Mọi công lao lao động, dẫu là nghề kéo sợi bông, đều cao quý; chỉ có lao động mới cao quý mà thôi: điều ấy xin được khẳng định lại một lần nữa ở đây. Và cũng tương tự như vậy, mọi phẩm giá đều đi kèm với đớn đau; một cuộc đời thảnh thơi nhàn nhã không dành cho bất kỳ phàm nhân nào, hay thậm chí bất kỳ vị thần nào. Cuộc đời của muôn vị thần hiện lên trong tâm trí chúng ta như một Nỗi Buồn Siêu Việt — đó là sự tận tâm của Cuộc Chiến Vô Tận chống lại Lao Động Vô Tận. Tôn giáo tối cao của chúng ta mang tên 'Sự Thờ Kính Nỗi Buồn.' Đối với con người, chẳng có chiếc vương miện cao quý nào, dù được đội xứng đáng hay thậm chí bất xứng, mà lại không phải là vương miện gai! — Những điều này, qua lời ăn tiếng nói, hay tuyệt vời hơn nữa là qua bản năng khắc sâu trong mỗi trái tim, đã từng một thời được thấu tỏ.

Toàn bộ sự khốn cùng, toàn bộ cái gọi là Chủ nghĩa Vô thần trong lối sống của con người thời đại này, há chẳng phải đang phác họa rõ nét qua triết lý sống không thể cạn lời của hắn ta đó sao: Sự ngụy tạo đòi làm cái gọi là 'hạnh phúc'? Mọi kẻ tiểu tốt tầm thường nhất đang mang lớp da thịt này đều tự nhủ rằng mình đang, sẽ là, hoặc theo mọi luật lệ của con người và thần linh, buộc phải được 'hạnh phúc.' Những mong muốn của kẻ tiểu tốt ấy phải được thỏa mãn; những ngày tháng của kẻ tiểu tốt ấy phải trôi qua trong dòng suối hưởng thụ êm đềm mãi mãi, một điều đến các thần linh còn chẳng thể có được. Các nhà tiên tri rao giảng với chúng ta rằng: Ngươi phải hạnh phúc; ngươi phải yêu mến những điều vui thú và tìm thấy chúng. Quần chúng thì hò hét: Tại sao chúng ta vẫn chưa tìm thấy những điều vui thú?

Chúng ta xây dựng học thuyết về Nghĩa vụ Con người, không dựa trên bất kỳ Nguyên lý Vĩ đại - Cao thượng nào, dẫu cho nó có bị hiểu lầm đi chăng nữa; không, mà dựa trên Nguyên lý Vĩ đại - Hạnh phúc. 'Đối với chúng ta, từ Linh hồn, cũng giống như trong một số phương ngữ Slav, dường như đồng nghĩa với cái Dạ dày.' Chúng ta biện bạch và cất lời, tại các Nghị viện và những nơi khác, không phải từ Linh hồn, mà từ cái Dạ dày; — thảo nào mà những lời biện bạch của chúng ta lại chậm đem lại kết quả đến vậy. Chúng ta không biện hộ cho Công lý của Chúa; chúng ta chẳng hổ thẹn khi đứng đó la ó và tranh đấu cho 'lợi ích' của riêng mình, cho tiền thuê nhà và lợi nhuận thương mại của chính mình; chúng ta nói rằng: Đó là 'lợi ích' của rất nhiều người; rằng trong chúng ta có một khát khao cháy bỏng dành cho chúng! Chúng ta đòi hỏi Tự do Thương mại, với biết bao lời lẽ lớn lao đầy chính nghĩa và lòng bác ái, để các tầng lớp nghèo khó, những kẻ hiện đang lâm vào cảnh ngộ vô cùng khốn đốn, có thể mua được thịt xông khói New-Orleans giá rẻ. Người ta đặt câu hỏi trên các diễn đàn tự do thương mại rằng: Làm sao tinh thần bất khuất của người Anh có thể duy trì được nếu thiếu đi thịt xông khói dồi dào? Chúng ta sẽ trở thành một Quốc gia lụi bại! — Quả thật, các bạn của tôi ơi, thịt xông khói dồi dào là điều tốt đẹp và thiết yếu: nhưng tôi e rằng, các bạn sẽ chẳng bao giờ có được dẫu chỉ là miếng thịt xông khói nếu chỉ chăm chăm nhắm vào mỗi điều đó. Các bạn là con người, chứ không phải loài thú săn mồi, dù được đối xử tử tế hay tệ bạc! Nguyên lý Vĩ đại - Hạnh phúc của các bạn dường như đang nhanh chóng biến thành một nguyên lý khá bất hạnh. — Chi bằng chúng ta thôi bàn ra tán vào về 'hạnh phúc' đi, và cứ để nó yên vị trên nền tảng vốn có của nó, như thủa nào!

Một nhà thơ thiên tài như Byron nổi giận; và cảm nhận quá rõ ràng rằng bản thân mình không hề 'hạnh phúc,' ông đã tuyên bố điều đó bằng những lời lẽ vô cùng gay gắt, như một mẩu tin tức có thể thú vị lắm đây. Rõ ràng điều đó đã khiến ông ngạc nhiên biết bao. Người ta không thích thấy một con người và một nhà thơ bị đẩy đến mức phải ra đường lớn mà rao giảng những tin tức kiểu ấy: nhưng suy cho cùng, trong hoàn cảnh hiện tại, đó lại chẳng phải là điều đáng ghét nhất. Byron đã nói lên sự thật trong chuyện này. Lượng thính giả đông đảo của Byron cho thấy người ta cảm thấy điều đó chân thực đến nhường nào.

'Hạnh phúc' ư, người anh em của tôi? Trước hết, việc ngươi có hạnh phúc hay không thì có khác biệt gì đâu! Hôm nay trôi vụt qua Hôm qua nhanh biết bao, mọi Ngày mai đều trở thành Ngày hôm qua; và khi ấy chẳng còn ai màng tới câu hỏi về 'hạnh phúc' nữa, mà là một câu hỏi hoàn toàn khác. Hơn nữa, ít ra ngươi vẫn còn dành cho bản thân một niềm thương cảm thiêng liêng đến thế, khi mà chính những đớn đau của ngươi, một khi đã lùi vào Quá khứ, lại hóa thành niềm vui. Thêm nữa, ngươi nào đâu biết được phước hạnh thiêng liêng và công hiệu chữa lành thiết yếu nào ẩn chứa trong những nỗi đau ấy; ngươi sẽ chỉ nhận ra điều đó sau nhiều ngày tháng, khi đã trở nên khôn ngoan hơn! — Có một vị Bác sĩ già nhân hậu từng ngồi chung với chúng tôi, cùng một Bệnh nhân mắc chứng bệnh do ăn uống quá độ, người mà ông vừa mới thăm khám xong — một cuộc khám bệnh mà theo ý vị bệnh nhân nọ là quá ư ngắn ngủi. Vị Bệnh nhân ngốc nghếch ấy cứ thỉnh thoảng lại ngắt lời cuộc đàm đạo vốn đang hứa hẹn mang sắc thái triết học của chúng tôi: "Nhưng tôi đã mất cảm giác thèm ăn rồi," hắn ta cất lời phàn nàn, với giọng điệu đầy vẻ bi ai bực dọc; "Tôi chẳng còn chút khẩu vị nào; tôi chẳng thể ăn nổi!" — "Anh bạn thân mến," vị Bác sĩ điềm đạm đáp bằng giọng nhẹ nhàng nhất, "điều đó chẳng có chút ý nghĩa gì sất;" — rồi ông tiếp tục cuộc trò chuyện triết học với chúng tôi!

Hay là độc giả không biết câu chuyện về kẻ Misanthrope bằng sắt người Scotland kia sao? Những cư dân trong một dinh thự ở vùng phương Bắc nọ từng phen khiếp vía bởi những dấu hiệu rõ mồn một về một bóng ma đang trú ngụ ở ngôi nhà bên cạnh, hoặc thậm chí là ngay trong bức tường ngăn cách! Cứ vào một giờ nhất định, kèm theo những tiếng nghiến răng, gầm gừ và rít lên siêu tự nhiên đóng vai trò như khúc đệm trầm chạy suốt, bài hát này lại cất lên bằng một thứ giọng kỳ quái, nửa ú ớ, phi nhân tính: "Ngày trước ta vui-vui-vui lắm thay, mà giờ đây ta thật khốn cùng! Lách-lách-lách, gừ-ừ-ừ, vù-ù: Ngày trước ta vui-vui-vui lắm thay, mà giờ đây ta thật khốn cùng!" — Hãy nghỉ ngơi đi, hỡi tâm hồn cuồng nộ; — hay đúng hơn, như lời vị Bác sĩ già nhân hậu nọ đã nói: Anh bạn thân mến, điều đó chẳng có chút ý nghĩa gì sất! Nhưng không; tâm hồn cuồng nộ ấy không tài nào nghỉ ngơi được; và đối với những người hàng xóm, những kẻ đang bị hắn làm cho bực bội, hoảng sợ, hoặc chí ít là chán ngấy đến tận cổ, thì sự việc ấy lại mang ý nghĩa lớn lao đến mức họ buộc phải sang tận căn phòng bị ma ám của hắn để kiểm tra. Trong căn phòng bị ma ám ấy, họ phát hiện ra rằng cái tâm hồn cuồng nộ kia vốn dĩ là một kẻ — Kẻ bắt chước Byron bất hạnh ư? Không, đó chỉ là một chiếc quay thịt rỉ sét bất hạnh, đang gầm rít và kẽo kẹt vì rỉ sét và vì phải làm việc; và đây, theo phương ngữ Scotland, chính là Triết lý Sống âm nhạc mang âm hưởng phong cách Byron của nó, được cất lên theo đúng khả năng!

Quả thật, tôi cho rằng kẻ nào cứ điên cuồng làm ầm ĩ lên vì cái 'hạnh phúc' của mình, — dù là làm ầm ĩ chuyện bỏ phiếu, làm thơ, hay bận rộn vất vả xoay sở bằng bất cứ cách gì đi nữa — hắn không phải là kẻ sẽ giúp chúng ta 'bắt giam đám côn đồ và đốn mạt'! Không; hắn chính là kẻ đang góp phần làm tăng thêm số lượng ấy — thêm ít nhất là một tên cùng phe cánh của hắn! Xin hãy lưu ý rằng, tất cả những điều này chỉ là chuyện của thời hiện đại; không thuộc về thời đại anh hùng thuở trước, mà thuộc về thời đại đốn mạt mới mẻ này. 'Hạnh phúc là mục đích và cứu cánh của đời ta,' toàn bộ thứ suy đoán tầm thường ấy xét đến cùng, nếu tính cho kỹ, thì trên đời này còn chưa thọ nổi hai thế kỷ.

Thứ hạnh phúc duy nhất mà một kẻ dũng cảm từng bận tâm bận lòng tìm kiếm, đó là có đủ hạnh phúc để hoàn thành công việc của mình. Không phải "Tôi không ăn được!" mà là "Tôi không làm việc được!" — đó mới là nỗi niềm muôn thuở của mọi lời phàn nàn khôn ngoan giữa cõi người. Suy cho cùng, bất hạnh duy nhất của một con người chính là việc anh ta không thể làm việc; là việc anh ta không thể hoàn thành sứ mệnh định mệnh của một con người. Kìa, ban ngày đang trôi qua vội vã, cuộc đời chúng ta đang trôi qua vội vã; và màn đêm đang buông xuống, nơi chẳng một ai có thể làm việc được nữa. Một khi đêm đã buông xuống, hạnh phúc hay bất hạnh của chúng ta — tất cả đều bị xóa sổ; tan biến, mất hút sạch sành sanh; một thứ đã thuộc về dĩ vãng: chẳng còn 'chút ý nghĩa gì sất' việc chúng ta từng hạnh phúc như Curtis tiêu hóa tốt, như chú lợn béo mầm của Epicurus, hay bất hạnh như Job với những mảnh sành, như Byron hào hoa với những kẻ theo đạo Hồi và nỗi nhạy cảm của trái tim; hay như chiếc quay thịt vô âm tính với lao động nhọc nhằn và han gỉ! Nhưng công việc của chúng ta — kìa, thứ đó không hề bị xóa sổ, thứ đó không hề tan biến: công việc của chúng ta, kìa, nó vẫn còn đó, hoặc sự thiếu vắng nó vẫn còn đó; — qua muôn vàn Thời gian và Cõi Vĩnh Hằng, nó vẫn ở lại; và đó mới là vấn đề duy nhất đối với chúng ta mãi mãi về sau! Ngày tháng ồn ào ngắn ngủi, với những ảo ảnh huyên náo, với chiếc vương miện bằng giấy mạ kim tuyến tầm thường, đã qua đi; và Đêm Đen vĩnh hằng thiêng liêng, với những triền miên sao trời, với sự tĩnh lặng và những chân lý của Người, đã ngự đến! Ngươi đã làm được gì, và làm thế nào? Hạnh phúc, bất hạnh: tất cả những điều ấy chẳng qua chỉ là tiền công ngươi nhận được; ngươi đã tiêu sạch mọi thứ đó để duy trì sự sống cho đến tận chặng đường này; chẳng còn lại một đồng xu nào với ngươi, tất cả đã tiêu tan, đã ăn hết cả rồi: và giờ đây, công việc của ngươi, công việc của ngươi đâu rồi? Mau lên, bày nó ra đây; hãy để chúng ta chiêm ngưỡng công việc của ngươi!

Thật lòng mà nói, nếu con người không phải là một kẻ hèn nhát đói khát đáng thương, và thậm chí còn ngốc nghếch đần độn, thì hắn đã thôi không còn săm soi phán xét thức ăn của mình đến mức độ ấy nữa; mà thay vào đó nên tự vấn chính mình, rằng hắn đang làm gì với thức ăn của bản thân!