Lao động luôn mang trong mình một vẻ cao quý trường tồn, thậm chí là thiêng liêng. Dù một con người có u mê đến đâu, có quên mất sứ mệnh cao cả của mình ra sao, thì ở một kẻ thực sự và tận tụy làm việc, hy vọng vẫn luôn tồn tại; chỉ trong sự lười biếng mới có nỗi tuyệt vọng vĩnh cửu. Lao động, dẫu có đậm chất vụ lợi hay thấp hèn đến đâu, vẫn gắn kết với Tự nhiên; khátVào chân chính muốn hoàn thành công việc tự khắc sẽ dẫn dắt con người đến gần hơn với chân lý, đến với những định luật và quy tắc của Tự nhiên, và đó chính là chân lý.
Phúc âm tối tân của thế gian này là: Hãy nhận biết công việc của ngươi và hoàn thành nó. "Hãy tự nhận thức chính mình:" cái "cái tôi" tội nghiệp ấy của ngươi đã hành hạ ngươi đủ lâu rồi; ta tin rằng ngươi sẽ chẳng bao giờ thực sự "hiểu" nổi nó đâu! Đừng tưởng việc thấu hiểu bản thân là bổn phận của ngươi; ngươi vốn là một cá thể không thể thấu tháo: hãy tìm xem mình có thể làm việc gì, và dốc sức làm việc ấy như một dã thần Hercules! Đó mới là kế sách khôn ngoan hơn cho ngươi.
Xưa đã có câu: "Ẩn chứa trong Lao động là một ý nghĩa vô tận;" con người tự hoàn thiện bản thân qua việc lao động. Những khu rừng rậm hoang vu bị dọn sạch, thay vào đó là những cánh đồng lúa mì tươi tốt và những đô thị nguy nga; đồng thời, chính con người cũng nhờ thế mà rũ bỏ được vẻ hoang dã và cõi lòng khô cằn, u uất. Hãy suy ngẫm xem, ngay cả trong những hình thức lao động thấp kém nhất, toàn bộ tâm hồn con người cũng được định hình thành một thứ hài hòa đích thực, ngay khoảnh khắc anh ta dấn thân vào công việc! Hoài nghi, Dục vọng, Niềm đau, Sự cắn rứt, Phẫn nộ, và cả Tuyệt vọng, tất cả chúng đều tựa như những con chó săn địa ngục đang bao vây tâm hồn của người thợ làm thuê khốn khổ, cũng như tâm hồn của mọi con người khác: nhưng anh ta can đảm vươn mình đối mặt với nhiệm vụ, và tất cả những thứ ấy đều phải lặng câm, tất cả đều lùi bước rên rỉ vào tận hang cùng ngõ hẻm của chúng. Giờ đây, anh ta mới thực sự là một con người. Ánh hào quang diễm phúc của Lao động trong anh, há chẳng phải là ngọn lửa thanh tẩy, nơi mọi nọc độc bị thiêu rụi, và từ chính làn khói đắng cay ấy, ngọn lửa huy hoàng thiêng liêng đã được thắp lên hay sao?
Xét cho cùng, Định mệnh không có con đường nào khác để tôi luyện chúng ta. Một Hỗn mang vô định hình, một khi đã được làm cho chuyển động, sẽ ngày càng trở nên tròn trịa hơn; tự sắp xếp lại, chỉ bằng sức hút của trọng lực, thành các tầng lớp, các quỹ đạo hình cầu; không còn là Hỗn mang nữa, mà là một Thế giới tròn trịa, kết dính. Chuyện gì sẽ xảy ra với Trái Đất, nếu nó ngừng quay? Ở Trái Đất già cỗi tội nghiệp kia, chừng nào nó còn quay, mọi sự bất bình đẳng, mọi điểm bất thường đều tự động tan biến; mọi sự không hoàn hảo đều không ngừng trở nên chuẩn mực. Ngươi đã bao giờ ngắm nhìn chiếc bàn xoay của người thợ gốm chưa—một trong những vật thể đáng kính nhất; cổ xưa từ thời Tiên tri Ezechiel và còn lâu đời hơn thế? Những cục đất sét thô kệch, nhờ chuyển động quay tít mù, đã tự vo tròn thành những chiếc đĩa đẹp đẽ nhường nào. Và thử tưởng tượng xem nếu một người thợ gốm tận tụy nhất mà không có chiếc bàn xoay; bị buộc phải làm ra những cái đĩa, hay đúng hơn là những đống nhão nhoét vô định hình, chỉ bằng cách nhào nặn và nung đốt thông thường! Định mệnh cũng chính là một người thợ gốm như thế, đối với một tâm hồn con người chỉ muốn nghỉ ngơi và nằm ì trong an nhàn, từ chối làm việc và quay cuồng! Trước một kẻ lười biếng từ chối vận động, dẫu là Định mệnh nhân từ nhất, hay người thợ gốm tận tụy nhất không bàn xoay, cũng chẳng thể nhào nặn ra được thứ gì khác ngoài một đống vô tích sự; dù người ấy có ban cho hắn bao nhiêu lớp màu sắc đắt đỏ, bao nhiêu vàng dát hay men bóng đi chăng nữa, thì hắn vẫn mãi chỉ là một sản phẩm hỏng. Không phải là một chiếc đĩa; không, mà là một đống phình ra, nhào nặn méo mó, xiêu vẹo, góc cạnh kỳ dị, vô định hình—một cái bình ô nhục được tráng men mà thôi! Mong những kẻ lười biếng hãy suy ngẫm điều này.
Phúc thay cho kẻ đã tìm ra công việc của đời mình; đừng mong cầu thứ hạnh phúc nào khác nữa. Anh ta có một sự nghiệp, một mục đích sống; anh ta đã tìm thấy nó, và sẽ theo đuổi nó! Kìa như một dòng chảy tự do, được đào xới và rẽ lối bằng một sức mạnh cao thượng xuyên qua đầm lầy bùn nhão của sự tồn tại, giống như một con dòng sông ngày càng khoét sâu vào lòng đất, nó tuôn trào và chảy mãi—rút đi thứ nước hôi thối đang phân hủy, dần dần từ tận rễ của cọng cỏ xa xôi nhất; biến một vùng đầm lầy tử khí thành một thảo nguyên xanh tươi với dòng nước trong vắt. Thật diễm phúc biết bao cho chính thảo nguyên ấy, dẫu dòng suối và giá trị của nó lớn hay nhỏ! Lao động chính là Sự sống: từ sâu thẳm trái tim người thợ gốm phát tiết ra Nguồn Sức mạnh do Thượng đế ban tặng, đó là tinh chất sự sống thiêng liêng thiên đàng được chính Đấng Toàn Năng thổi vào anh ta; từ sâu thẳm tâm can ấy, nó đánh thức anh ta hướng tới mọi điều cao quý—tới mọi tri thức, "sự tự nhận thức" và nhiều điều khác nữa, ngay khi công việc vừa chính thức bắt đầu. Tri thức ư? Tri thức nào có ích trong lao động, hãy bám lấy tri thức ấy; bởi chính Tự nhiên công nhận điều đó, nói lời đồng thuận với điều đó. Thực ra ngươi chẳng có tri thức nào khác ngoài những gì ngươi đạt được qua lao động; phần còn lại chỉ toàn là một giả thuyết về tri thức; một thứ để tranh biện trong các trường học, một thứ lơ lửng trong những tầng mây, giữa những vòng xoáy logic vô tận, cho đến khi chúng ta thử nghiệm và xác định được nó. "Mọi thứ hoài nghi, dù dưới hình thức nào đi nữa, cũng chỉ có thể chấm dứt bằng Hành động mà thôi."
Và một lần nữa, ngươi có trân quý Sự kiên nhẫn, Lòng dũng cảm, Tính kiên trì, Sự cởi mở đón nhận ánh sáng; sự sẵn sàng thừa nhận sai lầm của bản thân, để làm tốt hơn vào lần tới? Tất cả những điều ấy, mọi đức tính ấy, trong cuộc vật lộn với những Thế lực thô thiển mơ hồ của Thực tại, trong việc điều phối các đồng loại trong cuộc vật lộn đó, ở nơi đó và không ở đâu khác, ngươi sẽ không ngừng học hỏi. Hãy đặt một Ngài Christopher dũng cảm vào giữa những đống đá hoang tàn đen đúa, giữa những Giám mục ngu ngốc không biết gì về kiến trúc, những Quan chức câu nệ thủ tục, những kẻ tự nhận là Người bảo vệ Đức tin theo kiểu Nell-Gwyn đầy lười biếng; và hãy xem liệu ngài ấy có thể dựng lên một Nhà thờ St. Paul từ tất cả những thứ đó hay không, dẫu là được hay không được! Thô kệch, cộc cằn, đầy mâu thuẫn là tất cả mọi sự vật và con người, từ những gã thợ nề nổi loạn và phu khuân vác người Ireland, cho đến những kẻ bảo vệ đức tin kiểu Nell-Gwyn lười biếng, đến những Quan chức câu nệ thủ tục hống hách, những vị Giám mục ngu ngốc chẳng biết kiến trúc là gì. Tất cả những con người và sự vật ấy đâu có ở đó vì lợi ích của Christopher và nhà thờ của ông; chúng có mặt chủ yếu vì lợi ích của chính chúng mà thôi! Christopher sẽ phải chinh phục và chế ngự tất cả những thứ ấy—nếu ông đủ sức. Tất cả bọn họ đều chống lại ông. Bản thân Tự nhiên công chính, đấng mang toán học và nghệ thuật kiến trúc không phải ở bên ngoài bề mặt, mà chìm sâu trong trái tim ẩn giấu của bà—bản thân Tự nhiên ấy cũng chỉ phần nào ủng hộ ông; và sẽ hoàn toàn chống lại ông, nếu ông không khuất phục được bà! Tiền bạc của ông, rốt cuộc sẽ lấy từ đâu? Lòng hào hiệp sùng kính của nước Anh nằm rải rác khắp nơi, xa xôi, bất lực không thốt nên lời rằng, "Ta ở đây;"—phải được ngỏ lời thì nó mới cất lời. Lòng hào hiệp sùng kính, và mọi sự trợ giúp, vốn vô cùng thầm lặng, vô hình tựa các vị thần; trong khi những trở ngại, muôn vàn mâu thuẫn lại quá đỗi ồn ào và kề cận! Ôi ngài Christopher dũng cảm, nguyện xin ngài hãy đặt niềm tin vào những điều đó dẫu cho hoàn cảnh nghịch cảnh, và đối đầu với tất cả những thứ này; thấu hiểu tất cả những điều này; bằng sự kiên nhẫn can trường, nỗ lực cao cả, bằng sự minh triết, bằng sức mạnh của một đấng nam nhi, hãy đánh bại và khuất phục tất cả những thứ đó—và chung quy lại, hãy giáng một đòn chiến thắng đính chiếc phên đá cuối cùng lên đỉnh tòa công trình St. Paul ấy; tượng đài của ngài suốt mấy thế kỷ, với dòng chữ 'Đại trượng phu' được khắc thật rõ nét lên phiến đá Portland kia!—
Đúng vậy, mọi sự trợ giúp, mọi lời hồi đáp sùng kính từ Con người hay Tự nhiên, luôn là thứ mà chúng ta gọi là thầm lặng; không thể cất lời hay lộ diện, cho đến khi nó được nhìn thấy, cho đến khi nó được cất lời kêu gọi. Mọi công trình cao cả thoạt đầu đều là "bất khả thi". Thực chất, đối với mọi công trình cao cả, những khả năng sẽ nằm rải rác khắp Vô tận; mơ hồ, không thể khám phá trừ khi ta có đức tin. Giống như Gideon, ngươi hãy trải tấm lông cừu của mình trước cửa lều; để xem dưới vòm trời bao la có chút hơi ẩm màu mỡ nào hay không. Trái tim và mục đích sống của ngươi sẽ tựa như tấm lông cừu kỳ diệu của Gideon, trải ra trong tiếng kêu cứu thầm lặng gửi tới Thiên đàng; và từ chốn Vô tận nhân từ, thứ mà từ những Miền quê nghèo nàn lạnh lẽo và những Xứ đạo thị trấn hay nông thôn chưa bao giờ có được, làn sương ẩm diễm phúc đủ đầy cho ngươi sẽ rơi xuống!
Lao động mang bản chất tôn giáo:—lao động mang bản chất dũng cảm, và đó cũng là đích đến của mọi tôn giáo. Mọi công việc của con người cũng tựa như một kẻ bơi lội: đại dương hoang vu đe dọa nuốt chửng anh ta; nếu anh ta không can trường đối mặt, nó sẽ giữ lời hứa của mình. Bằng sự thách thức khôn ngoan không ngừng nghỉ, sự quật khởi và những cú tát nước mạnh mẽ vào nó, hãy nhìn xem nó trung thành nâng đỡ anh ta ra sao, đưa anh ta lướt đi như một kẻ chiến thắng. Goethe từng nói: "Mọi việc con người dấn thân làm trên cõi đời này đều diễn ra như thế."
Hỡi Thuyền trưởng dũng cảm, Vua biển phương Bắc—Columbus, người hùng của tôi, vị Vua biển vương giả nhất trong tất cả! Môi trường xung quanh ngươi giữa vùng nước sâu hoang vu này chẳng hề thân thiện chút nào; xung quanh ngươi là những tâm hồn nổi loạn nhụt chí, sau lưng ngươi là sự nhục nhã và lụi tàn, trước mặt ngươi là tấm màn đêm chưa từng được hé mở. Hỡi người anh em, những ngọn núi nước cuồn cuộn ấy, nhô lên từ đáy sâu thẳm của chúng (tôi nghe nói sâu tới mười dặm), hoàn toàn không có ở đó vì lợi ích của ngươi đâu! Ta có cảm giác chúng còn có việc bận khác ngoài việc đẩy thuyền ngươi tiến về phía trước:—và những cơn Gió lớn, quét từ chòm Đại Hùng đến các Vùng Nhiệt đới và Xích đạo, nhảy múa điệu waltz khổng lồ qua vương quốc của Hỗn mang và Vô tận, chúng chẳng bận tâm mấy đến việc làm căng hay xẹp đúng cách những cánh buồm nhỏ bé hình vai cừu trên chiếc thuyền con này của ngươi đâu! Ngươi không đứng giữa những người bạn biết nói năng đâu, người anh em của tôi; ngươi đang ở giữa những quái vật câm lặng vô tận, lăn lộn, gào thét rộng lớn như cả thế giới này. Bí ẩn, xa xôi, vô hình với mọi trái tim ngoại trừ trái tim ngươi, ẩn chứa một sự trợ giúp trong những sinh linh ấy: hãy xem ngươi sẽ xoay sở thế nào để chạm tay vào đó. Ngươi sẽ kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi cơn gió Tây Nam cuồng nộ tàn lợn hơi sức, tự cứu lấy mình bằng khoa học phòng thủ khéo léo trong lúc đó: và rồi một cách dũng mãnh, với quyết định nhanh chóng, ngươi sẽ lao vào khi ngọn gió Đông thuận lợi, ngọn gió của Khả năng, vừa chớm thổi lên. Sự nổi loạn của con người, ngươi sẽ kiên quyết trấn áp; sự yếu đuối, nản lòng, ngươi sẽ vui vẻ khích lệ: ngươi sẽ nuốt trôi những lời phàn nàn, sự vô lý, nỗi mệt mỏi, sự yếu đuối của người khác và của chính mình;—ngươi sẽ phải nuốt trôi biết bao nhiêu là thứ! Sẽ có một chiều sâu của Sự Tĩnh Lặng ngự trị trong ngươi, còn sâu thẳm hơn cả Biển cả này, vốn chỉ sâu mười dặm: một sự Tĩnh lặng không thể đo lường; chỉ có Chúa mới thấu tỏ. Ngươi sẽ trở thành một Đại Trượng Phu. Đúng vậy, hỡi Người lính Thế giới của tôi, ngươi thuộc lực lượng Hải quân Thế giới này—ngươi sẽ phải vĩ đại hơn cả cái Thế giới hỗn độn vô tận xung quanh ngươi đây: ngươi, bằng tâm hồn mạnh mẽ của mình, tựa như đôi tay của một đô vật, sẽ ôm trọn lấy nó, thuần hóa nó; và bắt nó phải củng cố cho ngươi—tiến tới những châu Mỹ mới, hoặc bất cứ nơi nào Thiên Chúa định đoạt!
