“Gilbert thân mến, mẹ ước gì con có thể cố gắng dịu dàng hơn một chút,” mẹ tôi nói vào một buổi sáng, sau khi tôi vừa có những biểu hiện cáu kỉnh vô cớ. “Con bảo rằng con chẳng có bệnh gì, cũng chẳng có chuyện gì buồn phiền, thế mà mẹ chưa từng thấy ai thay đổi nhiều như con trong những ngày gần đây. Con chẳng nói được một lời tử tế nào với ai cả — dù là bạn bè hay người lạ, kẻ ngang hàng hay kẻ dưới — ai cũng vậy cả. Mẹ thực sự mong con hãy cố gắng kiềm chế điều đó lại.”
“Kiềm chế cái gì ạ?”
“Thì cái tính khí kỳ quặc của con chứ sao. Con không biết nó làm con xấu đi thế nào đâu. Mẹ chắc chắn rằng chẳng có bản tính nào tuyệt vời hơn tự nhiên ban cho con, nếu con chịu để nó bộc lộ một cách công bằng; thế nên con chẳng có lý do gì để bào chữa cả.”
Trong lúc mẹ đang phàn nàn như vậy, tôi cầm lấy một cuốn sách, mở ra trên bàn trước mặt, và vờ như đang đắm chìm vào việc đọc nó; bởi vì tôi vừa không thể tự bào chữa vừa chẳng muốn thừa nhận lỗi lầm của mình, và tôi muốn không phải bàn gì về chuyện đó nữa. Thế nhưng người mẹ đáng kính của tôi vẫn tiếp tục bài giảng đạo, rồi chuyển sang dỗ dành, và bắt đầu vuốt tóc tôi; và suýt chút nữa thì tôi đã cảm thấy mình như một đứa con ngoan rồi, thế nhưng cậu em trai nghịch ngợm của tôi, lúc ấy đang lảng vảng trong phòng, đã làm bùng phát lại sự khó chịu trong tôi khi đột ngột hét lên,—
“Đừng chạm vào anh ấy, mẹ ơi! Anh ấy sẽ cắn đấy! Anh ấy chẳng khác gì một con hổ mang hình người. Riêng phần con, con xin từ bỏ anh ấy — hoàn toàn từ mặt — cắt đứt từ gốc đến ngọn. Lại gần anh ấy trong khoảng sáu thước thì chẳng khác nào đem tính mạng ra đánh đổi. Mấy hôm trước, anh ấy suýt làm vỡ sọ con chỉ vì con hát một bài hát tình yêu xinh xắn, vô hại, cốt để làm anh ấy vui cười thôi mà.”
“Ôi, Gilbert! Sao con lại có thể làm thế?” mẹ tôi thốt lên.
“Con đã bảo cậu im cái mồm đi trước rồi cơ mà, Fergus,” tôi nói.
“Vâng, nhưng khi em chắc chắn với anh rằng chẳng phiền gì cả và hát tiếp đoạn thơ sau, nghĩ rằng anh có thể sẽ thích hơn, thì anh đã chộp lấy vai em rồi xô em văng ra, thẳng vào bức tường đằng kia, mạnh đến mức em cứ ngỡ mình đã cắn đứt đôi cái lưỡi và mong sao thấy chỗ đó dính đầy óc của mình; và khi em đưa tay lên đầu mà thấy sọ mình không bị vỡ, em cứ nghĩ đó là một phép màu, chắc chắn là thế. Nhưng mà, tội nghiệp anh ấy!” cậu ta nói thêm, với một tiếng thở dài đầy vẻ văn thơ,—“trái tim anh ấy tan nát rồi—sự thật là thế—và đầu óc anh ấy thì—”
“Cậu có chịu im BÂY GIỜ không?” tôi quát lên, chồm dậy và trừng mắt nhìn gã đó dữ dội đến mức mẹ tôi, tưởng rằng tôi định gây tổn thương thể xác trầm trọng cho nó, bèn đặt tay lên tay tôi, van xin tôi hãy tha cho nó, còn nó thì thong thả bước ra ngoài, tay đút túi quần, miệng nghêu ngao đầy vẻ khiêu khích,—“Ta có nên, vì một người hồng nhan,” vân vân.
“Con không buồn vấy bẩn tay chân vào nó đâu,” tôi nói, đáp lại lời can thiệp của mẹ. “Có dùng kẹp gắp tôi cũng chẳng thèm chạm vào nó.”
Lúc này tôi chợt nhớ ra mình có việc với Robert Wilson, liên quan đến việc mua một thửa ruộng liền kề với trang trại của tôi — một việc mà tôi cứ khất lần khất lữa từ ngày này sang ngày khác; bởi vì bây giờ tôi chẳng có hứng thú với bất cứ điều gì nữa; thêm vào đó, tâm trạng tôi lại đang muốn xa lánh loài người, và hơn thế nữa, tôi lại có sự ác cảm đặc biệt đối với việc gặp Jane Wilson hay mẹ cô ta; vì mặc dù giờ đây tôi có đủ lý do chính đáng để tin tưởng những lời đồn đại của họ về bà Graham, nhưng tôi chẳng vì thế mà ưa họ hơn một chút nào — hay cả Eliza Millward nữa — và ý nghĩ phải gặp họ càng khiến tôi chán ghét hơn vì giờ đây tôi không thể phản bác những lời vu khống mồn một của họ và tự đắc với niềm tin của chính mình như trước nữa. Nhưng hôm nay tôi quyết tâm nỗ lực quay trở lại với bổn phận của mình. Dù tôi chẳng tìm thấy niềm vui gì trong đó, nhưng nó vẫn đỡ khó chịu hơn là sống nhàn rỗi — dẫu sao thì nó cũng mang lại nhiều lợi ích hơn. Nếu cuộc sống không hứa hẹn niềm vui nào trong phạm vi công việc của tôi, thì ít ra nó cũng chẳng mời gọi sự cám dỗ nào ở bên ngoài; và từ nay trở đi tôi sẽ xốc vác công việc và cày cuốc, giống như một con ngựa kéo xe tội nghiệp đã bị thuần hóa để chịu đựng lao nhọc, cứ thế lầm lũi bước qua cuộc đời, dẫu không thú vị thì cũng chẳng hoàn toàn vô dụng, và dẫu không thỏa mãn với số phận thì cũng không oán thán.
Vừa tự quyết định như vậy, với một vẻ buông xuôi đầy bực dọc, nếu có thể dùng một cụm từ như thế, tôi rảo bước về phía trang trại Ryecote, hầu như chẳng mong sẽ gặp chủ nhà vào giờ này trong ngày, nhưng hy vọng sẽ biết được anh ta có khả năng xuất hiện ở khu vực nào trong trang trại.
Anh ta không có nhà, nhưng được kỳ vọng sẽ về trong vài phút nữa; và tôi được mời vào phòng khách để ngồi chờ. Bà Wilson đang bận rộn trong bếp, nhưng căn phòng không phải là không có ai; và tôi suýt không kìm được một cái rùng mình vô thức khi bước vào; vì ở đó chính là cô Wilson đang ngồi tán gẫu với Eliza Millward. Tuy nhiên, tôi tự nhủ phải giữ vẻ điềm tĩnh và lịch sự. Eliza hình như cũng đã đưa ra quyết định tương tự về phía mình. Chúng tôi chưa từng gặp lại kể từ buổi tối hôm tiệc trà; nhưng không hề có một cảm xúc biểu lộ nào dù là vui hay buồn, không có vẻ gì là bi lụy, không khoe khoang lòng tự trọng bị tổn thương: cô ta điềm đạm trong tính khí, lịch sự trong phong thái. Thậm chí còn có một sự thoải mái và tươi vui trong dáng điệu và cách cư xử của cô ta mà tôi chẳng tài nào có được; nhưng ẩn sâu trong ánh mắt biểu cảm thái quá ấy lại là một sự thâm độc nói lên rõ ràng rằng tôi chưa hề được tha thứ; bởi vì, dẫu cô ta không còn hy vọng chiếm đoạt tôi cho riêng mình, cô ta vẫn căm ghét tình địch của mình, và rõ ràng rất khoái trá khi trút giận lên tôi.
Mặt khác, cô Wilson thì lại nhã nhặn và lịch thiệp hết mức có thể, và mặc dù bản thân tôi chẳng có tâm trạng để trò chuyện cho lắm, hai vị tiểu thư ấy vẫn xoay sở để duy trì một chuỗi những câu chuyện phiếm tưởng như không bao giờ dứt. Nhưng Eliza đã chớp lấy cơ hội ngay khi có khoảng lặng thuận tiện để hỏi rằng dạo này tôi có gặp bà Graham không, với giọng điệu cứ như thể chỉ hỏi bâng quơ, nhưng lại liếc xéo một cái — vốn được tính toán để tỏ vẻ nghịch ngợm trêu chọc — mà thực chất là tràn ngập và sục sôi lòng độc ác.
“Gần đây thì không,” tôi đáp lại bằng một giọng hờ hững, nhưng ánh mắt lại trừng trừng đẩy lùi những cái nhìn đầy ghê tởm của cô ta; bởi vì tôi cảm thấy bực bội khi thấy máu nóng đang dâng lên tận trán, mặc cho tôi đã cố gắng hết sức để tỏ ra dửng dưng.
“Sao cơ! Anh đã bắt đầu thấy chán rồi đấy à? Em cứ tưởng một tạo vật cao cả như thế sẽ đủ sức trói buộc anh ít nhất là một năm chứ!”
“Tôi không muốn nói về cô ấy lúc này.”
“À! Thế ra cuối cùng anh cũng đã nhận ra sai lầm của mình — cuối cùng anh đã phát hiện ra rằng vị nữ thần của anh không hẳn là một đấng thanh cao—”
“Tôi đã bảo cô không được nhắc đến cô ấy cơ mà, cô Eliza.”
“Ôi, em xin lỗi nhé! Em nhận ra những mũi tên của thần Tình yêu đã quá sắc nhọn đối với anh rồi: những vết thương, vì sâu hơn lớp da thịt, vẫn chưa lành hẳn, và lại rớm máu mỗi khi ai nhắc đến tên của người thương.”
“Phải nói thế này thì đúng hơn,” cô Wilson chen vào, “rằng anh Markham cảm thấy cái tên đó không xứng đáng được nhắc đến trước mặt những người phụ nữ đoan chính. Em lấy làm lạ, Eliza, sao em lại có thể nghĩ đến việc nhắc tới con người bất hạnh đó — em thừa biết việc nhắc đến cô ta chẳng có gì là hay ho dễ chịu đối với bất kỳ ai có mặt ở đây cả.”
Làm sao có thể chịu đựng nổi điều này? Tôi đứng phắt dậy, định đội mũ lên đầu và phẫn nộ bỏ đi khỏi ngôi nhà; nhưng rồi chợt nhớ ra — vừa kịp lúc để giữ thể diện — rằng hành động đó thật ngớ ngẩn làm sao, và nó chỉ mang lại cho những mụ cái ác khẩu kia những trận cười hả hê trên sự đau khổ của tôi, vì một người mà chính trong thâm tâm tôi cũng thừa nhận là không đáng để hy sinh dù chỉ một chút — dẫu cho cái bóng của sự kính trọng và tình yêu thuở trước vẫn còn vương vấn trong tôi, khiến tôi không thể chịu đựng nổi khi nghe tên cô ta bị người khác bôi nhọ — tôi chỉ bước ra cửa sổ, và sau khi dành vài giây để nghiến răng ken két đầy căm hận và nén lại những nhịp thở phập phồng đầy giận dữ trong lồng ngực, tôi quay sang nói với cô Wilson rằng tôi không thấy bóng dáng anh trai cô đâu, và nói thêm rằng vì thời gian của tôi rất quý báu, có lẽ tốt hơn là tôi nên ghé lại vào ngày mai, vào lúc nào chắc chắn sẽ gặp được anh ta ở nhà.
“Ôi, không đâu!” cô ta nói; “nếu anh đợi một lát, thể nào anh ấy cũng về; vì anh ấy có việc ở L——” (đó là thị trấn chợ của chúng tôi), “và sẽ cần ăn uống lót dạ một chút trước khi đi.”
Thế là tôi đành cam chịu với thái độ nhã nhặn nhất có thể; và may mắn là tôi không phải đợi lâu. Chẳng mấy chốc ông Wilson đã về đến nơi, và dẫu lúc đó tôi chẳng có tâm trạng nào để bàn chuyện làm ăn, và dẫu tôi chẳng màng gì đến thửa ruộng hay chủ nhân của nó, tôi vẫn dồn hết sự tập trung vào công việc trước mắt với một quyết tâm đáng khích lệ, và nhanh chóng chốt xong vụ ngã giá — có lẽ còn làm cho người nông dân keo kiệt ấy hài lòng hơn cả mức ông ta dám thừa nhận. Sau đó, để mặc cho ông ta tiếp tục bữa “lót dạ” thị soạn của mình, tôi vui vẻ rời khỏi ngôi nhà và đi tìm những người thợ gặt của mình.
Để mặc họ đang bận rộn làm việc bên sườn thung lũng, tôi leo lên đồi, định bụng sẽ ghé thăm một cánh đồng lúa mì ở vùng cao hơn xem khi nào thì lúa chín để có thể đưa liềm ra gặt. Nhưng ngày hôm đó tôi đã không ghé thăm nó; bởi vì, khi tôi đến gần, tôi nhìn thấy ở khoảng cách không xa lắm, bà Graham và con trai đang đi xuống theo hướng ngược lại. Họ đã nhìn thấy tôi; và thằng bé Arthur đã chạy băng tới để gặp tôi; nhưng tôi lập tức quay đầu đi thẳng về nhà với những bước chân kiên quyết; bởi vì tôi đã hoàn toàn hạ quyết tâm không bao giờ chạm mặt mẹ của thằng bé nữa; và dẫu cho tiếng gọi lảnh lót bên tai cứ giục giã tôi “đợi một lát,” tôi vẫn điềm nhiên tiếp tục con đường của mình; và chẳng mấy chốc nó đã từ bỏ việc đuổi theo vì thấy vô vọng, hoặc bị mẹ gọi quay lại. Dù thế nào đi nữa, khi tôi quay đầu nhìn lại sau đó năm phút, chẳng còn dấu tích nào của hai mẹ con họ ở đó nữa.
Sự việc này đã khuấy động và làm tôi chấn động một cách kỳ lạ — trừ phi người ta có thể giải thích nó bằng cách nói rằng những mũi tên của thần Tình yêu không chỉ quá sắc nhọn đối với tôi, mà chúng còn có ngạnh và cắm sâu vào tận gốc rễ, và tôi vẫn chưa thể giật phăng chúng ra khỏi trái tim mình. Dù thế nào đi nữa, tôi vẫn cảm thấy vô cùng khốn khổ trong suốt khoảng thời gian còn lại của ngày hôm đó.
