Nghìn Lẻ Một Đêm

Lượt đọc: 153 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Tựa

❊ ❊ ❊

Bộ Nghìn lẻ một đêm được giới thiệu đến châu Âu qua bản dịch tiếng Pháp của Antoine Galland vào năm 1704, và nhanh chóng đạt được một mức độ nổi tiếng có một không hai. Thậm chí còn có giai thoại kể rằng dịch giả từng bị đánh thức khỏi giấc ngủ bởi những nhóm thanh niên đứng dưới cửa sổ nhà ông ở Paris, khẩn khoản nài nỉ ông kể thêm một câu chuyện khác.

Giới bác học thoạt đầu từ chối tin rằng ông Galland không phải là người tự bịa ra những câu chuyện đó. Nhưng thực chất ông đã tìm ra một bản thảo tiếng Ả Rập từ Ai Cập thế kỷ XVI, đồng thời đã tham khảo ý kiến của những người kể chuyện phương Đông. Bất chấp những điểm thiếu chính xác và sự phai nhạt về sắc thái, mười hai tập sách của ông đã tồn tại lâu dài như những tác phẩm kinh điển ở Pháp, đồng thời đặt nền móng cho các bản dịch phổ thông của chúng ta.

Một phiên bản chính xác hơn, được hiệu đính từ tiếng Ả Rập, với một văn phong tao nhã, trực diện, giản dị và dễ tiếp nhận, đã được tiến sĩ Jonathan Scott xuất bản vào năm 1811. Đây chính là văn bản được sử dụng trong ấn bản hiện tại.

Người theo đạo Hồi rất ưa chuộng các câu chuyện, nhưng nhìn chung họ lại cảm thấy hổ thẹn khi bày tỏ sự quan tâm mang tính văn chương đối với tiểu thuyết hư cấu. Do đó, cuốn sách kể chuyện hấp dẫn nhất thế giới này đã đến với chúng ta mà chỉ để lại rất ít dấu vết về nguồn gốc của nó. Mặc dù vậy, ngành nghiên cứu phê bình vẫn có thể đưa ra những kết luận khá rõ ràng.

Bạn đọc sẽ cảm thấy thú vị khi tự mình tìm hiểu những điểm tương đồng trong cuộc phiêu lưu giữa hai vị hoàng hậu Ba Tư là Scheherazade và Esther trong câu chuyện Kinh Thánh—điều mà ông de Goeje đã chỉ ra như một minh chứng cho thấy nguồn gốc đồng nhất của họ (bách khoa toàn thư Encyclopædia Britannica, mục "Thousand and One Nights"). Trong văn học Ả Rập thế kỷ thứ X, có hai hoặc ba tài liệu nhắc đến một tuyển tập truyện kể của người Ba Tư mang tên Nghìn lẻ một đêm, nhờ sức hấp dẫn của nó mà người phụ nữ Scheherazade đã liên tục kéo dài thêm được một ngày sống. Khá nhiều câu chuyện theo cách mà chúng ta đang có chứa đựng những yếu tố thể hiện rõ nguồn gốc từ Ba Tư hoặc Ấn Độ. Thế nhưng phần lớn các câu chuyện, ngay cả những truyện có bối cảnh đặt tại Ba Tư hay Ấn Độ, lại hoàn toàn mang đậm dấu ấn Hồi giáo từ tư tưởng, cảm xúc, hoàn cảnh cho đến hành động.

Bối cảnh ưa thích của truyện là "thành phố huy hoàng" Baghdad thế kỷ thứ IX, nơi vị caliph của thành phố là Haroun al Raschid, dù là một vị vua vĩ đại và là người thừa kế của những bậc quân vương còn hùng mạnh hơn thế, lại được hậu thế biết đến chủ yếu nhờ sức hút của những câu chuyện này. Tuy nhiên, nội dung (với sự lưu ý đúng mực về khả năng có những phần được chèn vào sau này), các chi tiết tham chiếu trong những tác phẩm khác, cùng với phương ngữ cho thấy bộ Nghìn lẻ một đêm của chúng ta đã thành hình ở Ai Cập ngay sau năm 1450. Tác giả, chắc chắn là một người kể chuyện chuyên nghiệp, cũng giống như nàng Scheherazade của ông, là một người uyên bác với trí nhớ hoàn hảo, lời lẽ lưu loát và luôn sẵn sàng cất lên những vần thơ khi có dịp. Sự thô tục trong các bản kể gốc bằng tiếng Ả Rập, vốn không xuất hiện trong bản dịch của chúng ta, chính là nét đặc trưng của xã hội Ai Cập dưới thời các sultan dòng Mameluke. Điều đó chắc chắn sẽ không bao giờ được dung thứ bởi thần dân của vị caliph ở thành Baghdad thời cổ đại, cũng giống như cách mà những tín đồ Cơ Đốc giáo thời hiện đại phủ nhận nó vậy.

Chưa từng có những câu chuyện nào hấp dẫn hơn thế được kể lại. Dù lời thề của một người phương Đông vốn là điều thiêng liêng nhất trên đời, và dù Schah-riar đã "tự ràng buộc mình bằng một lời thề long trọng là sẽ cưới một người vợ mới vào mỗi đêm và ra lệnh siết cổ nàng vào sáng hôm sau", chúng ta vẫn hoàn toàn tin rằng ông đã bội ước và ban cho người vợ của mình một lệnh hoãn thi hành án cho đến khi ông có thể tìm ra lý do tại sao mười vị công tử lịch thiệp nọ, đều bị mù con mắt bên phải, "sau khi tự bôi nhọ mình, lại phải khóc lóc thảm thiết, đấm ngực đập đầu và liên tục kêu lên rằng: 'Đây chính là quả báo cho sự lười biếng và tính tò mò của chúng ta'." Quả thực, khi cánh cửa vàng đã mở ra và chú ngựa đen biến mất cùng cái quẫy đuôi đầy hiểm độc ấy, trong lòng chúng ta thoáng dâng lên cảm giác như vừa bị "lừa gạt"—một cảm giác mà nghệ thuật chân chính không bao giờ mang lại. Thế nhưng tâm trạng của chúng ta vẫn vô cùng thoải mái; bởi chẳng phải chúng ta đã được cảnh báo suốt dọc đường về cái thói hư tò mò ấy hay sao, và chẳng phải người kể chuyện đang mỉm cười đầy ẩn ý và khuyên chúng ta nên biết ơn vì ít nhất chúng ta vẫn còn nguyên vẹn đôi mắt sáng đó sao?

Bên cạnh sự lôi cuốn của cốt truyện, nhịp sống và chuyển động dồn dập trong các câu chuyện, cùng những vị thần xuất hiện và tự đặt ra những lề lối riêng cho mình, chúng ta còn cảm nhận được sức hút từ việc được hòa mình vào những con người rất khác biệt với chúng ta: những con người ưa phiêu lưu nhưng chưa bao giờ phải chịu áp lực căng thẳng, những con người trải qua muôn vàn gian truân nhưng chẳng hề vướng bận điều gì. Kỳ ảo, tráng lệ, xa hoa, đẹp đẽ, rực rỡ sắc màu, đầy ắp tiếng cười hài hước—liệu có bao giờ có một cuốn sách nào chứa đựng những sự tương phản vô tận đến thế?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.