Thưa phu nhân, để tuân theo mệnh lệnh của người và cho người hay vì tai nạn kỳ lạ nào mà ta lại bị mù mắt phải, ta xin thuật lại cho người nghe cuộc đời mình. Ta vẫn còn là một thiếu niên khi quốc vương, phụ vương ta (vì người phải biết ta vốn sinh ra đã là vương tử), nhận ra ta có năng khiếu thiên bẩm và không tiếc công sức vun đắp cho ta. Ta vừa biết đọc biết viết thì đã thuộc lòng kinh Koran từ đầu đến chí cuối, cùng tất cả các điển tích truyền khẩu từ cửa miệng nhà tiên tri của chúng ta, và thơ văn của các bậc thi nhân. Ta chuyên tâm vào địa học, niên đại học, và luyện nói tiếng Ả Rập cho thật chuẩn mực; trong khi đó cũng không quên mọi môn rèn luyện mà một vương tử cần phải tường tận. Song có một bộ môn ta vô cùng yêu thích và đạt thành tựu xuất sắc, ấy chính là nghệ thuật thư pháp. Trong lĩnh vực này, ta vượt qua cả những bậc thầy viết chữ lừng danh nhất của vương quốc.
Tiếng tăm về học thức của ta bay đến tận Hoàng đế Hindustan, người đã cử một phái đoàn mang theo nhiều lễ vật quý giá đến gặp phụ vương ta và mời ta triều yến. Ta đã lên đường trở về cùng vị sứ thần.
Chúng ta đã lên đường khoảng một tháng thì nhìn thấy một đám bụi mù mịt đằng đằng từ đằng xa, và chẳng bao lâu sau chúng ta phát hiện ra năm mươi tên kỵ mã hung hãn, những đứa con của sa mạc, trang bị vũ khí tận răng.
Không thể dùng vũ lực để chống lại vũ lực, chúng ta bảo chúng rằng chúng ta là sứ thần của quốc vương Ấn Độ; nhưng những đứa con của sa mạc xấc láo đáp rằng: "Sao tụi tao phải nể nang quốc vương, chủ nhân của tụi mày? Tụi tao không phải thần dân của ổng, cũng chẳng nằm trong lãnh thổ của ổng." Chúng tứ bề lao vào tấn công chúng ta.
Ta chống đỡ hết mức có thể, nhưng khi nhận ra mình đã bị thương, còn vị sứ thần cùng toàn bộ đoàn tùy tùng đều đã ngã ngựa, ta bèn tận dụng chút sức lực còn lại của con chiến mã để tháo chạy. Con ngựa của ta bị thương và đột ngột quỵ xuống chết ngay dưới thân ta. Cô độc, mang thương tích và là kẻ tha hương, ta tự băng bó vết thương cho chính mình rồi cứ thế đi suốt phần còn lại trong ngày, đến chân một ngọn núi. Khi mặt trời lặn, ta nhìn thấy một hang động; ta bước vào và nghỉ qua đêm ở đó, sau khi đã ăn một ít quả hái dọc đường. Ta tiếp tục hành trình qua nhiều ngày liên tiếp mà không tìm thấy bóng dáng nơi chốn dừng chân nào; nhưng sau một tháng trời, ta tới một thị trấn lớn và đông đúc. Nơi đây được bao bọc bởi nhiều dòng suối, tựa hồ như quanh năm hưởng trọn tiết xuân.
Khuôn mặt, bàn tay và bàn chân ta đen đúa vì cháy nắng; đôi bốt của ta sau chặng đường dài đã rách mướp đến mức ta buộc phải đi chân trần; quần áo thì rách rưới tả tơi. Ta bước vào thị trấn để dò la xem mình đang ở đâu, và đến thưa chuyện với một người thợ may đang ngồi làm việc trong cửa hiệu của ông ta. Ông bảo ta ngồi xuống bên cạnh, hỏi ta là ai, từ đâu đến và điều gì đưa đẩy ta tới chốn này. Ta không giấu giếm bất cứ điều gì đã xảy ra với mình, cũng chẳng ngần ngại tiết lộ thân phận của bản thân với ông ấy. Người thợ may chăm chú lắng nghe ta kể; đoạn ông mang cho ta chút đồ ăn và ngỏ ý mời ta ở lại một gian phòng trong nhà ông, và ta đã nhận lời.
Vài ngày sau khi ta đến, người thợ may hỏi ta có biết nghề gì để kiếm sống hay không. Ta đáp rằng ta rất uyên thâm về luật pháp, cả thần đạo lẫn thế tục; ta là một nhà ngữ pháp, một nhà thơ, và trên hết, ta viết chữ rất đẹp.
"Chẳng có thứ nào trong số đó giúp ích được cho cậu ở đây đâu. Nếu cậu nghe lời khuyên của tôi," ông nói thêm, "cậu hãy đi sắm một chiếc áo khoác ngắn, và vì cậu khỏe mạnh tráng kiện, cậu có thể vào khu rừng gần đây đốn củi làm nhiên liệu. Sau đó cậu có thể mang ra chợ bán. Nhờ cách đó, cậu sẽ có thể chờ đợi cho đến khi đám mây đen vần vũ che phủ cuộc đời, buộc cậu phải giấu giếm thân phận, trôi qua. Tôi sẽ cung cấp cho cậu một sợi dây thừng và một chiếc rìu."
Hôm sau, người thợ may mang cho ta một sợi dây, một chiếc rìu cùng một chiếc áo khoác ngắn, rồi giới thiệu ta với một số người nghèo kiếm sống bằng nghề tương tự để họ cho ta gia nhập hội của họ. Họ dẫn ta vào rừng, và ngay ngày đầu tiên ta đã vác về trên đầu số củi đổi được nửa đồng tiền vàng của xứ sở ấy; bởi vì dẫu khu rừng không nằm quá xa thị trấn, củi lại rất khan hiếm do ít ai chịu nhọc công tự mình đi chặt. Ta kiếm được một khoản tiền khá lớn trong một thời gian ngắn và đã trả lại cho người thợ may số tiền ông cho ta mượn.
Ta cứ tiếp tục lối sống ấy suốt cả một năm trời. Một ngày nọ, do vô tình đi sâu hơn vào trong rừng mọi khi, ta tình cờ bắt gặp một khoảng đất quang đãng, dễ chịu và bắt đầu đốn củi ở đó. Khi đang bới một gốc cây lên, ta bỗng nhìn thấy một vòng sắt gắn vào cánh cửa sập làm bằng kim loại ấy. Ta gạt lớp đất phủ bên trên đi, nhấc cánh cửa lên và lộ ra một bậc thềm dẫn xuống dưới, ta liền cầm rìu bước xuống.
Khi đặt chân tới đáy, ta thấy mình đang ở trong một cung điện sáng sủa chẳng khác nào ngoài trời trên mặt đất. Ta đang rảo bước dọc theo một dãy hành lang chống bằng những cột trụ bằng đá cẩm thạch xanh, với phần chân cột và đầu cột đều bằng vàng đặc, thì chợt thấy một phu nhân có phong thái cao quý, uyển chuyển và vô cùng xinh đẹp đang tiến về phía ta.
Ta vội vàng bước tới đón nàng; và khi ta đang cúi đầu hành lễ thật sâu, nàng liền cất tiếng hỏi: "Ngươi là người phàm, hay là một vị thần linh?"
"Thưa phu nhân, tôi là người phàm," ta đáp.
"Do cơ duyên nào," nàng nói, thở dài thườn thượt, "mà ngươi lại đến được chốn này? Ta đã sống ở đây hai mươi lăm năm rồi, và ngươi là người phàm đầu tiên ta nhìn thấy suốt khoảng thời gian ấy."
Vẻ đẹp tuyệt trần cùng sự ngọt ngào, nhã nhặn mà nàng dành để tiếp đón đã cho ta can đảm thưa rằng: "Thưa phu nhân, trước khi thỏa mãn sự tò mò của người, xin cho phép tôi được bày tỏ niềm hạnh phúc khôn tả trước cuộc hội ngộ bất ngờ này, điều mang lại cho tôi niềm khuây khỏa giữa chốn khổ đau; và có lẽ nó cũng trao cho tôi cơ hội giúp người trở nên hạnh phúc hơn thực trạng hiện tại."
Bấy giờ ta mới kể lại toàn bộ câu chuyện của mình cho nàng nghe từ đầu đến cuối.
"Than ôi! Hỡi vương tử," nàng đáp, thở dài, "những chốn lộng lẫy mê hồn nhất cũng chẳng thể mang lại niềm vui khi ta phải sống ở đó trái với ý nguyện. Nhưng giờ hãy nghe câu chuyện của ta. Ta là một công chúa, con gái của quốc vương, vua xứ Ebony, cái tên bắt nguồn từ loại gỗ quý được tìm thấy ở đó."
"Quốc vương, phụ vương ta, đã chọn cho ta một vị hôn phu là vương tử, cũng là anh em họ của ta; nhưng ngay vào đêm cử hành lễ cưới, giữa lúc triều đình đang hoan hỉ tưng bừng, một tên thần linh đã bắt ta đi. Ta ngất lịm đi vì hoảng sợ, và khi tỉnh lại thì thấy mình đang ở chốn này. Ta đã chìm đắm trong nỗi buồn không gì nguôi ngoai suốt một thời gian dài; nhưng thời gian và hoàn cảnh ép buộc đã khiến ta quen dần với việc giáp mặt tên thần linh. Ta đã trải qua hai mươi lăm năm ở chốn này, nơi ta có đầy đủ mọi thứ cần thiết cho cuộc sống và sự xa hoa."
"Cứ mười ngày một lần," vị công chúa tiếp lời, "tên thần linh lại đến thăm ta. Trong lúc ấy, nếu có việc gì cần đến hắn, ta chỉ việc chạm vào một chiếc bùa hộ mệnh là hắn sẽ xuất hiện. Đã bốn ngày trôi qua kể từ lần cuối hắn ở đây, thế nên ta còn phải đợi thêm sáu ngày nữa hắn mới hiện diện trở lại. Do đó, nếu thuận lòng, chàng có thể ở lại cùng ta năm ngày để bầu bạn; ta sẽ cố gắng tiếp đãi và làm vui lòng chàng sao cho xứng đáng với phẩm giá và cao sang của chàng."
Nàng công chúa đoạn dẫn ta đi tắm, tại một phòng tắm tiện nghi và lộng lẫy nhất có thể tưởng tượng được; và khi ta bước ra, thay vì bộ quần áo cũ kỹ của mình, ta tìm thấy một cỗ chiến bào đắt giá, thứ mà ta không trân trọng vì sự xa hoa của nó bằng việc nó khiến ta trông xứng đáng được sánh bước bên nàng. Chúng ta ngồi xuống chiếc ghế bọc thảm thêu tinh xảo, với những chiếc gối nhồi gấm Ấn Độ quý hiếm nhất; rồi ít lâu sau nàng bày lên bàn đủ món thịt ngon lành. Chúng ta cùng nhau thưởng thức bữa ăn, trải qua phần còn lại của ngày hôm ấy cũng như buổi tối trong bầu không khí vô cùng dễ chịu.
Hôm sau, ta nói với nàng: "Công chúa xinh đẹp, người đã bị chôn sống quá lâu trong cung điện dưới lòng đất này rồi; xin hãy đứng lên—hãy theo tôi và tận hưởng ánh sáng ban ngày mà người đã phải dứt bỏ suốt bao nhiêu năm qua."
"Hỡi vương tử," nàng mỉm cười đáp, "nếu chàng cho phép ta giữ lại chín ngày trong số mười ngày, và chỉ nhường ngày thứ mười cho tên thần linh, thì ánh sáng ban ngày đối với ta cũng chẳng còn ý nghĩa gì nữa."
"Thưa công chúa," ta nói, "nỗi sợ tên thần linh khiến người phải thốt lên như vậy. Phần ta, ta khinh thường hắn đến mức sẽ đập nát chiếc bùa hộ mệnh của hắn, cùng với câu chú được khắc xung quanh nó. Cứ để hắn tới; dù hắn có dũng mãnh hay quyền năng đến đâu, ta cũng thách thức tất cả." Vừa dứt lời, ta liền bồi một cước vào chiếc bùa hộ mệnh và đập nát nó thành từng mảnh.
Chiếc bùa vừa vỡ tan thì toàn bộ cung điện rung chuyển như muốn sụp đổ thành từng mảnh vụn, và những bức tường tách ra mở lối cho tên thần linh xuất hiện. Cảm nhận được cơn chấn động, theo lời khẩn khoản tha thiết của công chúa, ta lập tức tháo chạy. Vội vã mặc lại bộ y phục của mình, ta leo lên những bậc thang dẫn lên khu rừng và trở về thị trấn an toàn. Chủ nhà của ta, người thợ may, vô cùng mừng rỡ khi gặp lại ta.
Tuy nhiên, trong lúc hoảng hốt, ta đã để quên chiếc rìu và sợi dây thừng trong phòng của công chúa.
Chẳng bao lâu sau khi ta trở về, trong lúc đang chìm đắm trong nỗi ân hận vì sự mất mát ấy cùng niềm xót xa cho số phận tàn nhẫn mà công chúa sắp phải gánh chịu, người thợ may bước vào và nói: "Có một cụ già, tôi không quen biết, đang mang theo chiếc rìu và dây thừng của cậu, muốn gặp cậu để giao tận tay chứ nhất quyết không đưa cho ai khác."
Nghe những lời ấy, sắc mặt ta tái mét và toàn thân run lẩy bẩy. Trong lúc người thợ may đang gặng hỏi lý do, cửa phòng ta bỗng bật mở, và cụ già nọ, vốn chẳng có lòng kiên nhẫn để đợi chờ, đã xuất hiện trên tay cầm chiếc rìu và dây thừng của ta.
"Ta là một tên thần linh," hắn cất tiếng nói với ta, "một kẻ thuộc dòng dõi cháu chắt của Eblis, chúa tể các loài thần linh. Đây chẳng phải là chiếc rìu của ngươi và kia chẳng phải là sợi dây của ngươi sao?"
Sau khi chất vấn ta những điều đó, tên thần linh không cho ta dù chỉ chút thời gian để đáp lời. Hắn tóm lấy lưng quần ta, lôi xềnh xệch ra khỏi phòng rồi vút bay lên không trung, mang ta lên tận chín tầng mây với tốc độ kinh hoàng. Chẳng mấy chốc hắn lại hạ xuống mặt đất, đoạn dùng mũi chân dậm mạnh khiến mặt đất bất thợm nứt mở ra, và ta thấy mình đang ở trong cung điện bị yểm bùa, đứng trước mặt nàng công chúa xinh đẹp của xứ Ebony. Nhưng ôi thôi! Cảnh tượng trước mắt thật khủng khiếp làm sao! Ta chứng kiến một cảnh tượng cứa nát tâm can ta; nàng công chúa tội nghiệp ấy đang đầm đìa trong vũng máu, nằm rạp dưới đất, trông giống một cõi đi về giữa sự sống và cái chết hơn là người sống, với hai gò má đẫm lệ.
Sau khi trút xuống cả hai chúng tôi vô vàn lời lăng mạ và nhiếc móc, tên thần linh rút thanh mã tấu ra và tuyên bố rằng hắn sẽ ban sự sống cùng tự do cho bất cứ kẻ nào dùng chính thanh gươm đó để chém đứt đầu kẻ còn lại. Cả hai chúng tôi đều kiên quyết từ chối việc mua lấy sự tự do bằng cái giá ấy, và khẳng định nguyện vọng thà chết trước mặt nhau còn hơn.
"Ta thấy rằng," tên thần linh nói, "cả hai ngươi đều đang thách thức ta, nhưng rồi cả hai sẽ phải thấm thía qua cách ta trừng phạt để biết ta có thể làm được những gì."
Dứt lời, con quái vật cầm thanh mã tấu lên và chặt đứt một bên tay của nàng, khiến nàng chỉ còn chút hơi tàn để ra hiệu bằng bàn tay kia như một lời vĩnh biệt đời đời kiếp kiếp dành cho ta; rồi nàng trút hơi thở cuối cùng.
Ta ngất lịm đi trước cảnh tượng ấy.
Khi đã tỉnh lại, ta kêu lên: "Hãy ra tay đi, vì ta đã sẵn sàng chết và coi cái chết là ân huệ lớn nhất mà ngươi có thể ban cho ta."
Nhưng thay vì giết ta, hắn lại nói: "Hãy nhìn xem thần linh trả thù những kẻ xúc phạm họ ra sao. Ngươi là kẻ ít có tội nhất, và ta sẽ chỉ thoả mãn bằng cách biến ngươi thành một con chó, một con vượn, một con sư tử hoặc một con chim; tùy ngươi chọn lấy hình hài nào. Ta giao quyền quyết định đó cho chính ngươi."
Những lời này thắp lên trong lòng ta một chút hy vọng có thể xoa dịu cơn thịnh nộ của hắn.
"Hỡi thần linh," ta thưa, "xin hãy kìm chế cơn giận, và vì ngài đã không tước đoạt mạng sống của tôi, xin hãy rộng lượng tha thứ cho tôi, giống như một vị đạo sĩ nhân từ từng tha thứ cho kẻ ghen ghét mình vậy."
"Câu chuyện đó ra sao?" hắn hỏi.
Ta bèn đáp như sau: