Scaramouche: Mối Tình Thời Cách Mạng Pháp

Lượt đọc: 20 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 8
Omnes Omnibus

❊ ❊ ❊

Andre-Louis rời Rennes, dấn thân vào một cuộc phiêu lưu sâu sắc hơn nhiều so với những gì anh từng hình dung khi rời ngôi làng Gavrillac yên tĩnh. Nghỉ đêm tại một quán trọ ven đường và lên đường từ sớm tinh mơ hôm sau, anh tới Nantes vào ngay sau buổi trưa.

Suốt chuyến đi dài và cô độc qua những cánh đồng buồn tẻ của vùng Brittany, nơi đang ở thời điểm ảm đạm nhất trong chiếc áo choàng mùa đông, anh có đủ thong thả để nhìn lại hành động và vị thế của mình. Từ một người cho đến nay chỉ có mối quan tâm thuần túy học thuật và chẳng mấy thân thiện với những triết lý mới về đời sống xã hội, chỉ coi những ý tưởng mới này như cách một tay kiếm tập luyện mắt và cổ tay với kiếm lá liễu mà chẳng bao giờ tự lừa dối mình rằng kết quả là thực tế, anh thấy mình đột nhiên biến thành một kẻ thổi bùng ngọn lửa cách mạng, dấn thân vào hành động cách mạng theo kiểu liều lĩnh nhất. Là đại diện và ủy viên của một quý tộc tại Nghị hội Brittany, đồng thời anh lại trở thành đại diện và ủy viên của toàn Đẳng cấp thứ Ba ở Rennes một cách đầy nghịch lý.

Thật khó để xác định xem trong lúc nhiệt huyết dâng cao và bị cuốn đi bởi chính dòng thác hùng biện của mình, liệu ngày hôm qua anh có thành công trong việc tự lừa dối bản thân đến mức nào hay không. Nhưng chắc chắn rằng, khi nhìn lại với cái đầu lạnh lúc này, anh không hề ảo tưởng dù chỉ một chút về những việc mình đã làm. Anh đã hoài nghi trình bày với khán giả của mình chỉ một mặt của vấn đề trọng đại mà anh đưa ra.

Nhưng vì trật tự xã hội đã thiết lập tại Pháp lại tạo thành một bức tường thành bảo vệ cho M. de La Tour d’Azyr, cho phép ông ta được miễn trừ hoàn toàn cho tội ác này cũng như bất kỳ tội ác nào khác mà ông ta muốn thực hiện, thì hỡi ôi, chính trật tự đã thiết lập ấy phải gánh chịu hậu quả từ những hành vi sai trái của mình. Đó là nơi anh nhìn ra sự biện minh rõ ràng cho bản thân.

Và vì thế, không chút đắn đo, anh bước vào thành phố Nantes xinh đẹp, nơi mà những con phố rộng rãi và hải cảng tráng lệ khiến nó trở thành đối thủ về sự thịnh vượng của Bordeaux và Marseilles, để thực hiện sứ mệnh xúi giục nổi loạn của mình.

Anh tìm thấy một quán trọ trên bến Quai La Fosse, nơi anh gửi ngựa và dùng bữa bên khung cửa sổ nhìn ra bến cảng rợp bóng cây cùng dòng sông Loire rộng lớn, nơi những con tàu buôn của đủ mọi quốc gia đang thả neo. Mặt trời lại ló dạng sau những đám mây, trải ánh sáng mùa đông nhợt nhạt lên mặt nước vàng ố và những cột buồm cao vút của các con tàu.

Dọc bến cảng, nhịp sống sôi động không kém gì trên những bến cảng Paris. Những thủy thủ nước ngoài trong trang phục kỳ lạ với ngôn ngữ thô kệch, khó nghe; những bà hàng cá vạm vỡ đội giỏ cá trích trên đầu, váy vóc xòe rộng phủ trên đôi chân trần, đang rao hàng bằng giọng lảnh lót gần như không rõ tiếng; những người chèo đò đội mũ len và mặc quần lùng thùng xắn đến đầu gối; nông dân trong những chiếc áo khoác da dê, tiếng guốc gỗ lộc cộc trên những viên đá cuội; những người đóng tàu và phu khuân vác từ các xưởng đóng tàu, những người sửa ống bễ, những kẻ bắt chuột, người gánh nước, người bán mực và đủ loại người bán hàng rong khác. Và xen lẫn trong đám đông vô sản chuyển động không ngừng ấy, Andre-Louis nhìn thấy những tiểu thương trong trang phục giản dị, những thương gia mặc áo khoác dài lót lông; thỉnh thoảng lại có một nhà tài phiệt ngồi trên chiếc xe cabriolet hai ngựa, mặc cho tiếng roi quất và tiếng quát "Tránh ra!" của người đánh xe; thỉnh thoảng lại có một quý bà thanh lịch được khiêng đi trong chiếc kiệu, theo sau có lẽ là một vị giáo sĩ õng ẹo từ tòa giám mục; thỉnh thoảng lại có một sĩ quan mặc quân phục đỏ cưỡi ngựa đầy vẻ khinh khỉnh; và có lúc là cỗ xe ngựa lớn của một nhà quý tộc, với những tấm bảng huy hiệu và cặp đầy tớ mặc trang phục lộng lẫy, đi tất trắng, phấn bột trắng toát treo mình phía sau. Và còn có những tu sĩ dòng Capuchin trong chiếc áo nâu, những tu sĩ dòng Benedictine trong chiếc áo đen, và rất nhiều linh mục giáo khu—vì Chúa được phụng sự rất chu đáo tại mười sáu giáo xứ của Nantes—và đối lập với tất cả là những gã phiêu bạt má hóp, cùi chỏ áo sờn rách, cùng những hiến binh mặc áo xanh, chân đi xà cạp, những người bảo vệ hòa bình đang thong dong đi lại.

Đại diện của mọi tầng lớp tạo nên bảy mươi ngàn cư dân của thành phố giàu có, cần cù này đều có thể được nhìn thấy trong dòng người đang trôi chảy bên dưới ô cửa sổ nơi Andre-Louis đang quan sát.

Andre-Louis hỏi người phục vụ, kẻ đang chăm sóc nhu cầu ăn uống khiêm tốn của anh với món súp, thịt hầm và một bình rượu vang xám, về tình hình dư luận trong thành phố. Người phục vụ, một kẻ ủng hộ trung thành của các đẳng cấp đặc quyền, thừa nhận một cách đầy tiếc nuối rằng bầu không khí đang bất an. Nhiều điều sẽ phụ thuộc vào những gì xảy ra tại Rennes. Nếu đúng là Nhà vua đã giải tán Nghị hội Brittany, thì mọi thứ sẽ ổn thỏa, và những kẻ bất mãn sẽ không còn lý do để gây rối thêm nữa. Tại Nantes đã có quá nhiều rắc rối, nhiều đến mức dư thừa. Họ không muốn lặp lại điều đó. Đủ loại tin đồn lan truyền khắp nơi, và từ sáng sớm đã có đám đông vây kín cổng Phòng Thương mại để chờ tin tức cụ thể. Nhưng tin tức cụ thể vẫn chưa thấy đâu. Thậm chí người ta còn chưa biết chắc liệu Bệ hạ có thực sự đã giải tán Nghị hội hay không.

Đồng hồ điểm hai giờ, giờ bận rộn nhất trong ngày tại Sở Giao dịch, khi Andre-Louis tới Quảng trường Thương mại. Quảng trường, nơi có tòa nhà cổ điển uy nghi của Sở Giao dịch, đông đúc đến mức anh gần như phải vất vả chen qua đám đông để đến được những bậc thềm của mái hiên kiến trúc Ionic tráng lệ. Chỉ cần một lời là đủ để mở lối cho anh ngay lập tức. Nhưng sự xảo quyệt khiến anh chọn cách im lặng. Anh muốn xuất hiện trước đám đông đang chờ đợi ấy như một tiếng sét đánh ngang tai, chính xác như cách anh đã xuất hiện trước đám đông tại Rennes ngày hôm qua. Anh không muốn mất đi hiệu ứng bất ngờ từ sự xuất hiện của mình.

Khu vực xung quanh tòa nhà thương mại ấy được canh giữ nghiêm ngặt bởi một hàng những người chỉ đường cầm gậy, một đội bảo vệ do các thương gia tập hợp lại một cách vội vã vì thấy rõ sự cần thiết. Một trong số họ chặn đường vị luật sư trẻ khi anh cố gắng bước lên bậc thềm.

Andre-Louis thì thầm danh tính.

Cây gậy ngay lập tức được nhấc khỏi vị trí chắn ngang, và anh bước tiếp, đi lên bậc thềm theo chân người dẫn đường. Ở phía trên, ngay ngưỡng cửa phòng họp, anh dừng lại và bảo người dẫn đường đứng đợi.

"Tôi sẽ đợi ở đây," anh tuyên bố. "Hãy gọi chủ tịch tới gặp tôi."

"Thưa ngài, ngài tên là gì?"

Andre-Louis suýt nữa đã trả lời thì chợt nhớ đến lời cảnh báo của Le Chapelier về mối nguy hiểm bủa vây sứ mệnh của mình, cũng như lời dặn dò cuối cùng của Le Chapelier là phải giấu kín danh tính.

"Tên tôi ông ấy không biết; điều đó không quan trọng; tôi chỉ là phát ngôn viên của người dân, không hơn không kém. Đi đi."

Người dẫn đường rời đi, và trong bóng râm của mái hiên cao vút đầy những cột trụ, Andre-Louis chờ đợi, đôi mắt thỉnh thoảng lại nhìn ra để quan sát biển người đang ngước mặt lên ngay bên dưới anh.

Chẳng bao lâu sau, vị chủ tịch xuất hiện, theo sau là những người khác, chen chúc ùa ra mái hiên, xô đẩy nhau vì quá nóng lòng muốn nghe tin tức.

"Anh là sứ giả từ Rennes tới?"

"Tôi là đại biểu được Phòng Văn học của thành phố đó cử đến để thông báo cho các ngài ở Nantes biết những gì đang diễn ra."

"Tên anh là gì?"

Andre-Louis ngập ngừng. "Có lẽ chúng ta càng ít nhắc đến tên tuổi thì càng tốt."

Đôi mắt vị chủ tịch mở to đầy vẻ nghiêm trọng. Ông ta là một người đàn ông mập mạp, mặt đỏ hồng, hợm hĩnh và tự phụ.

Ông ta ngần ngại một lúc. Rồi nói: "Hãy vào trong phòng họp đi."

"Thưa ngài, cho phép tôi được truyền đạt thông điệp của mình từ đây—từ chính những bậc thềm này."

"Từ đây sao?" Vị thương gia lớn tuổi nhíu mày.

"Thông điệp của tôi dành cho người dân Nantes, và từ đây tôi có thể nói chuyện ngay với số lượng lớn nhất người dân Nantes thuộc mọi tầng lớp, và đó là mong muốn của tôi—cũng như của những người mà tôi đại diện—rằng càng nhiều người càng tốt nên được nghe thông điệp của tôi một cách trực tiếp."

"Nói cho tôi biết, thưa anh, có đúng là Nhà vua đã giải tán Nghị hội không?"

Andre-Louis nhìn ông ta. Anh mỉm cười xin lỗi, rồi vẫy tay về phía đám đông, những người lúc này đang rướn người để nhìn cho rõ chàng thanh niên mảnh khảnh đã lôi được vị chủ tịch và hơn một nửa thành viên của Phòng Thương mại ra ngoài, họ đã đoán trước được, với bản năng kỳ lạ của đám đông, rằng anh chính là người mang tin tức mà họ chờ đợi.

"Hãy triệu tập các quý ông trong Phòng Thương mại của ngài, thưa ngài," anh nói, "và các ông sẽ nghe tất cả."

"Được thôi."

Chỉ một lời, họ bước ra chen chúc trên các bậc thềm, nhưng để trống bậc trên cùng và một khoảng không gian hình bán nguyệt ở giữa.

Tới vị trí đã định, Andre-Louis bước tới một cách đầy chủ ý. Anh đứng vững ở đó, bao trùm toàn bộ đám đông. Anh bỏ mũ, và tung ra quả bom đầu tiên của bài diễn văn lịch sử, đánh dấu một trong những giai đoạn lớn của tiến trình Pháp tiến tới cách mạng.

"Hỡi người dân của thành phố Nantes vĩ đại này, tôi đến đây để kêu gọi các bạn cầm vũ khí!"

Trong bầu không khí im lặng đầy kinh ngạc và có phần sợ hãi sau đó, anh quan sát họ một lúc trước khi tiếp tục.

"Tôi là đại biểu của người dân Rennes, được giao nhiệm vụ thông báo cho các bạn biết những gì đang diễn ra, và kêu gọi các bạn trong giờ phút hiểm nghèo này của đất nước hãy đứng lên và hành quân để bảo vệ Tổ quốc."

"Tên! Tên anh là gì!" một giọng nói hét lên, và ngay lập tức tiếng kêu ấy được những người khác hưởng ứng, cho đến khi đám đông vang dội câu hỏi.

Anh không thể trả lời đám đông phấn khích đó như cách đã trả lời vị chủ tịch. Cần phải có sự thỏa hiệp, và anh đã làm điều đó một cách khôn khéo. "Tên tôi," anh nói, "là Omnes Omnibus—tất cả vì mọi người. Hãy để điều đó là đủ với các bạn bây giờ. Tôi là sứ giả, là phát ngôn viên, là một tiếng nói; không hơn không kém. Tôi đến để thông báo với các bạn rằng, vì các đẳng cấp đặc quyền, được tập hợp cho Nghị hội Brittany tại Rennes, đã chống lại ý chí của các bạn—ý chí của chúng ta—bất chấp gợi ý rõ ràng của Nhà vua đối với họ, Bệ hạ đã giải tán Nghị hội."

Một tràng pháo tay điên cuồng bùng nổ. Mọi người cười vang và hò hét, những tiếng hô "Vive le Roi!" vang lên như sấm rền. Andre-Louis chờ đợi, và dần dần vẻ nghiêm trọng khác thường trên khuôn mặt anh bắt đầu được chú ý, gợi lên sự nghi ngờ rằng có lẽ còn nhiều điều nữa sắp tới. Dần dần, sự im lặng được khôi phục, và cuối cùng Andre-Louis có thể tiếp tục.

"Các bạn vui mừng quá sớm rồi. Thật không may, giới quý tộc, với sự ngạo mạn trơ tráo của họ, đã chọn cách phớt lờ lệnh giải tán của hoàng gia, và bất chấp điều đó, họ vẫn kiên quyết ngồi lại và điều hành mọi việc theo ý muốn của họ."

Một sự im lặng đầy hoang mang chào đón cái kết bất ngờ ấy cho thông báo vừa được đón nhận một cách nồng nhiệt. Andre-Louis tiếp tục sau một thoáng dừng:

"Như vậy, những kẻ vốn đã là phiến loạn chống lại nhân dân, phiến loạn chống lại công lý và lẽ phải, phiến loạn chống lại chính nhân loại, nay lại còn là phiến loạn chống lại cả Nhà vua. Thay vì từ bỏ dù chỉ một tấc những đặc quyền vô lý mà chúng đã sử dụng quá lâu, gây ra sự khốn khổ cho cả một dân tộc, chúng sẽ chế nhạo quyền lực hoàng gia, phơi bày chính Nhà vua trước sự khinh miệt. Chúng quyết tâm chứng minh rằng không có chủ quyền thực sự nào ở Pháp ngoài chủ quyền của sự lười biếng ký sinh của chính chúng."

Có vài tiếng vỗ tay lác đác, nhưng phần lớn khán giả vẫn im lặng, chờ đợi.

"Đây không phải là chuyện mới mẻ. Lần nào cũng vậy. Trong mười năm qua, không có vị bộ trưởng nào nhìn thấy nhu cầu và hiểm nguy của Quốc gia, đề xuất những biện pháp mà giờ đây chúng ta đang yêu cầu như phương cách duy nhất để ngăn cản Tổ quốc đang lao nhanh xuống vực thẳm, lại không thấy mình bị loại khỏi chức vụ bởi ảnh hưởng mà Đặc quyền mang ra để chống lại ông ta. M. Necker đã hai lần được gọi vào nội các, để rồi hai lần bị sa thải khi những lời khuyên cải cách đầy cương quyết của ông đe dọa các đặc quyền của giáo sĩ và quý tộc. Lần thứ ba này ông ấy lại được gọi vào làm việc, và cuối cùng có vẻ như chúng ta sẽ có Nghị hội Quốc gia bất chấp Đặc quyền. Nhưng những gì các đẳng cấp đặc quyền không còn có thể ngăn cản, chúng quyết tâm làm cho vô hiệu hóa. Vì giờ đây việc các Nghị hội Quốc gia này sẽ nhóm họp đã là chuyện đã rồi, ít nhất giới quý tộc và giáo sĩ sẽ đảm bảo—trừ khi chúng ta thực hiện các biện pháp để ngăn cản họ—bằng cách nhồi nhét Đẳng cấp thứ Ba với những tay sai của chính họ, và phủ nhận mọi sự đại diện hiệu quả, rằng chúng sẽ biến Nghị hội Quốc gia thành công cụ cho ý chí của riêng chúng để duy trì những lạm dụng mà chúng đang hưởng lợi. Để đạt được mục đích này, chúng sẽ không từ bất cứ thủ đoạn nào. Chúng đã coi thường quyền lực của Nhà vua, và chúng đang dùng ám sát để bịt miệng những ai lên tiếng kết tội chúng. Hôm qua tại Rennes, hai thanh niên lên tiếng trước nhân dân như tôi đang nói với các bạn đã bị ám sát trên đường phố bởi những kẻ dưới sự xúi giục của giới quý tộc. Máu của họ đang kêu gào đòi công lý."

Bắt đầu bằng những tiếng thì thầm giận dữ, sự phẫn nộ lay động người nghe đã dâng trào thành một tiếng gầm của sự giận dữ.

"Hỡi những công dân của Nantes, Tổ quốc đang gặp nguy. Hãy cùng nhau hành quân để bảo vệ Tổ quốc. Hãy tuyên bố với cả thế giới rằng chúng ta nhận thức được những biện pháp để giải phóng Đẳng cấp thứ Ba khỏi chế độ nô lệ mà nó đã phải rên xiết trong nhiều thế kỷ chỉ tìm thấy sự cản trở từ những tầng lớp mà sự ích kỷ điên cuồng của chúng coi những giọt nước mắt và nỗi đau khổ của người bất hạnh là một thứ cống nạp đáng ghét mà chúng muốn truyền lại cho thế hệ mai sau chưa ra đời. Nhận ra từ sự man rợ trong những phương tiện mà kẻ thù của chúng ta sử dụng để duy trì sự áp bức, rằng chúng ta có tất cả mọi thứ để lo sợ từ tầng lớp quý tộc mà chúng muốn thiết lập như một nguyên tắc hiến pháp để cai trị nước Pháp, hãy để chúng ta tuyên bố mình được giải phóng khỏi nó ngay lập tức."

"Việc thiết lập tự do và bình đẳng phải là mục tiêu của mọi công dân thuộc Đẳng cấp thứ Ba; và vì mục tiêu này, chúng ta nên đoàn kết không thể chia cắt, đặc biệt là những người trẻ tuổi và đầy sức sống, đặc biệt là những ai đã may mắn được sinh ra đủ muộn để có thể tự mình gặt hái những thành quả quý giá từ triết lý của thế kỷ mười tám này."

Những tiếng hoan hô giờ đây bùng lên không dứt. Anh đã tóm gọn họ trong cái bẫy của tài hùng biện. Và anh lập tức tận dụng lợi thế của mình.

"Tất cả chúng ta hãy thề," anh hét lớn bằng một giọng vang dội, "xây dựng nhân danh nhân loại và tự do một bức tường thành chống lại kẻ thù của chúng ta, lấy sự kiên trì điềm tĩnh của những người có chính nghĩa để đối đầu với lòng tham khát máu của chúng. Và hãy cùng nhau phản đối ở đây, ngay từ bây giờ, bất kỳ sắc lệnh bạo ngược nào muốn tuyên bố chúng ta là kẻ gây rối khi chúng ta không có ý định gì khác ngoài những ý định thuần khiết và công bằng. Hãy tuyên thệ trên danh dự của Tổ quốc rằng nếu bất kỳ ai trong chúng ta bị một tòa án bất công bắt giữ, nhắm vào chúng ta một trong những hành động gọi là 'tiện nghi chính trị'—thứ thực chất chỉ là những hành động của chế độ độc tài—tôi nói rằng, hãy thề sẽ phát huy hết sức mạnh vốn có trong chúng ta và tự vệ bằng những gì mà tự nhiên, lòng can đảm và sự tuyệt vọng mách bảo."

Những tràng pháo tay vang dội và kéo dài chào đón lời kết luận của anh, và anh quan sát với sự hài lòng và thậm chí là chút thích thú thầm kín rằng những thương gia giàu có từng tập trung trên các bậc thềm, và những người giờ đây đang chen chúc quanh anh để bắt tay và tán dương anh, không chỉ là những người tham gia, mà còn là những thủ lĩnh thực sự của cơn cuồng nhiệt này.

Điều đó củng cố thêm cho anh, nếu anh cần sự củng cố, niềm tin rằng cũng giống như những triết lý làm nền tảng cho phong trào mới này bắt nguồn từ các nhà tư tưởng xuất thân từ giai cấp tư sản, thì nhu cầu áp dụng những triết lý đó vào các mục đích thực tế của cuộc sống hiện đang được cảm nhận sâu sắc nhất bởi những người tư sản, những kẻ thấy mình bị Đặc quyền ngăn cản sự phát triển mà sự giàu có của họ cho phép. Nếu có thể nói về Andre-Louis rằng anh đã thắp lên ngọn đuốc Cách mạng tại Nantes vào ngày hôm đó, thì có lẽ còn đúng hơn khi nói rằng chính tầng lớp tư sản giàu có đã cung cấp ngọn đuốc đó.

Tôi không cần phải dài dòng về hậu quả sau đó. Lịch sử đã ghi chép lại việc lời thề mà Omnes Omnibus đã tuyên thệ với người dân Nantes đã trở thành xương sống của bản tuyên ngôn chính thức mà họ soạn thảo và ký tên với hàng ngàn người. Kết quả của bản tuyên ngôn đầy uy lực đó—thứ mà xét cho cùng, có thể nói đã hài hòa với ý chí được bày tỏ của chính chủ quyền—cũng không đến muộn. Ai có thể nói nó đã củng cố bàn tay của Necker đến mức nào, khi vào ngày 27 tháng 11 năm đó, ông đã buộc Hội đồng phải thông qua những biện pháp quan trọng và toàn diện nhất trong số những biện pháp mà giáo sĩ và quý tộc đã từ chối đồng ý? Vào ngày đó, sắc lệnh hoàng gia đã được công bố, quy định rằng các đại biểu được bầu vào Nghị hội Quốc gia phải có ít nhất một ngàn người, và các đại biểu của Đẳng cấp thứ Ba phải là đại diện đầy đủ bằng cách có số lượng bằng với các đại biểu của giáo sĩ và quý tộc cộng lại.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.