Sự thăng tiến của Silas Lapham

Sự Thăng Tiến Của Silas Lapham

Lượt đọc: 630 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 1

❊ ❊ ❊

Khi Bartley Hubbard tới phỏng vấn Silas Lapham cho loạt bài "Những người đàn ông kiệt xuất của Boston" – một dự án mà anh nhận hoàn thiện cho tờ Thời Sự sau khi thay thế người khởi xướng ban đầu – Lapham đã đón anh tại phòng làm việc riêng theo lịch hẹn từ trước.

"Mời vào ngay cho!" ông nói to với viên nhà báo, khi thoáng thấy bóng anh qua cánh cửa phòng kế toán.

Ông không đứng dậy khỏi bàn làm việc nơi mình đang viết dở, chỉ đưa bàn tay trái ra bắt để chào đón Bartley, rồi nghiêng cái đầu to lớn về phía chiếc ghế trống. "Ngồi đi! Tôi xong việc ngay trong nửa phút nữa thôi."

"Ông cứ thong thả," Bartley lên tiếng, lấy lại sự tự nhiên ngay tức khắc. "Tôi chẳng vội gì." Anh lấy ra một cuốn sổ tay từ trong túi, đặt lên đầu gối và bắt đầu gọt bút chì.

"Xong!" Lapham nện cái nắm đấm to lớn đầy lông lá xuống chiếc phong bì ông vừa ghi xong địa chỉ.

"William!" ông gọi to rồi đưa bức thư cho cậu thiếu niên vừa chạy vào nhận lấy. "Chuyển cái này đi ngay nhé. Nào, thưa cậu," ông tiếp tục, xoay người trên chiếc ghế xoay bọc đệm da và đối mặt với Bartley, người ngồi gần đến mức đầu gối hai bên gần như chạm nhau, "vậy là cậu muốn khai thác chuyện đời, chuyện chết, và những nỗi gian truân khốn khổ của tôi đấy hả, chàng trẻ tuổi?"

"Đó chính là mục đích của tôi," Bartley nói. "Tiền hay là mạng."

"Tôi đoán là cậu chẳng thèm lấy mạng tôi nếu không có tiền đi kèm đâu," Lapham đáp, như thể muốn kéo dài thêm những giây phút chuẩn bị này.

"Thì lấy cả hai luôn vậy," Bartley gợi ý. "Nói thật thì tôi cũng chẳng thèm tiền của ông nếu không có cuộc đời ông đi kèm. Nhưng ông biết đấy, ông Lapham, trong mắt công chúng, ông hấp dẫn hơn gấp một triệu lần so với khi ông không có lấy một xu dính túi; ông hiểu điều đó chẳng kém gì tôi đâu. Việc gì phải loanh quanh làm gì cho mệt."

"Phải," Lapham gật đầu, có phần lơ đãng. Ông vươn bàn chân đồ sộ ra, đẩy cánh cửa kính mờ đóng lại, ngăn cách gian phòng nhỏ của ông với căn phòng lớn của bộ phận lực lượng kế toán bên ngoài.

"Về diện mạo cá nhân," Bartley viết trong bài phác thảo mà anh đang nghiên cứu đối tượng trong lúc kiên nhẫn chờ ông tiếp tục, "Silas Lapham là hình mẫu tiêu biểu cho một người Mỹ thành đạt. Ông sở hữu chiếc cằm vuông vắn, cương nghị, chỉ bị che khuất một phần bởi chòm râu ngắn màu xám ngả đỏ mọc sát bờ môi mỏng khép chặt. Mũi ông ngắn và thẳng; vầng trán đẹp, rộng hơn là cao; đôi mắt màu xanh lục bảo có ánh nhìn khi thì hòa nhã khi lại sắc sảo tùy thuộc vào tâm trạng. Ông có chiều cao trung bình, thân hình vạm vỡ lấp đầy chiếc ghế tựa thông thường, mà vào ngày chúng tôi phỏng vấn, ông khoác trên mình bộ âu phục làm bằng vải dạ xanh một cách giản dị. Cái đầu ông hơi gục xuống từ chiếc cổ ngắn, một chiếc cổ chẳng buồn vươn cao khỏi đôi bờ vai đồ sộ."

"Tôi cũng chẳng biết cậu muốn tôi bắt đầu từ đâu nữa," Lapham nói.

"Có thể bắt đầu từ lúc ông cất tiếng khóc chào đời; phần lớn chúng ta đều bắt đầu từ đó mà," Bartley đáp.

Một tia hóm hỉnh hiện lên trong đôi mắt xanh của Lapham.

"Tôi không rõ cậu có muốn tôi ngược dòng thời gian xa đến thế không," ông nói. "Nhưng được sinh ra trên đời thì có gì đâu mà xấu hổ, và tôi được sinh ra ở tiểu bang Vermont, khá gần với đường biên giới Canada – gần đến mức suýt chút nữa tôi đã trở thành công dân nhập tịch rồi; bởi vì ngay từ lúc bắt đầu, tôi đã quyết chí phải trở thành một người Mỹ chính gốc! Chuyện đó diễn ra vào khoảng... ừm, để xem nào!... gần sáu mươi năm trước: giờ là năm 75, còn dạo đó là năm 20. Chà, cứ cho là tôi năm mươi lăm tuổi đi; và tôi đã SỐNG trọn vẹn những năm tháng ấy; chẳng có lấy một giờ phí hoài ở BẤT CỨ ĐÂU cả! Tôi sinh ra trong một trang trại, và----"

"Mùa hè làm việc ngoài đồng, mùa đông đi học: công thức chuẩn mực chứ gì?" Bartley ngắt lời.

"Công thức chuẩn mực," Lapham đáp, chấp nhận phiên bản tiểu sử có phần thiếu tôn trọng này một cách khá khô khốc.

"Cha mẹ nghèo khó, dĩ nhiên rồi," viên nhà báo gợi ý thêm. "Có đoạn nào đi chân đất không? Những thiếu thốn thuở nhỏ kiểu như vậy sẽ khuyến khích độc giả trẻ tuổi noi theo đấy? Cậu biết đấy, bản thân tôi cũng là đứa trẻ mồ côi," Bartley cười, nụ cười mang vẻ suồng sã có phần mỉa mai.

Lapham lặng lẽ nhìn anh, rồi cất lời với sự tự trọng điềm tĩnh: "Tôi đoán nếu cậu coi những chuyện này là trò đùa, thì cuộc đời tôi sẽ chẳng làm cậu hứng thú đâu."

"Ồ có chứ, hứng thú lắm chứ," Bartley thản nhiên đáp. "Rồi ông xem; mọi thứ sẽ ổn thôi." Và trên thực tế đúng là như vậy, trong bài phỏng vấn mà Bartley cho xuất bản.

"Ông Lapham," anh viết, "đã lướt nhanh qua câu chuyện thời thơ ấu của mình, về sự nghèo khó và những gian khổ, tuy nhiên lại được xoa dịu bởi ký ức về một người mẹ tận tụy, và một người cha tuy học vấn có phần kém hơn vợ nhưng không kém phần tham vọng cho sự tiến bộ của các con. Họ là những con người bình dị, khiêm nhường, sống đạo đức theo tín ngưỡng thời bấy giờ, và họ dạy dỗ con cái những mỹ đức đơn sơ của Cựu Ước cùng Cuốn Lịch của Tội Nghiệp Richard."

Bartley không thể cưỡng lại mong muốn chèn vào lời mỉa mai này; nhưng anh tin vào thói quen tư duy không mang tính văn chương của Lapham để tự bảo vệ mình, còn hầu hết người khác sẽ coi đó là văn phong chân thành của một người đưa tin.

"Ông biết đấy," anh giải thích với Lapham, "chúng tôi phải nhìn nhận tất cả những thông tin này như tư liệu, và chúng tôi có thói quen phân loại chúng. Đôi khi một câu hỏi gợi mở sẽ khơi ra cả một chuỗi sự kiện mà chính bản thân nhân vật chẳng bao giờ nghĩ tới." Anh tiếp tục đặt ra vài câu hỏi, và chính từ những câu trả lời của Lapham mà anh đã tổng quát hóa lịch sử thời thơ ấu của ông. "Ông Lapham, dù không đi sâu vào những thử thách và gian nan thời niên thiếu, vẫn nhắc đến chúng với niềm xúc động sâu sắc và sự cảm nhận trường tồn về tính thực tế của chúng." Đó là những gì anh thêm vào bài phỏng vấn, và đến khi giúp Lapham vượt qua giai đoạn mà mọi người Mỹ phất lên đều giống nhau một cách đáng thương về hoàn cảnh túng thiếu, về những đau khổ và khát vọng, anh đã khéo léo khiến ông quên đi sự khó chịu vừa rồi và lại thao thao bất tuyệt kể về tiểu sử của mình trong niềm thích thú trọn vẹn.

"Đúng vậy, thưa cậu," Lapham nói, bằng một giọng điệu mà Bartley cẩn trọng không ngắt lời lần nữa, "người ta không bao giờ thấy hết những gì mẹ đã dành cho mình cho đến khi quá muộn để cho bà biết rằng mình đã hiểu. Chà, mẹ tôi--" ông dừng lại. "Nó làm tôi nghẹn ngào quá," ông nói như muốn xin lỗi, cố gượng một nụ cười. Rồi ông tiếp tục: "Bà là một người nhỏ bé, gầy yếu, chẳng lớn hơn một nữ sinh trung học là mấy; nhưng bà đã gánh vác toàn bộ công việc của một gia đình toàn con trai, lại còn lo cơm nước cho cả thợ làm thuê. Bà nấu nướng, quét dọn, giặt giũ, ủi đồ, may vá và sửa sang từ sáng sớm tới tối mịt – mà tôi định nói là từ tối mịt tới sáng sớm nữa cơ; vì tôi chẳng hiểu bà lấy đâu ra thời gian mà ngủ. Nhưng tôi đoán là bà vẫn ngủ. Bà vẫn dành thời gian đi nhà thờ, dạy chúng tôi đọc Kinh Thánh và hiểu sai Kinh Thánh theo kiểu cổ xưa. Bà thật TỐT. Nhưng điều gợi lại trong tôi hình ảnh một thiên thần không phải là lúc bà quỳ trong nhà thờ, mà là khi bà quỳ trước mặt tôi vào buổi đêm, rửa đôi chân nhỏ bé, bẩn thỉu của tôi sau cả ngày chạy nhảy chân đất, rồi chuẩn bị cho tôi sạch sẽ trước khi đi ngủ. Nhà có sáu anh em trai chúng tôi; hình như đứa nào cũng tầm tầm cỡ nhau; và bà chăm chút cho tất cả chúng tôi cẩn thận như nhau. Tôi vẫn còn cảm nhận được bàn tay bà trên chân mình đây này!" Bartley nhìn vào đôi boot cỡ 10 của Lapham và khẽ huýt sáo qua kẽ răng. "Áo quần chúng tôi chằng chịt miếng vá; nhưng không hề rách rưới. Tôi không hiểu làm sao bà vượt qua được. Bà dường như chẳng coi đó là việc gì to tát; và tôi đoán cha tôi cũng coi đó là điều hiển nhiên bà phải làm. ÔNG làm việc như quật ngoài trời lẫn trong nhà – thức dậy từ mờ sáng, cho gia súc ăn, và cả ngày rên rỉ vì bệnh thấp khớp nhưng không hề dừng tay."

Bartley giấu một nụ cười gượng sau cuốn sổ tay, và có lẽ, nếu có thể nói ra những gì mình nghĩ, anh sẽ gợi ý với Lapham rằng anh đến đây không phải để phỏng vấn tổ tiên của ông. Nhưng Bartley đã học được cách kiên nhẫn với các "nạn nhân" của mình – sự kiên nhẫn mà không phải lúc nào anh cũng thực sự cảm thấy – và giả vờ hứng thú với những chuyện bên lề của họ cho đến khi anh có thể bẻ lái họ trở lại đúng trọng tâm.

"Tôi nói cho cậu biết," Lapham cắm mũi dao rọc giấy vào xấp giấy viết trên bàn trước mặt, "khi tôi nghe phụ nữ ngày nay than phiền rằng cuộc sống của họ bị bóp nghẹt và trống rỗng, tôi chỉ muốn kể cho họ nghe về cuộc đời của MẸ tôi. Tôi có thể vẽ ra bức tranh đó cho họ xem."

Bartley chớp lấy cơ hội ngay khi nghe thấy từ "vẽ" và ngắt lời. "Và ông nói, ông Lapham, rằng chính ông đã phát hiện ra loại sơn khoáng này trên trang trại cũ?"

Lapham đồng ý quay lại chuyện làm ăn. "Tôi không phát hiện ra nó," ông cẩn trọng chỉnh lại. "Cha tôi đã tìm thấy nó vào một ngày nọ, trong một cái hố do cây bị gió quật ngã tạo ra. Nó nằm chần dần ở đó, rời rạc trong hố và bám vào những chùm rễ kéo theo một cục đất lớn. Tôi không biết điều gì đã khiến ông nghĩ rằng cái thứ đó có thể hái ra tiền, nhưng ông đã tin như thế ngay từ đầu. Tôi đoán, nếu thời đó người ta có từ 'kẻ dở hơi', thì họ sẽ coi ông là một kẻ dở hơi chính hiệu về chuyện đó. Cả đời ông đã cố gắng đưa loại sơn đó ra thị trường; nhưng ông không thể làm được. Dân trong vùng nghèo đến mức họ chẳng có tiền sơn nhà bằng bất cứ thứ gì; mà cha tôi lại chẳng có phương tiện. Chuyện đó trở thành một trò cười đối với chúng tôi; và tôi đoán cái mỏ sơn đó là một trong những lý do chính khiến mấy anh em chúng tôi bỏ đi ngay khi đủ tuổi. Tất cả các anh em tôi đều đi về phía Tây và nhận đất làm ăn; nhưng tôi thì bám trụ lại New England và bám lấy trang trại cũ, không phải vì cái mỏ sơn nằm trên đó, mà vì ngôi nhà cũ vẫn còn đó – cùng với những ngôi mộ. Chà," Lapham nói, như thể không muốn nhận quá nhiều công trạng về mình, "dù sao thì dạo đó cũng chẳng có thị trường cho nó. Cậu có thể đi qua vùng đó của tiểu bang và mua vô số trang trại với giá còn rẻ hơn cả chi phí xây dựng mấy cái kho thóc trên đó. Dĩ nhiên, sau này nó đã trở thành một tài sản tốt. Tôi giữ cho ngôi nhà cũ luôn trong tình trạng tốt, và chúng tôi dành khoảng một tháng ở đó mỗi mùa hè. Vợ tôi khá thích nơi đó, và các con gái tôi cũng vậy. Một nơi đẹp đẽ; quang cảnh xung quanh rất thoáng đãng. Tôi có một đội công nhân làm việc ở đó suốt thời gian, và tôi thuê một cặp vợ chồng sống trong nhà. Năm ngoái chúng tôi có một buổi họp mặt gia đình ở đó; toàn bộ họ hàng từ phía Tây về. Đây này!" Lapham đứng dậy khỏi ghế, lấy xuống một bức ảnh lớn, không khung, bị cong vênh từ trên đỉnh bàn làm việc, lấy tay lau qua rồi thổi mạnh một hơi để làm sạch bụi. "Gia đình chúng tôi đấy, TẤT CẢ mọi người."

"Tôi chẳng cần nhìn tới lần thứ hai cũng nhận ra ỒNG," Bartley nói, chỉ tay vào một trong những cái đầu trong ảnh.

"Chà, đó là Bill," Lapham nói với một nụ cười hài lòng. "Nó chắc là đứa thông minh nhất trong số chúng tôi. Nó là một trong những luật sư hàng đầu ở vùng Dubuque; từng làm thẩm phán Tòa án Dân sự một hai lần gì đó. Đây là con trai nó – vừa tốt nghiệp ở Yale – đứng cạnh đứa con gái út của tôi. Đẹp trai phết, đúng không?"

"CÔ ẤY đúng là một gã đẹp trai đấy," Bartley nói với sự suồng sã nhanh nhảu. Anh vội vàng nói thêm, khi thấy đôi lông mày của Lapham nhíu lại, "Cô ấy mới xinh đẹp làm sao! Một gương mặt thật thanh tú, tinh tế và nhạy cảm! Mà cô ấy nhìn cũng rất NGOAN nữa."

"Nó ngoan lắm," người cha dịu giọng lại.

"Và suy cho cùng, đó là điều tuyệt vời nhất ở một người phụ nữ," gã thanh niên có vẻ bất hảo lên tiếng. "Nếu vợ tôi không đủ ngoan để giữ cho cả hai chúng tôi đi đúng hướng, tôi chẳng biết mình sẽ ra sao nữa." "Đứa con gái khác của tôi," Lapham chỉ vào một cô gái có đôi mắt to tròn và gương mặt trang nghiêm kỳ lạ. "Bà Lapham," ông tiếp tục, chạm ngón tay út vào hình ảnh của vợ mình. "Anh trai tôi, Willard và gia đình anh ấy – làm trại ở Kankakee. Hazard Lapham và vợ – mục sư Báp-tít ở Kansas. Jim và ba đứa con gái – làm nghề xay xát ở Minneapolis. Ben và gia đình – làm bác sĩ ở Fort Wayne."

Các nhân vật tụ họp thành một nhóm không đều trước một ngôi nhà trang trại cũ, sự xấu xí ban đầu của nó đã được tô điểm bằng một lớp sơn của chính Lapham, và được làm nổi bật hơn bởi một mái hiên không mấy ăn nhập. Người chụp ảnh đã không thể che giấu thực tế rằng họ đều là những con người đàng hoàng, trung thực, lý trí, với một phần nhan sắc khá đặn ở các cô gái trẻ; trên thực tế, một vài người trong số họ cực kỳ xinh đẹp. Dĩ nhiên, ông ta đã xếp họ vào những tư thế gượng gạo và gò bó; và tất cả họ trông như thể đang mang dụng cụ tra tấn mà thợ chụp ảnh gọi là 'giá đỡ đầu' bên dưới gáy. Đây đó, khuôn mặt của một quý bà lớn tuổi chỉ là một vết mờ; và một vài đứa trẻ nhỏ hơn đã ngọ ngoậy thành những cái bóng chập chờn, trông như những bức ảnh chụp linh hồn của chính chúng. Đó là bức ảnh chụp nhóm gia đình chuẩn mực mà hầu hết người Mỹ đều từng góp mặt vào một thời điểm nào đó; và Lapham thể hiện một sự hài lòng chính đáng đối với nó. "Tôi đoán là," ông trầm ngâm nói to khi đặt bức ảnh trở lại đỉnh bàn làm việc, "sẽ không sớm có dịp để tất cả chúng tôi lại quây quần bên nhau như thế này đâu."

"Và ông nói rằng," Bartley gợi ý, "ông đã ở lại ngôi nhà cũ khi những người còn lại bỏ đi về phía Tây?"

"Khô-ô-ông," Lapham kéo dài giọng thật to; "mới đầu tôi cũng bỏ đi về phía Tây chứ. Tôi sang Texas. Texas là mốt thời bấy giờ mà. Nhưng tôi nếm đủ mùi Ngôi Sao Cô Đơn chỉ trong khoảng ba tháng, và tôi trở về với suy nghĩ rằng Vermont đã là quá đủ tốt đối với mình rồi."

"Kịch bản đứa con hoang bàng quay về à?" Bartley hỏi, tay giơ sẵn cây bút chì trên sổ tay.

"Tôi đoán là họ rất mừng khi gặp lại tôi," Lapham đáp với vẻ trang trọng. "Mẹ tôi," ông nhẹ nhàng nói thêm, "mất vào mùa đông năm đó, và tôi ở lại với cha. Tôi chôn cất ông vào mùa xuân; rồi tôi xuống một nơi nhỏ bé gọi là Lumberville, vớ được việc gì thì làm việc nấy. Tôi làm quanh quanh ở các xưởng cưa, và làm người giữ ngựa ở khách sạn một thời gian – tôi lúc nào cũng THÍCH một con ngựa tốt. Chà, tôi ĐÂU PHẢI là cử nhân đại học gì cho cam, nên tôi đi học vào những lúc rảnh rỗi. Sau một thời gian tôi chuyển sang lái xe ngựa tuyến, rồi dần dần tôi MUA lại tuyến xe ngựa đó và tự mình kinh doanh. Sau đó tôi thuê lại quán trọ, và--chà, nói ngắn gọn lại là, sau đó tôi kết hôn. Đúng vậy," Lapham nói với vẻ tự hào, "tôi đã kết hôn với cô giáo làng. Chúng tôi làm ăn khá tốt với khách sạn, và vợ tôi thì lúc nào cũng thúc giục tôi sơn sửa lại. Chà, tôi cứ hoãn hết lần này đến lần khác, như cái tính thường thấy của đàn ông, cho đến một ngày tôi chịu thua và bảo, 'Được rồi, sơn lại thôi. Này Pert,'--tên vợ tôi là Persis,--'anh có cả một mỏ sơn ngoài trang trại đấy. Mình ra đó xem sao.' Thế là chúng tôi lái xe ra. Tôi đã cho một gã người Canada gốc Pháp lười nhác thuê lại chỗ đó với giá bảy mươi lăm đô la một năm; và tôi rất ghét phải thấy ngôi nhà có gã ở đó; nhưng chúng tôi đã lái xe ra vào một chiều Thứ Bảy, và mang về khoảng một dạ thứ đó trên ghế xe ngựa, tôi thử dùng dạng thô, rồi thử nướng lên; và tôi thích nó. Vợ tôi cũng thích. Trong làng chẳng có thợ sơn chuyên nghiệp nào, nên tôi tự mình pha lấy. Chà, thưa cậu, quán trọ đó đến nay vẫn còn nguyên lớp sơn ấy, và chưa từng phải sơn lại lần nào nữa, mà tôi cũng chẳng biết liệu có bao giờ cần không. Chà, cậu biết đấy, tôi cứ cảm thấy như đó là một cuộc thử nghiệm liều lĩnh suốt thời gian đó; và tôi đoán mình sẽ chẳng thử làm nếu không phải vì tôi muốn làm điều đó bởi cha tôi lúc nào cũng coi trọng cái mỏ sơn của ông đến thế. Và khi tôi sơn xong lớp đầu tiên,"--Lapham gọi đó là lớp 'cắt',--"tôi đoán mình đã ngồi nhìn nó đến nửa tiếng đồng hồ, ngắm nhìn và nghĩ xem ông sẽ thích thú đến mức nào nếu còn sống. Tôi đã có may mắn của riêng mình trên đời này, và tôi sẽ không phàn nàn về phần MÌNH, nhưng tôi nhận ra rằng hầu hết mọi thứ đến quá muộn đối với hầu hết mọi người. Điều đó khiến tôi cảm thấy buồn, và nó dập tắt mọi sự tự hào về thành công của tôi với sơn, khi nghĩ về cha. Có vẻ như lẽ ra tôi nên quan tâm hơn đến nó khi ông còn ở đó để chứng kiến; nhưng chúng ta phải sống và học hỏi thôi. Chà, tôi gọi vợ tôi ra,--tôi đã thử nó ở mặt sau ngôi nhà, cậu biết đấy,--và cô ấy bỏ cả bát đĩa đang rửa,--tôi vẫn nhớ cô ấy đi ra với xắn tay áo lên và ngồi xuống cạnh tôi trên cái giàn giáo,--và tôi hỏi, 'Em nghĩ sao, Persis?' Và cô ấy bảo, 'Chà, anh không có một mỏ sơn đâu, Silas Lapham; anh có một MỎ VÀNG đấy.' Cô ấy lúc nào cũng nhiệt tình với mọi thứ như thế. Chà, chuyện đó diễn ra ngay sau khi hai ba chiếc tàu hỏa bị cháy ngoài phía Tây và nhiều người thiệt mạng, người ta đang gào lên đòi hỏi loại sơn chống cháy, và tôi đoán đó là điều nằm trong đầu cô ấy. 'Ồ, anh đoán nó chẳng phải mỏ vàng đâu, Persis,' tôi bảo; 'nhưng anh đoán nó ĐÚNG LÀ một mỏ sơn. Anh sẽ đem nó đi phân tích, và nếu nó đúng như anh nghĩ, anh sẽ khai thác nó. Và nếu cha không có cái tên dài đến thế, anh đã gọi nó là Sơn Khoáng Nehemiah Lapham rồi. Nhưng dù sao thì, mỗi thùng gỗ lớn, mỗi thùng nhỏ, mỗi chai và mỗi gói, dù lớn hay nhỏ, đều phải có các chữ cái đầu và con số N.L.f. 1835, S.L.t. 1855 trên đó. Cha tìm ra nó năm 1835, và anh đã thử nó năm 1855.'"

"Kiểu như thương hiệu 'S.T.--1860--X.' đấy nhỉ," Bartley nói.

"Phải," Lapham nói, "nhưng dạo đó tôi chưa hề nghe nói về Plantation Bitters, và tôi cũng chưa nhìn thấy nhãn hiệu của gã đó. Tôi bắt tay vào việc và mời một người từ Boston xuống; tôi đưa ông ta ra trang trại, và ông ta đã phân tích nó--làm một trận ra trò. Chà, thưa cậu, chúng tôi xây một cái lò nướng, và chúng tôi giữ cho đống quặng sơn đó đỏ rực trong suốt bốn mươi tám giờ; bắt gã Canada và gia đình gã thức trắng để đốt lò. Sự hiện diện của sắt trong quặng đã hiện rõ qua nam thỏi ngay từ đầu; và khi ông ta kiểm tra, ông ta phát hiện ra rằng nó chứa khoảng bảy mươi lăm phần trăm sắt peroxide."

Lapham đọc các cụm từ khoa học với một sự hài lòng đầy thành kính, như thể bị khuất phục bởi lòng tự hào xen lẫn chút băn khoăn còn sót lại về việc peroxide thực chất là gì. Ông nhấn âm như thể đó là 'pơ-rốc-XÍT'; và Bartley đã phải nhờ ông đánh vần giúp.

"Ồ, rồi sao nữa?" anh hỏi sau khi đã ghi chép lại tỷ lệ phần trăm.

"Sao nữa ư?" Lapham nhắc lại. "Chà, sau đó gã đó ngồi xuống và bảo tôi, 'Ông có một loại sơn ở đây,' gã nói, 'loại sơn sẽ đánh bật mọi loại sơn khoáng khác ra khỏi thị trường. Tại sao ư,' gã nói, 'nó sẽ quét sạch chúng ra tận Back Bay!' Dĩ nhiên dạo đó tôi chẳng biết Back Bay là cái quái gì, nhưng tôi bắt đầu sáng mắt ra; tôi cứ nghĩ mình đã mở mắt từ trước rồi, nhưng tôi đoán là chưa. Gã nói, 'Loại sơn đó có xi măng thủy lực trong đó, và nó có thể chịu được lửa, nước và axit;' gã kể ra một loạt thứ. Gã nói, 'Nó sẽ dễ dàng pha trộn với dầu hạt lanh, dù ông muốn dùng loại nấu chín hay sống; và nó sẽ không bị nứt hay phai màu; nó cũng không bị bong tróc. Khi ông có phương tiện để nướng nó đúng cách, ông sẽ có một loại sơn đứng vững như những ngọn núi vĩnh cửu, dưới mọi khí hậu trên đời.' Rồi gã đi vào chi tiết một loạt thứ, và tôi bắt đầu nghĩ gã đang bốc phét để đòi tiền công cho cao. Vì thế tôi giữ vẻ khá bình thản; nhưng hóa ra hóa đơn của gã chẳng đáng bao nhiêu--gã bảo tôi có thể trả cho gã sau khi tôi làm ăn được; một anh chàng trẻ tuổi và khá dễ tính; nhưng từng lời gã nói đều là sự thật như kinh thánh. Chà, tôi không định bốc phét về loại sơn của mình; tôi không cho rằng cậu đến đây để nghe tôi khoác phác."

"Ồ có chứ, tôi đến vì thế đấy," Bartley nói. "Đó chính là những gì tôi muốn. Cứ kể hết những gì có thể kể đi, rồi tôi sẽ cô đọng lại sau. Một người không thể mắc sai lầm nào lớn hơn với một phóng viên bằng việc giấu giếm điều gì đó vì khiêm tốn đâu. Đó có thể chính là điều chúng tôi muốn biết đấy. Những gì chúng tôi cần là toàn bộ sự thật; và hơn thế nữa; bản thân chúng tôi có thừa sự khiêm tốn để gia giảm hầu như bất kỳ tuyên bố nào."

Lapham trông như thể ông không mấy thích tông giọng này, và ông tiếp tục một cách bình thản hơn một chút. "Ồ, thực ra không có nhiều điều để nói thêm về bản thân loại sơn này nữa. Nhưng cậu có thể dùng nó cho hầu như bất cứ thứ gì cần sơn, bên trong hay bên ngoài. Nó sẽ ngăn ngừa mục nát, và nó sẽ chặn đứng quá trình đó sau khi nó đã bắt đầu trên mái tôn hay sắt. Cậu có thể sơn bên trong một bể chứa nước hoặc bồn tắm bằng nó, và nước sẽ không làm hỏng nó; cậu có thể sơn một nồi hơi bằng nó, và nhiệt độ cũng chẳng làm sao. Cậu có thể phủ nó lên một bức tường gạch, hoặc một toa xe lửa, hoặc boong tàu thủy, và cậu không thể làm điều gì tốt hơn cho những thứ đó đâu."

"Tôi đoán là ông chưa bao giờ thử sơn nó lên lương tâm con người đúng không," Bartley gợi ý.

"Chưa, thưa cậu," Lapham đáp một cách nghiêm túc. "Tôi đoán cậu sẽ muốn giữ thứ đó càng sạch sơn càng tốt nếu muốn sử dụng nó nhiều. Tôi chưa bao giờ muốn thử sơn lên lương tâm mình cả." Lapham đột nhiên nhấc thân hình đồ sộ của mình ra khỏi chiếc ghế xoay, và dẫn đường ra phòng kho bên ngoài vách ngăn văn phòng, nơi những hàng thùng gỗ lớn nhỏ kéo dài mờ mịt về phía sau tòa nhà, tỏa ra một mùi dầu và sơn trung thực, sạch sẽ và lành mạnh. Chúng được dán nhãn và đóng dấu thương hiệu chứa mỗi thùng bao nhiêu cân Sơn Khoáng Lapham, và mỗi thùng đều mang những ký hiệu huyền bí N.L.f. 1835--S.L.t. 1855. "Đấy!" Lapham vừa nói vừa đá nhẹ đầu mũi boot vào một trong những chiếc thùng lớn nhất, "đó là loại đóng gói lớn nhất của chúng tôi; và đây," ông nói thêm, đặt tay một cách âu yếm lên đầu một chiếc thùng rất nhỏ, như thể đó là đầu một đứa trẻ mà nó tương đồng về kích thước, "đây là loại nhỏ nhất. Chúng tôi từng tung sơn ra thị trường ở dạng khô, nhưng giờ chúng tôi nghiền từng ounce sơn trong dầu--dầu hạt lanh chất lượng tốt nhất--và bảo hành nó. Chúng tôi thấy làm vậy mang lại nhiều sự hài lòng hơn. Nào, quay lại văn phòng đi, tôi sẽ cho cậu xem các thương hiệu cao cấp của chúng tôi."

Trong căn phòng kho mờ tối ấy thật mát mẻ và dễ chịu, với những chiếc xà nhà hiện ra phía trên đầu trong một góc nhìn mờ ảo, tối dần vào buổi hoàng hôn vĩnh cửu ở phía sau tòa nhà; và Bartley đã tìm được một chỗ ngồi dễ chịu trên đầu một chiếc thùng sơn một nửa, nơi anh không muốn rời đi. Nhưng anh đứng dậy và đi theo sự dẫn dắt hăng hái của Lapham quay trở lại văn phòng, nơi ánh mặt trời của một chiều hè oi ả bắt đầu chiếu chói chang qua cửa sổ. Trên các kệ đối diện với bàn làm việc của Lapham là những chiếc lon thiếc với đủ kích cỡ, được sắp xếp theo hình trụ thu nhỏ dần, hiển thị theo một mẫu nhỏ dần về phía trên cùng một nhãn hiệu mang trên các thùng lớn nhỏ trong kho. Lapham chỉ vẫy tay về phía những chiếc lon này; nhưng khi Bartley, sau một ánh nhìn bao quát chúng, dành toàn bộ sự chú ý cho một hàng lọ thủy tinh nhẵn bóng, nơi những tông màu sơn khác nhau hiện ra qua lớp thủy tinh không tì vết, Lapham mỉm cười và chờ đợi trong sự kỳ vọng hài lòng.

"Chà!" Bartley thốt lên. "Đẹp đấy chứ!"

"Đúng vậy," Lapham gật đầu, "nó khá là đẹp đấy. Đó là dòng sản phẩm mới nhất của chúng tôi, và chúng tôi thấy nó chiếm được cảm tình của khách hàng ngay từ đầu. Xem này!" ông vừa nói vừa lấy xuống một trong những chiếc lọ và chỉ vào dòng đầu tiên trên nhãn.

Bartley đọc, "THƯƠNG HIỆU PERSIS," rồi anh nhìn Lapham và mỉm cười.

"Đặt theo tên BÀ ẤY, dĩ nhiên rồi," Lapham nói. "Tôi đã làm ra nó và tung đợt đầu tiên ra thị trường vào sinh nhật lần trước của bà ấy. Bà ấy rất thích."

"Tôi cũng nghĩ là bà ấy phải thích chứ," Bartley vừa nói vừa ghi chép lại diện mạo của những chiếc lọ.

"Tôi không biết cậu có nên nhắc đến điều đó trong bài phỏng vấn của mình không nữa," Lapham nói với vẻ hoài nghi.

"Điều đó nhất định phải đưa vào bài phỏng vấn, ông Lapham ạ, dù cho những thứ khác có bị bỏ đi. Bản thân tôi cũng có vợ rồi, nên tôi hiểu chính xác cảm giác của ông." Chuyện này xảy ra vào buổi bình minh của sự hưng thịnh của Bartley tại tờ Thời Sự Boston, trước khi những rắc rối của anh với Marcia thực sự bắt đầu.

"Thật thế sao?" Lapham nói, nhận ra với một nụ cười một đại diện khác của đại đa số đàn ông Mỹ đã lập gia đình; một số ít coi thường vợ mình, nhưng số còn lại thì coi vợ như những sinh thể tuyệt vời về trí tuệ và năng lực. "Chà," ông nói thêm, "chúng ta phải xem xét việc đó đã. Cậu bảo cậu sống ở đâu cơ?"

"Chúng tôi chưa có nhà riêng; chúng tôi đang ở trọ. Nhà bà Nash, số 13 Phố Canary."

"Chà, tất cả chúng ta đều phải bắt đầu như thế mà," Lapham đưa ra lời an ủi.

"Vâng; nhưng chúng tôi cũng sắp đi đến cuối chặng đường đó rồi. Tôi hy vọng sẽ có một mái nhà của riêng mình trên Phố Clover trong một thời gian ngắn nữa. Tôi đoán," Bartley quay lại với công việc, "ông hẳn đã không để cỏ mọc dưới chân mình sau khi phát hiện ra những gì có trong mỏ sơn của ông chứ?"

"Không, thưa cậu," Lapham trả lời, dời mắt khỏi cái nhìn chằm chằm kéo dài vào Bartley, trong đó ông như thấy lại chính mình khi còn là một thanh niên trong những ngày đầu của cuộc sống hôn nhân. "Tôi quay ngay trở lại Lumberville, bán sạch mọi thứ, và dồn tất cả những gì có thể vơ vét và cào cấu được vào sơn. Và bà Lapham luôn ở bên cạnh tôi suốt thời gian đó. Bà ấy KHÔNG BAO GIỜ tháo lui. Tôi nói cho cậu biết, bà ấy đúng là một người PHỤ NỮ!"

Bartley cười. "Đó là kiểu người mà hầu hết chúng ta đều kết hôn cùng."

"Không, không phải đâu," Lapham nói. "Hầu hết chúng ta đều kết hôn với những cô gái ngốc nghếch lớn lên TRÔNG GIỐNG NHƯ phụ nữ mà thôi."

"Chà, tôi đoán điều đó cũng đúng đấy," Bartley tán thành, như thể sau khi suy nghĩ lại.

"Nếu không có bà ấy," Lapham tiếp tục, "thì sơn đã chẳng đi đến đâu cả. Tôi thường bảo bà ấy rằng không phải bảy mươi lăm phần trăm sắt pơ-rốc-xít trong QUẶNG đã làm cho loại sơn đó thành công; mà chính là bảy mươi lăm phần trăm sắt pơ-rốc-xít trong BẢN THÂN BÀ ẤY."

"Hay quá!" Bartley reo lên. "Tôi sẽ kể lại điều đó với Marcia."

"Trong chưa đầy sáu tháng, chẳng có cái hàng rào gỗ nào, hay dầm cầu nào, hay bức tường trống nào, hay kho thóc nào, hay vách đá nào trong toàn bộ vùng đó mà không có dòng chữ 'Sơn Khoáng Lapham--Mẫu Thử' trên đó bằng ba màu mà chúng tôi bắt đầu sản xuất." Bartley đã ngồi trên bậu cửa sổ, và Lapham, đứng trước mặt anh, lúc này đặt bàn chân đồ sộ của mình lên gần đùi Bartley; cả hai người đều không bận tâm đến điều đó.

"Tôi đã nghe rất nhiều lời bàn tán về gã bán thuốc 'S.T.--1860--X.' đó, gã bán xi đánh bếp, và gã bán thuốc chữa thận, vì họ quảng cáo theo cách đó; và tôi đã đọc các bài báo về việc đó trên các trang báo; nhưng tôi không thấy trò đùa nằm ở đâu cho lắm. Chừng nào những người sở hữu các kho thóc và hàng rào không phản đối, tôi không thấy công chúng có liên quan gì đến việc đó. Và tôi chưa bao giờ thấy điều gì quá đỗi linh thiêng về một ngọn đá lớn dọc bờ sông hay trong đồng cỏ khiến người ta không thể sơn sơn khoáng lên đó bằng ba màu. Tôi ước một số người cứ thao thao bất tuyệt về cảnh quan và VIẾT về nó phải tự tay đập nổ một trong những ngọn đá đó XÁC XƠ ra khỏi cảnh quan bằng thuốc súng, hoặc đào một cái hố để chôn nó, như chúng tôi từng phải làm trên trang trại; tôi đoán họ sẽ hát một giai điệu khác về sự xúc phạm cảnh quan thôi. Chẳng có người nào thưởng thức một mảnh thiên nhiên đẹp đẽ--một khoảng đất bằng phẳng mịn màng với nửa tá cây du hình ly rượu cỡ lớn--nhiều hơn tôi đâu. Nhưng tôi sẽ không đứng ra bảo vệ cho từng ngọn đá to đùng xấu xí mà tôi bắt gặp, như thể tất cả chúng ta đều là một lũ tu sĩ Druid ngốc nghếch. Tôi nói rằng cảnh quan được tạo ra cho con người, chứ không phải con người cho cảnh quan."

"Vâng," Bartley thản nhiên nói; "nó được tạo ra cho gã bán xi đánh bếp và gã bán thuốc chữa thận mà."

"Nó được tạo ra cho bất kỳ ai biết cách sử dụng nó," Lapham đáp lại, không hề bận tâm đến sự mỉa mai của Bartley. "Hãy để họ đến và sống với thiên nhiên vào MÙA ĐÔNG, ở trên kia dọc theo đường ranh giới Canada đi, và tôi đoán họ sẽ nếm trải đủ về bà ta trong một thời gian đấy. Chà--tôi đang nói đến đâu rồi nhỉ?"

"Trang trí cảnh quan," Bartley nói.

"Đúng vậy, thưa cậu; tôi đã bắt đầu ngay tại Lumberville, và nó cũng tạo ra một bước khởi đầu cho nơi đó. Giờ cậu sẽ không tìm thấy nó trên bản đồ đâu; và cậu cũng sẽ không tìm thấy nó trong từ điển địa danh đâu. Tôi đã quyên góp một khoản tiền khá lớn để xây một tòa thị chính, khoảng năm năm trước, và ngay trong cuộc họp đầu tiên họ tổ chức ở đó, họ đã bỏ phiếu đổi tên,--Lumberville ĐÂU PHẢI là một cái tên,--và giờ nó là Lapham rồi."

"Có phải đâu đó ở vùng trên kia người ta khai thác loại màu đỏ Brandon cổ không?" Bartley hỏi.

"Chúng tôi cách Brandon khoảng chín mươi dặm. Sơn Brandon là một loại sơn tốt," Lapham nói một cách thành thực. "Tôi rất thích đưa cậu đi tham quan xưởng của chúng tôi vào một lúc rảnh rỗi nào đó, nếu cậu rảnh."

"Cảm ơn ông. Tôi rất thích đấy. XƯỞNG sản xuất ở đó à?"

"Phải; xưởng sản xuất ở đó. Chà, thưa cậu, đúng vào lúc tôi vừa khởi sự thì chiến tranh bùng nổ; và nó đã đánh bạt sơn của tôi đi xa mất hút. Mọi thứ rơi vào tình trạng hoàn toàn chết đứng. Tôi đoán nếu tôi có bất kỳ ảnh hưởng nào, tôi có thể đưa nó vào tay Chính phủ, cho các xe chở súng và xe quân sự, và có thể trên các tàu của Chính phủ. Nhưng tôi không có, và chúng tôi phải chấp nhận thực tế thôi. Tôi gần như tan nát trái tim, nhưng vợ tôi lại nhìn nó theo một cách khác. 'Em đoán đó là ý trời,' cô ấy bảo. 'Silas, em đoán anh có một đất nước đáng để chiến đấu đấy. Dù sao thì, tốt hơn là anh nên ra đi và cho nó một cơ hội.' Chà, thưa cậu, tôi đã đi. Tôi biết cô ấy nói là làm. Việc tôi đi có thể làm cô ấy đau lòng đến chết, nhưng nếu tôi ở lại thì chắc chắn cô ấy sẽ chết mất. Cô ấy là kiểu người như thế. Tôi đã đi. Những lời cuối cùng của cô ấy là, 'Em sẽ trông nom việc sơn nom, Si.' Dạo đó chúng tôi mới chỉ có một đứa con gái nhỏ,--đứa con trai đã mất,--và mẹ của bà Lapham đang sống cùng chúng tôi; và tôi biết nếu thời thế CÓ biến chuyển tốt lên, vợ tôi sẽ biết chính xác phải làm gì. Vì thế tôi đã đi. Tôi đã vượt qua; và cậu có thể gọi tôi là Trung tá, nếu cậu muốn. Sờ vào đây xem!" Lapham nắm lấy ngón tay cái và ngón tay trỏ của Bartley đặt vào một cục u trên chân ông, ngay phía trên đầu gối. "Có cái gì cứng cứng không?"

"Đạn à?"

Lapham gật đầu. "Ở Gettysburg đấy. Đó là cái nhiệt kế của tôi. Nếu không có nó, tôi đã chẳng đủ thông minh để biết chui vào nhà khi trời mưa."

Bartley bật cười trước một trò đùa đã mang một vài dấu vết của sự cũ kỹ. "Và khi ông trở về, ông đã nắm lấy cơ hội với sơn và đẩy mạnh nó."

"Tôi đã nắm lấy sơn và đẩy mạnh nó--tất cả những gì tôi có thể," Lapham nói, với ít sự hài lòng hơn những gì ông đã thể hiện trong cuốn tiểu sử của mình cho đến nay. "Nhưng tôi phát hiện ra rằng mình đã trở lại một thế giới khác. Thời của những điều nhỏ bé đã qua, và tôi không cho rằng nó sẽ bao giờ trở lại trên đất nước này nữa. Vợ tôi cứ giục tôi suốt thời gian đó phải tìm một đối tác--ai đó có vốn; nhưng tôi dường như không thể chịu đựng được ý nghĩ đó. Loại sơn đó giống như máu thịt của chính tôi vậy. Việc có ai khác tham gia vào nó giống như... chà, tôi không biết phải nói sao nữa. Tôi thấy đó là việc nên làm; nhưng tôi đã cố gắng đấu tranh chống lại nó, và tôi đã cố gắng biến nó thành trò đùa. Tôi thường nói, 'Tại sao em không tự mình tìm một đối tác đi, Persis, trong lúc anh đi vắng?' Và cô ấy sẽ nói, 'Chà, nếu anh không trở về, em sẽ làm thế, Si.' Cô ấy lúc nào cũng THÍCH đùa như bất kỳ người phụ nữ nào tôi từng gặp. Chà, tôi đã phải chấp nhận điều đó. Tôi đã nhận một đối tác." Lapham hạ đôi mắt xanh cương nghị mà cho đến nay ông vẫn dùng để nhìn chằm chằm vào mặt Bartley, và viên nhà báo biết rằng đây là một vị trí dành cho các dấu sao trong bài phỏng vấn của anh, nếu các bài phỏng vấn mang tính trung thực. "Hắn có đủ tiền," Lapham tiếp tục với một tiếng thở dài nén lại; "nhưng hắn chẳng biết gì về sơn cả. Chúng tôi chịu đựng nhau trong một hai năm. Và rồi chúng tôi chia tay."

"Và hắn ta đã có được kinh nghiệm," Bartley gợi ý với vẻ suồng sã của một người bạn đồng hành.

"Tôi cũng có một vài kinh nghiệm," Lapham nói với một cái nhíu mày; và Bartley nhận ra, qua sự thấu hiểu của tất cả những ai có những vết thương trong ký ức, rằng đây là một điểm mà anh không được chạm vào lần nữa.

"Và kể từ đó, tôi đoán ông đã tự mình chèo lái."

"Tôi tự mình chèo lái."

"Ông hẳn phải xuất khẩu một số loại sơn này của ông sang các nước ngoài chứ, Trung tá?" Bartley gợi ý, lấy lại dáng vẻ chuyên nghiệp.

"Chúng tôi xuất khẩu nó đến khắp nơi trên thế giới. Nó đến Nam Mỹ, rất nhiều là đằng khác. Nó đến Úc, và nó đến Ấn Độ, và nó đến Trung Quốc, và nó đến Mũi Hảo Vọng. Nó có thể chịu đựng mọi khí hậu. Dĩ nhiên, chúng tôi không xuất khẩu những thương hiệu cao cấp này nhiều. Chúng dành cho tiêu dùng trong nước. Nhưng chúng tôi đang giới thiệu chúng ở những nơi khác. Đây này." Lapham kéo mở một ngăn kéo và cho Bartley xem một đống nhãn hiệu bằng các ngôn ngữ khác nhau--Tây Ban Nha, Pháp, Đức và Ý. "Chúng tôi hy vọng sẽ làm ăn tốt ở tất cả các quốc gia đó. Giờ chúng tôi đã có đại lý ở Cadiz, ở Paris, ở Hamburg, và ở Leghorn. Đó là thứ chắc chắn sẽ tự mở đường cho mình. Đúng vậy, thưa cậu. Bất kể nơi đâu một người có một con tàu, hoặc một cây cầu, hoặc một cái khóa, hoặc một ngôi nhà, hoặc một toa xe, hoặc một hàng rào, hoặc một chuồng heo ở bất kỳ đâu trong vũ trụ của Chúa cần sơn, thì đó chính là loại sơn dành cho ông ta, và sớm hay muộn ông ta cũng sẽ nhận ra điều đó thôi. Cậu cho một tấn sơn khô đó qua một lò nung, cậu sẽ nhận lại một phần tư tấn sắt thỏi. Tôi tin vào sơn của mình. Tôi tin đó là một phúc lành cho thế giới. Khi mọi người đi vào, rồi kiểu như ngửi ngửi xung quanh và hỏi tôi pha nó với cái gì, tôi luôn bảo, 'Chà, trước hết, tôi pha nó với NIỀM TIN, và sau đó tôi nghiền nó lên với loại dầu hạt lanh nấu chín chất lượng tốt nhất mà tiền có thể mua được.'"

Lapham rút đồng hồ ra xem, và Bartley nhận ra rằng buổi trò chuyện của mình đang đi đến hồi kết. "'Nếu cậu muốn xuống xem xưởng của chúng tôi lúc nào đó, tôi sẽ cho cậu đi nhờ xe,"--ông gọi nó là 'X-E'--"và cậu sẽ chẳng tốn một xu nào đâu." "Chà, có lẽ một lúc nào đó tôi sẽ đi," Bartley nói. "Chào ông, Trung tá."

"Chào cậu. Ồ--khoan đã! Con ngựa của tôi còn ở dưới đó không, William?" ông gọi anh thanh niên trong phòng kế toán, người đã nhận thư của ông lúc bắt đầu buổi phỏng vấn. "Ồ! Được rồi!" ông nói thêm, để đáp lại điều gì đó mà anh thanh niên vừa nói.

"Tôi có thể cho cậu đi nhờ đến đâu đó không, anh Hubbard? Tôi có xe ngựa ở ngoài cửa, và tôi có thể thả cậu xuống trên đường về nhà. Tôi định đưa bà Lapham đi xem một ngôi nhà tôi đang đóng cọc xây dựng, dưới vùng Đất Mới."

"Thế thì tốt quá," Bartley nói.

Lapham đội một chiếc mũ rơm, gom một số giấy tờ nằm trên bàn làm việc, kéo nắp cuộn xuống, vặn chìa khóa khóa lại, và đưa giấy tờ cho một cô gái trẻ cực kỳ xinh đẹp tại một trong những chiếc bàn ở văn phòng bên ngoài. Cô ăn mặc rất sành điệu, như Bartley thấy, và mái tóc vàng óng ả, mượt mà của cô được uốn sóng như một bức tượng trên vầng trán thấp, trắng ngần. "Đây," Lapham nói với sự tốt bụng cộc lốc và nhanh nhẹn tương tự như khi ông nói chuyện với anh thanh niên, "tôi muốn cô sắp xếp những thứ này lại, và cho tôi một bản gõ máy vào ngày mai."

"Một cô gái xinh đẹp hiếm có!" Bartley nói khi họ đi xuống cầu thang thô ráp và tìm đường ra đường, đi qua sợi dây thừng đung đung của một khối cầu chì đang vươn lên trong bóng tối sâu thẳm trên đầu.

"Cô ấy làm tốt việc của mình," Lapham ngắn gọn đáp.

Bartley trèo lên phía bên trái của chiếc xe ngựa mở đang đỗ ở lề đường, và Lapham, thu quả tạ buộc ngựa lại, luồn nó xuống dưới ghế xe ngựa và trèo lên ngồi bên cạnh anh.

"Dĩ nhiên là không có cơ hội để phóng nhanh ngựa ở đây rồi," Lapham nói, trong khi con ngựa với một sự nhẹ nhàng hăng hái chọn đường đi, với nấc bước cao và dài, trên mặt đường phố. Các con phố đều hẹp, và hầu hết chúng đều ngoằn ngoèo trong khu vực đó của thị trấn; nhưng ở cuối một con phố, những cột buồm của một con tàu hiện ra như những nét vẽ tinh tế trên nền trời xanh mát của một buổi chiều tà. Không khí ngập tràn một mùi hương được pha trộn một cách dễ chịu giữa dây đay, da thuộc và dầu. Đó không phải là mùa bận rộn, và họ chỉ gặp hai hoặc ba chiếc xe tải nặng nề bò về phía cầu cảng với những đàn ngựa kéo dài; nhưng những chiếc đá cuội của mặt đường đã bị mòn bởi dấu vết của những chiếc bánh xe nặng nề, và bị biến màu bởi rỉ sắt từ chúng; đây đó, trong những vệt lang thang trên bề mặt của nó, là vết xám của nước mặn mà người ta đã tưới lên đường.

Sau một khoảng thời gian vài phút, mà cả hai người đều dành để nhìn quanh bảng điều khiển từ hai phía đối diện để theo dõi bước đi của con ngựa, Bartley nói với một tiếng thở dài nhẹ, "Tôi từng có một con ngựa con ở Maine bước đi giống hệt con ngựa ngựa này."

"Chà!" Lapham nói, đồng cảm nhận ra mối liên kết mà thực tế này tạo ra giữa họ. "Chà, giờ tôi bảo cậu nghe làm thế nào nhé. Cậu cứ để tôi đến đón cậu vào một chiều nào đó gần đây, rồi đưa cậu ra ngoài Milldam, và cho con ngựa này chạy thử một chút. Tôi muốn cho cậu thấy con ngựa này có thể làm được những gì. Đúng vậy, tôi muốn thế."

"Được thôi," Bartley trả lời; "tôi sẽ cho ông biết vào ngày nghỉ đầu tiên của tôi."

"Tuyệt," Lapham reo lên.

"Giống Kentucky à?" Bartley hỏi.

"Không, thưa cậu. Tôi không cưỡi sau bất kỳ thứ gì ngoài dòng Vermont; chưa bao giờ. Có một chút giống Morgan, dĩ nhiên; nhưng cậu không thể có quá nhiều giống Morgan trong một con ngựa nếu cậu muốn có tốc độ. Chủ yếu là Hambletonian. Cậu bảo cậu muốn xuống ở đâu cơ?"

"Tôi đoán ông có thể thả tôi xuống ở Tòa soạn tờ Thời Sự, ngay quanh góc đường này thôi. Tôi phải viết xong bài phỏng vấn này trong lúc nó còn tươi mới."

"Được rồi," Lapham thản nhiên đồng ý với việc Bartley sử dụng ông làm tư liệu.

Ông không có nhiều điều để phàn nàn về cách Bartley xử lý bài viết, ngoại trừ những lời khen ngợi có phần thái quá mà nó mang lại. Nhưng sự nịnh hót chủ yếu dành cho sơn, thứ mà Lapham không tin là có thể nói quá về đặc tính của nó, còn bản thân ông và lịch sử của ông đã được xử lý với sự tôn trọng tối đa mà Bartley có thể thể hiện với bất kỳ ai. Anh đã biến việc phát hiện ra mỏ sơn thành một câu chuyện rất mang tính hội họa. "Sâu trong trái tim của những khu rừng nguyên sinh ở Vermont, xa tận phía trên đường tuyết rơi của Canada, trên một sườn núi hoang vắng, nơi một trận bão mùa thu đã tàn phá dữ dội, và những cây cổ thụ nằm rải rác đây đó làm chứng cho sự hung dữ của nó, Nehemiah Lapham đã phát hiện ra, đúng bốn mươi năm trước, loại khoáng chất mà thuật luyện kim từ sự táo bạo và năng lượng của con trai ông đã biến thành những thỏi kim loại quý giá nhất. Gia tài khổng lồ của Trung tá Silas Lapham nằm ở đáy một cái hố mà một cái cây bị bật gốc đã đào ra cho ông, và trong nhiều năm vẫn chỉ là một mỏ sơn không có giá trị hơn một mỏ xà phòng là mấy."

Đến đây Bartley đã không thể cưỡng lại một nụ cười mỉa mai khác; nhưng anh đã bù đắp cho điều đó bằng sự tôn kính sâu sắc mà anh dành để nói về thành tích của Trung tá Lapham trong cuộc nội chiến, và về những động cơ đã thôi thúc ông tạm gác lại một doanh nghiệp mà toàn bộ trái tim ông đang hướng về, để tham gia vào cuộc chiến. "Trung tá mang trong cơ chân phải một kỷ vật nhỏ của thời kỳ đó dưới hình dạng một viên đạn minie, mà ông đùa vui gọi là nhiệt kế của mình, thứ giúp ông không cần phải đọc mục 'Dự báo thời tiết' trên tờ báo buổi sáng. Điều này tiết kiệm cho ông chính xác ngần ấy thời gian; và đối với một người, như ông đã nói, không có lấy một phút phí hoài ở bất kỳ đâu, thì năm phút một ngày là một điều gì đó trong suốt một năm. Đơn giản, rõ ràng, táo bạo và thẳng thắn trong tư duy và hành động, Trung tá Silas Lapham, với sự hiểu biết nhanh chóng và một sự nhạy bén kinh doanh không bao giờ thất bại, là một trong những quý tộc của thiên nhiên, theo nghĩa tốt đẹp nhất của thuật ngữ bị lạm dụng nhiều đó, đến từng inch trong chiều cao năm foot mười một inch rưỡi của mình. Cuộc đời ông mang lại một ví dụ về sự tận tụy một lòng và sự kiên trì không lay chuyển mà các doanh nhân trẻ của chúng ta nên noi theo. Không có điều gì phô trương hay màu me ở con người này. Ông tin vào sơn khoáng, và ông dồn toàn bộ tâm trí và tâm hồn vào đó. Ông biến nó thành một tôn giáo; mặc dù chúng tôi không có ý ám chỉ rằng đó LÀ tôn giáo của ông. Trung tá Lapham là một người thường xuyên đi lễ tại nhà thờ của Mục sư Tiến sĩ Langworthy. Ông đóng góp rộng rãi cho Tổ chức Từ thiện Liên kết, và không có mục tiêu tốt đẹp hay doanh nghiệp cộng đồng xứng đáng nào mà không nhận được sự hỗ trợ của ông. Hiện tại ông không hoạt động chính trị, và loại sơn của ông không mang tính đảng phái; nhưng đó là một bí mật công khai rằng ông đã, và luôn là một người theo Đảng Cộng hòa kiên trung. Nếu không vi phạm sự linh thiêng của đời sống riêng tư, chúng tôi không thể nói đầy đủ về các chi tiết khác nhau đã diễn ra trong cuộc phỏng vấn tự do và không bị cản trở mà Trung tá Lapham đã dành cho đại diện của chúng tôi. Nhưng chúng tôi có thể nói rằng sự thành công mà ông tự hào một cách chính đáng, ông cũng tự hào gán phần lớn cho sự đồng cảm và năng lượng của vợ mình--một trong những người phụ nữ, ở bất kỳ tầng lớp xã hội nào, dường như sinh ra để làm rạng danh cái tên Phụ nữ Mỹ, và giải phóng nó khỏi sự xúc phạm quốc gia về Chủ nghĩa Daisy Miller. Về gia đình của Trung tá Lapham, chúng tôi xin nói thêm rằng gia đình ông gồm hai cô con gái trẻ. "Nhân vật của bài phỏng vấn rất chưa đầy đủ này đang xây một ngôi nhà ở phía bờ nước của Phố Beacon, theo thiết kế của một trong những công ty kiến trúc hàng đầu của chúng tôi, mà khi hoàn thành, sẽ là một trong những đồ trang trí đẹp nhất của đại lộ thượng lưu đó. Chúng tôi tin rằng, ngôi nhà sẽ sẵn sàng cho gia đình đến ở vào một thời điểm nào đó trong mùa xuân."

Khi Bartley hoàn thành bài viết của mình, điều anh làm với không ít sự chế nhạo nội tâm, anh trở về nhà với Marcia, vẫn mỉm cười trước ý nghĩ về Lapham, người có sự giản dị thô giáp đã làm anh đặc biệt thích thú. "Ông ta đã hoàn toàn bộc lộ hết bản thân mình với anh," anh vừa nói vừa mô tả cuộc phỏng vấn của mình với Marcia.

"Thế thì em biết anh có thể làm ra điều gì đó tuyệt vời từ chuyện đó mà," vợ anh nói; "và điều đó sẽ làm ông Witherby hài lòng."

"Ồ đúng vậy, anh đã làm khá tốt; nhưng anh không thể thả lỏng bản thân với ông ta theo cách anh muốn được. Dù sao thì cũng thật khốn kiếp cho những giới hạn của sự lịch sự! Anh muốn kể chính xác những gì Trung tá Lapham nghĩ về quảng cáo cảnh quan bằng chính từ ngữ của Trung tá Lapham. Anh sẽ kể cho em một điều này, Marsh: ông ta có một cô gái ở một trong những chiếc bàn làm việc mà em sẽ không bao giờ cho phép ANH đến gần trong tầm súng tới VĂN PHÒNG của anh đâu. Xinh đẹp ư? Nó chẳng là cái tên gì so với cô ta cả!" Mắt Marcia bắt đầu bốc cháy, và Bartley bật cười thành tiếng, anh tự dừng lại khi nhìn thấy một bưu kiện đồ sộ trong góc phòng.

"Này! Cái gì thế kia?"

"Ồ, em không biết đó là cái gì nữa," Marcia run rẩy trả lời. "Một người đàn ông đã mang nó đến ngay trước khi anh vào, và em không muốn mở nó ra."

"Em nghĩ đó là một loại máy móc địa ngục nào đó à?" Bartley hỏi, quỳ xuống để kiểm tra gói hàng. "BÀ B. Hubbard, hử?" Anh dùng dao rọc giấy cắt đứt sợi dây thừng đay dày. "Chúng ta phải xem xét thứ này mới được. Anh muốn biết ai lại gửi các gói hàng cho Bà Hubbard trong lúc anh vắng mặt." Anh mở các lớp giấy gói, ngày càng mềm và mịn hơn vào bên trong, và ngay sau đó rút ra một chiếc lọ thủy tinh hình vuông đẹp đẽ, qua đó một khối màu đỏ thẫm hiện ra một cách phong phú. "Thương hiệu Persis!" anh hét lên. "Anh biết ngay mà!"

"Ồ, cái gì thế, Bartley?" Marcia run rẩy. Rồi, dũng cảm tiến lại gần hơn một chút: "Có phải một loại mứt nào đó không?" cô van lơn. "Mứt ư? Không!" Bartley rống lên. "Đó là SƠN! Đó là sơn khoáng--sơn của Lapham!"

"Sơn ư?" Marcia nhắc lại, khi cô đứng bên cạnh anh trong lúc anh bóc các lớp giấy gói khỏi các chiếc lọ hiện ra màu xanh đen, xanh lá đậm, nâu nhạt, nâu đậm và đen, cùng với màu đỏ thẫm đậm, tạo thành dải màu của sơn Lapham. "Đừng NÓI với em rằng đó là sơn mà em có thể sử dụng nhé, Bartley!"

"Chà, anh sẽ không khuyên em dùng nhiều quá--cùng một lúc đâu," chồng cô trả lời. "Nhưng đó là loại sơn mà em có thể sử dụng một cách vừa phải."

Marcia ôm lấy cổ anh và hôn anh. "Ồ Bartley, em nghĩ em là cô gái hạnh phúc nhất trên đời! Em vừa mới băn khoăn không biết mình nên làm gì. Có những chỗ trong ngôi nhà ở Phố Clover cần được dặm vá lại một cách khủng khiếp. Em sẽ rất cẩn thận. Anh không cần phải sợ em làm quá tay đâu. Nhưng, cái này đúng là cứu sống em rồi. Anh MUA nó à, Bartley? Anh biết chúng ta không thể chi trả nổi mà, và anh không nên làm thế! Và Thương hiệu Persis có nghĩa là gì?"

"Mua nó ư?" Bartley reo lên. "Không! Gã lão già ngốc đó đã gửi nó cho em như một món quà đấy. Tốt hơn là em nên chờ đợi các sự thật trước khi mắng anh về sự hoang phí, Marcia. Persis là tên của vợ ông ta; và ông ta đặt tên nó theo tên bà ấy vì đó là thương hiệu tốt nhất của ông ta. Em sẽ thấy điều đó trong bài phỏng vấn của anh. Tung nó ra thị trường vào sinh nhật lần trước của bà ấy như một sự ngạc nhiên dành cho bà ấy đấy."

"Lão già ngốc nào cơ?" Marcia ngập ngừng.

"Thì, Lapham--gã sơn khoáng ấy mà."

"Ồ, một con người tốt biết bao!" Marcia thở dài từ tận đáy lòng. "Bartley! Anh sẽ KHÔNG chế nhạo ông ấy như anh vẫn làm với một số người khác đúng không? Anh SẼ KHÔNG làm thế chứ?"

"Không có điều gì mà ỒNG CÓ THỂ phát hiện ra đâu," Bartley nói, đứng dậy và phủi sạch những xơ thảm khỏi đầu gối.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.