Ngày 21 tháng Sáu, ngày sinh nhật, trời nhiều mây và oi bức vào lúc bình minh, nhưng đến gần trưa thì trời hửng sáng rất đẹp.
Chúng tôi ở phòng ăn gia nhân bắt đầu ngày kỷ niệm vui vẻ này như thường lệ, bằng cách dâng lên tiểu thư Rachel những món quà nhỏ, kèm theo bài diễn văn quen thuộc do tôi đại diện đọc hằng năm. Tôi theo lệ mà Nữ hoàng từng áp dụng khi khai mạc Nghị viện — nghĩa là nói những điều gần như y hệt nhau vào mỗi năm. Trước khi được đọc, bài diễn văn của tôi (cũng như của Nữ hoàng) luôn được ngóng chờ háo hức cứ như chưa từng có chuyện gì tương tự từng được nghe trước đó. Khi nó được đọc lên, và hóa ra không phải là điều mới mẻ như mong đợi, dẫu họ có cằn nhằn đôi chút, họ lại trông đợi với niềm hy vọng vào một cái gì đó mới hơn vào năm sau. Một dân tộc dễ cai trị, ở trong Nghị viện và ở trong Nhà bếp — đó chính là bài học rút ra từ chuyện này.
Sau bữa sáng, ngài Franklin và tôi có một cuộc trao đổi riêng về viên Nguyệt Thạch — vì giờ đây đã đến lúc lấy nó ra khỏi ngân hàng ở Frizinghall và đặt nó tận tay tiểu thư Rachel.
Không biết là cậu ấy lại vừa định tán tỉnh người em họ của mình để rồi bị từ chối — hay là việc mất ngủ đêm này qua đêm khác đang làm trầm trọng thêm những mâu thuẫn và sự bất định kỳ lạ trong tính cách của cậu ấy — tôi không rõ. Nhưng có một điều chắc chắn là ngài Franklin đã không thể hiện phong độ tốt nhất của mình vào buổi sáng ngày sinh nhật. Cậu ấy thay đổi ý định về viên Kim cương tới hai mươi lần chỉ trong chừng ấy phút. Về phần mình, tôi kiên quyết bám lấy những sự thật rõ ràng mà chúng ta đã biết. Không có chuyện gì xảy ra để biện minh cho việc chúng ta phải làm bà hội đồng lo lắng về vấn đề viên ngọc; và không gì có thể thay đổi nghĩa vụ pháp lý lúc này buộc ngài Franklin phải trao nó vào tay người em họ. Đó là quan điểm của tôi về vấn đề này; và dù cậu ấy có xoay sở hay lật lọng thế nào đi nữa, cuối cùng cậu ấy cũng buộc phải coi đó là quan điểm của chính mình. Chúng tôi sắp xếp để cậu ấy cưỡi ngựa sang Frizinghall sau bữa trưa, mang viên Kim cương trở về, với ngài Godfrey và hai tiểu thư, khả năng cao là sẽ đi cùng để bầu bạn với cậu ấy trên đường về nhà.
Việc này đã xong, cậu chủ trẻ của chúng tôi quay lại với tiểu thư Rachel.
Họ dành trọn buổi sáng và một phần buổi chiều cho công việc trang trí cửa ra vào tưởng chừng không bao giờ dứt, Penelope đứng cạnh để pha màu theo hướng dẫn; và bà hội đồng, khi giờ ăn trưa đến gần, cứ đi ra đi vào căn phòng với chiếc khăn tay áp mũi (vì hôm nay họ dùng rất nhiều dung dịch của ngài Franklin), vô ích trong việc cố kéo hai người thợ ra khỏi công việc của họ. Đã ba giờ khi họ cởi tạp dề, thả cho Penelope ra về (trong tình trạng khá tệ hại vì mùi dung dịch), và tự tẩy rửa sạch sẽ những vết bẩn trên người. Nhưng họ đã làm được điều họ muốn — họ đã hoàn thành cánh cửa ngay trong ngày sinh nhật, và họ vô cùng tự hào về nó. Thú thật là những hình con griffin, thần tình yêu và đủ thứ khác trông đẹp mắt vô cùng; dẫu rằng số lượng quá nhiều, quấn quýt chằng chịt trong hoa văn và họa tiết, cùng với những hành động và tư thế lộn xộn đến mức bạn vẫn cảm thấy chúng văng vẳng khó chịu trong đầu suốt nhiều giờ sau khi đã thỏa mãn ngắm nhìn. Nếu tôi nói rằng Penelope kết thúc phần việc buổi sáng của mình bằng cách nôn ọe ở gian bếp sau, thì đó hoàn toàn không phải vì có ác cảm gì với thứ dung dịch kia. Không! Không! Nó hết bốc mùi khi khô đi; và nếu Nghệ thuật đòi hỏi những loại hy sinh này — dù con bé là con gái ruột của tôi — tôi vẫn nói rằng, cứ để Nghệ thuật lấy đi!
Ngài Franklin chớp nhoáng ăn một miếng trên bàn ăn trưa rồi phóng ngựa đi Frizinghall — để hộ tống các cô em họ, như cậu ấy nói với bà hội đồng. Để đi lấy viên Nguyệt Thạch, như tôi và cậu ấy ngầm biết với nhau.
Vì đây là một trong những ngày lễ trọng đại mà tôi đảm nhận vị trí bên chiếc bàn phụ, chỉ đạo việc phục vụ bàn tiệc, nên tôi có rất nhiều việc phải bận tâm khi ngài Franklin vắng mặt. Sau khi đã kiểm tra rượu và điểm danh đám gia nhân nam nữ sẽ phục vụ bữa tối, tôi lui về để trấn tĩnh lại trước khi khách khứa đến. Một hơi thuốc — bạn biết là thuốc gì đấy — cùng với việc lật qua một cuốn sách nhất định mà tôi từng có dịp nhắc đến trong các trang này, đã giúp tôi tĩnh tâm cả về thể xác lẫn tinh thần. Tôi bị đánh thức khỏi cái mà tôi cho là một cơn mơ màng chứ không phải chợp mắt, bởi tiếng móng ngựa lộc cộc bên ngoài; và khi bước ra cửa, tôi đón một đoàn người gồm ngài Franklin cùng ba người em họ, được hộ tống bởi một người nài ngựa của cụ ông Ablewhite.
Điều kỳ lạ là ngài Godfrey khiến tôi có cảm giác rất giống ngài Franklin ở điểm này — rằng cậu ta có vẻ không giữ được tâm trạng hào hứng thường ngày. Cậu ta ân cần bắt tay tôi như mọi khi, và hết sức lịch sự bày tỏ niềm vui khi thấy người bạn già Betteredge vẫn khỏe mạnh. Nhưng có một thứ mây mù bao phủ quanh cậu ta mà tôi hoàn toàn không thể lý giải nổi; và khi tôi hỏi thăm sức khỏe của cha cậu ta, cậu ta đáp lại có phần cụt lủn: “Vẫn như mọi khi.” Tuy nhiên, hai tiểu thư nhà Ablewhite thì vui vẻ náo nhiệt bằng cả chục người, điều đó thừa sức bù đắp lại sự cân bằng. Họ to lớn gần bằng người anh trai; những cô nàng lực lưỡng, tóc vàng rực, má hồng phúng phính, tràn trề sức sống và dòng máu nóng; căng tràn sức khỏe và sự hứng khởi từ đầu đến chân. Chân những con ngựa tội nghiệp run lên vì phải chở họ; và khi họ nhảy phắt xuống yên (mà không đợi ai giúp đỡ), tôi dám cá là họ nảy tưng lên mặt đất cứ như thể làm bằng cao su vậy. Mọi điều hai tiểu thư nhà Ablewhite thốt lên đều bắt đầu bằng một chữ O to tướng; mọi việc họ làm đều gây ra những tiếng động ầm ầm; và họ khúc khích cười, ré lên, bất kể lúc nào dù chẳng vì chuyện gì to tát. Những kẻ chuyên làm náo động — tôi gọi họ là thế.
Núp dưới tiếng ồn do các cô tiểu thư tạo ra, tôi tranh thủ nói nhỏ vài câu với ngài Franklin ở ngoài sảnh.
“Cậu đã giữ an toàn viên Kim cương chưa, thưa ngài?”
Cậu ấy gật đầu, vỗ nhẹ vào túi áo ngực.
“Cậu có thấy bóng dáng mấy tên Ấn Độ nào không?”
“Không một bóng.” Dứt lời, cậu ấy hỏi thăm bà hội đồng, và khi nghe tin bà đang ở phòng khách nhỏ, liền đi thẳng đến đó. Tiếng chuông reo lên chưa đầy một phút sau khi cậu ấy bước vào phòng, và Penelope được cử đi gọi tiểu thư Rachel đến gặp ngài Franklin Blake.
Khoảng nửa giờ sau, khi đang băng qua sảnh, tôi chợt khựng lại bởi một tràng tiếng thét phát ra từ phòng khách nhỏ. Tôi không thể nói là mình hoảng hốt chút nào; vì trong những tiếng thét đó, tôi nhận ra cái chữ O ưa thích của các tiểu thư Ablewhite. Dù vậy, tôi vẫn bước vào (với cái cớ là hỏi hướng dẫn về bữa tối) để xem có chuyện gì nghiêm trọng thực sự xảy ra không.
Ở đó, tiểu thư Rachel đứng bên chiếc bàn như bị thôi miên, tay cầm viên Kim cương bất hạnh của viên Đại tá. Ở đó, hai bên cô ấy, hai cô nàng ồn ào đang quỳ sụp xuống, ngấu nghiến viên ngọc bằng ánh mắt và hét lên đầy ngây ngất mỗi khi nó lóe lên một ánh sáng mới. Ở đó, phía bên kia chiếc bàn, ngài Godfrey đang đứng vỗ tay như một đứa trẻ lớn xác, khẽ cất giọng hát vang: “Tuyệt mỹ! Tuyệt mỹ!” Ở đó, ngài Franklin ngồi trên chiếc ghế cạnh tủ sách, đang bứt râu và lo lắng nhìn ra cửa sổ. Và ở đó, bên khung cửa sổ, là đối tượng mà cậu ta đang đăm đăm ngắm nhìn — bà hội đồng, tay cầm bản trích lục di chúc của viên Đại tá, quay lưng lại với toàn thể mọi người.
Bà quay lại nhìn tôi khi tôi cất lời hỏi về việc chuẩn bị; và tôi thấy cái cau mày quen thuộc của gia tộc đang tụ lại trên đôi mắt bà, cùng sự cáu kỉnh gia truyền đang giật giật ở khóe miệng.
“Hãy đến phòng tôi sau nửa giờ nữa,” bà đáp. “Lúc đó tôi sẽ có chuyện muốn nói với anh.”
Nói xong, bà bước ra ngoài. Rõ ràng là bà đang vướng phải chính cái khó khăn đã làm khó ngài Franklin và tôi trong buổi thảo luận tại bãi Cát Lún. Phải chăng di sản viên Nguyệt Thạch là bằng chứng cho thấy bà đã đối xử với người anh trai bằng sự bất công tàn nhẫn? Hay đó là bằng chứng cho thấy ông ta còn tệ hơn cả những gì tồi tệ nhất mà bà từng nghĩ về ông ta? Đó là những câu hỏi nghiêm trọng mà bà hội đồng phải tự định đoạt, trong khi con gái bà, hoàn toàn vô can trước mọi hiểu biết về tính cách của viên Đại tá, lại đang đứng đó cầm món quà sinh nhật của ông trên tay.
Trước khi tôi kịp rời phòng theo chân mọi người, tiểu thư Rachel, người vẫn luôn chu đáo với người đầy tớ già đã ở trong nhà từ khi cô chào đời, đã giữ tôi lại. “Nhìn kìa, Gabriel!” cô nói, và giơ viên ngọc lóe lên trước mắt tôi dưới một tia nắng chiếu qua cửa sổ.
Chúa phù hộ chúng ta! Đó đúng là một viên Kim cương! To bằng, hoặc gần bằng, một quả trứng chim rẽ! Ánh sáng phát ra từ nó tựa như ánh sáng của mặt trăng vào mùa gặt. Khi nhìn sâu vào lòng viên đá, bạn như chìm vào một khoảng sâu thẳm sắc vàng kéo hút đôi mắt bạn vào trong đó để chẳng còn nhìn thấy gì khác nữa. Nó dường như vô tận; viên ngọc nhỏ bé có thể cầm gọn giữa ngón cái và ngón trỏ ấy lại sâu thẳm khôn cùng như chính bầu trời vậy. Chúng ta đặt nó dưới ánh nắng, rồi che kín ánh sáng lại trong phòng, và nó tỏa sáng một cách đáng sợ từ sâu thẳm thứ ánh sáng của riêng nó, với một thứ ánh trăng mờ ảo trong bóng tối. Thảo nào tiểu thư Rachel bị mê hoặc: thảo nào các cô em họ của cô lại hét lên như thế. Viên Kim cương chiếm trọn tâm trí tôi đến mức tôi cũng thốt lên một chữ “O” to không kém gì mấy cô nàng ồn ào kia. Người duy nhất trong số chúng ta giữ được sự tỉnh táo chính là ngài Godfrey. Cậu ta vòng tay ôm lấy eo của hai người em gái, vừa nhìn qua nhìn lại đầy thương cảm giữa viên Kim cương và tôi, vừa cất giọng: “Chỉ là carbon thôi, Betteredge! suy cho cùng thì nó cũng chỉ là carbon thôi, người anh em thiện lành của tôi ạ!”
Mục đích của cậu ta, tôi đoán là để dạy bảo tôi. Tuy nhiên, tất cả những gì cậu ta làm chỉ là nhắc nhở tôi về bữa tối. Tôi lững thững bước đi tìm đội ngũ hầu bàn của mình ở dưới nhà. Khi tôi bước ra, ngài Godfrey nói: “Bác Betteredge thân mến, tôi vô cùng kính trọng bác!” Cậu ta vừa ôm lấy mấy cô em gái vừa đưa mắt đưa tình với tiểu thư Rachel, trong khi dành cho tôi lời khẳng định đầy tình cảm ấy. Quả là một kho trữ tình cảm dồi dào để khai thác! So với cậu ta thì ngài Franklin chẳng khác nào một kẻ hoang dã chính hiệu.
Đúng nửa giờ sau, tôi có mặt tại phòng bà hội đồng theo đúng chỉ thị.
Những gì diễn ra giữa nữ chủ nhân và tôi trong dịp này, suy cho cùng, cũng chỉ là sự lặp lại những gì đã diễn ra giữa ngài Franklin và tôi ở bãi Cát Lún — chỉ khác một điều là tôi cẩn thận giữ kín chuyện về nhóm người tung hứng, vì chưa có chuyện gì xảy ra để biện minh cho việc tôi phải làm bà hội đồng hoảng sợ về vấn đề này. Khi nhận lệnh lui ra, tôi có thể thấy rằng bà đang nhìn nhận động cơ của viên Đại tá theo cách tồi tệ nhất có thể, và bà quyết tâm tống khứ viên Nguyệt Thạch khỏi tay con gái mình ngay tại cơ hội đầu tiên.
Trên đường trở về khu vực của mình, tôi chạm mặt ngài Franklin. Cậu ấy muốn biết liệu tôi có thấy cô em họ Rachel đâu không. Tôi chẳng thấy cô ấy đâu cả. Tôi có biết cô em họ Godfrey ở đâu không? Tôi không rõ; nhưng tôi bắt đầu nghi ngờ rằng cậu em họ Godfrey có lẽ không ở đâu xa tiểu thư Rachel lắm. Nghi ngờ của ngài Franklin xem chừng cũng chung một hướng. Cậu ta giật mạnh chòm râu, đi thẳng vào thư phòng và đóng sầm cửa lại với một tiếng động mang đầy ẩn ý.
Tôi không bị làm phiền thêm chút nào trong công việc chuẩn bị cho bữa tiệc sinh nhật cho đến tận giờ tôi phải chỉnh đốn lại y phục để đón khách. Ngay khi tôi vừa mặc chiếc áo lê-gê trắng vào, Penelope xuất hiện tại bàn trang điểm của tôi với cái cớ là chải giúp tôi chút tóc ít ỏi còn lại và thắt lại chiếc cà vạt trắng cho ngay ngắn. Con bé nhà tôi đang rất phấn khởi, và tôi thừa biết nó có chuyện muốn nói. Nó hôn lên chóp cái đầu hói của tôi và thì thầm: “Có tin vui cho bố đây! Tiểu thư Rachel vừa từ chối hắn ta rồi.”
“Hắn ta là ai?” tôi hỏi.
“Cái gã trong ủy ban từ thiện ấy, bố,” Penelope đáp. “Một kẻ nịnh hót xảo quyệt! Con căm ghét cái cách hắn ta cố gắng hất cẳng ngài Franklin!”
Nếu còn đủ hơi sức, chắc chắn tôi đã phản đối cái cách ăn nói bất lịch sự này khi nhắc đến một nhân vật có lòng bác ái lỗi lạc. Nhưng con bé nhà tôi lúc đó đang mải thắt lại chiếc cà vạt cho tôi, và toàn bộ sức mạnh cảm xúc của nó đều dồn hết vào đôi ngón tay. Chưa bao giờ trong đời tôi suýt bị bóp cổ đến thế.
“Con thấy hắn lôi riêng tiểu thư ra vườn hồng,” Penelope kể. “Và con đã nấp sau bụi ô-rô để xem họ quay về thế lúc nào. Lúc đi ra thì tay trong tay, cả hai đều cười nói vui vẻ. Lúc quay về thì đi tách rời nhau, mặt nặng như chì, và nhìn thẳng về hai hướng khác nhau với một thái độ không thể nhầm lẫn vào đâu được. Chưa bao giờ trong đời con lại thấy vui mừng đến thế, bố ạ! Dù sao đi nữa, trên thế giới này vẫn có một người phụ nữ có thể cưỡng lại ngài Godfrey Ablewhite; và nếu con là tiểu thư, con cũng sẽ là người thứ hai!”
Đến đây thì tôi đã phải lên tiếng phản đối rồi. Nhưng con bé đã kịp chộp lấy chiếc lược chải tóc, và toàn bộ cảm xúc của nó lại dồn cả vào đó. Nếu bạn bị hói, bạn sẽ hiểu con bé đã “tra tấn” tôi thế nào. Còn nếu không, hãy bỏ qua đoạn này và tạ ơn Chúa vì bạn vẫn còn chút gì đó để che chắn giữa chiếc lược và da đầu.
“Ngay phía bên kia bụi ô-rô,” Penelope nói tiếp, “ngài Godfrey khựng lại. ‘Em thích,’ hắn nói, ‘anh cứ đứng lại đây làm như không có chuyện gì xảy ra sao?’ Tiểu thư Rachel quay phắt lại nhìn hắn như chớp giật. ‘Anh đã nhận lời mời của mẹ tôi,’ tiểu thư nói; ‘và anh có mặt ở đây để đón tiếp khách của bà. Trừ khi anh muốn gây tai tiếng trong nhà, bằng không anh cứ ở lại!’ Tiểu thư bước đi vài bước, rồi hình như lại dịu giọng đôi chút. ‘Hãy quên những gì đã qua đi, Godfrey,’ tiểu thư nói, ‘và chúng ta hãy tiếp tục làm anh em họ.’ Tiểu thư đưa tay ra cho hắn. Hắn liền hôn lên tay tiểu thư, mà con thì thấy thế là quá ư sàm sỡ, rồi tiểu thư bỏ đi. Hắn đứng thẫn thờ một mình một lúc, đầu cúi gằm, gót giày từ từ giày một lỗ sâu xuống lối đi rải sỏi; chưa bao giờ bố thấy một kẻ nào trông bẽ mặt đến thế trong đời. ‘Thật khó xử!’ hắn lầm bầm qua kẽ răng khi ngẩng đầu lên và bước tiếp vào nhà — ‘thật quá khó xử!’ Nếu đó là cảm nhận của hắn về bản thân, thì hắn hoàn toàn đúng. Quá đỗi khó xử, con chắc chắn là thế. Và kết cục là, thưa bố, đúng như con đã nói với bố từ đầu đến cuối,” Penelope kết luận bằng một cú bồi đau điếng người, cú đánh chí mạng nhất.
Tôi giật lấy chiếc lược, há miệng định ban cho con bé một bài huấn thị mà bạn phải công nhận rằng ngôn từ và hành động của nó hoàn toàn đáng bị trừng phạt.
Nhưng trước khi tôi kịp thốt lên lời nào, tiếng bánh xe ngựa ầm ầm bên ngoài đã xen vào và chặn tôi lại. Vị khách đầu tiên dự bữa tối đã đến. Penelope liền biến mất tức khắc. Tôi mặc áo khoác vào và soi mình trong gương. Đầu tôi đỏ lựng như một con tôm luộc; nhưng bù lại, tôi đã ăn mặc tươm tất cho các nghi thức buổi tối không chê vào đâu được. Tôi bước ra sảnh vừa đúng lúc để xướng tên hai vị khách đầu tiên. Bạn chẳng cần phải thấy quá tò mò về họ đâu. Chỉ là thân phụ và thân mẫu của nhà bác ái đó thôi — ông bà Ablewhite.
