Một nhà buôn vô cùng giàu có sở hữu vài trang trại ở vùng nông thôn, nơi ông nuôi đủ các loại gia súc. Thương gia này hiểu được tiếng nói của muôn loài. Ông có được đặc ân ấy với điều kiện không được tiết lộ những gì mình nghe được cho bất kỳ ai, nếu không sẽ phải chịu án tử hình.
Tình cờ, ông nhốt chung một con bò đực và một con lừa vào một chuồng; và khi ngồi gần chúng, ông nghe con bò nói với con lừa rằng: "Ta mới ghen tị làm sao với số phận của ngươi. Có người hầu lo lắng chăm sóc cho ngươi vô cùng chu đáo, tắm rửa cho ngươi, cho ngươi ăn lúa mạch đã sàng sẩy kỹ lưỡng, và cho uống nước sạch sẽ mát lành; nhiệm vụ lớn nhất của ngươi chỉ là chở thương gia, chủ nhân của chúng ta. Còn cảnh ngộ của ta lại bất hạnh biết bao trong khi ngươi thì sung sướng. Họ tròng ách bắt ta kéo cày suốt cả ngày, trong khi gã lực điền thì cứ thúc giục ta bằng chiếc gậy nhọn. Sức nặng và lực cản của chiếc cày còn làm trầy xước hết cả lớp da trên cổ ta. Khi ta đã làm việc từ sáng cho đến tối mịt, họ lại cho ta thứ thức ăn nhà chán và kém ngon lành. Chẳng phải ta có lý do để mà ghen tị với số phận của ngươi hay sao?"
Khi nói dứt lời, con lừa liền đáp lại rằng: "Tin ta đi, họ sẽ không đối xử với ngươi như vậy nếu ngươi có lòng dũng cảm ngang với sức mạnh. Khi họ đến buộc ngươi vào máng ăn, thử hỏi ngươi từng kháng cự lại chút nào chưa? Ngươi đã bao giờ húc chúng bằng sừng của mình chưa? Ngươi có bao giờ tỏ giận dữ bằng cách dậm chân xuống đất chưa? Sao ngươi không hù dọa chúng bằng tiếng rống của mình? Tạo hóa đã ban cho ngươi phương tiện để khiến người ta phải nể trọng, vậy mà ngươi lại bỏ quên không dùng tới. Chúng mang cho ngươi mấy hạt đậu tồi tàn và ít rơm rạ. Chà, đừng có ăn chúng; chỉ ngửi thôi rồi bỏ mặc đó. Cứ thế, nếu ngươi làm theo kế hoạch của ta, ngươi sẽ sớm nhận thấy một sự thay đổi mà ngươi sẽ phải cảm ơn ta đấy."
Con bò đực đón nhận lời khuyên của con lừa một cách rất thiện cảm, và bày tỏ rằng mình vô cùng biết ơn nó.
Sáng sớm hôm sau, gã lực điền đến dắt con bò đi, tròng ách vào cổ nó, rồi bắt nó làm việc như thường lệ. Con bò, vốn chưa quên những lời khuyên đã nhận được, tỏ ra vô cùng bướng bỉnh suốt cả ngày; và đến tối, khi gã lực điền định buộc nó vào chuồng, nó liền lùi lại vừa rống vừa cúi gầm sừng xuống để húc hắn; tóm lại, nó làm y hệt như những gì con lừa đã vẽ đường cho.
Sáng hôm sau, khi người đàn ông đến, hắn thấy máng ăn vẫn đầy ắp đậu và rơm rạ, còn con bò thì nằm dài trên đất với bốn cẳng duỗi thẳng, phát ra những tiếng rên rỉ kỳ lạ. Gã lực điền tưởng nó bị bệnh nặng và nghĩ rằng đưa nó ra đồng lúc này cũng chẳng ích gì; vì thế, hắn lập tức đi báo cho thương gia biết.
Nhà buôn nhận ra ngay là lời khuyên tồi tệ của con lừa đã được thực hiện; ông bèn bảo gã lực điền hãy đến dùng con lừa thay cho con bò, và nhớ bắt nó làm việc thật cật lực. Người đàn ông vâng lời; và con lừa buộc phải lê chiếc cày suốt cả ngày trời, việc đó khiến nó kiệt sức hơn gấp bội vì vốn không quen làm; chưa hết, nó còn bị đánh đập nhừ tử đến mức suýt không đứng vững nổi khi lết về chuồng, rồi ngã quỵ xuống đó gần như đã chết hẳn.
Đến đây, tể tướng liền bảo với Schehera-zade rằng: "Con gái ta ơi, con chẳng khác nào con lừa này đâu, rồi con sẽ tự rước lấy diệt vong mà thôi."
"Thưa cha," Schehera-zade đáp, "ví dụ mà cha vừa đưa ra không làm thay đổi quyết định của con đâu, và con sẽ không ngừng nài nỉ cho đến khi đạt được mong muốn là được cha tiến cử với quốc vương để trở thành chánh cung của ngài."
Ông có năng lực hiểu được tiếng nói của muôn loài. Trang 15

Vị tể tướng, thấy nàng vẫn khăng khăng giữ vững yêu cầu của mình, liền nói: "Thế thì, vì con cứ nhất quyết bướng bỉnh như vậy, ta đành phải đối xử với con giống như cách mà vị thương gia giàu có nọ đã đối xử với vợ ông ta vậy."
Khi nghe kể về tình trạng thảm hại của con lừa, ông cảm thấy tò mò muốn biết những gì đã diễn ra giữa nó và con bò. Do đó, sau bữa tối, ông cùng vợ bước ra ngoài dưới ánh trăng và ngồi xuống gần chỗ chúng; vừa đến nơi, ông nghe thấy con lừa bảo con bò rằng: "Nói cho ta nghe đi, người anh em, ngươi dự định sẽ làm gì khi gã lực điền mang thức ăn đến cho ngươi vào ngày mai?"
"Dự định làm gì á!" con bò đáp. "Thì là làm theo những gì ngươi đã dạy ta chứ sao."
"Hãy cẩn thận đấy," con lừa ngắt lời, "hãy xem lại việc mình sắp làm, kẻo tự hại chết bản thân; bởi vì lúc trên đường về nhà vào chiều tối hôm qua, ta nghe chủ nhân của chúng ta thốt lên những lời cay đắng này: 'Vì con bò không thể ăn nổi cũng chẳng đứng vững được nữa, ta muốn nó bị giết thịt vào ngày mai; thế nên, đừng quên cho gọi đồ tể đến đấy.' Đó là điều ta nghe được; và vì sự an nguy của ngươi cũng như tình bạn giữa chúng ta, ta mới nhắc nhở ngươi. Khi chúng mang đậu và rơm rạ đến cho ngươi, hãy đứng dậy và bắt đầu ăn ngay lập tức. Chủ nhân của chúng ta, nhờ thế, sẽ cho rằng ngươi đã hồi phục, và chắc chắn sẽ rút lại lệnh tử hình dành cho ngươi; theo ý kiến của ta, nếu ngươi hành động khác đi, đời ngươi coi như chấm hết."
Lời nói này mang lại đúng hiệu quả mong muốn; con bò vô cùng hoảng hốt và rống lên vì sợ hãi. Vị thương gia, người đã lắng nghe mọi chuyện với sự chú ý cao độ, bỗng phì cười khiến vợ ông vô cùng kinh ngạc.
"Nói cho em biết với," nàng bảo, "anh đang cười cái gì thế, để em cùng cười với nào. Em muốn biết nguyên nhân."
"Sự thỏa mãn đó," người chồng đáp, "anh không thể chiều lòng em được. Anh chỉ có thể nói với em rằng anh cười những điều con lừa nói với con bò; phần còn lại là một bí mật mà anh không được phép tiết lộ."
"Và tại sao lại không?" vợ ông hỏi.
"Bởi vì, nếu anh nói cho em biết, anh sẽ phải đánh đổi bằng chính mạng sống của mình."
"Anh đang đùa cợt với em đấy thôi," nàng tiếp lời; "điều này chẳng thể nào là sự thực được; và nếu anh không lập tức cho em biết lý do anh cười, em thề có Allah là chúng ta sẽ không sống chung với nhau nữa."
Nói đoạn, nàng ta hậm hực quay về nhà, tự nhốt mình trong phòng và khóc lóc suốt cả đêm. Chồng nàng, thấy vợ vẫn duy trì tâm trạng đó suốt ngày hôm sau, liền bảo: "Thật ngốc nghếch làm sao khi cứ tự hành hạ bản thân theo cách này! Chẳng phải anh đã nói nghiêm túc với em rằng, nếu anh nhượng bộ trước những lời nài nỉ ngớ ngẩn của em, anh sẽ mất mạng hay sao?"
"Chuyện gì xảy ra đi nữa thì cũng là ý của Allah," nàng đáp; "nhưng em sẽ không thay đổi ý định đâu."
"Anh thấy rõ một điều," nhà buôn đáp lại, "rằng chẳng thể nào khuyên nhủ em hiểu lẽ phải được, và sự bướng bỉnh của em sẽ giết chết chính em mà thôi."
Ông bèn cho gọi cha mẹ cùng những người họ hàng bên vợ tới; khi tất cả đã tề tựu đông đủ, ông giải thích cho họ lý do mình triệu tập mọi người, đồng thời nhờ họ dùng hết sức ảnh hưởng để khuyên bảo vợ ông, cố gắng giúp nàng nhận ra sự dại dột trong hành vi của mình. Nàng bác bỏ tất cả mọi người, và tuyên bố thà chết chứ nhất quyết không chịu nhượng bộ chồng trong chuyện này. Khi các con nàng thấy không gì có thể lay chuyển được quyết định của mẹ, chúng bắt đầu khóc lóc thảm thiết—đến bản thân nhà buôn cũng chẳng biết phải xử trí ra sao.
Một lát sau, khi ông đang thẫn thờ ngồi trước cửa nhà, băn khoăn tự hỏi liệu có nên hy sinh bản thân để cứu người vợ mà ông hết mực yêu thương hay không, thì ông nhìn thấy chú chó cưng của mình chạy xồ lại chỗ con gà trống ngoài sân để kể lể mọi chi tiết về hoàn cảnh khó khăn mà chủ nhân đang vướng vào. Nghe xong, con gà trống liền bảo: "Chủ nhân của chúng ta thật là ngốc nghếch hết chỗ nói. Ông ấy chỉ có mỗi một người vợ mà không tài nào trị nổi, trong khi ta có tới năm mươi vợ mà vẫn sai bảo đâu ra đấy. Ông ấy cứ kiếm một chiếc gậy thật to vào, và đừng ngần ngại dùng đến nó, chẳng mấy chốc bà ta sẽ khôn ra và thôi không làm phiền ông ấy phải hé lộ những điều cần phải giữ kín nữa."
Nhà buôn liền làm theo đúng lời gợi ý đó, và quả nhiên vợ ông nhanh chóng hối hận vì sự tò mò không đúng lúc của mình, toàn bộ người nhà cũng kéo vào, vô cùng mừng rỡ khi thấy nàng đã trở nên lý trí và biết vâng lời chồng hơn.
"Con gái ta ơi," vị tể tướng nói thêm, "con cũng đáng bị đối xử như người vợ của nhà buôn lắm đấy."
"Thưa cha," Schehera-zade đáp, "xin đừng có cái nhìn xấu về con nếu con vẫn khăng khăng giữ vững lập trường của mình. Câu chuyện về người phụ nữ này không làm lay chuyển nổi quyết định của con đâu. Mặt khác, con có thể kể ra rất nhiều lý do chính đáng để thuyết phục cha không nên phản đối dự định của con. Xin cha hãy tha thứ nếu con nói thêm rằng sự phản đối của cha sẽ chỉ là vô ích; bởi vì nếu tình thương của một người cha khiến cha khước từ lời cầu xin của con, con sẽ tự mình diện kiến quốc vương."
Cuối cùng, vị tể tướng, bị khuất phục bởi sự kiên định của con gái, đã nhượng bộ những lời nài nỉ của nàng; và mặc dù vô cùng đau lòng vì không thể bẻ gãy ý chí của con, ông vẫn lập tức đến gặp Schah-riar để tâu rằng chính Schehera-zade sẽ là cô dâu của ngài vào đêm hôm sau.
Quốc vương vô cùng kinh ngạc trước sự hy sinh của vị tể tướng. "Lẽ nào lại có chuyện đó," ngài nói, "ngươi có thể nhẫn tâm dâng cả đứa con ruột thịt của mình sao?"
"Tâu bệ hạ," vị tể tướng đáp, "chính con bé đã tự nguyện đưa ra đề nghị ấy. Số phận kinh hoàng đang chờ đợi phía trước không làm con bé hoảng sợ; nó chấp nhận hiến dâng cả mạng sống vì vinh dự được làm chánh cung của bệ hạ, dẫu cho điều đó chỉ kéo dài vỏn vẹn trong một đêm."
"Tể tướng," quốc vương phán, "đừng có tự huyễn hoặc bản thân bằng bất kỳ hy vọng nào; hãy tin rằng, khi giao Schehera-zade cho ngươi vào ngày mai, đó sẽ đi kèm với lệnh ban tử hình dành cho nàng; và nếu ngươi dám cãi lệnh, cái đầu trên cổ ngươi sẽ phải rơi xuống."
"Dẫu cho thần là cha của con bé," vị tể tướng đáp, "thần vẫn xin bảo đảm bằng sự trung thành của đôi tay này trong việc thi hành nghiêm chỉnh mệnh lệnh của bệ hạ."
Khi vị tể tướng quay trở lại gặp Schehera-zade, nàng đã gửi lời cảm ơn cha; và nhận thấy cha mình đang vô cùng đau đớn, nàng liền an ủi ông rằng nàng hy vọng ông sẽ chẳng những không hối hận vì cuộc hôn nhân của nàng với quốc vương, mà điều đó còn trở thành niềm vui suốt quãng đời còn lại của ông.
Trước khi bước chân vào hoàng cung, Schehera-zade kéo riêng em gái mình là Dinar-zade sang một bên và dặn dò: "Ngay khi ta diện kiến quốc vương, ta sẽ nài xin ngài cho phép em được ngủ lại trong phòng cưới, để ta có thể tận hưởng bầu không khí bên em thêm một lần cuối. Nếu ta đạt được ước nguyện này như mong đợi, hãy nhớ đánh thức ta vào sáng mai, trước khi trời hửng sáng một tiếng, và nói rằng: 'Nếu chị chưa ngủ, hỡi người chị yêu quý của em, em xin chị trước khi ngày mới bắt đầu hãy kể cho em nghe một trong những câu chuyện thú vị mà chị biết.' Lập tức ta sẽ bắt đầu kể; và ta tin chắc rằng qua cách này, ta sẽ giải cứu vương quốc khỏi sự bàng hoàng kinh sợ đang bao trùm."
Dinar-zade vui vẻ hứa sẽ làm đúng những gì chị gái yêu cầu.
Chẳng bao lâu sau, Schehera-zade được cha mình dẫn vào cung điện và diện kiến quốc vương. Khi vừa ở lại một mình với nhau, quốc vương liền ra lệnh cho nàng cởi khăn che mặt ra. Ngài hoàn toàn say đắm trước nhan sắc tuyệt trần của nàng; nhưng nhận thấy những giọt nước mắt trên mặt nàng, ngài bèn gặng hỏi nguyên nhân.
"Tâu bệ hạ," Schehera-zade đáp, "thần thiếp có một người em gái vô cùng yêu thương—thần thiếp thiết tha mong mỏi con bé được phép trải qua đêm nay tại căn phòng này, để hai chị em có thể gặp lại nhau và nói lời từ biệt thêm một lần nữa. Bệ hạ có thể rủ lòng thương ban cho thần thiếp sự an ủi được trao đi bằng chứng cuối cùng về tình cảm này hay không?"
Sau khi Schah-riar đồng ý, người ta liền cho gọi Dinar-zade đến, và nàng có mặt ngay lập tức. Quốc vương trải qua đêm đó cùng Schehera-zade trên một chiếc giường cao, theo đúng phong tục của các bậc quân chủ phương Đông, còn Dinar-zade thì ngủ dưới chân giường trên một tấm đệm đã được chuẩn bị sẵn cho mục đích đó.
Dinar-zade, tỉnh giấc vào khoảng một tiếng trước khi trời sáng, đã làm đúng theo những gì chị gái dặn dò. "Chị yêu dấu của em," nàng nói, "nếu chị vẫn chưa ngủ, em nài xin chị, vì trời sắp sáng đến nơi rồi, hãy kể cho em nghe một trong những câu chuyện thú vị mà chị biết. Than ôi, đây sẽ là lần cuối cùng em được thưởng thức niềm vui ấy."
Thay vì đáp lời em gái, Schehera-zade hướng về phía quốc vương và cất lời: "Bệ hạ có chuẩn y cho thần thiếp được đáp lại thỉnh cầu của em gái mình không?"
"Cứ tự nhiên," ngài đáp.
Schehera-zade bèn bảo em gái hãy chú ý lắng nghe, rồi hướng về phía quốc vương và bắt đầu câu chuyện như sau:

CHÚ THÍCH:
[1] Vazir, Vezir—nghĩa đen là người mang vác, tức là vị đại thần gánh vác trọng trách chính sự của quốc gia.—D'Herbelot, Bibliotheque Orientale.
[2] Loài lừa và bò đực ở phương Đông chịu những sự đối xử rất khác biệt; một bên mạnh mẽ để lao động nặng nhọc và ít được quan tâm chăm sóc—bên kia thì dành riêng cho các bậc vương tôn công tử và quan tòa cưỡi, được chăm chút hết sức tỉ mỉ.