Cuối tuần đó, ngay trước buổi trưa, Le Chapelier ghé thăm anh.
“Tôi có tin cho anh đây, Andre. Cha đỡ đầu của anh đang ở Meudon. Ông ấy mới tới đó hai ngày trước. Anh có nghe tin gì chưa?”
“Chưa hề. Làm sao tôi biết được chứ? Tại sao ông ấy lại ở Meudon?” Anh cảm thấy một sự xao động mơ hồ dâng lên, một cảm giác mà chính anh cũng khó lòng giải thích nổi.
“Tôi không rõ. Vùng Brittany lại vừa xảy ra xáo trộn. Có lẽ vì chuyện đó.”
“Vậy là ông ấy đến tìm chỗ trú nhờ nhà người anh trai sao?” Andre-Louis hỏi.
“Đến nhà của người anh thì đúng, nhưng không phải tìm người anh đó. Anh sống ở đâu vậy hả Andre? Anh chẳng nghe ngóng tin tức gì sao? Etienne de Gavrillac đã di cư từ nhiều năm rồi. Ông ấy từng là người trong gia đình của M. d’Artois, và đã cùng ông ta vượt biên. Đến giờ, chắc chắn ông ấy đang ở Đức cùng người kia, đang âm mưu chống lại nước Pháp. Vì đó chính là những gì bọn di cư đang làm. Người đàn bà Áo ở cung Tuileries đó cuối cùng sẽ phá hủy chế độ quân chủ thôi.”
“Ừ, được rồi,” Andre-Louis sốt ruột cắt ngang. Sáng nay anh chẳng hề quan tâm đến chính trị. “Nhưng chuyện về Gavrillac thì sao?”
“Này, tôi đã chẳng bảo anh là Gavrillac đang ở Meudon, dọn vào chính căn nhà mà người anh đã bỏ lại sao? Dieu de Dieu! Tôi không nói tiếng Pháp hay anh không hiểu ngôn ngữ này vậy? Tôi tin là Rabouillet, quản gia của ông ấy, đang chịu trách nhiệm trông nom Gavrillac. Tôi mang tin này đến cho anh ngay khi vừa nhận được. Tôi nghĩ chắc anh sẽ muốn tới Meudon.”
“Dĩ nhiên rồi. Tôi sẽ đi ngay—à, ý tôi là, ngay khi có thể. Hôm nay thì không, ngày mai cũng chưa được. Tôi đang bận lắm.” Anh phẩy tay về phía căn phòng bên trong, nơi tiếng chạm kiếm lách cách, tiếng bước chân vội vã, và giọng người huấn luyện, Le Duc, đang vọng ra.
“Chà, tùy anh thôi. Anh bận thì tôi đi đây. Tối nay mình đi ăn tối ở quán Café de Foy nhé. Kersain cũng sẽ đến đấy.”
“Khoan đã!” Tiếng Andre-Louis giữ chân anh ta lại ngay ngưỡng cửa. “Mlle. de Kercadiou có ở đó cùng chú của cô ấy không?”
“Làm quái nào mà tôi biết được? Tự đi mà tìm hiểu.”
Anh ta bỏ đi, để mặc Andre-Louis đứng đó trầm ngâm một lúc. Rồi anh quay lại tiếp tục với cậu học trò, Tử tước de Villeniort, bài giảng về miếng đỡ demi-contre của Danet đang bị ngắt quãng, minh họa bằng kiếm nhỏ những ưu điểm khi áp dụng kỹ thuật này.
Sau đó anh đấu kiếm cùng vị Tử tước, người có lẽ là học trò giỏi nhất của anh lúc bấy giờ. Trong suốt buổi tập, tâm trí anh vẫn đặt trên những ngọn đồi ở Meudon, đầu óc tính toán các buổi dạy vào chiều nay và ngày mai, tự hỏi xem mình có thể hoãn lại buổi nào mà không làm đảo lộn việc của học viện. Khi đã chạm kiếm trúng vị Tử tước ba lần liên tiếp, anh dừng lại và kéo mình trở về thực tại, lấy làm kinh ngạc trước sự chuẩn xác đạt được nhờ những hành động thuần túy cơ học. Không cần suy nghĩ về những gì mình đang làm, cổ tay, cánh tay và đầu gối của anh đã tự động thực hiện công việc, giống như một cỗ máy chiến đấu chính xác mà quá trình luyện tập không ngừng nghỉ hơn một năm qua đã tôi luyện nên.
Mãi đến Chủ nhật, Andre-Louis mới có thể thỏa mãn mong muốn vốn đã trở thành nỗi khát khao sau những ngày chờ đợi đầy sốt ruột. Ăn mặc chỉn chu hơn mức bình thường, đầu tóc chải chuốt thanh tao—bởi một trong những tay thợ làm tóc cho giới quý tộc, những người đang mất việc hàng loạt vì làn sóng di cư ồ ạt đang diễn ra—Andre-Louis bước lên chiếc xe thuê và khởi hành tới Meudon.
Căn nhà của người em nhà Kercadiou này chẳng hề giống căn nhà của người đứng đầu gia tộc, cũng như chính ông ta vậy. Là một người của chốn Triều đình, trong khi người anh vốn dĩ là người của đất đai, lại là quan chức trong gia đình M. le Comte d’Artois, ông ta đã xây cho mình và gia đình một biệt thự nguy nga trên những ngọn đồi ở Meudon, nằm trong một công viên thu nhỏ, vị trí thuận tiện nằm giữa Versailles và Paris, dễ dàng tiếp cận từ cả hai phía. M. d’Artois—kẻ mê chơi quần vợt hoàng gia—đã là một trong những người đầu tiên di cư. Cùng với những người nhà Conde, Conti, Polignac và những người khác trong hội đồng thân cận của Hoàng hậu, cùng lão Thống chế de Broglie và Hoàng tử de Lambesc, những kẻ nhận ra rằng tên tuổi của chúng đã trở nên đáng ghét trong mắt dân chúng, ông ta đã rời nước Pháp ngay sau khi Bastille thất thủ. Ông ta đã đi chơi quần vợt bên ngoài biên giới—và tại đó hoàn tất công cuộc hủy hoại chế độ quân chủ Pháp mà ông ta và những kẻ kia đã bắt tay thực hiện ngay tại nước Pháp. Cùng với ông ta, trong số nhiều thành viên gia đình, có cả Etienne de Kercadiou, và cùng với Etienne de Kercadiou là gia đình ông, gồm vợ và bốn đứa con. Chính vì thế mà vị Seigneur de Gavrillac, vốn vui mừng khi thoát khỏi một tỉnh đầy xáo trộn như Brittany—nơi giới quý tộc đã chứng tỏ mình là những kẻ cố chấp nhất nước Pháp—đã đến ở trong căn biệt thự đẹp đẽ của vị triều thần này tại Meudon, trong lúc người anh vắng mặt.
Không nên cho rằng ông ta hoàn toàn hạnh phúc ở đó. Một người có lối sống gần như khắc kỷ, quen với những bữa ăn đạm bạc và tự lực cánh sinh, cảm thấy hơi bất an trong nơi ở xa hoa này, với những tấm thảm mềm mại, những đồ mạ vàng đầy rẫy, và một tiểu đoàn người hầu béo tốt, đi lại nhẹ tênh—vì Kercadiou em đã để lại toàn bộ gia nhân của mình ở lại. Thời gian, thứ mà ở Gavrillac ông từng dùng để bận bịu với các công việc nông nghiệp, ở đây lại trôi qua một cách nặng nề. Để tự vệ, ông ngủ rất nhiều, và nếu không có Aline, người chẳng hề giấu giếm niềm vui sướng khi được ở gần Paris và trái tim của mọi sự kiện, có lẽ ông đã rút lui ngay lập tức khỏi môi trường không chút hòa hợp với thói quen của mình. Sau này, có lẽ ông sẽ quen dần và chấp nhận sự nhàn rỗi xa hoa này. Trong lúc này, sự mới mẻ của nó làm ông khó chịu, và chính vào những giờ đầu buổi chiều Chủ nhật tháng Sáu đó, Andre-Louis được dẫn vào diện kiến một M. de Kercadiou đang cáu kỉnh và có phần buồn ngủ. Anh không hề được báo trước, vốn là thói quen từ thời ở Gavrillac. Điều này là do Benoit, lão quản gia của M. de Kercadiou, đã theo chân chủ mình trong cuộc phiêu lưu êm ái này, và được bổ nhiệm—trước sự chế giễu không ngừng nghỉ và chỉ nửa kín nửa hở của đám đầy tớ vô lễ mà M. Etienne đã bỏ lại—làm maitre d’hotel của ông ở Meudon.
Benoit đã chào đón M. Andre bằng sự vui mừng không thốt nên lời; lão gần như nhảy cẫng lên quanh anh như một con chó trung thành, trong khi dẫn anh vào phòng khách và diện kiến vị Lãnh chúa xứ Gavrillac, người—theo lời Benoit—sẽ vô cùng sung sướng khi gặp lại M. Andre.
"Monseigneur! Monseigneur!" lão kêu lên bằng giọng run rẩy, bước vào trước vị khách một hai bước. "Là M. Andre... M. Andre, con đỡ đầu của ngài, người đến để hôn tay ngài đây. Cậu ấy ở đây... và trông tuyệt vời đến nỗi ngài khó lòng nhận ra. Cậu ấy đây rồi, monseigneur! Cậu ấy không đẹp sao?"
Và người đầy tớ già xoa tay trong niềm tin chắc chắn về niềm vui sướng mà lão nghĩ mình đang mang lại cho chủ nhân.
Andre-Louis bước qua ngưỡng cửa căn phòng rộng lớn đó, nơi thảm lót mềm mại dưới chân, chói lòa trước mắt. Căn phòng cực kỳ cao, với trần nhà chạm trổ những đường nét uốn lượn được nâng đỡ bởi những cột trụ rãnh dọc với các đầu cột dát vàng. Cánh cửa anh bước vào, và những khung cửa sổ mở ra khu vườn, đều cao một cách đáng kinh ngạc—thực tế là gần như cao trọn vẹn cả căn phòng. Đây là một căn phòng dát vàng quá mức, với vô số đồ trang trí bằng đồng mạ vàng trên đồ nội thất, không khác gì những nơi ở thường thấy của những kẻ có dòng dõi và của cải. Quả thực, chưa bao giờ vàng lại được sử dụng để trang trí nhiều đến thế như trong cái thời đại mà vàng kim loại gần như không thể kiếm nổi, còn tiền giấy thì được đưa vào lưu thông để bù đắp sự thiếu hụt này. Có một câu nói của Andre-Louis rằng nếu những người này chỉ cần được thuyết phục dán tiền giấy lên tường và bỏ vàng vào túi, tài chính của vương quốc có lẽ đã sớm ở trong tình trạng tốt hơn.
Vị Seigneur—được chải chuốt và diêm dúa cho hòa hợp với khung cảnh xung quanh—đã đứng dậy, giật mình trước sự xâm nhập đầy phấn khích của Benoit, kẻ vốn dĩ cũng buồn bã không kém gì ông kể từ khi họ đến Meudon.
"Gì thế? Hử?" Đôi mắt nhạt màu, cận thị của ông nheo lại nhìn vị khách. "Andre!" ông nói, nửa ngạc nhiên nửa nghiêm nghị; và sắc đỏ đậm hơn trên khuôn mặt hồng hào to lớn của ông.
Benoit, quay lưng về phía chủ nhân, cố tình nháy mắt và cười toe toét với Andre-Louis để khuyến khích anh đừng nản lòng trước vẻ thù địch lộ rõ của cha đỡ đầu. Làm xong việc đó, lão già thông thái kín đáo rút lui.
"Mày muốn gì ở đây?" M. de Kercadiou gầm gừ.
"Không gì khác hơn là hôn tay ngài, như Benoit đã thưa với ngài, thưa cha đỡ đầu của con," Andre-Louis phục tùng đáp, cúi cái đầu tóc đen mượt xuống.
"Mày cũng đã xoay xở sống mà không cần hôn nó suốt hai năm nay đấy thôi."
"Xin ngài, đừng trách móc con về sự bất hạnh của mình."
Người đàn ông nhỏ thó đứng thẳng đờ, cái đầu to bất cân xứng hất ngược ra sau, đôi mắt nhạt màu lồi ra đầy vẻ nghiêm nghị.
"Mày có nghĩ rằng mình sẽ làm cho tội lỗi tày trời của mình tốt đẹp hơn bằng cách biến mất một cách tàn nhẫn như vậy, để mặc chúng tao mà không biết mày còn sống hay đã chết?"
"Lúc đầu, việc tiết lộ tung tích của con rất nguy hiểm—nguy hiểm đến tính mạng. Sau đó, có một thời gian con lâm vào cảnh túng quẫn, gần như trắng tay, và lòng kiêu hãnh cấm con—sau tất cả những gì con đã làm và quan điểm của ngài về điều đó—phải cầu xin ngài giúp đỡ. Sau này..."
"Trắng tay?" Vị Seigneur ngắt lời. Trong một thoáng, môi ông run lên. Sau đó ông lấy lại bình tĩnh, và cái cau mày sâu hơn khi quan sát đứa con đỡ đầu đã thay đổi và thanh lịch này, chú ý đến sự giàu sang kín đáo trên trang phục của anh, những chiếc khóa thắt lưng bằng đá giả và gót giày màu đỏ, thanh kiếm với chuôi làm bằng xà cừ và bạc, cùng mái tóc được chải chuốt kỹ lưỡng mà ông luôn thấy buông lơi từng lọn quanh mặt. "Ít nhất thì bây giờ trông mày không giống kẻ trắng tay," ông mỉa mai.
"Con không. Từ đó đến nay con đã làm ăn phát đạt. Về điểm đó, thưa ngài, con khác với đứa con hoang đàng thông thường, kẻ chỉ quay về khi cần sự giúp đỡ. Con quay về chỉ vì con yêu ngài, thưa ngài—để nói với ngài điều đó. Con đã đến ngay giây phút đầu tiên sau khi nghe tin ngài ở đây." Anh bước tới. "Cha đỡ đầu của con!" anh nói, và chìa tay ra.
Nhưng M. de Kercadiou vẫn không lay chuyển, bao trùm trong vẻ kiêu hãnh lạnh lùng và sự oán giận.
"Dù mày có phải chịu đựng những đau khổ gì, hoặc cho rằng mình đã phải chịu đựng những gì, thì chúng cũng chẳng thấm tháp gì so với hành vi nhục nhã của mày đáng phải nhận, và tao thấy rằng chúng chẳng hề làm giảm bớt sự trơ tráo của mày. Mày tưởng chỉ cần đến đây và nói 'Cha đỡ đầu của con!' là mọi thứ sẽ được tha thứ và quên đi sao? Đó là sai lầm của mày. Mày đã phạm một sai lầm quá lớn; mày đã xúc phạm đến tất cả những gì tao tôn thờ, và xúc phạm đích thân tao, bằng sự phản bội lòng tin của tao. Mày là một trong những kẻ vô lại không thể dung thứ, kẻ phải chịu trách nhiệm cho cuộc cách mạng này."
"Than ôi, thưa ngài, con thấy rằng ngài cũng chia sẻ sự ảo tưởng chung. Những kẻ vô lại không thể dung thứ này chỉ yêu cầu một bản hiến pháp, như đã được hứa từ ngai vàng. Họ đâu biết rằng lời hứa đó là giả dối, hay việc thực hiện nó sẽ bị cản trở bởi những tầng lớp đặc quyền. Những người thúc đẩy cuộc cách mạng này, thưa ngài, chính là giới quý tộc và hàng giáo phẩm."
"Mày dám—và vào thời điểm như thế này—đứng đó và nói với tao những lời dối trá ghê tởm như vậy! Mày dám nói rằng giới quý tộc đã gây ra cuộc cách mạng, trong khi hàng chục người trong số họ, theo gương M. le Duc d’Aiguillon, đã vứt bỏ đặc quyền, thậm chí cả văn tự tước hiệu của họ, vào lòng dân chúng! Hay có lẽ mày phủ nhận điều đó?"
"Ồ, không ạ. Sau khi phóng hỏa đốt nhà mình một cách bừa bãi, họ giờ cố dập tắt bằng cách đổ nước lên đó; và khi thất bại, họ đổ lỗi hoàn toàn cho ngọn lửa."
"Tao thấy mày đến đây để bàn chuyện chính trị."
"Không hề ạ. Con đến, nếu có thể, để giải thích cho bản thân. Hiểu luôn là tha thứ. Đó là một câu nói tuyệt vời của Montaigne. Nếu con có thể làm ngài hiểu..."
"Mày không làm được đâu. Mày sẽ không bao giờ làm tao hiểu được làm thế nào mà mày lại trở nên khét tiếng một cách đáng ghét như vậy ở Brittany."
"À, không đáng ghét đâu ạ, thưa ngài!"
"Chắc chắn là đáng ghét—trong mắt những người quan trọng. Thậm chí người ta còn nói mày chính là Omnes Omnibus, mặc dù tao không thể, và sẽ không tin điều đó."
"Nhưng đó là sự thật."
M. de Kercadiou nghẹn lời. "Và mày thú nhận điều đó? Mày dám thú nhận điều đó sao?"
"Điều gì một người dám làm, thì người đó nên dám thú nhận—trừ khi hắn là kẻ hèn nhát."
"Ồ, và chắc chắn mày rất dũng cảm, bỏ chạy mỗi lần sau khi gây ra chuyện, trở thành diễn viên hài để ẩn náu, gây thêm nhiều chuyện khi làm diễn viên hài, kích động bạo loạn ở Nantes, rồi lại bỏ chạy, để trở thành cái gì đó của Chúa mới biết—một thứ gì đó không lương thiện nếu nhìn vào vẻ ngoài giàu sang của mày. Chúa ơi, này anh bạn, tao nói cho mà biết, trong hai năm qua tao đã hy vọng mày chết quách đi cho rồi, và mày làm tao thất vọng tràn trề khi mày vẫn còn sống!" Ông vỗ hai tay vào nhau, và cao giọng the thé gọi—"Benoit!" Ông sải bước về phía lò sưởi, mặt đỏ gay, run rẩy vì cơn giận mà chính ông đã khơi dậy. "Nếu mày chết, tao có thể đã tha thứ cho mày, như một kẻ đã trả giá cho tội ác và sự ngu ngốc của mình. Còn nếu mày sống, tao không bao giờ có thể tha thứ cho mày. Mày đã đi quá xa rồi. Chỉ có Chúa mới biết chuyện này sẽ kết thúc thế nào."
"Benoit, mở cửa. Đuổi M. Andre-Louis Moreau ra khỏi cửa!" Giọng nói này cho thấy một quyết tâm không thể lay chuyển. Tái nhợt và giữ bình tĩnh, nhưng với một nỗi đau kỳ lạ trong tim, Andre-Louis nghe lệnh đuổi khách đó, nhìn thấy khuôn mặt trắng bệch, sợ hãi của Benoit và đôi tay run rẩy giơ lên một nửa như muốn phân bua với chủ nhân. Và rồi một giọng nói khác, một giọng nói trong trẻo, trẻ trung, cắt ngang.
"Chú!" giọng nói kêu lên, đầy sự phẫn nộ và ngạc nhiên trong âm vực của nó, và rồi: "Andre!" Và lần này, một tông giọng gần như vui mừng, chắc chắn là chào đón, đã hòa quyện với sự ngạc nhiên vẫn còn đó.
Cả hai quay lại, giữa họ lúc này là một khoảng không rộng lớn của căn phòng, và nhìn thấy Aline ở một trong những khung cửa sổ dài, để ngỏ, đang dừng lại ở đó khi vừa từ ngoài vườn bước vào. Aline đội chiếc mũ milk-maid (kiểu cô gái vắt sữa) theo mốt mới nhất, mặc dù không hề có những chi tiết trang trí ba màu thường thấy trên đó.
Đôi môi mỏng trên cái miệng dài của Andre nhếch lên một nụ cười kỳ quặc. Trong tâm trí anh lóe lên ký ức về lần chia tay cuối cùng của họ. Anh lại thấy mình đang đứng, lòng cháy bỏng phẫn nộ trên vỉa hè ở Nantes, nhìn theo cỗ xe của nàng khi nó xa dần trên Đại lộ de Gigan.
Nàng đang tiến về phía anh với đôi bàn tay dang rộng, gò má ửng hồng, một nụ cười chào đón trên môi. Anh cúi chào thấp và hôn tay nàng trong im lặng.
Sau đó, chỉ bằng một cái liếc mắt và một cử chỉ, nàng đuổi Benoit đi, và theo cách độc đoán của mình, nàng tự lập làm người biện hộ cho Andre trước lệnh đuổi khách gay gắt mà nàng vừa nghe được.
"Chú," nàng nói, bỏ lại Andre và bước về phía M. de Kercadiou, "chú làm con thấy xấu hổ thay cho chú! Lại để cảm giác cáu bẳn lấn át hết tình cảm mà chú dành cho Andre!"
"Tao chẳng còn chút tình cảm nào cho nó cả. Trước đây thì có. Nó đã chọn cách dập tắt tình cảm đó. Nó có thể đi đâu thì đi; và làm ơn hãy nhớ rằng tao không cho phép cháu can thiệp vào."
"Nhưng nếu anh ấy thú nhận mình đã làm sai..."
"Nó chẳng thú nhận cái gì cả. Nó đến đây để tranh cãi với tao về những thứ Quyền của Con người quỷ quái đó. Nó tuyên bố mình không hề hối hận. Nó tự hào khoe khoang rằng chính mình, như cả vùng Brittany đang đồn đại, là kẻ vô lại đã ẩn mình dưới cái tên giả Omnes Omnibus. Đó có phải là điều có thể tha thứ được không?"
Nàng quay lại nhìn Andre qua khoảng cách rộng lớn đang ngăn cách họ.
"Nhưng thực sự là vậy sao? Anh không hối hận sao, Andre—bây giờ khi anh thấy tất cả những tai hại đã xảy ra?"
Đó là một lời mời gọi rõ ràng, một lời cầu khẩn anh hãy nói rằng mình hối hận, hãy giảng hòa với cha đỡ đầu của mình. Trong một thoáng, nó gần như lay chuyển anh. Sau đó, coi sự quanh co là hèn kém, anh trả lời một cách chân thực, dù nỗi đau anh đang chịu đựng vang vọng trong giọng nói của mình.
"Thú nhận sự hối hận," anh nói chậm rãi, "sẽ là thú nhận một tội ác khủng khiếp. Nàng không thấy sao? Ồ, thưa ngài, hãy kiên nhẫn với con; hãy để con giải thích một chút. Ngài nói rằng con một phần chịu trách nhiệm cho những gì đã xảy ra. Những lời khích lệ của con với người dân ở Rennes và hai lần sau đó ở Nantes được cho là đã góp phần vào những gì đã xảy ra ở đó. Có thể là vậy. Con không thể phủ nhận hoàn toàn điều đó. Cách mạng đã theo sau đó và máu đã đổ. Có thể sẽ còn nhiều máu đổ nữa. Hối hận nghĩa là thừa nhận rằng con đã làm sai. Làm sao con có thể nói rằng con đã làm sai, và như vậy gánh lấy một phần trách nhiệm cho tất cả số máu đó trên linh hồn mình? Con sẽ hoàn toàn thẳng thắn với ngài để cho ngài thấy con còn lâu mới biết hối hận. Những gì con đã làm, thực tế con đã làm trái với mọi niềm tin của mình lúc bấy giờ. Vì không có công lý nào ở Pháp để hành động chống lại kẻ sát nhân Philippe de Vilmorin, con đã hành động theo cách duy nhất mà con tưởng có thể khiến cái ác đã gây ra quay trở lại với bàn tay đã thực hiện nó, và những bàn tay khác có quyền lực nhưng không có tinh thần để trừng phạt. Kể từ đó, con nhận ra rằng mình đã sai, và rằng Philippe de Vilmorin và những người cùng suy nghĩ với ông ấy mới là đúng.
Ngài phải hiểu rằng, với sự biết ơn chân thành nhất, con thấy mình không làm điều gì đáng phải hối hận; ngược lại, khi nước Pháp được ban tặng đặc ân vô giá là một bản hiến pháp, như sẽ sớm xảy ra, con có thể tự hào vì đã đóng góp phần của mình trong việc tạo ra các điều kiện làm nên điều đó."
Có một khoảng lặng. Khuôn mặt của M. de Kercadiou chuyển từ hồng sang tím.
"Mày nói xong chưa?" ông nói một cách gay gắt.
"Nếu ngài đã hiểu con, thưa ngài."
"Ồ, tao đã hiểu mày, và... và tao yêu cầu mày hãy đi cho."
Andre-Louis nhún vai và cúi đầu. Anh đã đến đây thật vui vẻ, với niềm khao khát như vậy, chỉ để nhận lấy một lời từ biệt cuối cùng. Anh nhìn Aline. Khuôn mặt nàng tái nhợt và lo lắng; nhưng sự thông minh của nàng không mách bảo nàng cách nào để có thể giúp anh. Sự trung thực thái quá của anh đã tự đốt cháy con đường lui của chính mình.
"Được thôi, thưa ngài. Tuy nhiên, điều này con muốn ngài ghi nhớ sau khi con đi. Con không đến gặp ngài như một kẻ tìm kiếm sự giúp đỡ, như một kẻ bị nhu cầu dồn đẩy đến gặp ngài. Con không phải là đứa con hoang đàng quay về, như con đã nói. Con là người, chẳng cần gì cả, chẳng xin gì cả, làm chủ số phận của chính mình, đã đến với ngài chỉ vì lòng quý mến, thúc đẩy bởi tình yêu và lòng biết ơn mà con dành cho ngài và sẽ tiếp tục dành cho ngài."
"À, phải rồi!" Aline kêu lên, giờ quay sang nhìn chú mình. Ít nhất đây là một lý lẽ có lợi cho Andre, nàng nghĩ. "Điều đó đúng ạ. Chắc chắn là..."
Ông rít lên không thành tiếng, ra hiệu im lặng, vô cùng bực bội.
"Sau này, có lẽ điều đó sẽ giúp ngài nghĩ về con tử tế hơn, thưa ngài."
"Tao không thấy có lý do gì, thưa anh, để phải nghĩ đến anh cả. Một lần nữa, tôi yêu cầu anh hãy đi cho."
Andre-Louis nhìn Aline một thoáng, như thể vẫn còn do dự.
Nàng trả lời anh bằng cách liếc nhìn ông chú đang giận dữ, khẽ nhún vai, và nhướn mày, vẻ chán nản hiện rõ trên khuôn mặt nàng.
Như thể nàng đang nói: "Anh thấy tâm trạng của chú rồi đấy. Chẳng thể làm gì được đâu."
Anh cúi chào với vẻ duyên dáng đặc biệt mà phòng đấu kiếm đã ban cho mình rồi đi ra cửa.
"Ồ, thật tàn nhẫn!" Aline kêu lên bằng giọng nghẹn ngào, hai tay siết chặt, và nàng lao ra phía cửa sổ.
"Aline!" giọng người chú giữ nàng lại. "Cháu đi đâu đấy?"
"Nhưng chúng ta đâu biết tìm anh ấy ở đâu."
"Ai muốn tìm thằng vô lại đó chứ?"
"Chúng ta có thể sẽ không bao giờ gặp lại anh ấy nữa."
"Đó là điều đáng mong đợi nhất."
Aline thốt lên "Hứ!" rồi đi ra ngoài bằng lối cửa sổ.
Ông gọi theo, ra lệnh cho nàng quay lại một cách độc đoán. Nhưng Aline—đứa trẻ hiếu thuận—đã bịt tai lại để khỏi phải cãi lời ông, và bước đi nhẹ nhàng băng qua bãi cỏ tới đại lộ ở đó để chặn đầu Andre-Louis đang rời đi.
Khi anh bước ra, bao trùm trong nỗi buồn phiền, nàng từ những hàng cây ven đường bước ra chặn lối anh.
"Aline!" anh kêu lên, gần như vui sướng.
"Em không muốn anh ra đi như thế này. Em không thể để anh làm vậy," nàng giải thích. "Em hiểu chú ấy hơn anh, và em biết trái tim mềm yếu vĩ đại của chú ấy rồi sẽ sớm tan chảy thôi. Chú ấy sẽ đầy hối tiếc. Chú ấy sẽ muốn cho người tìm anh, và chú ấy sẽ không biết phải tìm ở đâu."
"Em nghĩ vậy sao?"
"Ồ, em biết chứ! Anh đến vào một thời điểm tồi tệ. Chú ấy đang cáu bẳn và khó tính, tội nghiệp, từ khi đến đây. Những môi trường xa hoa này quá lạ lẫm với chú ấy. Chú ấy mệt mỏi khi phải xa rời Gavrillac yêu dấu, những chuyến săn bắn và công việc đồng áng, và sự thật là trong thâm tâm, chú ấy đổ lỗi phần lớn cho anh về những gì đã xảy ra—vì sự cần thiết, hoặc ít nhất là sự khôn ngoan của việc thay đổi này. Anh phải biết là vùng Brittany đang trở nên quá mất an toàn. Lâu đài của La Tour d’Azyr, trong số những nơi khác, đã bị thiêu rụi vài tháng trước. Bất cứ lúc nào, chỉ cần một sự kích động mới, có thể đến lượt Gavrillac. Và vì điều này cùng với sự không thoải mái hiện tại, chú ấy đổ lỗi cho anh và bạn bè anh. Nhưng chú ấy sẽ sớm thay đổi thôi. Chú ấy sẽ hối hận vì đã đuổi anh đi như thế này—vì em biết chú ấy yêu anh, Andre, bất chấp tất cả. Em sẽ thuyết phục chú ấy khi thời cơ đến. Và khi đó chúng ta sẽ cần biết tìm anh ở đâu."
"Tại số 13, Rue du Hasard. Con số đó không may mắn, còn tên con phố thì rất phù hợp. Vì vậy cả hai đều dễ nhớ."
Nàng gật đầu. "Em sẽ tiễn anh ra cổng." Và giờ đây, họ song hành bước đi thong thả dọc theo đại lộ dài dưới ánh nắng tháng Sáu lốm đốm bóng cây ven đường. "Anh trông khỏe mạnh đấy, Andre; và anh có biết là anh đã thay đổi rất nhiều không? Em mừng là anh đã làm ăn phát đạt." Và rồi, đột ngột đổi chủ đề trước khi anh kịp trả lời, nàng đi thẳng vào vấn đề đang canh cánh trong lòng.
"Em đã rất muốn gặp anh trong suốt những tháng qua, Andre. Anh là người duy nhất có thể giúp em; người duy nhất có thể nói cho em sự thật, và em đã rất giận anh vì không bao giờ viết thư nói cho em biết anh đang ở đâu."
"Dĩ nhiên là nàng đã khuyến khích tôi làm vậy lần cuối chúng ta gặp nhau ở Nantes rồi."
"Sao? Vẫn còn thù dai à?"
"Tôi không bao giờ thù dai. Nàng nên biết điều đó." Anh bộc lộ một trong những thói tự phụ của mình. Anh thích nghĩ mình là một người Khắc kỷ. "Nhưng tôi vẫn mang vết sẹo của một vết thương mà lẽ ra nên được xoa dịu bằng liều thuốc là lời rút lại của nàng."
"Thế thì, em rút lại, Andre. Và giờ hãy nói cho em đi."
"Vâng, một sự rút lại đầy vụ lợi," anh nói. "Nàng cho tôi thứ gì đó để có thể lấy được thứ gì đó." Anh cười khá dễ chịu. "Được rồi, được rồi; xin cứ ra lệnh."
"Nói cho em biết đi, Andre." Nàng dừng lại, như thể gặp khó khăn, rồi tiếp tục, mắt nhìn xuống đất: "Hãy nói cho em biết—sự thật về sự kiện ở nhà hát Feydau."
Yêu cầu này làm anh cau mày. Anh đoán ngay ra suy nghĩ thúc đẩy câu hỏi đó. Anh kể cho nàng phiên bản của mình về vụ việc một cách đơn giản và ngắn gọn.
Nàng lắng nghe rất chăm chú. Khi anh kể xong, nàng thở dài; khuôn mặt nàng đầy vẻ đăm chiêu.
"Đó khá giống với những gì em được kể," nàng nói. "Nhưng có thêm chi tiết là M. de La Tour d’Azyr đã đến nhà hát với mục đích duy nhất là cắt đứt hoàn toàn với La Binet. Anh có biết đó có phải là sự thật không?"
"Tôi không biết; cũng chẳng thấy lý do gì mà lại như vậy. La Binet mang lại cho hắn thứ giải trí mà hắn và những kẻ cùng loại vẫn luôn khao khát..."
"Ồ, có một lý do," nàng ngắt lời. "Em là lý do đó. Em đã nói với bà de Sautron. Em nói với bà ấy rằng em sẽ không tiếp tục tiếp đón một người đến gặp em mà lại bị vấy bẩn theo kiểu đó."
"Giá như nàng lắng nghe tôi..." anh bắt đầu, thì nàng lại ngắt lời anh.
"M. de Sautron đã truyền đạt quyết định của em cho hắn, và sau đó miêu tả lại với em rằng hắn là một người đang tuyệt vọng, hối hận, sẵn sàng đưa ra bằng chứng—bất kỳ bằng chứng nào—về sự chân thành và tận tâm với em. Ông ấy nói với em rằng M. de La Tour d’Azyr đã thề với ông ấy rằng hắn sẽ cắt đứt mối quan hệ đó, rằng hắn sẽ không gặp La Binet nữa. Và rồi, ngay ngày hôm sau em nghe tin hắn suýt mất mạng trong vụ bạo loạn ở nhà hát. Hắn đã đi thẳng từ cuộc gặp đó với M. de Sautron, thẳng từ những lời thề thốt về sự khôn ngoan tương lai đó, để đến chỗ La Binet. Em đã rất phẫn nộ. Em đã tuyên bố dứt khoát. Em nói rõ ràng rằng em sẽ không trong bất cứ hoàn cảnh nào tiếp đón M. de La Tour d’Azyr nữa! Và rồi họ ép em phải nghe lời giải thích này. Đã lâu rồi em không muốn tin."
"Vậy là giờ nàng tin điều đó rồi," Andre nói nhanh. "Tại sao?"
"Em không nói là bây giờ em tin. Nhưng... nhưng... em cũng không thể không tin. Từ khi chúng ta đến Meudon, M. de La Tour d’Azyr đã đến đây, và chính hắn đã thề với em rằng đúng là như vậy."
"Ồ, nếu M. de La Tour d’Azyr đã thề..." Andre-Louis cười với một giọng châm biếm cay đắng.
"Anh đã bao giờ thấy hắn nói dối chưa?" nàng cắt ngang một cách sắc bén. Điều đó chặn anh lại. "M. de La Tour d’Azyr, xét cho cùng, là một người đàn ông danh dự, và những người đàn ông danh dự không bao giờ dùng đến sự dối trá. Anh đã bao giờ thấy hắn làm vậy chưa, mà anh lại chế giễu như thế?"
"Không," anh thú nhận. Công lý thông thường đòi hỏi anh phải thừa nhận ít nhất đức tính đó ở kẻ thù của mình. "Tôi chưa thấy hắn nói dối, đúng là vậy. Loại người như hắn quá kiêu ngạo, quá tự tin để phải viện đến sự không thật thà. Nhưng tôi đã biết hắn làm những việc còn đê tiện hơn..."
"Không có gì đê tiện bằng," nàng ngắt lời, nói dựa trên quy tắc mà nàng đã được nuôi dạy. "Chỉ có những kẻ nói dối—họ hàng gần của phường trộm cướp—là không còn hy vọng. Chỉ có trong sự dối trá mới thực sự mất đi danh dự."
"Tôi nghĩ là nàng đang bảo vệ tên dâm thú đó," anh nói một cách lạnh lùng.
"Em muốn được công bằng."
"Công lý có lẽ sẽ có vẻ là một vấn đề khác đối với nàng khi cuối cùng nàng quyết định trở thành Nữ hầu tước de La Tour d’Azyr." Anh nói một cách cay đắng.
"Em không nghĩ mình sẽ bao giờ đưa ra quyết định đó."
"Nhưng nàng vẫn chưa chắc chắn—bất chấp mọi chuyện."
"Có ai có thể bao giờ chắc chắn về bất cứ điều gì trên thế giới này không?"
"Có. Người ta có thể chắc chắn về việc mình đang ngu ngốc."
Hoặc là nàng không nghe, hoặc là nàng không để tâm đến anh.
"Anh không biết bằng sự hiểu biết của chính mình rằng chuyện không phải như M. de La Tour d’Azyr khẳng định—rằng hắn đã đến Feydau đêm đó sao?"
"Tôi không biết," anh thừa nhận. "Tất nhiên là có thể. Nhưng điều đó có quan trọng không?"
"Nó có thể quan trọng. Nói cho em biết; rốt cuộc thì chuyện gì đã xảy ra với La Binet?"
"Tôi không biết."
"Anh không biết sao?" Nàng quay sang nhìn anh. "Và anh có thể nói điều đó với sự thờ ơ như vậy! Em đã tưởng... em đã tưởng anh yêu cô ta, Andre."
"Tôi cũng từng tưởng thế, trong một thời gian ngắn. Tôi đã nhầm. Phải cần đến một La Tour d’Azyr mới phơi bày được sự thật cho tôi thấy... Họ cũng có tác dụng của họ đấy, những quý ông này. Họ giúp những gã ngốc như tôi nhận ra những sự thật quan trọng. Tôi thật may mắn vì sự thức tỉnh đó trong trường hợp của tôi đã xảy ra trước khi cưới. Giờ tôi có thể nhìn lại giai đoạn đó với sự bình thản và biết ơn vì đã suýt thoát khỏi hậu quả của thứ chẳng qua chỉ là sự lầm lạc của các giác quan. Đó là một điều thường bị nhầm lẫn với tình yêu. Trải nghiệm này, như nàng thấy, rất đáng để học hỏi."
Nàng nhìn anh đầy ngạc nhiên.
"Anh biết không, Andre, đôi khi em nghĩ là anh không có trái tim."
"Có lẽ vì thỉnh thoảng tôi lại bộc lộ sự thông minh. Còn nàng thì sao, Aline? Còn thái độ của chính nàng từ lúc đầu đối với M. de La Tour d’Azyr thì sao? Điều đó có cho thấy trái tim không? Nếu tôi nói cho nàng biết điều đó thực sự cho thấy điều gì, chúng ta sẽ kết thúc bằng việc cãi nhau nữa, và Chúa biết tôi không thể để mình cãi nhau với nàng lúc này. Tôi... tôi sẽ chọn cách khác."
"Ý anh là sao?"
"Chà, không có gì cả vào lúc này, vì nàng không hề có nguy cơ phải lấy con vật đó."
"Và nếu em có thì sao?"
"À! Trong trường hợp đó, tình cảm dành cho nàng sẽ giúp tôi tìm ra cách nào đó để ngăn chặn—trừ khi..." Anh dừng lại.
"Trừ khi?" nàng thách thức hỏi, vươn người hết cỡ chiều cao khiêm tốn của mình, đôi mắt đầy vẻ kiêu hãnh.
"Trừ khi nàng cũng có thể nói với tôi rằng nàng yêu hắn," anh nói một cách đơn giản, khiến nàng đột nhiên và một cách vô cùng kỳ lạ dịu lại. Và rồi anh nói thêm, lắc đầu: "Nhưng điều đó tất nhiên là không thể."
"Tại sao?" nàng hỏi anh, giờ đã rất dịu dàng.
"Bởi vì nàng là chính nàng, Aline—vô cùng tốt đẹp, thuần khiết và đáng yêu. Thiên thần không kết đôi với ác quỷ. Nàng có thể trở thành vợ hắn, nhưng không bao giờ là bạn đời của hắn, Aline—không bao giờ."
Họ đã đến cánh cổng sắt uốn nghệ thuật ở cuối đại lộ. Qua đó, họ nhìn thấy chiếc xe ngựa vàng đang chờ sẵn đã đưa Andre-Louis đến. Từ gần đó vang lên tiếng cọt kẹt của những bánh xe khác, tiếng vó ngựa khác, và bây giờ một cỗ xe khác xuất hiện trong tầm mắt, và dừng lại bên cạnh chiếc xe vàng—một cỗ xe sang trọng với những tấm ván gỗ gụ bóng loáng, trên đó huy hiệu bằng vàng và xanh lơ lấp lánh rực rỡ dưới ánh nắng. Một người hầu bước xuống đất để mở rộng cổng; nhưng ngay lúc đó, người phụ nữ ngồi trong xe, nhìn thấy Aline, vẫy tay gọi nàng và ra lệnh.