Ngày 18 tháng 2 năm 1822.—Sáng sớm nay, Arthur đã giương vó ngựa lên đường với tâm trạng phấn khởi để đi theo bầy chó săn. Anh ấy sẽ vắng nhà cả ngày, thế nên tôi sẽ tự khuây khỏa với cuốn nhật ký đã lâu bị bỏ bê, nếu như có thể dùng cái tên ấy cho một tập sách tùy hứng đến thế. Đã tròn bốn tháng kể từ lần mở nó ra gần đây nhất.

Giờ đây tôi đã kết hôn, ổn định cuộc sống với tư cách là phu nhân Huntingdon xứ Grassdale Manor. Tôi đã có tám tuần trải nghiệm cuộc sống gia đình. Và liệu tôi có hối hận về bước đi của mình không? Không, dù tôi phải thú nhận trong tận đáy lòng rằng Arthur không phải là người như tôi từng nghĩ ban đầu; và nếu từ đầu tôi đã hiểu rõ anh ấy như bây giờ, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ yêu anh, còn nếu tôi đã yêu rồi mới vỡ lẽ ra điều đó, tôi e rằng mình sẽ xem việc không kết hôn với anh là bổn phận phải làm. Dĩ nhiên là lẽ ra tôi đã có thể hiểu rõ anh, bởi ai nấy đều sẵn sàng kể cho tôi nghe về anh, và bản thân anh cũng chẳng phải kẻ giả hình cao tay, nhưng chính tôi đã cố tình mù quáng; và giờ đây, thay vì hối tiếc vì đã không nhìn thấu bản chất của anh trước khi bị ràng buộc vĩnh viễn với anh, tôi lại thấy mừng, bởi điều đó đã giúp tôi tránh được biết bao dằn vặt với lương tâm, cùng vô vàn rắc rối và đau khổ kéo theo; và dù lẽ ra tôi nên làm gì đi nữa, thì bổn phận của tôi bây giờ rõ ràng là yêu thương và gắn bó với anh, và điều này hoàn toàn phù hợp với ước muốn của tôi.

Anh rất mực yêu thương tôi, thậm chí có phần hơi quá đà. Tôi thà được ít vuốt ve hơn mà đổi lấy sự thấu đáo nhiều hơn. Nếu được chọn, tôi muốn bớt làm một vật cưng chiều mà trở thành một người bạn đúng nghĩa; nhưng tôi sẽ không phàn nàn về điều đó: tôi chỉ sợ rằng tình cảm của anh càng nồng nhiệt bao nhiêu thì lại càng phai nhạt chiều sâu bấy nhiêu. Thỉnh thoảng tôi ví nó như đống củi khô cháy rực và bốc hơi nóng hừng hực so với một lò than hồng vững chắc; nhưng nếu nó tự cháy rụi và chẳng để lại gì ngoài tro tàn, thì tôi phải làm sao? Nhưng nó sẽ không thế, nhất định là không, tôi tự nhủ lòng; và chắc chắn tôi có đủ khả năng để giữ cho ngọn lửa ấy mãi ấm áp. Vậy nên hãy để tôi xua tan ý nghĩ đó ngay lập tức. Nhưng Arthur là kẻ ích kỷ; tôi buộc phải thừa nhận điều đó; và quả thực, lời thừa nhận ấy ít gây đau đớn cho tôi hơn mong đợi, bởi vì, một khi đã yêu anh nhường ấy, tôi có thể dễ dàng tha thứ cho việc anh yêu chính mình: anh thích được làm vui lòng, và việc làm cho anh vui lòng chính là niềm hạnh phúc của tôi; và khi tôi cảm thấy tiếc nuối về khuynh hướng này của anh, thì đó là vì chính bản thân anh, chứ không phải vì tôi.

Biểu hiện đầu tiên mà anh bộc lộ là vào dịp tuần trăng mật của chúng tôi. Anh muốn nhanh chóng kết thúc nó, bởi tất cả những cảnh sắc ở lục địa đã quá quen thuộc với anh: nhiều nơi đã phai mờ sức hút trong mắt anh, và một số nơi vốn dĩ chẳng có gì để mà lưu luyến. Hệ quả là, sau một cuộc lướt qua chớp nhoáng một phần nước Pháp và một phần nước Ý, tôi trở về mà ngơ ngác chẳng khác gì lúc đi, chẳng kịp làm quen với con người hay phong tục nơi nào, và rất ít hiểu biết về sự vật, trong đầu ong ong một mớ hỗn độn những cảnh vật và sự việc hổ lốn; quả thật, có những nơi để lại ấn tượng sâu đậm và thú vị hơn những nơi khác, nhưng chúng lại bị pha lẫn chút cay đắng bởi ký ức rằng những cảm xúc của tôi đã không được người bạn đồng hành chia sẻ, trái lại, khi tôi bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến bất cứ thứ gì mình nhìn thấy hoặc muốn ngắm nhìn, anh lại tỏ ra khó chịu, vì điều đó chứng tỏ rằng tôi có thể tìm thấy niềm vui ở thứ gì đó không dính dáng đến bản thân anh.

Còn về Paris, chúng tôi chỉ ghé qua phớt lờ, và anh nhất quyết không dành cho tôi thời gian để ngắm lấy một phần mười những vẻ đẹp và danh thắng của thành phố Rome. Anh muốn đưa tôi về nhà, anh bảo vậy, để được độc chiếm tôi cho riêng mình, và để thấy tôi đường đường chính chính ngự trị làm nữ chủ nhân của Grassdale Manor, vẫn ngây thơ, mộc mạc và đầy cuốn hút như thuở nào; và như thể tôi là một cánh bướm mỏng manh nào đó, anh bày tỏ nỗi sợ rằng việc đưa tôi tiếp xúc với xã hội — đặc biệt là xã hội Paris và Rome — sẽ làm trôi đi lớp phấn bạc trên đôi cánh tôi; hơn thế nữa, anh chẳng ngần ngại nói với tôi rằng ở cả hai nơi đó có những người phụ nữ sẵn sàng cào cấu mặt anh nếu vô tình bắt gặp anh đi cùng tôi.

Dĩ nhiên là tôi lấy làm phiền lòng trước tất cả những chuyện đó; nhưng thứ khiến tôi bực bội không hẳn là sự thất vọng của bản thân, mà là sự thất vọng về con người anh, cùng với nỗi nhọc nhằn khi phải tìm lời biện hộ với bạn bè vì đã được ngắm nhìn và quan sát quá ít, mà không hề thốt ra một lời quở trách dù là nhỏ nhất đối với người bạn đồng hành của mình. Thế nhưng khi chúng tôi về đến nhà — ngôi nhà mới mẻ và đáng yêu của tôi — tôi đã vô cùng hạnh phúc và anh thì lại vô cùng ân cần đến mức tôi sẵn sàng tha thứ cho anh tất cả; và tôi bắt đầu nghĩ rằng số phận mình quá đỗi may mắn, rằng chồng tôi quả thực quá tốt đẹp đối với tôi, nếu không muốn nói là quá tốt đẹp cho cõi đời này, thì vào ngày Chủ nhật thứ hai sau khi chúng tôi đặt chân về nhà, anh đã khiến tôi bàng hoàng và kinh hãi bởi một biểu hiện đòi hỏi vô lý khác của mình.

Chúng tôi đang đi bộ về nhà sau buổi lễ ban sáng, vì hôm ấy là một ngày trời lạnh giá rất đẹp, và do nhà thờ ở khá gần, tôi đã yêu cầu không dùng xe ngựa.

“Helen,” anh cất lời với vẻ nghiêm trang khác thường, “anh không hoàn toàn hài lòng về em.”

Tôi liền hỏi xem mình đã làm gì sai.

“Nhưng em có hứa sẽ sửa đổi nếu anh nói cho em biết không?”

“Vâng, nếu em có thể, và miễn là điều đó không trái với một đấng tối cao nào khác.”

“A! Lại thế nữa rồi, em thấy chưa: em không yêu anh bằng trọn vẹn trái tim mình.”

“Em không hiểu anh đang nói gì, Arthur (ít ra thì em mong là mình không hiểu): xin hãy nói cho em hay em đã làm gì hoặc nói gì sai quấy.”

“Đó không phải là điều em làm hay điều em nói; đó là chính con người em: em quá ư đạo đức. Anh vốn thích một người phụ nữ có lòng đạo, và anh nghĩ sự sùng kính ấy là một trong những nét quyến rũ lớn nhất của em; nhưng ngặt nỗi, cũng như mọi điều tốt đẹp khác, người ta có thể đẩy nó đi quá xa. Theo suy nghĩ của anh, lòng đạo của một người phụ nữ không nên làm giảm đi sự tận tụy dành cho đấng nam nhi trần thế của nàng. Nàng nên có đủ đức tin để thanh lọc và làm cho tâm hồn trở nên thanh thoát, chứ không phải để gọt giũa đến mức làm khô cạn trái tim mình, và đưa bản thân vượt lên trên mọi sự đồng cảm của cõi trần.”

“Và em đang đứng trên cả mọi sự đồng cảm của cõi trần sao?” tôi hỏi.

“Không, em yêu ạ; nhưng em đang tiến xa hơn mức anh mong muốn trên con đường hướng đến sự thánh thiện ấy; vì suốt hai tiếng đồng hồ nay, anh vẫn luôn nghĩ về em và mong bắt gặp ánh mắt em, thế mà em lại đắm chìm vào những lời kinh nguyện đến độ chẳng buồn chừa lại lấy một cái liếc nhìn cho anh — anh dám cá điều đó đủ để khiến người ta phải ghen tị với chính Đấng Tạo Hóa của mình — mà em biết đấy, làm thế là rất sai trái; vậy nên, vì linh hồn anh, đừng khơi gợi những cảm xúc tội lỗi ấy nữa.”

“Em sẽ dâng hiến trọn vẹn tâm can mình cho Đấng Tạo Hóa nếu có thể,” tôi đáp, “và sẽ không để dành cho anh dù chỉ một chút đỉnh nào vượt quá những gì Ngài cho phép. Anh là ai, hỡi anh, mà dám tự đặt mình lên vị trí thần linh, và cả gan tranh giành sự sở hữu trái tim em với Đấng mà em mang ơn vì tất cả những gì em có và tất cả con người em, vì mọi phúc lành em từng hay có thể thụ hưởng — và tính cả anh trong số đó — nếu như anh thực sự là một phúc lành, điều mà đôi khi em còn hoài nghi.”

“Đừng khắc nghiệt với anh thế, Helen; và đừng cấu véo tay anh mạnh như vậy: em đang bóp ngón tay lún cả vào xương đấy.”

“Arthur,” tôi tiếp lời, buông tay anh ra, “anh không yêu em bằng một nửa tấm lòng em dành cho anh; thế nhưng, dẫu anh có yêu em ít hơn thế nhiều đi nữa, em cũng chẳng phàn nàn, miễn là anh biết kính trọng Đấng Tạo Hóa của mình nhiều hơn. Em sẽ vô cùng vui mừng nếu có lúc thấy anh chìm đắm sâu sắc trong những lời cầu nguyện đến mức chẳng còn một ý nghĩ nào dành cho em. Nhưng thực ra, em chẳng hề mất mát gì qua sự thay đổi ấy, bởi vì anh càng yêu Chúa của mình bao nhiêu, thì tình yêu của anh dành cho em lại càng sâu sắc, trong sạch và chân thật bấy nhiêu.”

Nghe vậy, anh chỉ cười và hôn lên tay tôi, gọi tôi là một kẻ cuồng nhiệt đáng yêu. Rồi cởi mũ ra, anh nói thêm: “Nhưng nhìn đây, Helen — một người đàn ông phải làm sao với cái đầu thế này đây?”

Cái đầu trông vẫn bình thường, nhưng khi anh đặt tay tôi lên đỉnh đầu mình, nó lún sâu vào một lớp tóc xoăn, thấp hơn mức bình thường một cách đáng ngại, nhất là ở phần giữa.

“Em thấy đấy, anh vốn đâu sinh ra để làm thánh,” anh cười lớn nói, “Nếu Chúa định bắt anh phải sống đạo đức, sao Ngài không ban cho anh một bộ phận tôn kính đàng hoàng cơ chứ?”

“Anh giống như người đầy tớ nọ,” tôi đáp lời, “thay vì dùng nén bạc duy nhất của mình để phục vụ chủ, lại đem trả nó mà chẳng mảy may sinh lợi, với cái cớ rằng hắn biết chủ mình ‘là một kẻ khắc nghiệt, gặt chỗ không gieo, thu nơi không vãi’. Kẻ nào được ban cho ít hơn thì sẽ bị đòi hỏi ít hơn, nhưng tất cả chúng ta đều phải nỗ lực hết sức mình. Anh không phải là không có khả năng tôn kính, cùng đức tin, niềm hy vọng, lương tâm, lý trí, và mọi phẩm chất cần thiết khác của một tín đồ Thiên Chúa giáo, nếu anh chịu khó sử dụng chúng; nhưng mọi tài năng của chúng ta đều tăng lên qua việc sử dụng, và mọi năng lực, dù tốt hay xấu, đều trở nên mạnh mẽ hơn qua luyện tập: thế nên, nếu anh chọn sử dụng những điều xấu, hoặc những điều hướng về cái ác cho đến khi chúng trở thành chủ nhân của anh, và phớt lờ những điều tốt đẹp cho đến khi chúng lụi tàn, thì anh chỉ có thể tự trách mình mà thôi. Nhưng anh vốn có tài năng, Arthur ạ — cả những ân tứ tự nhiên về trái tim, trí tuệ lẫn tính tình, thứ mà biết bao tín đồ tốt đạo khác sẽ rất đỗi vui mừng nếu có được, chỉ cần anh chịu đem chúng ra phục vụ Chúa. Em chưa bao giờ mong sẽ thấy anh trở thành một kẻ tu hành khổ hạnh, nhưng hoàn toàn có thể trở thành một tín đồ Thiên Chúa giáo tốt mà không cần phải đánh mất đi niềm vui và sự hoan hỉ trong lòng.”

“Em nói năng chẳng khác nào một nhà tiên tri, Helen, và tất cả những gì em nói đều hoàn toàn chính xác; nhưng hãy nghe anh đây: anh đang đói, và trước mắt anh là một bữa tối thịnh soạn, đầy đủ dưỡng chất; người ta bảo rằng nếu anh nhịn món này hôm nay, ngày mai anh sẽ có một bữa tiệc xa hoa gồm đủ mọi món ngon vật lạ. Thứ nhất, anh không đời nào muốn chờ đến ngày mai trong khi ngay lúc này trước mắt anh đã có sẵn phương tiện để lấp đầy chiếc bụng đói; thứ hai, những món ăn chắc dạ của ngày hôm nay hợp khẩu vị anh hơn những món ngon được hứa hẹn kia; thứ ba, anh chẳng nhìn thấy bữa tiệc của ngày mai đâu cả, và làm sao anh biết đó không phải là một câu chuyện bịa đặt do tên mặt dầu nào đó dựng lên để khuyên anh nhịn ăn nhằm hắn có thể húp trọn mọi món ngon vật lạ cho riêng mình? thứ tư, cái bàn này phải được dọn ra cho ai đó, và như vua Solomon đã nói, ‘Nào có ai ăn, hay có ai khác có thể vội vã chạy đến đây hơn ta?’; và cuối cùng, xin phép em, anh sẽ ngồi xuống và thỏa mãn cơn thèm khát hôm nay, còn ngày mai ra sao thì tùy nó xoay xở — biết đâu chừng anh lại vớ được cả cái này lẫn cái kia thì sao?”

“Nhưng anh đâu có bị bắt buộc phải nhịn bữa tối thịnh soạn của hôm nay: anh chỉ được khuyên là nên thưởng thức những món ăn thô mộc ấy với sự điều độ sao cho không làm mất đi khả năng tận hưởng bữa tiệc tuyệt hảo hơn vào ngày mai. Nếu bất chấp lời khuyên đó, anh vẫn chọn cư xử như một con thú ngay lúc này, ăn uống quá độ cho đến khi biến những thực phẩm tốt lành thành thuốc độc, thì khi ấy, trong lúc anh đang phải gạt bỏ những đớn đau của sự phè phỡn và say sưa hôm trước, mà nhìn những người ôn hòa hơn ung dung ngồi thưởng thức bữa tiệc lộng lẫy mà anh chẳng thể nào nếm trải nổi, thì anh còn trách được ai nữa?”

“Quá đúng, vị thánh hộ mệnh của anh; nhưng một lần nữa, người bạn Solomon của chúng ta lại nói rằng, ‘Chẳng có gì tốt hơn cho con người bằng việc ăn, uống và vui vẻ’.”

“Và một lần nữa,” tôi đáp lại, “ông ấy cũng nói rằng, ‘Hỡi người thanh niên, hãy vui mừng trong tuổi trẻ của mình, hãy để lòng mình hân hoan trong những ngày xuân sắc, và đi theo muôn lối mà lòng ngươi ước ao, theo mọi điều mắt ngươi nhìn thấy; nhưng hãy biết rằng vì tất cả những điều ấy, Đức Chúa Trời sẽ đem ngươi ra mà phán xét’.”

“Thôi được, nhưng này Helen, anh tin chắc là dạo vài tuần nay mình đã rất ngoan rồi đấy. Em thấy ở anh điểm nào chưa ổn, và em muốn anh phải làm gì nào?”

“Chẳng cần gì hơn những gì anh vẫn làm đâu, Arthur: hành động của anh từ trước đến nay đều hoàn toàn ổn thỏa; nhưng em muốn suy nghĩ của anh thay đổi; em muốn anh tự trang bị cho mình để chống lại cám dỗ, chứ đừng gọi điều ác là điều thiện và điều thiện là điều ác; em mong anh suy ngẫm sâu sắc hơn, nhìn xa trông rộng hơn và đặt ra những mục tiêu cao cả hơn hiện tại.”