Ngày 20 tháng 3.—Giờ đây, khi đã tạm thời thoát khỏi sự hiện diện của ông Huntingdon, tinh thần tôi bắt đầu phấn chấn trở lại. Ông ta rời đi từ đầu tháng Hai, và ngay lúc ông ta khuất bóng, tôi như được hít thở bầu không khí trong lành, cảm nhận rõ sức sống đang dâng trào trong cơ thể; không phải với niềm hy vọng trốn chạy—ông ta đã lo trừ khử mọi cơ hội hiển hiện để tôi làm điều đó—mà với quyết tâm tận dụng tối đa những nghịch cảnh hiện tại. Cuối cùng thì bé Arthur cũng đã ở lại bên tôi; bừng tỉnh khỏi cơn u mê chán chường, tôi dốc toàn lực nhổ bỏ những cỏ dại từng bị gieo rắc vào tâm hồn non nớt của thằng bé, rồi gieo lại những hạt giống lành mà chúng đã vùi dập. Tạ ơn trời, đất không cằn cỗi hay sỏi đá; cỏ dại mọc nhanh bao nhiêu, những giống cây tốt tươi cũng bấy nhiêu. Trí tuệ thằng bé nhạy bén hơn, trái tim tràn ngập tình cảm hơn bất cứ thứ gì cha nó từng có, và việc uốn nắn nó vào khuôn phép vâng lời, chiếnn thắng tình cảm cũng như giúp nó nhận ra người bạn chân chính của mình không phải là một nhiệm vụ tuyệt vọng, chừng nào chưa có ai phá hoại những nỗ lực của tôi.
Ban đầu tôi gặp rất nhiều khó khăn trong việc tẩy trừ những thói hư tật xấu mà người cha đã dạy cho thằng bé, nhưng giờ đây khó khăn ấy gần như đã bị khuất phục: những lời lẽ thô tục hiếm khi vấy bẩn đôi môi con, và tôi đã thành công trong việc khiến nó hoàn toàn khiếp sợ mọi loại đồ uống có cồn, điều mà tôi hy vọng ngay cả cha nó hay bạn bè của ông ta cũng chẳng thể nào đảo ngược nổi. Dù còn nhỏ tuổi nhưng nó lại tỏ ra quá mức ham mê thứ đồ uống ấy, và nhớ lại người cha bất hạnh của tôi cũng như của chính nó, tôi không khỏi kinh hãi trước hậu quả của một sở thích tai hại như vậy. Thế nhưng, nếu tôi bớt xén lượng rượu thường ngày của nó, hoặc cấm tiệt không cho nó nếm thử, thì điều đó chỉ càng làm tăng thêm sự thèm thuồng và khiến nó coi đó là một phần thưởng lớn hơn bao giờ hết. Do đó, tôi vẫn cho nó uống lượng rượu mà cha nó từng cho phép; quả thực là đúng bằng lượng nó muốn—nhưng vào mỗi ly rượu, tôi đều lén lút pha thêm một chút bột tartar gây nôn, vừa đủ để tạo ra cảm giác buồn nôn và mệt mỏi khó chịu mà không đến mức đổ bệnh thực sự. Nhận thấy những hậu quả tồi tệ ấy luôn gắn liền với sự nuông chiều bản thân, chẳng mấy chốc nó đâm ra ngán ngẩm, nhưng tôi càng ép buộc thì sự phản kháng của nó càng biến thành nỗi khiếp sợ tột cùng. Khi nó đã hoàn toàn ghê tởm mọi loại rượu, tôi chiều theo ý nó cho phép thử brandy pha nước, rồi đến gin pha nước, bởi vì cậu nhóc ham uống này vốn quen thuộc với tất cả, và tôi quyết tâm làm cho món nào cũng trở nên đáng ghét trong mắt nó. Giờ đây tôi đã đạt được điều đó; và từ khi nó tuyên bố rằng chỉ cần nhìn, ngửi hay nghe thấy mùi vị của bất kỳ loại nào trong số đó cũng đủ khiến nó buồn nôn, tôi liền thôi không trêu chọc nó nữa, ngoại trừ thỉnh thoảng dùng chúng như những thứ hù dọa mỗi khi nó hư đốn. “Arthur, nếu con không ngoan, mẹ sẽ cho con uống một ly rượu,” hay “Này Arthur, nếu con còn dám nói câu đó lần nữa, con sẽ phải uống brandy pha nước,” những lời đe dọa ấy cũng hiệu quả chẳng kém gì bất cứ biện pháp nào khác; và có một hoặc hai lần, khi thằng bé bị ốm, tôi đã buộc đứa trẻ tội nghiệp phải nuốt một ít rượu vang pha nước không có bột tartar, coi như uống thuốc; và tôi dự định sẽ tiếp tục cách làm này trong thời gian tới; không phải vì tôi nghĩ nó thực sự có ích về mặt thể chất, mà vì tôi quyết tâm huy động mọi sức mạnh của sự liên tưởng để phục vụ mục đích của mình; tôi muốn sự ác cảm này cắm rễ thật sâu vào bản chất của thằng bé để không gì ở tương lai có thể xóa bỏ nổi.
Bằng cách ấy, tôi tự nhủ lòng mình sẽ bảo vệ con trai khỏi thói hư tật xấu này; còn về những chuyện khác, nếu khi người cha trở về và tôi thấy có lý do để lo sợ rằng những bài học tốt đẹp của mình sẽ bị hủy hoại—nếu ông Huntingdon lại giở trò dạy con trai khinh miệt người mẹ và bắt chước sự tồi tệ của cha—tôi vẫn sẽ tìm cách giải cứu con mình khỏi tay ông ta. Tôi đã vạch ra một kế hoạch khác có thể áp dụng trong trường hợp đó; và chỉ cần tôi nhận được sự đồng thuận cùng sự giúp đỡ từ người anh trai, tôi sẽ không mâu thuẫn gì về sự thành công của nó. Ngôi dinh thự cổ nơi tôi và anh ấy chào đời, nơi mẹ chúng tôi qua đời, hiện không có ai ở, nhưng tôi tin là nó cũng chưa đến nỗi hoang tàn đổ nát. Nếu tôi có thể thuyết phục anh ấy sửa sang lại một hoặc hai căn phòng cho ở được, rồi cho tôi thuê lại như một người xa lạ, tôi có thể sống ở đó cùng con trai dưới một cái tên giả, và vẫn tự nuôi sống bản thân bằng nghệ thuật yêu thích của mình. Anh ấy sẽ cho tôi vay tiền vốn ban đầu, rồi tôi sẽ hoàn trả, sống trong cảnh độc lập thanh bần và hoàn toàn ẩn dật, bởi vì ngôi nhà tọa lạc ở một nơi hoang vắng, vùng phụ cận thưa dân, và chính anh ấy sẽ đứng ra thương lượng việc bán tranh giúp tôi. Tôi đã sắp đặt toàn bộ kế hoạch trong đầu: và điều duy nhất tôi cần là thuyết phục Frederick có cùng suy nghĩ với mình. Anh ấy sắp đến thăm tôi sớm thôi, và khi đó tôi sẽ ngỏ lời, sau khi đã đả thông cho anh ấy hiểu rõ hoàn cảnh của tôi để biện minh cho dự án này.
Tôi tin rằng anh ấy đã hiểu rõ tình cảnh của tôi hơn nhiều so với những gì tôi từng kể. Tôi có thể nhận ra điều đó qua bầu không khí buồn man mác bao trùm những bức thư của anh; và qua việc anh rất hiếm khi nhắc đến chồng tôi, thường bộc lộ một thứ cay đắng ngấm ngầm mỗi khi phải nhắc đến hắn; cũng như qua việc anh chưa từng đến thăm tôi vào những lúc ông Huntingdon có nhà. Thế nhưng anh chưa từng công khai bày tỏ sự bất mãn nào đối với hắn hay bày tỏ sự đồng cảm với tôi; anh chưa từng gặng hỏi hay nói bất cứ điều gì để mời gọi sự tin tưởng của tôi. Nếu anh làm vậy, có lẽ tôi đã chẳng có mấy điều phải giấu giếm anh. Có lẽ anh cảm thấy tổn thương vì sự dè dặt của tôi. Anh là một con người kỳ lạ; ước gì chúng tôi hiểu nhau hơn. Trước khi tôi kết hôn, anh vẫn thường dành một tháng mỗi năm ở Staningley; nhưng kể từ sau cái chết của cha, tôi chỉ gặp anh đúng một lần, khi anh đến ở vài ngày trong lúc ông Huntingdon đi vắng. Lần này anh ấy sẽ ở lại nhiều ngày, và giữa chúng tôi sẽ có sự cởi mở, thân mật hơn bao giờ hết, kể từ thời thơ ấu. Trái tim tôi càng lúc càng hướng về anh nhiều hơn; và tâm hồn tôi đã quá mệt mỏi với cảnh đơn độc.
Ngày 16 tháng 4.—Anh ấy đã đến và đi rồi. Anh nhất quyết không chịu ở lại quá hai tuần. Thời gian trôi qua nhanh chóng nhưng vô cùng, vô cùng hạnh phúc, và nó đã mang lại cho tôi những điều tốt đẹp. Chắc hẳn bản chất tôi phải tồi tệ lắm, bởi vì những bất hạnh đã khiến tôi trở nên cay đắng và cằn cỗi vô cùng: tôi bắt đầu âm thầm nuôi dưỡng những cảm xúc đầy ác cảm đối với đồng loại của mình, đặc biệt là phái nam; nhưng thật là một niềm an ủi khi thấy rằng ít nhất vẫn có một người xứng đáng để tin cậy và kính trọng; và chắc chắn là còn nhiều người khác nữa, dù tôi chưa từng quen biết họ, nếu tôi không ngoại trừ tội nghiệp Lord Lowborough, mà bản thân ông ta thời trẻ cũng chẳng ra gì. Nhưng Frederick sẽ ra sao, nếu anh phải sống giữa cõi đời này và từ thuở bé đã giao du với những kẻ như đám người tôi quen biết? Và Arthur sẽ ra sao, với bản tính hiền lành vốn có, nếu tôi không cứu thằng bé khỏi thế giới đó và những kẻ đồng bọn ấy? Tôi đã bày tỏ những mối lo lắng của mình với Frederick, đồng thời hé lộ về kế hoạch giải cứu vào buổi tối ngay sau khi anh đến, khi tôi giới thiệu đứa con trai nhỏ với người cậu của nó.
“Thỉnh thoảng có những lúc thằng bé giống anh đấy, Frederick,” tôi nói, “đôi khi em nghĩ nó còn giống anh hơn cả cha nó; và em rất vui vì điều đó.”
“Em đang nịnh anh đấy, Helen,” anh đáp, vừa vuốt ve những lọn tóc xoăn mềm mại của đứa trẻ.
“Không đâu, anh sẽ chẳng thấy đó là một lời khen đâu khi em bảo rằng em thà mong nó giống Benson còn hơn là giống cha nó.”
Anh hơi nhướng mày lên nhưng không nói gì.
“Anh có biết ông Huntingdon là người thế nào không?” tôi hỏi.
“Anh nghĩ là anh cũng láng máng hình dung được.”
“Anh đã hình dung rõ đến mức có thể nghe mà không hề ngạc nhiên hay phản đối khi biết rằng em đang toan tính trốn chạy cùng đứa con ấy đến một nơi trú ẩn bí mật nào đó, nơi chúng ta có thể sống trong bình yên và không bao giờ phải gặp lại hắn nữa chưa?”
“Thật thế sao?”
“Nếu anh chưa biết,” tôi tiếp lời, “em sẽ kể cho anh nghe thêm vài điều về hắn”; thế rồi tôi phác họa lại cách hành xử chung của hắn, kể chi tiết hơn về thái độ của hắn đối với con trai mình, đồng thời giải thích những nỗi lo lắng của tôi về phía thằng bé cùng quyết tâm dứt khoát đưa con thoát khỏi ảnh hưởng của người cha.
Frederick vô cùng phẫn nộ trước những hành vi của ông Huntingdon, và rất đau lòng cho tôi; thế nhưng anh vẫn nhìn nhận dự án của tôi là quá viển vông và bất khả thi. Anh cho rằng những lo lắng của tôi dành cho Arthur là phóng đại so với thực tế, đồng thời đưa ra quá nhiều phản đối đối với kế hoạch của tôi, vạch ra vô số phương pháp ôn hòa hơn để cải thiện hoàn cảnh, buộc tôi phải đi sâu vào những chi tiết khác để thuyết phục anh rằng chồng tôi hoàn toàn không thể cứu vãn được nữa, và không gì có thể lay chuyển hắn từ bỏ con trai, dù số phận tôi có ra sao đi nữa, bởi hắn quyết tâm không để đứa trẻ rời xa mình cũng như tôi quyết tâm không rời bỏ con; và thực tế là chẳng có giải pháp nào khác ngoài cách này, trừ khi tôi trốn khỏi đất nước như dự định ban đầu. Để ngăn chặn điều đó, cuối cùng anh cũng đồng ý cho sửa sang một cánh nhà của dinh thự cổ thành nơi ở được, như một chốn dung thân cho những lúc khẩn cấp; nhưng anh vẫn hy vọng tôi sẽ không phải dùng đến nó trừ khi hoàn cảnh thực sự bắt buộc, điều mà tôi sẵn sàng hứa: bởi vì dẫu cho đối với riêng tôi, một chốn ẩn tu như thế trông giống như thiên đường vậy, nếu so với hoàn cảnh hiện tại, nhưng vì lợi ích của những người bạn, vì Milicent và Esther, những người chị em gắn bó sâu nặng trong tâm hồn, vì những người tá điền nghèo khổ ở Grassdale, và trên hết, vì người dì của tôi, tôi sẽ ở lại nếu còn có thể.
Ngày 29 tháng 7.—Bà Hargrave và con gái đã trở về từ London. Esther ngập tràn những câu chuyện về mùa hội đầu tiên của con bé nơi thành phố; nhưng trái tim nó vẫn nguyên vẹn và chưa đính ước với ai. Mẹ nó đã cất công tìm kiếm một mối lương duyên tuyệt vời cho nó, thậm chí còn đưa cả người đàn ông ấy đến để bày tỏ tấm chân tình và của cải dưới chân nó; thế nhưng Esther lại gan lì từ chối những món quà cao sang ấy. Đó là một người đàn ông thuộc dòng dõi danh giá và gia sản đồ sộ, nhưng cô nàng ranh mãnh lại quả quyết rằng ông ta già như cụ Adam, xấu xí như tội lỗi, và đáng ghét hệt như—một kẻ mà ta không tiện nhắc tên.
“Nhưng quả thực con đã phải trải qua một khoảng thời gian vô cùng khó khăn,” con bé kể: “mẹ vô cùng thất vọng trước sự thất bại của dự án vàng ngọc mà bà ấp ủ, và rất, rất giận dữ trước sự chống đối ngoan cố của con đối với ý muốn của bà, và cho đến giờ vẫn vậy; nhưng con chẳng thể làm khác được. Cả Walter nữa, anh ấy cũng vô cùng bất mãn trước sự ương bướng và tính khí thất thường vô lý của con—như anh ấy gọi—đến mức con sợ rằng anh ấy sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho con—con không nghĩ anh ấy lại có thể tỏ ra cay nghiệt như những gì anh ấy vừa thể hiện gần đây. Thế nhưng Milicent đã khuyên con đừng nhượng bộ, và con chắc chắn rằng, thưa bà Huntingdon, nếu bà tận mắt nhìn thấy kẻ mà họ muốn ép gả cho con, bà cũng sẽ khuyên con đừng nhận lời hắn ta đâu.”
“Tôi chắc chắn sẽ làm vậy dù có gặp mặt ông ta hay không,” tôi đáp; “chỉ riêng việc cô không thích ông ta là đã đủ lý do rồi.”
“Con biết là thể nào bà cũng nói thế; mặc dù mẹ khẳng định rằng bà sẽ phải sốc nặng trước hành vi bất hiếu của con. Bà không thể tưởng tượng nổi mẹ đã la mắng con thế nào đâu: nào là con bất tuân và vô ơn; con đang đi ngược lại mong muốn của bà, phụ bạc anh trai, và biến mình thành một gánh nặng trên vai bà. Đôi khi con sợ rồi cuối cùng bà sẽ khuất phục được con. Con có ý chí mạnh mẽ, nhưng mẹ cũng thế, và khi bà thốt ra những lời cay đắng nhường ấy, con tức đến mức chỉ muốn làm theo ý bà, rồi vỡ nát cõi lòng và thốt lên rằng, ‘Nào, thưa mẹ, tất cả là tại mẹ đấy!’”
“Xin em đừng làm thế!” tôi nói. “Sự vâng lời xuất phát từ động cơ như vậy sẽ là một tội lỗi rõ mười mươi, và chắc chắn sẽ mang lại sự trừng phạt xứng đáng. Hãy vững vàng lên, rồi mẹ em sẽ sớm từ bỏ việc bức bách; và chính người đàn ông đó cũng sẽ thôi làm phiền em bằng những lời tán tỉnh nếu ông ta thấy chúng liên tục bị cự tuyệt.”
“Ồ, không đâu! mẹ sẽ làm cho tất cả những người xung quanh kiệt sức trước khi bà tự thấy mệt mỏi với những nỗ lực của mình; còn về phần ông Oldfield, bà đã cho ông ấy hiểu rằng con từ chối lời cầu hôn không phải vì chê bai ngoại hình của ông ta, mà chỉ đơn thuần vì con còn bồng bột, trẻ con, và hiện tại chưa thể chấp nhận suy nghĩ kết hôn trong bất kỳ hoàn cảnh nào: nhưng sang mùa hội tới, bà tin chắc là con sẽ chín chắn hơn, và hy vọng những mơ mộng tuổi thiếu thời của con sẽ phai nhạt đi. Thế nên bà đã kéo con về nhà, để uốn nắn con nhận thức đúng đắn về bổn phận của mình, cho đến khi mùa hội năm sau quay lại. Quả thực, con tin là bà sẽ chẳng thèm tốn kém đưa con lên London nữa đâu, trừ khi con đầu hàng: bà bảo rằng bà không có tiền đưa con lên thành phố để chơi bời nhảm nhí, và chẳng phải gã đàn ông giàu có nào cũng đồng ý cưới một kẻ chẳng có gia tài giắt lưng, mặc cho con có ảo tưởng cao ngạo đến đâu về sức hút của chính mình.”
“Thôi được, Esther, tôi rất thương em; nhưng tôi vẫn nhắc lại, hãy kiên định lên. Em thà tự bán mình làm nô lệ còn hơn là kết hôn với một người mình căm ghét. Nếu mẹ và anh trai đối xử tệ bạc với em, em có thể rời bỏ họ, nhưng hãy nhớ rằng em đã trói buộc cuộc đời mình với người chồng suốt một đời.”
“Nhưng con không thể rời bỏ họ trừ khi con lấy chồng, và con không thể lấy chồng nếu chẳng có ai nhìn thấy con. Con đã gặp một hoặc hai người đàn ông ở London mà con có thể mến mộ, nhưng họ lại là con thứ và mẹ không chịu để con làm quen với họ—đặc biệt là một người mà con tin là cũng có cảm tình với con—nhưng bà đã giăng ra mọi chướng ngại vật có thể để cản trở chúng con thân thiết hơn. Không phải là rất bực mình sao?”
“Tôi chắc chắn là em sẽ cảm thấy như vậy, nhưng rất có thể nếu em kết hôn với anh ta, em sẽ còn có nhiều lý do để hối tiếc hơn so với việc lấy ông Oldfield. Khi tôi khuyên em đừng kết hôn mà không có tình yêu, tôi không có ý khuyên em chỉ kết hôn vì mỗi tình yêu: còn rất, rất nhiều điều khác cần phải cân nhắc. Hãy giữ chặt cả trái tim lẫn bàn tay cho đến khi em thấy có lý do chính đáng để trao đi; và nếu cơ hội ấy không bao giờ xuất hiện, hãy tự an ủi tâm trí bằng suy nghĩ rằng, dẫu cho cuộc sống độc thân có thể không mang lại nhiều niềm vui cho lắm, nhưng ít nhất những nỗi buồn của em cũng sẽ không vượt quá sức chịu đựng. Hôn nhân có thể thay đổi hoàn cảnh của em theo hướng tốt hơn, nhưng theo quan điểm riêng của tôi, khả năng nó mang lại kết quả ngược lại là cao hơn rất nhiều.”
“Milicent cũng nghĩ thế; nhưng xin phép cho con được nói ngược lại. Nếu con nghĩ cuộc đời mình bị kết án chìm đắm trong kiếp gái già, con sẽ chẳng màng trân trọng sinh mệnh này nữa. Ý nghĩ phải sống lay lắt năm này qua năm khác tại Grove—vợ lẽ bám víu vào mẹ và Walter, một kẻ chỉ chật đất thừa hơi (giờ đây khi con đã biết họ nhìn nhận mình dưới con mắt nào) thực sự là điều không thể tài nào chịu đựng nổi; con thà bỏ trốn cùng gã quản gia còn hơn.”
“Tôi công nhận hoàn cảnh của em rất đặc biệt; nhưng hãy kiên nhẫn đi em; đừng làm điều gì hấp tấp. Hãy nhớ rằng em còn chưa tròn mười chín tuổi, và còn rất nhiều năm nữa trôi qua trước khi ai đó có thể đóng khung em thành một bà cô già: em không thể đoán trước được Thượng Đế đang chuẩn bị những gì cho em đâu. Và trong lúc này, hãy nhớ rằng em có quyền nhận sự bảo bọc và che chở từ mẹ và anh trai, mặc cho họ có vẻ đay nghiến điều đó đến đâu.”
“Trang trọng quá đấy, thưa bà Huntingdon,” Esther nói sau một hồi im lặng. “Khi Milicent thốt ra những lời nhụt chí tương tự về hôn nhân, con đã hỏi xem cô ấy có hạnh phúc không; cô ấy đáp là có; nhưng con chỉ tin một nửa; và giờ thì con phải đặt câu hỏi tương tự với bà.”
“Đó là một câu hỏi rất bất lịch sự,” tôi cười lớn, “từ một thiếu nữ dành cho người phụ nữ đã có chồng và hơn cô ấy ngần ấy tuổi, và tôi sẽ không trả lời đâu.”
“Xin lỗi bà kính yêu,” con bé vừa cười vừa nhào vào vòng tay tôi, hôn tôi với vẻ tinh nghịch đầy trìu mến; nhưng tôi cảm thấy một giọt nước mắt rơi trên cổ mình khi nó gục đầu vào ngực tôi và tiếp tục nói, với sự pha trộn kỳ lạ giữa buồn bã và bông đùa, rụt rè và bạo dạn,—“Con biết là bà không hạnh phúc như cách con định hướng đâu, vì bà phải dành nửa cuộc đời mình thui thủi một mình ở Grassdale, trong khi ông Huntingdon thì tung tăng hưởng thụ bất cứ nơi nào và bằng cách nào hắn muốn. Con sẽ đòi hỏi chồng mình không được có niềm vui nào khác ngoài việc sẻ chia cùng con; và nếu niềm vui lớn nhất của đời anh ta không phải là tận hưởng sự bầu bạn của con, thì—thôi đành tự chịu thiệt thòi vậy thôi.”
“Nếu những kỳ vọng của em về hôn nhân là như thế, Esther, quả thực em phải hết sức cẩn thận trong việc chọn chồng—hoặc đúng hơn là, em nên tránh xa nó ra thì hơn.”
