Đức Viện phụ Samson không dành bất kỳ sự ưu ái đặc biệt nào cho những tu sĩ vốn là chỗ thân tình cũ của ngài; ngài không cất nhắc họ vào các chức vụ, trừ khi họ *idonei*, tức là trừ khi họ thực sự là những người xứng đáng! Chính điều đó đã gây nên nỗi bất mãn lớn trong số những người từng góp công đưa ngài lên ngôi Viện phụ: những lời trách móc, công khai lẫn kín đáo, rằng ngài là kẻ "vô ơn, nóng nảy, lập dị, một kẻ gây rối và đê tiện đến từ Norfolk."
Quả thực, ngoại trừ những người *idonei*, tức "người xứng đáng" trên mọi phương diện, thì thật khó nói Đức Viện phụ Samson có ưu ái ai nhiều. Ngài yêu thương dòng tộc mình và ân cần thừa nhận những người nghèo khó trong số họ; còn với những người giàu có, những kẻ xưa kia chưa từng nhận ngài là người thân, ngài hoàn toàn từ chối mọi sự giao du. Tuy nhiên, ngay cả với những người bà con nghèo khó, ngài cũng không cất nhắc họ vào chức vụ nào, vì thấy không ai trong số họ là *idonei*. "Có vài người được ngài coi là phù hợp, ngài cho vào làm việc trong gia đình mình, hoặc giao trông coi các điền trang ở nông thôn: nếu họ cư xử không phải, ngài sa thải họ mà không hy vọng gì có ngày trở lại." Trong các đợt cất nhắc, hay đúng hơn là trong các ân huệ của ngài, người ta có thể nói là có một sự công tâm nhất định. "Người quan lại từng vâng lệnh Đức Viện phụ Hugo mà cùm kẹp ngài khi ngài từ Ý trở về, nay được chu cấp cơm áo đến cuối đời bằng tiền túi của Đức Viện phụ Samson."
Thế nhưng ngài không quên những ơn nghĩa; hoàn toàn ngược lại, hễ có cơ hội là ngài đền đáp bằng tiền túi của chính mình. Làm sao có thể lấy tiền công quỹ mà trả ơn; làm sao, trên hết, lại lấy công quỹ ra mà "đốt", như chúng ta từng nói; giáng những "đám cháy" lên đầu công quỹ, đó là điều mà những kẻ ngu xuẩn, những kẻ *non-idonei* (không xứng đáng) vẫn thường làm! Ngài rất sẵn lòng ghi nhớ bạn hữu khi có thể thực hiện được. Hãy xem những ví dụ sau: "Một vị tuyên úy từng cưu mang ngài ở Trường Paris bằng việc bán nước thánh, *quæstu aquæ benedictæ*;—vị tuyên úy tốt bụng này đã được ngài ban cho một chức linh mục quản xứ, đủ để người đó có cuộc sống sung túc." "Con trai của Elias, tức là người giữ chén rượu của cố Viện phụ Hugo, khi đến tỏ lòng cung kính về mảnh đất của cha mình, Đức Viện phụ của chúng ta đã bảo trước mặt triều đình: 'Trong suốt bảy năm nay, ta trì hoãn việc nhận sự thần phục của ngươi đối với mảnh đất mà Viện phụ Hugo đã ban cho cha ngươi, vì món quà đó gây thiệt hại cho Elmswell và là một việc đáng ngờ: nhưng giờ đây ta phải tự nhận mình bị khuất phục; bởi ta luôn khắc ghi lòng tốt mà cha ngươi đã dành cho ta khi ta còn trong xiềng xích; vì ông ấy đã gửi cho ta một chén rượu mà chính chủ nhân của ông ấy đang uống, và bảo ta hãy được an ủi trong Chúa.'"
"Với Magister Walter, con trai của Magister William de Dice, người muốn nhận chức linh mục quản xứ Chevington, ngài đáp: 'Cha ngươi từng là Trưởng trường; và khi ta còn là một giáo sĩ bần hàn, ông đã rộng lòng cho ta vào trường của ông, tạo cơ hội cho ta học tập; vì lẽ đó, giờ đây, vì danh Chúa, ta ban cho ngươi những gì ngươi cầu xin.'" Hoặc cuối cùng, hãy xem ví dụ tốt đẹp này—và qua đó, một thoáng nhìn về những thời kỳ đã xa xăm: "Hai hiệp sĩ (*Milites*) ở Risby, Willelm và Norman, bị tòa tuyên án phải chịu sự nhân từ của ngài, *in misericordia ejus*, cho một khoản phạt đáng kể là hai mươi shilling, ngài đã tuyên bố công khai ngay tại chỗ: 'Khi ta còn là một tu sĩ, ta từng được cử đến Durham vì việc của nhà thờ chúng ta; và khi trở về, đêm tối ập đến khi ta đang ở Risby, buộc ta phải tìm chỗ tá túc. Ta đến nhà Dominus Norman, và ông ta thẳng thừng từ chối. Sau đó ta tìm đến nhà Dominus Willelm, và cầu xin lòng hiếu khách, ta đã được ông tiếp đón trọng thị. Vì thế, khoản tiền phạt hai mươi shilling kia, ta sẽ đòi không khoan nhượng từ Dominus Norman; còn đối với Dominus Willelm, ta sẽ miễn trừ toàn bộ số tiền đó cùng lời cảm ơn chân thành.'" Người đời không phải lúc nào cũng biết mình đang từ chối cho ai trú ngụ; người ta có thể đã lỡ tay từ chối các thiên thần mà không hề hay biết!
Rõ ràng Đức Viện phụ Samson có tài; ngài đã học cách phán xét giỏi hơn các luật sư, quản lý giỏi hơn các quan tòa lành nghề:—một tài năng tỏa sáng không thể bàn cãi, bất kể nhìn ngài từ góc độ nào. "Ngài là người hùng biện," Jocelin nói, "cả tiếng Pháp lẫn tiếng Latin; nhưng ngài chú trọng vào nội dung và phương pháp của điều cần nói hơn là cách diễn đạt hoa mỹ. Ngài có thể đọc các bản thảo tiếng Anh rất tao nhã, *elegantissime*: ngài thường thuyết giảng cho dân chúng bằng tiếng Anh, dù theo phương ngữ Norfolk, nơi ngài đã lớn lên; chính vì vậy mà ngài đã cho dựng một tòa giảng trong nhà thờ của chúng ta, vừa để làm đẹp cho nhà thờ, vừa phục vụ cho thính giả của ngài." Ngài thuyết giảng ở đó, bằng phương ngữ Norfolk: một người xứng đáng để người ta tìm đến lắng nghe.
Rằng ngài là một con người chính trực và tâm hồn trong sáng, điều này, như nền tảng của mọi tài năng đích thực, là điều tiên quyết. Một người không có tầm nhìn sáng suốt trong lòng trước hết, thì làm sao có thể có tầm nhìn sáng suốt trong trí óc? Thật không thể! Đức Viện phụ Samson là một trong những vị thẩm phán công tâm nhất; ngài kiên quyết tìm hiểu vụ việc đến tận cùng, rồi nhanh chóng đưa ra quyết định mà không hề thù hằn hay thiên vị. Chính vì lý do đó, *Dominus Rex* (Đức Vua), khi tìm kiếm những người như thế, tựa như tìm kho báu ẩn giấu để chữa lành cho vương quốc đang khốn khổ của mình, đã bổ nhiệm ngài làm một trong những vị Thẩm phán Lưu động mới—những người mà truyền thống đó vẫn còn tồn tại đến ngày nay. "Ta nguyền rủa tòa án của tên Viện phụ đó," một đương sự đã thốt lên, "*Maledicta sit curia istius Abbatis*, nơi mà chẳng vàng bạc nào có thể giúp ta đánh bại kẻ thù!" Và những tình bạn cũ cùng mọi mối liên hệ đều bị lãng quên, khi bạn tìm đến cầu cạnh ngài một chức vụ! "Một kẻ không thân thích," như người Scotland đã nói về những vị thẩm phán mới của Cromwell—chỉ chăm chăm vào sự công bằng khách quan!
Hùng biện bằng ba thứ tiếng là tốt; nhưng đó không phải là điều tốt nhất. Với chúng tôi, như đã ám chỉ, tài hùng biện của Đức Viện phụ không đáng ngưỡng mộ bằng sự không-hùng-biện của ngài, cái "tài năng im lặng" vô giá đó! "*Deus, Deus*," Đức Viện phụ đã nói với tôi một lần, khi nghe các tu sĩ đang xì xào về một hành động của ngài, "Ta rất cần phải ghi nhớ giấc mơ họ có về ta, rằng ta sẽ gầm thét giữa họ như một con sói. Trên hết mọi sự trần thế, ta sợ họ đẩy ta đến mức phải làm như vậy. Ta đã phải nhẫn nhịn và làm ngơ biết bao nhiêu; lòng đầy giận dữ và rùng mình trong tâm trí, nhưng bề ngoài thì không hề!" Những lúc khác, ngài thường khoe với tôi: "Việc này việc nọ ta đã thấy, việc này việc nọ ta đã nghe; nhưng vẫn kiên nhẫn chịu đựng." Ngài cũng có cách này, điều mà tôi chưa từng thấy ở bất kỳ người nào khác, rằng ngài yêu thương tha thiết nhiều người mà ngài chưa bao giờ hoặc hầu như không bao giờ tỏ ra nét mặt yêu thương. Một lần khi tôi đánh bạo tranh luận với ngài về vấn đề này, ngài nhắc tôi nhớ đến Vua Solomon: "Ta có nhiều con; không thích hợp để ta cứ mỉm cười với chúng." Ngài có thể chịu đựng những lỗi lầm, những thiệt hại từ thuộc hạ, biết rõ những gì mình đang phải chịu, mà không nói ra; nhưng tôi nghĩ lý do là vì ngài chờ đợi thời điểm thích hợp để nói, và sửa chữa nó một cách khôn ngoan. Ngài ngầm ý, công khai trước toàn thể chúng tôi tại tu viện, rằng ngài không dung thứ cho việc nghe lén: "Đừng ai," ngài nói, "đến gặp ta để bí mật buộc tội người khác, trừ khi kẻ đó sẵn sàng đứng ra công khai trước mặt; nếu kẻ nào đến theo cách khác, ta sẽ công bố rộng rãi tên của kẻ đó. Ta cũng mong rằng, mỗi người trong các con đều được tự do đến gặp ta, để nói về những nhu cầu hoặc nỗi bất bình của các con bất cứ khi nào các con muốn."
Những hạng người mà Đức Viện phụ Samson ghét nhất là ba loại sau: '*Mendaces, ebriosi, verbosi*, Những kẻ nói dối, say xỉn và những kẻ ba hoa, sáo rỗng;'—chẳng có loại nào là tốt cả! Ngài cũng lên án mạnh mẽ "những người hay cằn nhằn về đồ ăn thức uống, đặc biệt là các tu sĩ có tính khí đó." Ngay từ đầu, chúng tôi nhận thấy lệnh nghiêm ngặt và đầy âu lo của ngài đối với những người phục vụ rằng phải chu đáo trong việc tiếp khách, phải canh giữ "trên hết mọi thứ là không được để xảy ra sự tồi tàn trong chuyện ăn uống; không được có vẻ keo kiệt hèn mọn, *in novitate meâ*, ngay khi ta mới nhậm chức Viện phụ;" và cho đến cuối đời, ngài vẫn duy trì sự sung túc đúng mực trên bàn ăn và trong trang thiết bị cho người khác; nhưng tự thân ngài lại hoàn toàn thờ ơ với những thứ như vậy.
"Sữa ngọt, mật ong và các loại thực phẩm có vị ngọt tự nhiên là những thứ ngài thích ăn nhất: nhưng ngài có đức tính này," Jocelin nói, "ngài không bao giờ thay đổi món ăn (*ferculum*) mà người ta bày ra trước mặt, dù đó là gì đi nữa. Một lần khi tôi, lúc ấy còn là tập sinh, tình cờ được phân công phục vụ bàn ăn trong nhà ăn chung, một ý nghĩ lóe lên trong đầu' (tôi thật tinh quái!) 'muốn thử xem điều này có thật không; và tôi nghĩ mình sẽ đặt trước mặt ngài một món *ferculum* mà bất cứ ai khác cũng sẽ thấy khó chịu, chính cái đĩa thì đen sì và nứt vỡ. Nhưng ngài, khi nhìn thấy nó, cứ như là không nhìn thấy gì cả: và rồi sau một chút chậm trễ, lương tâm tôi cắn rứt vì đã làm việc này; và thế là, tôi chộp lấy cái đĩa (*discus*), đổi cả đĩa lẫn thức ăn bên trong bằng cái tốt hơn, rồi đặt xuống thay thế; việc sửa sai này lại khiến ngài nổi giận và quở trách tôi,'—con người khắc kỷ tu hành ấy! 'Trong bảy năm đầu, ngài thường có bốn loại món ăn trên bàn; sau đó chỉ còn ba, trừ khi có quà biếu, hoặc thịt thú săn từ các khu rừng của ngài, hay cá từ các ao hồ của ngài. Và nếu bất cứ lúc nào, ngài có khách lưu trú trong nhà theo yêu cầu của một nhân vật quan trọng nào đó, hoặc của một người bạn, hoặc có các sứ giả công vụ, hay có các nghệ sĩ đàn hạc (*citharœdos*), hoặc bất kỳ ai thuộc loại đó, ngài đều nhân cơ hội đầu tiên chuyển đến một trong các Trang viên khác của mình, và nhờ đó thoát khỏi những cá nhân thừa thãi này,'" —tôi nghĩ điều đó rất khôn ngoan.
Về các khu vườn của ngài, trong quá trình tu sửa các tòa nhà, cải tạo và trang hoàng chung cho các Lãnh địa của Thánh Edmund, 'ngài đã thiết lập một vài khu, và nuôi thả động vật vào đó, giữ lại một thợ săn cùng lũ chó săn: và, nếu có vị khách quý nào ở đó, Đức Viện phụ của chúng ta cùng các tu sĩ sẽ ngồi ở một khoảng trống trong rừng, và xem lũ chó chạy; nhưng chính ngài thì chưa bao giờ đụng đến việc săn bắn, theo như tôi thấy.'
"Ở một khoảng trống trong rừng;"—vì đất nước này vào thời đó vẫn còn tối tăm bởi rừng rậm; và ngay cả Scotland vẫn còn rì rào những tán lá rậm rạp, tựa như một khu rừng đen ẩm ướt ở Mỹ, với những chỗ quang đãng và khoảng trống đây đó. Dryasdust đưa ra nhiều giả thuyết phi lý về sự biến mất không nhận ra nhưng gần như hoàn toàn của những khu rừng này; đống tàn tích dày đặc mà giờ đây nằm dưới lớp than bùn, đôi khi với những khúc gỗ sồi già khổng lồ bị chôn vùi trong đó, trên nhiều gò cao và hố sâu. Lý do đơn giản nhất chắc chắn là, do sự gia tăng của canh tác nông nghiệp, gia súc gia cầm cũng tăng theo; nhu cầu về cỏ non mùa xuân càng lớn; và cứ thế, năm này qua năm khác, những cây non mọc lên đều bị ăn sạch ngay từ tháng Tư; và những cây cổ thụ, vốn chỉ có một vòng đời nhất định, dần dần chết đi, không ai để ý tới, rồi biến thành than bùn.
Một sự lãng phí đau lòng về những cánh rừng và bóng râm cao quý! Phải—nhưng là điều rất phổ biến; cái vòng quay của hầu hết mọi thứ trên thế giới này. Chính tu viện giáo, từng giàu có và trù phú một thời, giờ đây đều đã mục nát thành than bùn; nằm phẳng lặng và bị chôn vùi—và một loại cỏ đầm lầy yếu ớt nhất của chủ nghĩa Tài tử (*Dilettantism*) là tất cả những gì chúng ta thu hoạch được từ đó! Đó cũng là một sự lãng phí kinh khủng; có lẽ là một trong những điều buồn thảm nhất mà nước Anh của chúng ta từng chứng kiến. Tại sao con người lại hủy hoại những cánh Rừng cao quý, ngay cả khi chúng một phần nào đó gây phiền toái, theo cách liều lĩnh như vậy; thả rông gia súc bốn chân và những Henry-Tám vào trong đó! Một phần năm diện tích đất đai nước Anh của chúng ta, Dryasdust tính toán, đã được dành riêng cho "các mục đích tâm linh," tốt hay xấu thì tùy; được tách biệt một cách trang nghiêm để nuôi dưỡng sự phát triển tâm linh và văn hóa của tâm hồn, bằng những phương pháp được biết đến thời bấy giờ: và giờ đây—nó cũng vậy, giống như bốn phần năm còn lại, đang nuôi dưỡng điều gì? Hỡi người chăn cừu hiền lành, hãy cho ta biết đó là gì!
[13] Jocelini Chronica, p. 31.
[14] Ibid. p. 21.
