Dẫu lắm lời sáo rỗng về lý thuyết, nước Anh vĩ đại ơi, ở nơi bà lại ẩn chứa biết bao chiều sâu của ý thức thực tiễn! Một chiều sâu của lẽ phải, công lý và lòng dũng cảm; mà trong mọi hoạn nạn và biến động của thế gian, và trong hoàn cảnh hiểm nghèo phức tạp nhất mà chúng ta đang sống đây, vẫn là nơi chứa đựng niềm tin và sự đảm bảo!

Người Anh là một dân tộc trầm lặng. Họ có thể làm nên những việc lớn lao, nhưng lại không biết cách ca tụng chúng. Giống như người La Mã cổ đại và một số ít dân tộc khác, bài ca sử thi của họ được khắc lên chính bề mặt trái đất này: Nước Anh, dấu ấn của ngươi! Người ta phàn nàn rằng họ không có nghệ sĩ: quả thực chỉ có một Shakespeare; còn đối với Raphael thì chỉ có một Reynolds; đối với Mozart chẳng có ai ngoài một ông Bishop: không một bức tranh, không một khúc ca. Thế nhưng họ đã sinh ra được một Shakespeare; hãy ngẫm xem tinh chất của giai điệu Shakespearean dường như bị kìm nén biết bao trong bản chất của họ; chỉ chịu bộc lộ qua những cỗ máy kéo sợi bông, các thể chế nghị viện, và những thứ đại loại thế—lại càng trở nên thú vị hơn biết bao khi nó thực sự hiển hiện, dẫu cho nó thành công xuất sắc trong những hình hài bất ngờ đến thế! Goethe từng nói về loài Ngựa, rằng thật ấn tượng, gần như làm ta xúc động biết bao khi một loài vật với biết bao phẩm chất tuyệt vời lại bị cản trở đến thế; tiếng kêu của nó chẳng qua chỉ là những tiếng hí không rõ thành lời, sự khéo léo của nó chỉ là móng guốc thô kệch, các ngón chân đều co quắp lại, bó chặt vào nhau, móng vuốt đông cứng lại thành một cái móng guốc thuần túy, được đóng những chiếc giày sắt. Theo ông, càng có ý nghĩa biết bao khi ta bắt gặp những ánh mắt lóe lên từ chú ngựa bốn chân cao quý hào phóng ấy; những cú chồm lên, những cái uốn cổ được khoác tấm áo sấm sét.

Một chú chó khôn ngoan có thể sủa vang tự do; nhưng chiến mã thì gần như câm lặng, còn lâu mới được tự do! Sự thật đúng là như vậy. Quả thực, những lời bộc bạch tự do nhất của các vị chưa hẳn lúc nào cũng là hay nhất; trái lại, chúng tệ nhất; yếu ớt nhất, tầm thường nhất; ý nghĩa thì chớp nhoáng nhưng nhỏ nhoi, phù du. Hãy cho tôi những người Anh trầm lặng, những người La Mã trầm lặng. Thậm chí cả những người Nga trầm lặng, tôi tin cũng có giá trị nào đó: chẳng phải ngay lúc này đây, dẫu chịu bao điều tai tiếng, họ đang rèn giũa cả một nửa thế giới bán khai vô cùng rộng lớn từ Phần Lan đến Kamtschatka, đưa vào kỷ cương, sự phục tùng, văn minh—thực sự theo một cung cách La Mã cổ xưa; chẳng thốt ra một lời nào về điều đó; lặng lẽ lắng nghe đủ mọi thứ Biên tập viên tài ba buông lời lăng mạ sỉ vả đó sao? Trong khi những người Pháp suốt ngày nói nói, cử động tay chân không ngừng, chẳng hạn, thì vào lúc này họ đang rèn giũa cái gì?—Nhưng trong số muôn loài vật, loài tự do bày tỏ nhất, theo tôi đánh giá, chính là chi Khỉ: hãy cứ vào các khu rừng Ấn Độ, như lời mọi lữ khách kể lại, và xem đó là một quần thể loài khỉ năng nổ, tháo vát và không bao giờ chịu nghỉ ngơi biết bao!

Lời nói thốt ra, bài thơ được viết ra, người ta vẫn bảo đó là hình ảnh thu nhỏ của con người; vậy thì Công việc đã hoàn thành lại càng là hình ảnh thu nhỏ biết bao. Bất kỳ phẩm chất đạo đức và trí tuệ nào; bất kỳ sự kiên nhẫn, kiên trì, trung thành, phương pháp, sự thấu suốt, tài khéo léo, năng lượng nào; nói một cách ngắn gọn, bất kỳ Sức mạnh nào mà con người có trong mình đều sẽ được ghi lại trong Công việc mà người ấy làm. Đi làm việc: chà, đó chính là đem sức mình đọ với Tự nhiên cùng những Quy luật vĩnh cửu không bao giờ sai lầm của bà; chính những quy luật ấy sẽ đưa ra một phán quyết chân thực về con người. Chúng ta đã tìm thấy ở anh ta bấy nhiêu đức tính và năng lực; bấy nhiêu và không hơn không kém! Anh ta có năng lực hòa hợp với ta và với những Quy luật bất biến muôn đời chân thực của ta; biết hợp tác và làm việc theo đúng lời ta sai bảo;—và đã thành công, hay không thành công, như các người đang thấy đấy!—Làm việc theo đúng lời Tự nhiên vĩ đại sai bảo: chẳng phải điều đó có nghĩa là đức tính thuộc một loại nào đó sao, hay nói đúng hơn là mọi loại đức tính? Bông có thể được kéo sợi và đem bán, những công nhân Lancashire có thể được huy động để kéo sợi, và cuối cùng người ta có được những tấm vải dệt và đem bán chúng, bằng cách tuân theo các quy định của Tự nhiên trong vấn đề đó: còn nếu không tuân theo các quy định của Tự nhiên, các người sẽ chẳng có gì cả. Các người chẳng có gì trong tay cả;—chẳng có tấm vải bông nào để mà bán: Tự nhiên đưa ra trát kiện các người; 'Sức mạnh' của các người không phải là Sức mạnh, mà là sự Vô tích sự! Hãy tôn trọng năng lực, chừng nào nó còn là năng lực. Một con người có thể thành công trong lao động đối với tôi luôn luôn là một con người đích thực.

Người ta mới thích thú làm sao khi ngắm nhìn vóc dáng vạm vỡ ấy, con người thực tiễn da dày thịt béo, thoạt nhìn có vẻ đần độn, đôi khi cau có, gần như ngốc nghếch này, lại dám đương đầu với một kẻ lý thuyết lanh lợi nhẹ nhàng, được trang bị đầy đủ logic rành mạch, và lúc nào cũng sẵn sàng giải đáp cho bạn ngọn nguồn sự việc! Kẻ lý thuyết lanh lợi ấy, với những bước di chuyển nhẹ nhàng thanh thoát, lời lẽ rành mạch, với chiếc cung giương căng tròn và ống tên đầy ắp những luận điểm sắc bén—chắc chắn hắn sẽ bắn hạ con mồi, đâm xuyên qua trái tim của mọi vấn đề ở bất cứ đâu; sẽ chiến thắng ở khắp mọi nơi, đúng như hắn chứng tỏ rằng hắn có thể và phải làm thế chứ? Nhưng để cho bạn ngạc nhiên, kết quả thường thấy nhất lại là Không. Kẻ thực tiễn với vầng trán u ám, đôi giày nặng trịch, vẻ ngoài đần độn, chẳng có lấy một lời lẽ logic nào, chủ yếu làm việc trong thầm lặng, đôi khi phát ra vài tiếng gầm gừ hay càu nhàu trầm đục, lại sở hữu trong mình một thứ vượt lên trên mọi lời lẽ logic: đó là sự Hòa hợp với Điều Không Thể Thốt Thành Lời. Những gì có thể nói ra được, nằm ở bề mặt, tựa như một lớp màng nông cạn hay lớp da bên ngoài, có thể thuộc về hắn hoặc không: nhưng những gì có thể làm được, vươn sâu đến tận trung tâm của Thế giới, bạn sẽ tìm thấy hắn ở đó!

Brindley cục mịch chẳng có mấy lời để nói về bản thân; Brindley cục mịch, khi những khó khăn chồng chất lên đầu, liền lủi thủi rút lui trong im lặng, 'thường là lên giường nằm;' có khi rút lui 'liên tục ba ngày liền lên giường, cốt để được hoàn toàn yên tĩnh ở đó,' và nghiền ngẫm trong cái đầu thô mộc của mình xem làm cách nào để vượt qua những khó khăn ấy. Kẻ Brindley bất tài ăn nói ấy, kìa anh ta đã xích những dòng biển lại với nhau; những con tàu của anh ta nổi phềnh phượt qua các thung lũng, và lướt đi một cách vô hình qua lòng những trái núi; sông Mersey và sông Thames, sông Humber và sông Severn đã bắt tay nhau: Tự nhiên cất lên tiếng trả lời rõ mồn một: Phải! Kẻ lý thuyết giương căng cây cung hết cỡ: Sự thật của Tự nhiên đáng lẽ phải ngã gục, nhưng lại chẳng hề hấn gì; mũi tên logic của hắn bật nảy khỏi sự thật ấy như thể bắn vào lớp vảy rồng, và Sự thật cứng đầu vẫn cứ hiên ngang bước đi trên con đường của mình. Thật kỳ lạ làm sao! Xét cho cùng, bạn sẽ phải vật lộn sát sườn hơn với con rồng ấy; hãy ôm lấy nó bằng năng lực thực sự, chứ không phải bằng năng lực bề ngoài; hãy thử xem bạn mạnh hơn, hay nó mạnh hơn. Hãy áp sát vào nó, vật lộn với nó; bằng sự dai sức lì lợm của cơ bắp; nhưng hơn thế rất nhiều, bằng thứ mà chúng ta gọi là sự lì lợm của trái tim, tức là sự kiên trì đầy hy vọng và thậm chí tuyệt vọng, sự kiên nhẫn không gì khuất phục nổi, sự cởi mở điềm đạm chân thành, sự minh mẫn của tâm trí: tất cả những điều này sẽ là 'sức mạnh' trong cuộc chiến với con rồng của bạn; sức mạnh thực sự của toàn bộ con người nằm ở công việc này, chúng ta sẽ đo lường được con người anh ta ở đây.

Trong số tất cả các quốc gia trên thế giới hiện nay, người Anh là kẻ ngốc nghếch nhất trong lời ăn tiếng nói, nhưng lại là kẻ khôn ngoan nhất trong hành động. Cứ như một Dân tộc 'câm', tôi muốn nói thế, những kẻ không biết nói, và chưa từng biết nói bao giờ—bất chấp những Shakespeare và Milton đã cho chúng ta thấy những khả năng tiềm tàng lớn lao đến nhường nào!—Ôi ngài Bull, ta nhìn vào cái khuôn mặt cau có ấy của ngươi bằng nỗi niềm pha trộn giữa xót xa và tiếng cười, nhưng đồng thời cả sự kinh ngạc và lòng tôn kính nữa. Ngươi chẳng hề phàn nàn, người bạn lẫy lừng của ta ạ; thế mà ta tin rằng trái tim ngươi lại ngập tràn nỗi buồn, sự u sầu không thốt nên lời, vẻ nghiêm nghị—nỗi sầu muộn sâu sắc (như có kẻ từng nói) chính là nền tảng trong bản thể của ngươi. Một cách vô thức, bởi ngươi chẳng nói về điều gì cả, Vũ trụ vĩ đại này đối với ngươi thật vĩ đại biết bao. Ngươi sẽ tự mở lối đi cho mình, không phải bằng sự phù phiếm trôi nổi, mà bằng sức mạnh kiên cường của sự bơi lội. Các nữ thần Vận mệnh ca vang về ngươi rằng ngươi sẽ có nhiều phen bị coi là con lừa và con bò đực đần độn, và ngươi sẽ mang một sự dửng dưng tựa thần thánh để tin vào điều đó. Bạn tôi ơi,—và tất cả những điều ấy đều là dối trá, chẳng có gì sai sự thật hơn thế! Ngươi thuộc về những vĩ nhân mà sự vĩ đại của họ lại không được kẻ qua đường tiểu tiết nhìn ra được. Ngay cả sự ngu ngốc của ngươi còn khôn ngoan hơn sự khôn ngoan của bọn chúng. Một sức ì vĩ đại ngự trị trong con người ngươi; biết bao phẩm chất lớn lao mà những kẻ tiểu nhân nào có thấu hiểu! Chỉ có Tự nhiên mới hiểu thấu ngươi, mới công nhận vóc dáng và sức mạnh của ngươi: bản trường ca của ngươi, dẫu không được ca tụng bằng lời, lại được viết bằng những ký tự khổng lồ trên bề mặt Hành tinh này—những đê chắn sóng, ngành buôn bán bông, đường sắt, hạm đội và các thành phố, Đế quốc Ấn Độ, châu Mỹ, những miền New Holland; rành rành khắp cả Hệ Mặt Trời!

Nhưng những người Nga trầm lặng kia cũng vậy, như tôi đã nói, họ đang đưa toàn bộ châu Á hoang dã và châu Âu hoang dã vào hàng ngũ quân kỷ, một sứ mệnh đầy kinh hoàng nhưng cho đến nay vẫn đang thành công, lại càng trầm lặng hơn nữa. Người La Mã cổ xưa cũng không biết nói, trong suốt nhiều thế kỷ:—cho đến khi thế giới thuộc về họ, và biết bao xứ sở nói tiếng Hy Lạp với những mũi tên logic đã cạn kiệt, đều đã bị nuốt chửng và xóa sổ. Những mũi tên logic ấy, chúng bay bật ra vô ích trước những Sự thật cứng đầu da dày thịt béo; những Sự thật chỉ có thể bị hạ gục bằng sức mạnh thực sự của bắp thịt La Mã!—Riêng tôi, giữa thời buổi huyên náo ồn ào này, tôi kính trọng tất cả những ai Sống trong Lặng lẽ. Sự Lặng lẽ vĩ đại của người La Mã ấy;—chẳng phải sự lặng lẽ vĩ đại nhất trong tất cả, chính là sự lặng lẽ của các vị thần đó sao! Ngay cả sự Tầm thường, sự Đần độn, mà có thể ngồi trong im lặng, thì mới đáng trân trọng làm sao khi so sánh với bọn chúng! 'Tài năng im lặng' chính là tài năng nền tảng của chúng ta. Vinh quang lớn lao thay cho kẻ có bản trường ca là một khúc sử thi Iliad nhịp sáu du dương; chứ không phải một bài Iliad giả cầy lãng xẹt, chẳng có gì chân thật ngoài các nhịp thơ sáu và hình thức thuần túy. Nhưng còn vinh quang lớn lao hơn nữa, nếu bản trường ca của anh ta là một Đế chế hùng cường được xây dựng nên qua năm tháng, một Chuỗi những Hành động Anh hùng vĩ đại,—một Cuộc chinh phục vĩ đại đánh bại Hỗn mang; mà bản trường ca ấy đã được, và bắt buộc phải được, 'Những giai điệu vĩnh cửu' thổi hồn và ngự trị trong đó, khi nó cất lên tiếng ca của chính mình! Không thể nào nhầm lẫn được bản trường ca thứ hai ấy. Hành động vĩ đại hơn Lời nói. Hành động mang trong mình một sức sống mãnh liệt, câm lặng nhưng không thể chối cãi, và đâm chồi nảy lộc như những cái cây sống và cây ăn quả vậy; chúng lấp đầy khoảng trống của Thời gian, khiến nó trở nên xanh tươi và đáng quý. Tại sao cây sồi lại phải chứng minh bằng logic rằng nó phải mọc, và sẽ mọc? Hãy trồng nó xuống, hãy thử nghiệm xem; những năng lực dung nạp và bài tiết siêng năng sáng suốt nào mà nó có, những năng lực phát triển và kháng cự, sức mạnh để vươn lên, lúc đó sẽ tự bộc lộ ra mà thôi. Hỡi ngài Bull rất mực kính yêu, lẫy lừng và vô cùng ngọng ngịu của tôi!—

Hãy hỏi Bull về ý kiến bằng lời của ông ta đối với bất kỳ vấn đề gì,—thường thì sức mạnh của sự đần độn đã chạm đến đỉnh điểm chẳng thể đi xa hơn được nữa. Bạn đứng đó trong sự im lặng, ngỡ ngàng, tựa như đang đối mặt với một câu nói sáo rỗng chạm đến ranh giới của Sự vô tận. Những thói tôn giáo, thói bất tuân, phong trào Pusey, chủ nghĩa Bentham, triết học đại học, văn chương thời thượng của con người này là những thứ chưa từng có tiền lệ trên thế giới này. Lời tiên tri của Vận mệnh đã ứng nghiệm; bạn gọi gã đàn ông ấy là con bò và con lừa. Nhưng hễ giao việc cho ông ta làm—một con người đáng kính! Ý kiến bằng lời của ông ta gần như bằng không, chín phần mười trong đó là những lời vô nghĩa rành rành; nhưng ý kiến không lời của ông ta, cảm giác thầm kín bên trong của ông ta về điều gì là đúng sự thật, điều gì phù hợp với thực tế, điều gì có thể làm được và điều gì không thể làm được,—điều này trên thế giới này chẳng tìm đâu ra kẻ thứ hai. Một con người lao động khủng khiếp; không gì cản nổi trước những vùng đầm lầy, núi non, chướng ngại vật, sự hỗn loạn, tình trạng kém văn minh; đi đến đâu là đánh tan sự hỗn loạn đến đó, bỏ lại phía sau trật tự và quy củ. Ông ta 'rút về giường nằm ba ngày,' và rồi suy ngẫm!

Thế mà bên cạnh đó, dẫu ngu ngốc đến thế, John thân yêu của chúng ta—sau vô số lần lăn lộn ngã quẹo, và vô số lời sáo rỗng được thốt lên từ những chiếc thùng gỗ hay băng ghế nghị viện, rốt cuộc ông ta vẫn chốt hạ được một kết luận khá đúng đắn; bạn có thể chắc chắn rằng những cú tung hứng và ngã quẹo của ông ta sẽ kết thúc, sau nhiều năm hoặc nhiều thế kỷ, ở trạng thái cân bằng vững chãi. Trạng thái cân bằng vững chãi, tôi xin nhấn mạnh; với tâm-điểm-trọng-lực nằm ở vị trí thấp nhất;—chứ không phải trạng thái kém vững chãi với tâm-điểm-trọng-lực nằm ở trên cao, như tôi từng thấy ở những kẻ lanh lẹ hơn! Quả thực, cứ tung qua quật lại cho đủ độ, bạn sẽ tránh được cái lỗi tồi tệ nhất là kết thúc ở cái thế có tâm-điểm-trọng-lực ở trên cao; tâm-điểm-trọng-lực của bạn chắc chắn sẽ rớt xuống thấp nhất, và nằm ì ở đó. Nếu sự chậm chạp, thứ mà trong cơn thiếu kiên nhẫn chúng ta gọi là 'sự ngu ngốc', lại chính là cái giá phải trả để đổi lấy trạng thái cân bằng vững chãi thay vì sự bấp bênh, thì hà cớ gì chúng ta phải tiếc rẻ một chút chậm chạp ấy chứ? Xét cho cùng, phẩm chất đáng ngưỡng mộ nhất của Bull chính là việc phớt lờ logic; kiên quyết chống cự trong những khoảng thời gian dài đáng kể, mười năm hoặc hơn thế nữa, như trong vấn đề Luật Ngũ cốc này, cho đến khi mọi lý lẽ và bóng dáng của lý lẽ đã phai mờ khỏi tâm trí ông ta, cho đến khi những đứa trẻ trên đường phố cũng phải cười khúc khích trước những lý lẽ mà ông ta đưa ra. Logic,—Λογικη, 'Nghệ thuật Hùng biện',—quả thực lên tiếng thế này thế khác; rành mạch lắm chứ: thế mà Bull vẫn lắc đầu; ông ta muốn xem xét xem liệu có thứ gì khác phi logic, chưa từng được 'nói ra', chưa từng có khả năng được 'nói ra', lại ẩn chứa trong câu chuyện đó hay không, như ông ta vẫn thường hay làm!—Niềm tin vững chắc của tôi là, khi thấy mình giờ đây đang bị xiềng tay xiềng chân, bị trói giam trong các Trại tế bần Theo Luật Người Nghèo và những chốn tương tự, ông ta sẽ rút về giường nằm ba ngày, và đưa ra một vài kết luận! Còn 'sự đình trệ thương mại toàn diện' kéo dài ba năm trời của ông ta, chả phải đó là một quãng thời gian 'nằm trên giường để tự suy ngẫm' đủ đau đớn lắm rồi sao? Tội nghiệp Bull!

Bull là một kẻ Bảo thủ bẩm sinh; vì điều này mà tôi cũng vô vàn kính trọng ông ta. Tất cả các Dân tộc lớn lao đều mang tính bảo thủ; chậm tiếp thu những điều mới lạ; chịu đựng được nhiều sai sót trong thực tế; luôn tin tưởng sâu sắc và mãi mãi vào sự vĩ đại ẩn chứa trong LUẬT PHÁP, trong Phong tục một khi đã được thiết lập một cách trang nghiêm, và nay đã được công nhận từ lâu là công chính và tối hậu.—Đúng vậy, hỡi nhà Cải cách Cấp tiến, không có Phong tục nào có thể được coi là tối hậu theo đúng nghĩa đen cả; chẳng có cái nào cả. Thế nhưng anh vẫn thấy những Phong tục mà ở mọi quốc gia văn minh, đều được coi là tối hậu; hơn thế nữa, dưới cái tên La Mã cổ đại là Mores, chúng được coi là Đạo đức, Đức hạnh, là Luật pháp của chính Thượng đế. Tôi đảm bảo với anh, không ít trong số chúng thực sự là như vậy; hầu như tất cả chúng xưa kia đều từng là như thế. Và tôi vô cùng kính trọng cái bản chất vững chãi ấy—anh sẽ bảo hắn là một thằng đầu đất; vâng, nhưng là một thằng đầu đất có căn cơ, và là kẻ có căn cơ tốt nhất—kẻ luôn tôn sùng mọi 'Phong tục một khi đã được công nhận trang nghiêm' là tuyệt đối, là thần thánh, và là chuẩn mực để con người bước đi, chẳng mảy hoài nghi, chẳng cần gặng hỏi xa hơn. Sẽ ra sao nếu cuộc sống và công việc của tất cả mọi người ở mọi ngóc ngách vẫn cứ là một bài toán, một cuộc tìm kiếm giả định, phải được giải quyết bằng những thứ Logic đau đầu và Phép quy nạp theo lối Bacon? Anh nhân viên ở Eastcheap không thể cứ dành cả ngày để kiểm tra lại cuốn Sổ tính nhẩm nhanh của mình; anh ta buộc phải coi nó như đã được kiểm chứng, chính xác và không thể chối cãi; bằng không thì việc Sổ sách Kép của anh ta sẽ bị đình trệ. "Sổ cái ghi chép của anh đâu?" viên Chủ tiệm hỏi vào buổi tối.—"Thưa ngài," người kia đáp, "tôi đang kiểm tra lại cuốn Sổ tính nhẩm nhanh, và tìm thấy vài lỗi sai. Cuốn Sổ cái là—!"—Hãy thử tưởng tượng một cảnh tượng xem nào!

Đúng là mọi thứ đều xoay quanh việc cuốn Sổ tính nhẩm nhanh của bạn phải tương đối chính xác—không được sai lệch đến mức không thể dung thứ! Một cuốn Sổ tính nhẩm nhanh đã dẫn đến những khoản ghi chép rành mạch trong Sổ cái của bạn đại loại như thế này: 'Bên Có là một Dân tộc Anh với một nghìn năm trăm năm Lao động miệt mài; và Bên Nợ là chỗ ở trong các Trại tế bần Theo Luật Người Nghèo đầy ma quái: Bên Có là chiến công chinh phục Đế chế lớn nhất mà Mặt Trời từng chiếu rọi; và Bên Nợ là chủ nghĩa Vô vi cùng hai chữ "Bất khả thi" được viết trên mọi ngành hành động của chính quyền đế chế đó: Bên Có là những núi thỏi vàng kiếm được; và Bên Nợ là Không có Nỗi Lương thực nào mua được bằng những thứ đó:'—tấm Sổ tính nhẩm nhanh như thế, tôi ngẫm thấy, đang bắt đầu bị nghi ngờ; hơn thế nữa, nó đang dần chấm dứt, và đã chấm dứt việc bị nghi ngờ rồi! Cuốn Sổ tính nhẩm nhanh kiểu đó là một sự sai trái tai hại ở Eastcheap; và dù công việc có bận rộn đến đâu chăng nữa, thì nó cũng đã, đang và sẽ phải được chỉnh đốn lại một chút. Công việc không thể cứ thế tiếp tục với nó được nữa. Dân tộc Anh mang tư tưởng Bảo thủ nhất, da dày thịt béo nhất, kiên nhẫn nhất trong các Dân tộc, đang bị thúc đẩy bởi cả Logic lẫn sự phi Logic của chính mình, bởi những điều đã 'được nói ra', và bởi những điều chưa được nói ra hay chưa thể nói ra, mà chỉ được cảm nhận và không thể nào chịu đựng nổi nữa, để trở thành một Dân tộc Cải cách toàn diện. Cuộc sống của họ, ở hiện tại, đã chấm dứt việc có thể tiếp tục tồn tại thêm nữa đối với họ.

[Pg 205]

Đừng có thúc ép con người trầm lặng cao quý này; đừng có khơi dậy cơn thịnh nộ Berserkir đang ẩn giấu trong họ! Các người có biết những Cromwell, những Hampden, những Pym và những Bradshaw của họ là ai không? Những con người rất đỗi ôn hòa, nhưng lại là những kẻ có thể trở nên vô cùng khủng khiếp! Những con người giống như các bậc Tiền bối Teutsch xưa kia vào thời của Agrippa, 'mang trong mình một tâm hồn khinh miệt cái chết;' đối với họ 'cái chết', so với sự dối trá và bất công, chỉ là chuyện lông hồng—'trong lồng ngực họ là một cơn thịnh nộ không một vị thần bất tử nào khuất phục nổi!' Trước đây, Dân tộc Anh đã từng túm lấy bộ râu của những Bóng ma mang vẻ ngoài siêu nhiên nhất; ngầm tuyên bố rằng: "Và nếu ngươi có là 'siêu nhiên' đi chăng nữa? Ngươi với những 'quyền thiêng liêng' đã biến thành những tội ác quỷ quái? Ngươi—thậm chí còn chẳng phải là 'tự nhiên'; xứng đáng bị chém đầu; hoàn toàn có thể bị xóa sổ!"—Vâng, sự thiếu kiên nhẫn của Dân tộc này sẽ và phải lớn lao tựa thần thánh, y hệt như sự kiên nhẫn mang tầm vóc thần thánh của họ vậy. Cút đi, hỡi những Kẻ sai trái thực tiễn đáng khinh bỉ, những đứa con thực thụ của Hoàng tử Bóng tối; các người đã suýt bóp nát trái tim chúng tôi; chúng tôi có thể và sẽ không thèm chịu đựng các người thêm giây phút nào nữa. Biến đi, chúng tôi bảo thế; hãy cút đi khi cuộc chơi vẫn còn đẹp! Nhân Danh Thượng đế Tối cao, đấng mà những con người chân chính là những người con trai và sứ giả sinh ra từ Người, các người không được phép tiếp tục ở lại đây nữa! Các người và chúng tôi đã trở nên bất dung với nhau; không thể cùng chung sống dưới một mái nhà nữa. Hoặc là các người phải đi, hoặc là chúng tôi. Các người có khát khao muốn thử xem ai sẽ phải ra đi không?

Hỡi những người bạn Bảo thủ của tôi, những kẻ vẫn đang lớn tiếng tự xưng và chật vật chứng minh mình là 'Người bảo thủ', ước gì tôi có thể thuyết phục được các người về sự thật cổ xưa tựa trái đất này, một sự thật mà Vận mệnh cũng chẳng chắc chắn bằng, rằng Chỉ có Chân lý và Công lý mới có khả năng được 'bảo tồn' và gìn giữ! Thứ nào bất công, không tuân theo Luật của Thượng đế, mà các người, trong một Vũ trụ của Thượng đế, lại định bảo tồn nó ư? Nó đã quá cổ xưa, các người bảo thế ư? Vâng, và vì thế các người càng phải tỏ ra vội vã hơn hết thảy mọi kẻ khác, để không cho nó già đi thêm nữa! Dù chỉ là một lời thì thầm nhỏ nhất trong tim mách bảo các người rằng điều đó là không công bằng—hãy mau chóng, vì lợi ích của chính Chủ nghĩa bảo thủ, đem nó ra mổ xẻ thật nghiêm ngặt, để vứt bỏ nó ngay lập tức và mãi mãi nếu nó có tội. Làm thế nào hoặc bằng cách nào các người có thể bảo tồn nó, cái thứ không công bằng ấy chứ? Hai chữ 'Bất khả thi' đã được đóng dấu gấp ngàn lần lên thứ đó. Thế mà các người lại tự gọi mình là những Người bảo thủ, là Tầng lớp quý tộc:—chẳng phải danh dự và sự cao thượng trong tâm hồn, nếu chúng đã mai một ở mọi xó xỉnh khác trên Trái đất, thì phải tìm được chốn dung thân cuối cùng ở nơi các người hay sao? Thật đáng thương hại cho các người làm sao!

Cành nào đã chết thì phải bị chặt bỏ, vì lợi ích của chính cái cây ấy. Cổ xưa ư? Vâng, nó đã quá cổ xưa rồi. Biết bao mùa đông khắc nghiệt cành cây ấy đã oằn mình cọt kẹt ở đó, gặm nhấm và bào mòn bằng lớp gỗ mục nát của mình vào phần chất hữu cơ và thớ thịt vẫn còn đang sống của cái cây tươi tốt này; biết bao mùa hè dài đằng đẵng cái vẻ trơ trọi nâu xỉn xấu xí của nó đã làm lu mờ đi tán lá xanh tươi tốt đẹp; ngày nào nó cũng gây ra điều ác, và chỉ duy điều ác mà thôi: hãy tống khứ nó đi, vì lợi ích của cái cây, nếu không vì mục đích nào khác; hãy để Chủ nghĩa bảo thủ nào muốn gìn giữ cây hãy chặt nó đi. Chẳng có người thợ rừng nào thông báo cho các người biết rằng một cành cây chết với phần gốc chết vẫn cắm lại ở đó là một thứ ngoại lai, độc hại; chẳng khác nào một chiếc cọc sắt chết chóc, một lưỡi cày rỉ sét khủng khiếp đâm sâu vào phần thịt sống—thậm chí còn tệ hơn thế rất nhiều; bởi vì trong mọi trận cuồng phong bão táp ('khủng hoảng thương mại' hoặc đại loại thế), nó cứ cọt kẹt cọ xát, tự xóc nảy tới lui, và chẳng thể nằm yên bất động như chiếc cọc sắt chết của các người được.

Nếu tôi là Đảng Bảo thủ của Anh quốc (đó lại là một cách nói ẩn dụ táo bạo nữa), tôi sẽ chẳng đời nào đổi một trăm nghìn bảng Anh cho mỗi giờ để cho phép những Đạo luật Ngũ cốc đó tiếp tục tồn tại! Gom cả Potosi và Golconda lại cũng không đủ sức mua lấy sự đồng tình của tôi đối với chúng. Các người có đếm được những kho tàng phẫn nộ đắng cay mà chúng đang tích lũy trong mỗi trái tim người Anh chính trực hay không? Các người có biết những câu hỏi nào, không chỉ riêng về giá Ngũ cốc và Biểu thuế trượt, mà chúng đang ép mọi người Anh hay suy ngẫm phải tự hỏi bản thân mình hay không? Những câu hỏi không thể giải đáp, hoặc cho đến nay vẫn chưa được giải đáp; sâu thẳm hơn bất kỳ dây dọi logic nào của chúng ta có thể dò đến: những câu hỏi đủ sâu thẳm—mà tốt hơn hết là chúng ta thậm chí không nên thốt lên ngay cả trong suy nghĩ! Các người đang ép chúng ta phải suy nghĩ về chúng, phải cất lên những lời bàn tán về chúng. Tiếng nói về chúng đã bắt đầu cất lên; và theo các người, nó sẽ kết thúc ở đâu? Khi hai triệu con người đồng loại phải ngồi trong các Trại tế bần, và năm triệu người, như lời người ta ngạo mạn tung hô, đang 'vui mừng bên củ khoai tây', thì có vô số điều phải được bắt đầu, mặc cho chúng kết thúc ở xó xỉnh nào đi chăng nữa.

[Pg 208]