Scaramouche: Mối Tình Thời Cách Mạng Pháp

Lượt đọc: 20 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 2
Phụng Sự Thespis

❊ ❊ ❊

Ngồi ăn sáng cùng họ phía sau chiếc xe lưu động, dưới ánh mặt trời rực rỡ xua tan hơi lạnh của buổi sớm tháng Mười Một, Andre-Louis thầm nghĩ họ là một nhóm người kỳ quặc nhưng lại đầy sức hút. Một bầu không khí vui vẻ bao trùm lấy tất cả. Họ tỏ ra chẳng vướng bận chút lo âu nào, cứ thế vui đùa trước những khó khăn và thử thách của kiếp đời du mục. Họ mang một vẻ giả tạo đến kỳ lạ nhưng cũng rất dễ mến; họ diễn ngay cả trong cách thực hiện những việc đời thường nhất; cử chỉ khoa trương, lời lẽ thì kiểu cách và sáo rỗng. Thật vậy, họ như thuộc về một thế giới tách biệt, một thế giới hư ảo chỉ trở nên chân thực trên những tấm ván sân khấu, dưới ánh đèn chói chang.

Tình bằng hữu gắn kết họ với nhau; và Andre-Louis nhận ra một cách đầy hoài nghi rằng chính sự hòa hợp này có lẽ là lý do khiến họ trông có vẻ xa rời thực tế đến vậy. Trong thế giới thực tại, sự tranh giành tham lam và lòng đố kỵ luôn ngăn cản những tình bạn chân thành như thế này.

Nhóm của họ có đúng mười một người, ba nữ và tám nam; họ gọi nhau bằng nghệ danh: những cái tên biểu thị kiểu vai diễn của từng người, và chẳng bao giờ—hoặc chỉ thay đổi rất ít—dù cho họ có diễn vở kịch nào đi chăng nữa.

Pantaloon thông báo với anh: “Chúng tôi là một trong số ít những đoàn kịch chân chính còn sót lại, những người đang gìn giữ truyền thống của thể loại Commedia dell’ Arte cổ điển của Ý. Chúng tôi không việc gì phải làm khổ trí nhớ hay làm cùn đi sự sắc bén của mình bằng những câu thoại sáo rỗng, vốn là kết quả từ những dòng suy tư nghèo nàn của mấy gã tác giả xoàng xĩnh. Mỗi người chúng tôi đều là tác giả của chính mình, phát triển vai diễn được giao theo cách riêng. Chúng tôi là những nghệ sĩ ngẫu hứng—những người ngẫu hứng theo trường phái cổ điển cao quý của Ý.”

“Tôi cũng đoán được phần nào,” Andre-Louis đáp, “khi bắt gặp các vị đang tập dượt những màn ngẫu hứng đó.”

Pantaloon cau mày.

“Tôi nhận thấy, chàng trai trẻ ạ, khiếu hài hước của cậu thiên về sự cay nghiệt, nếu không muốn nói là chua chát. Cũng được thôi. Tôi cho rằng, đó là kiểu hài hước đi kèm với gương mặt của cậu. Nhưng nó có thể khiến cậu lầm lạc, giống như trường hợp này vậy. Buổi tập đó—một việc rất hiếm thấy ở chúng tôi—là do sự non kém về kỹ năng diễn xuất của Leandre. Chúng tôi đang cố gắng truyền dạy cho cậu ta một loại nghệ thuật mà Tạo hóa đã quên ban cho cậu ta để đáp ứng nhu cầu hiện tại. Nếu cậu ta cứ tiếp tục không xứng đáng với sự đào tạo của chúng tôi... Nhưng thôi, ta sẽ không làm hỏng sự hòa hợp hiện tại bằng việc dự đoán trước những điều xui xẻo mà chúng tôi vẫn hy vọng có thể tránh được. Dù có nhiều khuyết điểm, chúng tôi vẫn quý mến Leandre. Để tôi giới thiệu cậu với cả đoàn.”

Và ông ta bắt đầu giới thiệu chi tiết từng người. Ông chỉ vào Rhodomont cao lớn và dễ mến, người mà Andre-Louis đã biết.

“Đôi chân dài và chiếc mũi khoằm là những ưu điểm bề ngoài giúp cậu ta vào vai những gã đội trưởng hung hăng,” Pantaloon giải thích. “Phổi của cậu ta đã chứng minh lựa chọn của chúng tôi là đúng. Cậu phải nghe cậu ta quát tháo mới thấy được. Ban đầu chúng tôi gọi cậu ta là Spavento hay Epouvapte. Nhưng cái tên đó chẳng xứng với một nghệ sĩ vĩ đại như thế. Kể từ khi Mondor lừng danh làm cả thế giới kinh ngạc, chưa từng có gã bắt nạt nào khoa trương như vậy xuất hiện trên sân khấu. Vì vậy, chúng tôi ban cho cậu ta cái tên Rhodomont mà Mondor đã làm cho nổi tiếng; và tôi xin lấy danh dự của một diễn viên, một quý ông—vì tôi là một quý ông, thưa monsieur, hoặc đã từng là như vậy—mà khẳng định rằng cậu ta rất xứng đáng.”

Đôi mắt nhỏ bé của ông ta sáng lên trên khuôn mặt to lớn sưng phồng khi hướng về phía đối tượng được tán dương. Rhodomont đáng sợ, vì quá bối rối trước những lời khen ngợi ấy, đỏ mặt như một nữ sinh khi chạm phải ánh nhìn trang nghiêm của Andre-Louis.

“Còn đây là Scaramouche, người mà cậu cũng đã biết. Đôi khi cậu ta là Scapin, đôi khi là Coviello, nhưng chủ yếu vẫn là Scaramouche, cái vai mà tôi phải nói là hợp với cậu ta nhất—đôi khi hợp đến mức quá đáng, tôi nghĩ vậy. Bởi cậu ta không chỉ là Scaramouche trên sân khấu, mà còn là như thế trong đời thường. Cậu ta có tài mưu mô xảo quyệt, nghệ thuật gây hiềm khích giữa mọi người, kết hợp với sự hung hăng trơ tráo vào những lúc cậu ta cảm thấy mình an toàn, không bị trả đũa. Cậu ta đích thị là Scaramouche, gã du kích nhỏ bé. Tôi có thể nói thêm nữa. Nhưng bản tính tôi vốn nhân từ và yêu thương nhân loại.”

“Giống như vị linh mục khi hôn cô hầu gái vậy,” Scaramouche gắt lên rồi tiếp tục ăn.

“Cậu thấy đấy, khiếu hài hước của cậu ta, cũng giống như của cậu, đầy chua chát,” Pantaloon nói và tiếp tục bước đi. “Còn tên khốn với cái mũi gồ ghề và vẻ mặt quê mùa cười cợt kia, tất nhiên là Pierrot rồi. Chẳng lẽ cậu ta có thể là gì khác sao?”

“Tôi có thể đóng những vai tình nhân tốt hơn nhiều,” gã thôn quê ngây ngô kia lên tiếng.

“Đó là ảo tưởng đúng kiểu của Pierrot,” Pantaloon khinh khỉnh nói. “Còn tên lưu manh với hàng lông mày rậm rạp này, kẻ đã già đi trong tội lỗi và có khẩu vị ngày càng tăng theo năm tháng, chính là Polichinelle. Như cậu thấy đấy, mỗi người đều được Tạo hóa thiết kế cho vai diễn của mình. Gã khỉ gió nhanh nhẹn, tàn nhang này là Harlequin; không phải gã Harlequin lòe loẹt mà sự suy đồi hiện đại đã làm tha hóa đứa con đầu lòng của Momus, mà là gã hề gốc gác chính hiệu của Commedia, rách rưới và chắp vá, một gã hề trơ trẽn, hèn nhát và vô lại.”

“Mỗi người chúng tôi, như cậu thấy đấy,” Harlequin bắt chước điệu bộ của người trưởng đoàn, “đều được Tạo hóa thiết kế cho vai diễn của mình.”

“Về mặt thể chất thôi, anh bạn ạ, chỉ về thể chất thôi, nếu không chúng tôi đã chẳng khổ sở đến thế khi dạy cho gã Leandre đẹp mã này trở thành một người tình. Tiếp đến là Pasquariel đây, đôi khi là dược sĩ, đôi khi là công chứng viên, đôi khi là tên đầy tớ—một gã dễ tính và hay chiều lòng người. Cậu ta cũng là một đầu bếp xuất sắc, đúng chất một đứa con của nước Ý, vùng đất của những kẻ ham ăn. Và cuối cùng là tôi, với tư cách là người cha của đoàn, tôi đảm nhận rất đúng vai Pantaloon, tức là những vai người cha. Cũng có khi, thú thật là tôi vào vai một ông chồng bị lừa dối, hay một bác sĩ dốt nát tự phụ. Nhưng hiếm khi tôi thấy cần phải tự gọi mình bằng cái tên nào khác ngoài Pantaloon. Còn lại thì, tôi là người duy nhất có tên—tên thật đấy. Là Binet, thưa monsieur.”

“Giờ thì đến các quý cô... Đứng đầu về thâm niên là Madame đằng kia.” Ông ta vẫy một bàn tay to lớn về phía một người phụ nữ tóc vàng đẫy đà, đang mỉm cười, ngồi trên bậc thấp nhất của chiếc xe lưu động. “Bà ấy là Duegne của chúng tôi, hay là Mẹ, hoặc Bảo mẫu, tùy theo yêu cầu của vai diễn. Bà ấy được gọi một cách đơn giản và đầy quyền quý là Madame. Nếu bà ấy từng có một cái tên nào trên thế giới này, thì có lẽ bà ấy đã quên từ lâu rồi, mà như vậy có khi lại hay. Rồi còn cô nàng xấc xược với cái mũi hếch và khuôn miệng rộng này, tất nhiên là cô đào soubrette Columbine của chúng tôi, và cuối cùng là con gái tôi, Climene, một cô nàng amoureuse với tài năng không đối thủ nào ngoài Comedie Francaise, nơi mà nó lại có cái thói xấu là khao khát được trở thành thành viên.”

Nàng Climene xinh đẹp—và quả thực là rất xinh đẹp—hất mái tóc xoăn màu nâu hạt dẻ và cười khúc khích khi nhìn sang Andre-Louis. Giờ anh mới nhận ra, mắt nàng không phải màu xanh, mà là màu hạt dẻ.

“Đừng tin lời ông ấy, monsieur. Ở đây con là nữ hoàng, và con thà làm nữ hoàng ở đây còn hơn làm nô lệ ở Paris.”

“Mademoiselle,” Andre-Louis đáp một cách đầy nghiêm túc, “sẽ là nữ hoàng ở bất cứ nơi nào nàng chọn để trị vì.”

Câu trả lời duy nhất của nàng là một cái nhìn e thẹn—vừa e thẹn vừa đầy quyến rũ—bên dưới hàng mi rung động. Trong khi đó, cha nàng đang quát tháo chàng thanh niên khôi ngô đóng vai tình nhân—“Cậu nghe chưa, Leandre! Đó là kiểu lời thoại mà cậu nên luyện tập.”

Leandre nhướn đôi lông mày lờ đờ. “Cái đó ư?” cậu ta nói và nhún vai. “Chỉ là lời sáo rỗng nhất thôi mà.”

Andre-Louis cười tán đồng. “M. Leandre có sự sắc sảo hơn những gì ông thừa nhận đấy. Gọi Mlle. Climene là nữ hoàng mà bảo đó là lời sáo rỗng thì quả là thâm thúy.”

Một vài người cười, trong đó có M. Binet, với vẻ chế giễu đầy vui vẻ.

“Cậu nghĩ cậu ta đủ tinh ý để có ý đó sao? Bah! Mấy sự thâm thúy của cậu ta hoàn toàn là vô thức.”

Khi cuộc trò chuyện trở nên cởi mở hơn, Andre-Louis sớm biết được những gì còn sót lại về gánh hát rong này. Họ đang trên đường đến Guichen, nơi họ hy vọng sẽ làm ăn khấm khá tại hội chợ sẽ khai mạc vào thứ Hai tới. Họ sẽ tiến vào thị trấn vào buổi trưa, dựng sân khấu tại chợ cũ, và trình diễn buổi đầu tiên vào tối thứ Bảy đó, với một kịch bản mới—hay còn gọi là canevas—của chính M. Binet, vở kịch chắc chắn sẽ khiến đám dân quê há hốc mồm. Rồi M. Binet thở dài, quay sang gã Polichinelle lớn tuổi, da ngăm đen, lông mày rậm đang ngồi bên trái ông.

“Nhưng chúng ta sẽ thiếu vắng Felicien,” ông nói. “Thật sự, tôi không biết chúng ta sẽ xoay xở thế nào nếu không có cậu ta.”

“Ồ, chúng ta sẽ tự xoay xở được thôi,” Polichinelle nói khi miệng vẫn còn đầy thức ăn.

“Lúc nào cậu cũng nói vậy, bất kể chuyện gì xảy ra, vì cậu biết thừa là đằng nào thì việc xoay xở cũng đâu có rơi vào đầu mình.”

“Cậu ta cũng không khó thay thế lắm đâu,” Harlequin nói.

“Đúng, nếu chúng ta đang ở một vùng văn minh. Nhưng giữa đám dân quê ở Brittany này, làm sao tìm được một gã dù chỉ có chút tài năng cỏn con như cậu ta?” M. Binet quay sang Andre-Louis. “Cậu ta là người phụ trách đạo cụ, thợ máy, thợ mộc sân khấu, người quản lý công việc của chúng tôi, và thỉnh thoảng cũng đóng kịch nữa.”

“Vai Figaro, tôi đoán vậy,” Andre-Louis nói, khiến cả nhóm bật cười.

“Vậy ra cậu biết Beaumarchais!” Binet nhìn chàng thanh niên với vẻ quan tâm mới mẻ.

“Ông ấy cũng khá nổi tiếng, tôi nghĩ vậy.”

“Ở Paris thì chắc chắn rồi. Nhưng tôi chưa từng mơ là danh tiếng của ông ấy lại lan đến tận chốn hoang vu Brittany này.”

“Nhưng tôi đã có vài năm ở Paris—tại Lycee của Louis le Grand. Chính ở đó tôi đã làm quen với các tác phẩm của ông ấy.”

“Một kẻ nguy hiểm,” Polichinelle nói một cách trịnh trọng.

“Thật vậy, ông nói đúng đấy,” Pantaloon đồng tình. “Khôn ngoan—tôi không phủ nhận điều đó, mặc dù bản thân tôi thấy chẳng ích gì với mấy gã tác giả. Nhưng đó là một sự khôn ngoan nham hiểm, chịu trách nhiệm cho việc truyền bá nhiều ý tưởng mới mang tính lật đổ này. Tôi nghĩ những nhà văn như vậy nên bị cấm.”

“M. de La Tour d’Azyr có lẽ sẽ đồng ý với ông—vị quý tộc, bằng quyền lực đơn thuần của mình, đã biến vùng đất công cộng này thành tài sản riêng.” Và Andre-Louis cạn chén rượu, vốn là loại vin gris rẻ tiền mà các nghệ sĩ vẫn hay uống.

Đó là một nhận xét có thể châm ngòi cho một cuộc tranh luận nếu nó không đồng thời nhắc nhở M. Binet về các điều khoản mà họ đang cắm trại ở đây, và thực tế là đã quá giờ nửa tiếng. Chỉ trong chớp mắt, ông ta đã đứng dậy, nhảy lên với sự linh hoạt đáng kinh ngạc so với một người béo tốt như vậy, và ra lệnh như một vị nguyên soái trên chiến trường.

“Nào, nào, các bạn của ta! Chẳng lẽ chúng ta cứ ngồi đây nhậu nhẹt cả ngày à? Thời gian trôi nhanh lắm, còn bao nhiêu việc phải làm nếu muốn tiến vào Guichen vào giữa trưa. Đi đi, mặc trang phục vào. Chúng ta nhổ trại trong hai mươi phút nữa. Khẩn trương lên, các quý cô! Mau về xe đi, và đảm bảo là các cô phải trông đẹp nhất có thể đấy. Chẳng bao lâu nữa ánh mắt của Guichen sẽ đổ dồn vào các cô, và tình trạng cơm áo ngày mai của chúng ta sẽ phụ thuộc vào ấn tượng từ vẻ ngoài của các cô hôm nay. Đi thôi! Đi thôi!”

Sự phục tùng tuyệt đối mà gã bạo chúa này đòi hỏi khiến cả nhóm cuống cuồng. Giỏ và hộp được lôi ra để thu dọn bát đĩa và tàn dư của bữa tiệc đạm bạc. Trong giây lát, mặt đất đã được dọn sạch, và ba quý cô đã lên chiếc xe được dành riêng cho họ. Những người đàn ông đã bắt đầu leo lên chiếc xe lớn, thì Binet quay sang Andre-Louis.

“Chúng ta chia tay ở đây, thưa ngài,” ông nói một cách đầy kịch tính, “bản thân tôi giàu có hơn nhờ quen biết ngài; ngài là chủ nợ và là bạn của chúng tôi.” Ông đưa bàn tay mập mạp ra.

Andre-Louis chậm rãi nắm lấy. Anh đã suy nghĩ rất nhanh trong vài phút vừa qua. Và nhớ lại sự an toàn mà mình đã tìm thấy khi trốn chạy những kẻ truy đuổi trong vòng tay của gánh hát này, anh chợt nghĩ rằng không nơi nào anh có thể ẩn náu tốt hơn lúc này, cho đến khi cuộc truy lùng anh lắng xuống.

“Thưa ngài,” anh nói, “người mang nợ phải là tôi. Không phải ngày nào người ta cũng có diễm phúc được ngồi ăn cùng một đoàn nghệ sĩ lừng lẫy và cuốn hút như thế này.”

Đôi mắt nhỏ của Binet dò xét đầy nghi ngờ nhìn chàng thanh niên, tìm kiếm chút mỉa mai. Ông ta chẳng thấy gì ngoài sự thẳng thắn và lòng tốt chân thành.

“Tôi chia tay các vị một cách miễn cưỡng,” Andre-Louis tiếp tục. “Càng miễn cưỡng hơn vì tôi không thấy sự cần thiết tuyệt đối phải chia tay.”

“Sao cơ?” Binet nói, cau mày, và từ từ rút bàn tay mà người kia đã nắm giữ lâu hơn mức cần thiết.

“Thế này,” Andre-Louis giải thích. “Ông có thể coi tôi là một kiểu hiệp sĩ mang khuôn mặt buồn rầu đang tìm kiếm phiêu lưu, hiện tại không có mục đích cố định nào trong đời. Ông sẽ không ngạc nhiên khi thấy những gì tôi đã thấy ở ông và đoàn kịch xuất sắc của ông lại truyền cảm hứng cho tôi mong muốn được quen biết các vị hơn. Về phía ông, ông nói với tôi rằng ông đang cần người thay thế cho Figaro của mình—Felicien, tôi nghĩ ông gọi là vậy. Mặc dù có thể là hơi tự phụ khi hy vọng rằng tôi có thể đảm đương một công việc đa dạng và nặng nề đến thế...”

“Anh lại đang thể hiện cái khiếu hài hước chua chát đó nữa rồi, anh bạn ạ,” Binet ngắt lời anh. “Trừ điều đó ra,” ông nói thêm một cách chậm rãi, trầm ngâm, đôi mắt nhỏ nheo lại, “chúng ta có thể thảo luận về lời đề nghị mà có vẻ anh đang đưa ra.”

“Than ôi! Chúng ta chẳng thể loại trừ gì cả. Nếu ông nhận tôi, ông phải nhận tôi với nguyên trạng như thế. Còn cách nào khác được? Còn về cái khiếu hài hước này—dù nó thế nào đi nữa—mà ông chê bai, ông có thể biến nó thành thứ sinh lời đấy.”

“Bằng cách nào?”

“Theo nhiều cách. Ví dụ, tôi có thể dạy Leandre cách tán tỉnh.”

Pantaloon cười lớn. “Anh không thiếu tự tin vào khả năng của mình nhỉ. Sự khiêm tốn chẳng hề làm khó được anh.”

“Vì vậy, tôi đã chứng tỏ phẩm chất đầu tiên cần thiết của một diễn viên.”

“Anh có biết diễn không?”

“Đôi khi, tôi nghĩ vậy,” Andre-Louis nói, tâm trí hướng về buổi biểu diễn của mình ở Rennes và Nantes, và tự hỏi trong suốt sự nghiệp diễn xuất của mình, đã bao giờ những màn ngẫu hứng của Pantaloon lại làm tan nát trái tim của đám đông đến thế chưa.

M. Binet đang suy tư. “Anh có biết nhiều về sân khấu không?” ông hỏi.

“Mọi thứ,” Andre-Louis nói.

“Tôi đã nói rồi, sự khiêm tốn sẽ chẳng là trở ngại trong sự nghiệp của anh.”

“Nhưng hãy xem này. Tôi biết các tác phẩm của Beaumarchais, Eglantine, Mercier, Chenier, và nhiều tác giả đương thời khác của chúng ta. Rồi tất nhiên, tôi đã đọc Moliere, Racine, Corneille, cùng nhiều nhà văn Pháp kém tên tuổi hơn. Về các tác giả nước ngoài, tôi am hiểu các tác phẩm của Gozzi, Goldoni, Guarini, Bibbiena, Machiavelli, Secchi, Tasso, Ariosto và Fedini. Trong khi đó, về các tác giả cổ đại, tôi biết hầu hết các tác phẩm của Euripides, Aristophanes, Terence, Plautus...”

“Đủ rồi!” Pantaloon quát lên.

“Danh sách của tôi vẫn chưa hết đâu,” Andre-Louis nói.

“Anh cứ giữ lại cho hôm khác đi. Nhân danh Chúa, cái gì đã xui khiến anh đọc nhiều tác giả kịch đến thế?”

“Theo cách khiêm tốn của mình, tôi là một sinh viên nghiên cứu về con người, và vài năm trước tôi đã khám phá ra rằng con người được nghiên cứu thấu đáo nhất qua những tấm gương phản chiếu về họ được cung cấp trên sân khấu.”

“Đó là một phát hiện rất nguyên bản và sâu sắc,” Pantaloon nói một cách hoàn toàn nghiêm túc. “Tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều đó. Nhưng nó đúng thật. Thưa ngài, đó là một chân lý làm tôn vinh nghệ thuật của chúng tôi. Anh là một người có tài, điều đó rõ ràng với tôi. Nó đã rõ ràng ngay từ khi tôi gặp anh. Tôi có thể đọc vị một con người. Tôi biết ngay từ giây phút anh nói ‘chào buổi sáng’. Nói cho tôi biết, giờ thì: Anh nghĩ anh có thể hỗ trợ tôi trong việc chuẩn bị một kịch bản không? Tâm trí tôi, vì bận rộn với hàng ngàn chi tiết tổ chức, không phải lúc nào cũng đủ sáng suốt như tôi muốn cho công việc đó. Anh nghĩ mình có thể giúp tôi việc đó chứ?”

“Tôi hoàn toàn chắc chắn là mình làm được.”

“Hừm, vâng. Tôi tin là vậy. Những nhiệm vụ khác của Felicien, anh cũng sẽ sớm học được thôi. Được rồi, được rồi, nếu anh sẵn lòng, anh có thể đi cùng chúng tôi. Anh chắc là muốn có lương chứ?”

“Nếu đó là điều bình thường,” Andre-Louis nói.

“Anh thấy mười livre một tháng thế nào?”

“Tôi phải nói rằng nó chẳng giống sự giàu có của xứ Peru chút nào.”

“Tôi có thể trả đến mười lăm,” Binet miễn cưỡng nói. “Nhưng thời buổi khó khăn mà.”

“Tôi sẽ làm cho nó tốt hơn cho ông.”

“Tôi không nghi ngờ việc anh tin như vậy. Vậy chúng ta hiểu nhau rồi chứ?”

“Hoàn toàn,” Andre-Louis nói một cách khô khan, và thế là anh đã dấn thân vào con đường phụng sự Thespis.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.