Ngày 20 tháng 12 năm 1824.—Hôm nay là kỷ niệm ba năm ngày chúng tôi thành hôn trong sự chúc phúc. Đã hai tháng trôi qua kể từ khi những vị khách rời đi để chúng tôi được tự do tận hưởng không gian riêng của hai người; và tôi đã có đúng chín tuần trải nghiệm giai đoạn mới này của đời sống vợ chồng—hai con người sống chung dưới một mái nhà với tư cách là chủ nhân, cùng là cha mẹ của một đứa trẻ kháu khỉnh, vui tươi, nhưng ngầm hiểu với nhau rằng giữa họ chẳng hề có lấy một chút tình yêu, tình bạn hay sự đồng cảm nào. Trong khả năng có thể, tôi vẫn cố gắng sống hòa thuận với anh; tôi đối xử với anh bằng sự lịch thiệp không chê vào đâu được, sẵn sàng nhường nhịn sự tiện lợi của bản thân vì anh bất cứ khi nào có thể, đồng thời bàn bạc với anh một cách rạch ròi về chuyện gia đình, tôn trọng ý muốn và phán đoán của anh, ngay cả khi tôi thừa biết phán đoán của mình còn sáng suốt hơn.
Còn về phần anh, trong tuần đầu hoặc hai tuần đầu, anh tỏ rau cáu kỉnh và ủ rũ, chắc là đang buồn rầu vì sự ra đi của nàng Annabella dấu yêu của mình, và tỏ thái độ cực kỳ khó chịu với tôi: làm gì tôi cũng sai; tôi là kẻ lạnh lùng, nhẫn tâm, vô cảm; cái vẻ mặt nhợt nhạt, cau có của tôi trông thật đáng ghê tởm; giọng nói của tôi khiến anh rợn tóc gáy; anh chẳng biết làm sao để sống nổi qua mùa đông này với tôi; tôi sẽ hành hạ anh đến chết dần chết mòn. Tôi lại một lần nữa đề nghị ly thân, nhưng điều đó là không thể: anh không muốn trở thành đề tài bàn tán cho mấy mụ hàng xóm lắm chuyện trong vùng; anh không muốn người ta nói rằng mình là một kẻ vũ phu đến mức vợ không thể sống chung nổi. Không; anh đành phải xoay sở để chịu đựng tôi mà thôi.
“Ý anh là anh phải xoay sở để chịu đựng em mới đúng,” tôi đáp; “vì chừng nào tôi còn làm tròn bổn phận của một quản gia và người giữ nhà một cách tận tụy, chu đáo như thế này, mà không cần tiền công lẫn lời cảm ơn, thì anh đời nào nỡ bỏ tôi. Do đó, tôi sẽ chấm dứt những nhiệm vụ này ngay khi sự giam cầm này trở nên không thể chịu đựng nổi.” Tôi nghĩ rằng lời đe dọa này, nếu còn chút tác dụng nào, ít ra cũng sẽ kiềm chế được anh phần nào.
Tôi tin là anh đã rất thất vọng khi thấy tôi không tỏ ra quá đau đớn trước những lời lẽ cay độc của anh, bởi vì mỗi khi nói được câu nào thật sự nhắm thẳng vào nỗi đau của tôi, anh lại săm soi nhìn chằm chằm vào mặt tôi, rồi lầm bầm chê bai cái “trái tim bằng đá” hay sự “vô cảm tàn nhẫn” của tôi. Giá như tôi bật khóc nức nở và than khóc cho tình yêu đã mất của anh, thì có lẽ anh đã rũ lòng thương xót, ban ơn và đối xử tốt với tôi một thời gian, cốt để khỏa lấp sự cô đơn và an ủi nỗi nhớ nhung bóng hình Annabella dấu yêu, cho đến khi anh có thể gặp lại nàng, hoặc tìm được một sự thay thế xứng đáng hơn. Ơn trời, tôi không hề yếu đuối đến thế! Đã từng có lúc tôi u mê mù quáng trong một thứ tình cảm dại khờ, cứ bám riết lấy anh dẫu anh chẳng ra gì, nhưng giờ thì nó đã phai nhạt hoàn toàn—bị bóp nát và tàn lụi đi rồi; và anh chỉ có thể tự trách chính mình cùng những thói hư tật xấu của bản thân mà thôi.
Ban đầu (chắc là để tuân theo những lời dặn dò của người tình ngọt ngào của anh), anh kiềm chế bản thân rất giỏi, không tìm đến rượu chè để giải sầu; nhưng rồi dần dần anh bắt đầu lơi lỏng những nỗ lực đạo đức ấy, thỉnh thoảng lại quá chén một chút, và cho đến nay vẫn tiếp tục chứng nào tật nấy; thậm chí, có lúc chẳng phải chỉ là “một chút”. Khi chìm đắm trong cơn phấn khích của men say, anh đôi khi nổi khùng lên và giở thói côn đồ; và những lúc ấy, tôi chẳng màng che giấu sự khinh bỉ và kinh tởm của mình. Khi phải gánh chịu những hậu quả ê chề sau đó, anh lại than vãn về những nỗi thống khổ và lầm lỗi của bản thân, rồi đổ hết lên đầu tôi; anh thừa nhận rằng sự buông thả đó tổn hại đến sức khỏe, hại nhiều hơn lợi; nhưng anh bảo chính tôi đã dồn ép anh vào con đường đó bằng hành vi trái tự nhiên, phi nữ tính của mình; cuối cùng thì nó sẽ hủy hoại cuộc đời anh, nhưng tất cả đều là lỗi tại tôi; và rồi tôi lại bị kích động để đứng lên tự vệ, đôi khi bằng những lời trách móc cay đắng.
Đó là sự bất công mà tôi không tài nào kiên nhẫn chịu đựng nổi. Chẳng phải tôi đã bỏ ra biết bao công sức khó nhọc để cứu anh khỏi chính cái thói hư tật xấu đó sao? Chẳng phải tôi vẫn sẽ tiếp tục nỗ lực để giải cứu anh nếu có thể sao? Nhưng liệu tôi có thể làm điều đó bằng cách nịnh nọt và ve vãn anh khi tôi biết rõ rằng anh đang khinh bỉ tôi? Có phải lỗi tại tôi khi tôi đã đánh mất sức ảnh hưởng đối với anh, hay khi anh đã tự tước đi mọi quyền đáng được tôi tôn trọng? Và tôi có nên tìm cách hòa giải với anh không, khi tôi cảm thấy trong lòng mình căm ghét anh, và rằng anh đang coi rẻ tôi? Trong khi anh vẫn tiếp tục thư từ qua lại với phu nhân Lowborough, điều mà tôi thừa biết là có thật? Không, không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ! Anh có thể uống rượu cho đến chết, nhưng đó KHÔNG PHẢI là lỗi của tôi!
Thế nhưng tôi vẫn làm phần việc của mình để cứu vớt anh: tôi cho anh hiểu rằng rượu chè làm cho đôi mắt anh đờ đẫn, khuôn mặt đỏ bừng và phù nề; rằng nó khiến thân thể và tâm trí anh trở nên lú lẫn; và nếu Annabella tận mắt nhìn thấy anh thường xuyên như tôi, nàng sẽ nhanh chóng vỡ mộng; rằng nàng chắc chắn sẽ rút lại sự ưu ái dành cho anh nếu anh cứ tiếp tục lối sống đó. Kiểu cảnh tỉnh ấy chỉ mang lại cho tôi những lời lăng mạ thô tục—và thực ra, tôi suýt cảm thấy như mình đáng bị như vậy, bởi vì tôi căm ghét phải dùng những lý lẽ ấy; nhưng chúng đã ngấm vào tâm trí mụ mị của anh, khiến anh phải dừng lại, suy ngẫm và kiềm chế nhiều hơn bất cứ điều gì khác mà tôi có thể nói.
Hiện tại, tôi đang tận hưởng một khoảng thời gian tạm thời được giải thoát khỏi sự hiện diện của anh: anh đã cùng Hargrave đi tham gia một chuyến săn xa, và có lẽ sẽ không trở về trước tối mai. Cảm giác của tôi khi vắng bóng anh giờ đây thật khác xưa biết bao!
Ông Hargrave vẫn ở The Grove. Anh ta và Arthur thường xuyên gặp nhau để cùng theo đuổi các trò tiêu khiển đồng quê; anh ta hay ghé thăm chúng tôi ở đây, và Arthur cũng không ít lần sang bên ấy. Tôi không nghĩ rằng hai kẻ tự xưng là bạn bè này lại tràn ngập tình cảm yêu mến dành cho đối phương; nhưng những cuộc giao du như vậy giúp họ giết thời gian, và tôi rất hoan nghênh điều đó tiếp tục diễn ra, vì nó giúp tôi bớt đi vài giờ khó chịu khi phải sống chung với Arthur, đồng thời mang lại cho anh ta một công việc hữu ích hơn là chìm đắm trong những khoái cảm nhục dục đồi trụy. Điểm phiền lòng duy nhất của tôi khi ông Hargrave quanh quẩn trong vùng là nỗi sợ chạm mặt anh ta tại The Grove khiến tôi không thể gặp em gái anh ta thường xuyên như mong muốn; bởi vì dạo gần đây, anh ta đối xử với tôi với sự mực thước đến hoàn hảo, khiến tôi suýt quên mất cả cách cư xử trước kia của anh ta. Tôi đoán là anh ta đang cố gắng “chiếm lấy lòng kính trọng của tôi”. Nếu anh ta tiếp tục hành xử theo lối này, anh ta có thể đạt được điều đó; nhưng rồi sao chứ? Khoảnh khắc anh ta dám đòi hỏi thêm bất cứ điều gì khác, anh ta sẽ lại đánh mất nó ngay lập tức.
Ngày 10 tháng 2.—Thật là cay đắng và đau khổ khi những tình cảm tốt đẹp và thiện ý của mình lại bị ném thẳng vào mặt. Tôi đã bắt đầu mềm lòng trước người bạn đời khốn khổ của mình; bắt đầu thương xót cho hoàn cảnh bơ vơ, lạnh lẽo của anh, khi mà cuộc đời anh chẳng có lấy sự xoa dịu nào từ nguồn tri thức hay sự thanh thản của một lương tâm trong sạch trước Chúa; và tôi đã nghĩ rằng mình nên dẹp bỏ lòng tự ái, bắt đầu lại những nỗ lực để làm cho tổ ấm trở nên dễ chịu hơn và dẫn dắt anh trở về con đường đức hạnh; không phải bằng những lời yêu đương giả dối, không phải bằng sự hối hận vờ vĩnh, mà bằng cách giảm bớt vẻ lạnh lùng thường ngày, biến sự lịch thiệp băng giá ấy thành lòng tốt bất cứ khi nào cơ hội xuất hiện; và tôi không chỉ bắt đầu suy nghĩ như vậy, mà tôi thực sự đã bắt đầu hành động theo suy nghĩ đó—để rồi kết quả là gì? Chẳng có lấy một đốm lửa thiện cảm nào đáp lại, chẳng có sự ăn năn thức tỉnh nào, mà chỉ là một sự cáu kỉnh không gì dập tắt nổi, một tinh thần sai khiến độc đoán ngày càng gia tăng khi được dung túng, cùng một ánh mắt đắc thắng đầy tự mãn le lói mỗi khi nhận ra sự mềm lòng le lói trong cách cư xử của tôi, khiến tôi lại hóa đá ngay lập tức mỗi lần điều đó lặp lại; và sáng nay thì anh ta đã chấm dứt hoàn toàn mọi chuyện:—Tôi nghĩ rằng sự hóa đá cuối cùng đã hoàn tất đến mức chẳng gì có thể làm tôi tan chảy lại được nữa. Giữa những bức thư của anh có một lá thư được anh đọc với vẻ vô cùng đắc ý, rồi ném nó qua bàn cho tôi kèm theo lời cảnh cáo,—
“Kia đấy, đọc lấy mà rút kinh nghiệm đi!”
Đó là nét chữ bay bổng, phóng khoáng của phu nhân Lowborough. Tôi liếc nhìn trang đầu tiên; nó dường như ngập tràn những lời thề thốt yêu đương phóng túng; những nỗi khát khao cuồng nhiệt mong được sớm đoàn tụ—cùng sự bất tuân ngạo mạn trước những điều răn của Chúa, và những lời oán thán sự quan phòng của Ngài vì đã chia cắt đôi đường, bắt họ phải chịu đựng sự trói buộc đáng ghét của những cuộc hôn nhân với những người họ chẳng thể yêu thương. Anh ta khẽ khúc khích cười khi thấy tôi biến sắc. Tôi gấp lá thư lại, đứng lên và trả lại cho anh, không một lời bình phẩm nào ngoài câu,—
“Cảm ơn anh, tôi sẽ rút kinh nghiệm từ đó!”
Cậu con trai nhỏ Arthur của tôi đang đứng giữa hai chân anh, hào hứng nghịch chiếc nhẫn hồng ngọc lấp lánh trên ngón tay anh. Thôi thúc bởi một mệnh lệnh khẩn thiết và bất chợt là phải cứu con trai mình khỏi ảnh hưởng ô uế đó, tôi bế thốc thằng bé lên tay và mang nó ra khỏi phòng. Không thích việc bị bắt đi đột ngột như vậy, đứa trẻ bắt đầu bĩu môi và khóc thét lên. Đây lại là một nhát dao nữa đâm vào trái tim vốn đã tan nát của tôi. Tôi quyết không buông thằng bé ra; mà bế nó thẳng vào phòng sách, đóng sụp cửa lại, quỳ sụp xuống sàn bên cạnh con, ôm chầm lấy nó, hôn hít và khóc nghẹn ngào với nỗi niềm yêu thương đến cuồng dại. Thay vì được an ủi, thằng bé lại càng thêm hoảng sợ, giãy giụa đẩy tôi ra và lớn tiếng gọi bố. Tôi buông tay khỏi người con, và chưa bao giờ có những giọt nước mắt nào đắng cay hơn những giọt nước mắt lúc bấy giờ đang che khuất tầm nhìn nhòa lệ và cay xót của tôi. Nghe tiếng con khóc, người bố liền bước vào phòng. Tôi lập tức quay mặt đi, sợ rằng anh ta sẽ nhìn thấy và hiểu lầm nỗi xúc động của mình. Anh ta chửi mắng tôi, rồi bế đứa trẻ đã nín khóc ra ngoài.
Thật cay đắng làm sao khi đứa con trai bé bỏng lại yêu quý anh ta hơn tôi; và khi mà sự an sinh cùng việc giáo dục con cái là tất cả những gì tôi còn lại để sống, thì tôi lại phải chứng kiến sức ảnh hưởng của mình bị tusy phá bởi một kẻ mà tình yêu ích kỷ còn mang tính hủy hoại hơn cả sự lạnh lùng vô cảm hay sự tàn nhẫn cay nghiệt nhất. Nếu tôi, vì muốn tốt cho con, mà từ chối một chút chiều chuộng nhỏ nhặt nào đó của nó, nó sẽ chạy đi tìm bố, và bất chấp sự lười biếng ích kỷ của mình, anh ta thậm chí còn sẵn sàng bỏ công sức để đáp ứng mong muốn của đứa trẻ; nếu tôi cố kìm hãm ý muốn của con, hoặc nhìn nó với ánh mắt nghiêm khắc vì một hành vi nghịch ngợm trẻ con, nó thừa biết người cha sẽ mỉm cười và đứng về phía nó để chống lại tôi. Cứ thế, tôi không chỉ phải chiến đấu với bản tính của người cha ẩn chứa trong hình hài đứa con, phải tìm tòi và nhổ tận gốc những mầm mống tính ác của nó, hay đối phó với những tấm gương và mối quan hệ đồi trụy của nó sau này, mà ngay lúc này đây, anh ta đã phá hoại những nỗ lực nhọc nhằn của tôi vì lợi ích của con bé, tước đoạt ảnh hưởng của tôi đối với tâm hồn non nớt của nó, và cướp đi cả tình yêu thương mà nó dành cho tôi; tôi chẳng còn chút hy vọng trần thế nào ngoài đứa con này, thế mà anh ta lại tỏ ra thích thú đến mức quỷ quái khi muốn giật phăng nó đi.
Nhưng tuyệt vọng là điều sai trái; tôi sẽ ghi nhớ lời khuyên của nhà tiên tri dành cho kẻ “kính sợ Chúa và tuân theo tiếng nói của tôi tớ Ngài, kẻ ngồi trong tăm tối và chẳng thấy ánh sáng; hãy để người ấy tin cậy vào danh Chúa, và nương tựa nơi Thiên Chúa của mình!”
