc cây khô xoắn xuýt mang màu gỉ sét y hệt như lớp đá mà chúng nằm trên đó. Cảnh tượng ấy lập tức thu hút suy nghĩ của tôi. Củi khô ư? Trên một thế giới không có sự sống ư? Rồi khi mắt tôi đã quen hơn với kết cấu của chúng, tôi nhận ra rằng hầu như toàn bộ bề mặt này đều có cấu trúc dạng sợi, giống như lớp thảm lá kim màu nâu mà người ta thường thấy dưới bóng râm của những rặng thông.

“Cavor!” Tôi lên tiếng.

“Gì thế?”

“Có lẽ đây từng là một thế giới chết — nhưng một thời…”

Một điều gì đó thu hút sự chú ý của tôi. Tôi đã phát hiện ra giữa đám thảm mục ấy có rất nhiều vật nhỏ hình tròn. Và dường như có một vật trong số đó vừa chuyển động.

“Cavor,” tôi thì thầm.

“Sao thế?”

Nhưng tôi không trả lời ngay. Tôi sững sờ trân trối nhìn. Trong một khoảnh khắc, tôi không thể tin vào mắt mình. Tôi phát ra một tiếng kêu không nên lời. Tôi bám chặt lấy tay anh. Tôi chỉ tay về phía trước.

“Nhìn kìa!” Tôi kêu lên, khi đã lấy lại được giọng nói. “Đằng kia! Đúng thế! Cả đằng kia nữa!”

Mắt anh dõi theo ngón tay đang chỉ của tôi. “Hử?” anh thốt lên.

Làm sao tôi có thể miêu tả được thứ mình đang thấy cơ chứ? Đó là một sự việc nhỏ bé biết bao khi kể lại, thế mà nó lại trông thật diệu kỳ, tràn ngập cảm xúc biết bao. Tôi đã nói rằng giữa đống củi mục ấy là những thể tròn, những thể bầu dục nhỏ bé trông có vẻ như chỉ là những viên sỏi rất nhỏ. Và giờ đây, hết thể này đến thể khác bắt đầu cựa quậy, lăn tròn rồi nứt ra; và dọc theo vết nứt của từng thể ấy lộ ra một đường nét li ti màu xanh vàng, đang vươn mình hướng ra ngoài để đón lấy sự khích lệ nồng nhiệt của vương thái dương vừa mọc. Chỉ trong khoảnh khắc, mọi chuyện là thế, rồi một thể thứ ba lại cựa mình và bung nở!

“Đó là một hạt giống,” Cavor nói. Và rồi tôi nghe thấy anh thì thầm thật khẽ: “Sự sống!”

“Sự sống!” Và ngay lập tức, một cảm giác trào dâng trong lòng chúng tôi rằng cuộc hành trình vĩ đại của mình đã không uổng phí, rằng chúng tôi không đặt chân đến một vùng đất khoáng chất cằn cỗi nào, mà là đến một thế giới đang sinh sôi và chuyển động! Chúng tôi chăm chú quan sát. Tôi nhớ mình đã liên tục dùng tay áo lau lớp kính trước mặt, vì sợ vướng dù chỉ là một hơi mờ nhỏ nhất.

Bức tranh chỉ hiện lên rõ ràng và sống động ở chính giữa tầm nhìn. Xung quanh vùng tâm điểm ấy, những sợi tạng và hạt giống đã chết bị bóp méo và phóng đại qua độ cong của tấm kính. Nhưng bấy nhiêu thôi cũng đã đủ để chúng tôi chiêm ngưỡng! Hết cái này đến cái khác, dọc theo sườn dốc ngập tràn ánh nắng, những hạt giống nâu kỳ diệu ấy lần lượt bung ra và nứt toác, giống như những vỏ nang hạt, như vỏ của các loại quả; chúng hé mở những chiếc miệng háo hức uống lấy hơi ấm và ánh sáng đang tuôn chảy ào ạt từ vầng thái dương vừa ló rạng.

Từng khoảnh khắc trôi qua, ngày càng có nhiều lớp vỏ hạt bị xé rách, và ngay khi điều đó xảy ra, những mầm non tiên phong đang lớn phồng lên đã tràn qua lớp vỏ hạt căng phồng vì rách, bước sang giai đoạn phát triển thứ hai. Với một sự vững vàng kiên định, một sự khẩn trương đầy chắc chắn, những hạt giống kinh ngạc ấy đâm một chiếc rễ con cắm sâu vào lòng đất và một búp non kỳ lạ giống như búi nhỏ chĩa thẳng lên bầu trời. Chẳng mấy chốc, toàn bộ sườn dốc đã lấm tấm những cây con li ti đang đứng nghiêm phắt dưới ánh mặt trời rực rỡ.

Chúng không đứng yên lâu đâu. Những chồi non cuộn tròn ấy phồng lên, căng ra rồi bật mở đột ngột, phóng ra một vòng miện gồm những chiếc đầu nhọn hoắt, xòe ra một vòng lá nhỏ xíu hình gai có màu nâu, vươn dài ra một cách nhanh chóng, dài trông thấy ngay trước mắt chúng tôi. Sự chuyển động ấy chậm hơn bất kỳ loài động vật nào, nhưng lại nhanh hơn bất kỳ loài thực vật nào mà tôi từng thấy trước đây. Làm sao tôi có thể gợi lên cho anh hình dung — cái cách mà sự sinh trưởng ấy diễn ra cơ chứ? Tầm vóc của những chồi lá lớn nhanh đến mức chúng dịch chuyển về phía trước ngay trong lúc chúng tôi đang ngắm nhìn. Lớp vỏ hạt màu nâu teo lại và được hấp thụ với tốc độ nhanh chóng không kém. Đã bao giờ vào một ngày lạnh giá, bạn cầm chiếc nhiệt kế trong bàn tay ấm áp của mình và ngắm nhìn cột thủy ngân nhỏ bé bò dần lên ống nghiệm chưa? Những loài thực vật trên mặt trăng ấy lớn lên theo cách đó đấy.

Chỉ trong vài phút ngắn ngủi, chồi của những cây phát triển nhanh hơn đã vươn dài thành một chiếc thân và thậm chí đang đâm ra vòng lá thứ hai, và toàn bộ sườn dốc mới khi nãy hãy còn là một dải rác rưởi vô tri thì giờ đây đã phủ một màu tối sẫm bởi thảm thực vật lùn màu xanh ô-liu với những chiếc gai nhọn tua tủa đang đung đưa theo sức sống mãnh liệt của sự tăng trưởng.

Tôi quay người lại, và kìa! Dọc theo gờ trên của một mảng đá ở phía đông, một viền cây tương tự với mức độ phát triển chẳng kém gì là bao cũng đang uốn lượn và ngả nghiêng, sẫm màu nổi bật giữa ánh chói chang lóa mắt của mặt trời. Và vượt qua rìa đó là hình bóng của một khối thực vật, phân cành vụng về giống như cây xương rồng, và đang phồng to lên trông thấy, phồng lên như một chiếc bóng bay được bơm đầy không khí.

Rồi về phía tây, tôi cũng phát hiện ra một hình thù căng phồng tương tự đang vươn lên trên lớp thảm cây bụi. Nhưng ở đây, ánh sáng chiếu vào những sườn nhẵn nhụi của nó, và tôi có thể thấy sắc thái của nó là một màu cam rực rỡ. Nó vươn lên ngay trong lúc người ta đang ngắm nhìn; nếu ta rời mắt khỏi nó một phút rồi nhìn lại, đường nét của nó đã thay đổi hoàn toàn; nó đâm ra những cành nhánh cụt lủn, ken đặc cho đến khi chẳng mấy chốc nó vươn lên thành một hình khối san hô cao tới nhiều thước. So với sự phát triển ấy, loài nấm độn mặt đất trên Trái Đất — thứ đôi khi có thể phồng to đến một sft đường kính chỉ trong một đêm — sẽ chỉ là một kẻ chậm chạp vô vọng. Nhưng ngặt một nỗi, loài nấm độn trên Trái Đất phải lớn lên chống lại sức hút hấp dẫn gấp sáu lần so với mặt trăng. Xa hơn nữa, từ những khe vực và vùng đất phẳng vốn bị che khuất khỏi tầm mắt chúng tôi, nhưng không thể trốn tránh ánh nắng đang làm bừng tỉnh vạn vật, vượt qua các rặng đá ngầm và bãi đá sáng lấp lánh, một bộ râu tua tủa gồm thảm thực vật mọng nước và có gai đang vươn mình xuất hiện, chen chúc hỗn độn để tận dụng khoảng thời gian ban ngày ngắn ngủi — khoảng thời gian mà chúng buộc phải ra hoa, kết trái, rồi lại tạo hạt và chết đi. Sự sinh trưởng ấy tựa như một phép màu. Người ta phải tưởng tượng rằng, những thới cây và thảm thực vật thuở Khởi Nguyên đã vươn lên như thế đấy, phủ xanh sự hoang vu của trái đất vừa mới được tạo thành.

Hãy tưởng tượng điều đó đi! Hãy tưởng tượng buổi bình minh ấy xem! Sự phục hồi của bầu không khí lạnh giá, sự cựa quậy và bừng tỉnh của đất đai, rồi đến sự vươn lên thầm lặng của thảm thực vật, sự trỗi dậy kỳ lạ đầy thịt và gai góc ấy. Hãy hình dung tất cả được thắp sáng bởi một ánh chói lọi có thể làm cho ánh sáng mặt trời mạnh nhất trên Trái Đất trở nên nhợt nhạt và yếu ớt. Và xung quanh khu rừng đang cựa mình ấy, bất cứ nơi nào có bóng râm, vẫn còn vương vấn những dải tuyết ánh xanh. Và để bức tranh về ấn tượng của chúng tôi được trọn vẹn, bạn phải ghi nhớ rằng chúng tôi nhìn thấy tất cả qua một tấm kính dày bị uốn cong, làm méo mó mọi vật theo cách mà thấu kính vẫn làm, chỉ sắc nét ở phần trung tâm của khung hình, nơi ánh sáng rất rực rỡ, còn về phía các rìa thì bị phóng đại lên và mang vẻ phi thực tế.