Lapham đi vắng suốt hai tuần. Lúc trở về, ông mang một tâm trạng hậm hực khó chịu, và cả ngày đầu tiên ông tự giam mình trong căn phòng làm việc riêng ở cơ quan. Mới sáng sớm, ông đi lướt qua phòng ngoài mà chẳng buồn cất lời chào các viên chức lấy một câu; suốt cả buổi sáng, ông không hề phát ra tín hiệu gì ngoài những lần nhấn chuông để bàn một cách hằn học, rồi sai chú tiểu đồng ra bảo Walker lấy cho ông sổ sách kế toán hoặc hồ sơ thư từ. Cậu tiểu đồng rỉ tai Walker rằng có vẻ như ngài chủ tịch đang vây quanh mình bằng cả một núi giấy tờ; và đến giờ ăn trưa, tại một chiếc bàn nhỏ trong góc mà kế toán Walker cùng Corey phải ngồi tạm vì quầy ăn đã hết chỗ, Walker bảo Corey: "À này cậu, tôi đoán sắp có một đợt không khí lạnh tràn về đấy."
Corey ngơ ngác ngước nhìn rồi đáp: "Tôi chưa đọc dự báo thời tiết."
Walker tiếp tục: "Có thật đấy cậu ạ, nó đang đến rồi. Mưa rào xuất hiện trên diện rộng dọc khắp vùng bờ biển, và áp suất đang tăng vọt tại khu vực phòng làm việc riêng. Tín hiệu bão đã được treo lên ngay trước cửa phòng sếp rồi."
Corey nhận ra anh bạn đồng nghiệp đang nói bằng hình ảnh ẩn dụ, và thứ "thời tiết" ấy hoàn toàn là chuyện riêng của Lapham. "Ý anh là sao?" anh hỏi, chẳng mấy hào hứng với lối nói ví von này, bởi trong đầu anh lúc ấy chỉ toàn là những rối bời trong kịch kịch lịch sử tình cảm của chính mình.
Walker giải thích: "Thì có gì đâu: tôi đoán sếp đang phải thu buồm hãm gió. Mà tôi e là ông ấy buộc phải làm thế. Như tôi đã nói với cậu ngay lần đầu chúng ta trò chuyện về sếp, chẳng ai biết được dù chỉ một phần tư công chuyện kinh doanh của ông ấy bằng chính bản thân ông ấy đâu; và tôi cũng chẳng phải kẻ phản bội bí mật gì khi đoán rằng cái gã đối tác cũ của sếp đã dính quá sâu vào sổ sách của ông ấy rồi. Tôi đoán gã đó ngập đầu ngập cổ trong nợ nần, sếp phải lao theo để cứu, rồi bị cái gã sắp chết đuối ấy siết chặt lấy cổ. Thị trường sơn dạo này dường như lại đang đứng khựng lại—tôi gọi đó là khoảng lặng chết chóc; thêm nữa, một người sở hữu tài sản cả triệu đô-la cũng chẳng thể nào xây một căn nhà trăm nghìn đô mà không thấy thâm hụt túi tiền, trừ phi kinh doanh đang trong thời kỳ bùng nổ rực rỡ. Mà hiện giờ thì làm gì có bùng nổ nào. Ôi, tôi không bảo là sếp không có phương án phòng vệ dự phòng; tôi đoán là ông ấy CÓ; nhưng nếu ông ấy DỰ ĐỊNH để lại tiền cho tôi, thì tôi ước ông ấy làm thế từ sáu tuần trước cho xong. Đúng đấy cậu ạ, tôi đoán một đợt sóng lạnh đang tới; nhưng liên quan đến sếp thì chẳng mấy khi đoán trước được điều gì đâu, đó CỦA ĐÚNG chỉ là lời đoán mò thôi." Walker vừa cắm cúi ăn miếng sườn chiên xù vừa thao thao bất tuyệt với vẻ hăng hái đầy bồn chồn, hệt như cái cách anh thả mình vào những lời lẽ lóng và lối ẩn dụ thái quá. Corey lắng nghe với sự tò mò lẫn niềm thương hại chua xát cho đến một khoảnh khắc, khi một luồng ánh sáng hy vọng chợt lóe lên trong tâm trí anh. Nó đến từ nguy cơ phá sản của Lapham; thoát khỏi mê lộ vốn tưởng chừng hoàn toàn tuyệt vọng bấy lâu nay bỗng trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết, nếu như tai họa của người khác có thể vô tình tiếp tay cho anh, cho anh cơ hội chứng minh lòng kiên định không chút vị kỷ của mình. Anh nghĩ đến khoản tiền riêng mà mình sở hữu, khoản tiền mà anh có thể đề nghị cho vay, hoặc coi như biếu không nếu thời cơ đến; và với những hy vọng cùng dự định non nớt đang hân hoan vô hình trong lòng, anh vẫn tiếp tục lắng nghe với khuôn mặt hoàn toàn thản nhiên.
Walker chẳng thể nào ngồi yên cho đến khi phơi bày toàn bộ cục diện theo những gì anh biết. "Cậu nhìn đống hàng tồn kho của chúng ta mà xem. Sẽ có một đợt sụt giá thảm hại cho đống đó đấy! Và trong khi mọi nhà máy khác đều đang đóng cửa hoặc chỉ chạy cầm chừng nửa công suất, thì xưởng sản xuất nhà Lapham vẫn chạy hết số, y như từ trước đến nay. Chà, đó là lòng tự trọng của ông ấy. Tôi không bảo đó là thứ tự trọng tồi, nhưng ông ấy thích huênh hoang rằng lò luyện của xưởng chưa bao giờ tắt lửa kể từ ngày thành lập, và chưa một công nhân nào ở Lapham bị giảm việc hay cắt lương, bất kể thời thế CÓ RA SAO. Dĩ nhiên," Walker phân trần, "tôi sẽ không nói những điều này với bất kỳ ai; mà tôi cũng chẳng biết liệu mình có nên nói với ai khác ngoài cậu không, cậu Corey."
Corey gật đầu tán thành: "Dĩ nhiên rồi."
Walker liếc nhìn đĩa ăn của Corey rồi bảo: "Hôm nay cậu ăn uống kém thế."
Corey đáp: "Sáng nay thức dậy tôi bị đau đầu."
Walker lắc đầu: "Chà, nếu cậu mà giống tôi thì cái đầu nó sẽ hành cậu cả ngày cho xem. Tôi chẳng thấy cái gì khó chịu hơn là đau đầu—trừ phi là đau tai, đau răng, hay mấy trò đau đớn kiểu thế; riêng khoản bệnh tật thì tôi khó tính lắm. Cậu có thấy sáng nay lúc vào văn phòng trông sếp xám xịt nhợt nhạt thế nào không? Tôi chẳng thích nhìn một người có vóc dáng như ông ấy lại mang cái vẻ mặt vàng võ ấy chút nào." Đến khoảng giữa chiều, gương mặt xám như tro bụi của Rogers—vốn đã trở nên quen thuộc với các nhân viên của Lapham—lại xuất hiện giữa họ. "Đại tá Lapham đã về chưa?" gã hỏi cậu tiểu đồng bằng giọng khô khốc, cứng đờ như gỗ.
Cậu tiểu đồng đáp: "Rồi ạ, ông ấy đang ở trong phòng," và khi Rogers tiến tới, cậu đứng dậy nói thêm: "Cháu không biết hôm nay chú có gặp được ông ấy không nữa. Sếp dặn không được cho ai vào."
Rogers ồ lên: "Ồ, thế à! Ta nghĩ ông ấy sẽ gặp TA đấy!" rồi gã tiến thẳng về phía trước.
Cậu tiểu đồng đáp: "Thế thì cháu phải xin ý kiến đã;" cậu nhanh chân bước trước Rogers, ghé đầu vào cửa phòng Lapham rồi rụt lại ngay. Cậu bảo: "Mời chú ngồi chờ một chút, sếp sẽ gặp chú ngay thôi;" vẻ mặt Rogers thoáng chút kinh ngạc nhưng gã vẫn làm theo. Bộ râu quai nón màu nâu nhạt xơ xác cùng chòm râu mép che kín cả hai môi khiến gã mang một vẻ đạo mạo kiểu mục sư một cách khập khiễng và vô lý, và hiệu ứng ấy lại càng tăng lên chẳng vì lý do gì bởi làn da nhăn nheo như giấy da; mảng hói kéo dài đến tận đỉnh đầu trông giống như một bộ tóc hói hóa trang trên sân khấu. Điểm nổi bật nhất trên gương mặt gã là sự cẩn trọng niềm nở và từ tốn. Khi nhìn gã, người ta hẳn sẽ tự bảo rằng đây là một người có quan điểm chính trực, điềm tĩnh và khôn khéo, có mục đích sống rõ ràng, một công dân tốt luôn tránh xa nợ nần và mọi thứ rủi ro mạo hiểm.
Khi Rogers bước vào phòng, Lapham chẳng thèm đứng dậy mà chỉ xoay chiếc ghế xoay lại, dùng chân đẩy cánh cửa khép lại rồi hỏi: "Ông muốn gì?"
Rogers tự nhiên ngồi xuống chiếc ghế vốn chẳng ai mời, đặt vành mũ lên hai đầu gối, chóp mũ hướng về phía Lapham. Gã thản nhiên trả lời đầy tự chủ: "Tôi muốn biết ông định làm gì."
Lapham nói: "Để tôi nói cho ông nghe những gì tôi ĐÃ làm trước đã. Tôi đã đến Dubuque, và tôi đã tìm hiểu sạch bách về cái tài sản nhà máy xay mà ông đã gán cho tôi. Ông có biết rằng hãng xe lửa G. L. & P. đã thuê lại tuyến đường P. Y. & X. không?"
Rogers đáp: "Tôi cũng có nghi ngờ khả năng đó."
Lapham gặng hỏi: "Ông có biết điều đó khi gán tài sản đó cho tôi không? Ông có biết rằng hãng G. L. & P. muốn mua lại các nhà máy đó không?"
Rogers nháy nháy mắt, vẻ mặt bên ngoài tỏ ra như thể gã đang đánh giá vấn đề trong đầu: "Tôi tưởng tuyến đường đó sẽ trả một mức giá hợp lý cho chúng."
Lapham nói: "Ông dối trá," giọng điềm nhiên như thể vừa đính chính một lỗi nhỏ của gã; và Rogers nhận lời cáo buộc đó với sự thản nhiên tương tự. Lapham tiếp tục: "Ông thừa biết hãng xe lửa sẽ không trả giá hợp lý cho các nhà máy. Ông biết tống nó cho tôi thì họ thích trả bao nhiêu tùy ý, còn tôi thì chẳng làm gì được. Ông là một kẻ trộm, Milton K. Rogers, ông đã đánh cắp số tiền tôi cho ông vay." Rogers ngồi nghe, vẻ mặt như thể đang tôn trọng cân nhắc những lời buộc tội. Lapham rấn tới: "Ông biết rõ tôi nghĩ gì về chuyện cũ—hoặc ít nhất vợ tôi nghĩ gì; ông biết tôi muốn đền bù cho ông nếu ông cảm thấy mình bị đối xử tệ bạc. Và ông đã lợi dụng điều đó. Đầu tiên, ông bòn tiền của tôi bằng những tài sản thế chấp chẳng đáng giá tới ba mươi lăm xu một đô-la, rồi ông lôi tôi vào hết vụ này đến vụ khác, lần nào ông cũng hút máu tôi. Và tất cả những gì tôi nhận lại là một cái nhà máy xay nằm trên tuyến đường sắt có thể vắt chanh bỏ vỏ tôi bất cứ lúc nào họ muốn. Giờ ông muốn biết tôi định làm gì ư? Tôi định ép CHÍNH ỒNG đấy. Tôi sẽ bán sạch đống tài sản thế chấp này của ông,"—ông chạm tay vào một xấp giấy tờ nằm giữa đống hồ sơ bừa bãi trên bàn,—"và tôi sẽ bán tống bán tháo các nhà máy xay đó được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Tôi sẽ không đâm đầu vào chiến đấu với hãng G. L. & P. đâu."
Lapham xoay ghế lại, quay cái lưng đồ sộ về phía vị khách, người vẫn ngồi nguyên không chút hề lay chuyển.
Rogers bắt đầu bằng một giọng điệu thản nhiên khô khốc, hoàn toàn phớt lờ những lời lẽ của Lapham như thể đó là một sự bùng nổ nhắm vào một bên thứ ba nào đó—kẻ có lẽ xứng đáng bị chửi rủa, nhưng gã lại chẳng mấy bận tâm đến mức phải kiên nhẫn ngồi nghe lời kết tội: "Có một vài đối tác," gã bắt đầu, "có một vài đối tác người Anh đang thăm dò tin tức về những nhà máy xay đó."
Lapham nói mà chẳng buồn ngoảnh lại: "Tôi đoán là ông lại đang bốc phét đấy, Rogers."
Rogers đáp: "Chà, tất cả những gì tôi xin ông là đừng hành động vội vàng."
Lapham đột ngột quay giận dữ lại: "Ông tưởng tôi không nói thật chắc?" ông gầm lên. "Ông nghĩ tôi đang đùa đấy à?" Ông nhấn chuông đánh thét một cái, rồi ra lệnh cho cậu tiểu đồng vừa chạy vào đứng chờ, trong khi ông vội vã viết nhanh một lá thư gửi cho bên môi giới rồi nhét cùng xấp tài sản thế chấp vào một phong bì lớn: "William, mang cái này xuống văn phòng Gallop & Paddock ở phố State ngay lập tức. Giờ thì biến đi!" ông bảo Rogers sau khi cậu tiểu đồng đã đóng cửa lại; rồi ông lại quay người về phía bàn làm việc.
Rogers đứng dậy khỏi ghế, tay cầm chiếc mũ. Vẻ mặt và tư thế của gã không chỉ là bình tĩnh, mà là hoàn toàn thản nhiên. Gã mang dáng vẻ của một người sẵn sàng quay lại bàn công việc bất cứ khi nào tâm trạng thất thường của người đối thoại cho phép. Gã nói: "Vậy tôi hiểu là ông sẽ không có hành động gì đối với các nhà máy xay cho đến khi tôi gặp các đối tác mà tôi đã đề cập chứ?"
Lapham lại quay người lại lần nữa, ngồi lặng thinh ngước nhìn vào gương mặt Rogers. Cuối cùng ông lên tiếng: "Tôi thật sự tò mò không biết ông đang tính trò gì đây; tôi rất muốn biết đấy." Nhưng thấy Rogers không hề có ý định thỏa mãn sự tò mò của mình và coi nhận xét cuối cùng này của Lapham cũng phi lý như tất cả những lời trước đó, ông nhíu mày nói: "Ông cứ dẫn đến đây một đối tác nào trả đủ tiền mua các nhà máy đó để tôi cắt đứt nợ nần với ông, thì tôi sẽ nói chuyện. Nhưng đừng có mang đến một kẻ bù nhìn nào đấy. Tôi cho ông đúng hai mươi tư giờ để chứng minh mình lại là một kẻ lừa đảo."
Một lần nữa Lapham lại quay lưng đi, còn Rogers sau khi trầm ngâm nhìn vào trong lòng mũ một lúc, gã hắng giọng rồi lặng lẽ rút lui, giữ vững thái độ thản nhiên không chút gợn sóng cho đến phút cuối cùng.
Suốt thời gian còn lại của buổi chiều, người ta không còn "nghe thấy động tĩnh gì" từ Lapham nữa, như cách nói của Walker, ngoại trừ lúc đợt thư buổi chiều được chuyển vào cho ông; khi ấy, tiếng xé phong bì ken két lẫn với những tiếng chửi thề có vẻ như đang bị nén chặt vọng ra tận văn phòng ngoài. Sớm hơn giờ nghỉ việc thường lệ một chút, ông xuất hiện ở phòng ngoài, đầu đội mũ và áo khoác đã cài cúc chỉnh tề. Ông bảo ngắn gọn với cậu tiểu đồng: "William, chiều nay ta không quay lại nữa đâu," rồi ông bước đến chỗ cô Dewey, để lại một số thư từ trên bàn cô để sao chép, rồi đi ra ngoài. Không ai nói câu nào, nhưng một cảm giác lo âu âm thầm lan tỏa khắp những người nhìn thấy ông bước ra.
Tối hôm đó, khi ngồi xuống bàn trà chỉ có hai vợ chồng, ông hỏi: "Pen không xuống ăn tối à bà?"
Bà vợ đáp: "Không, con bé không xuống. Tôi chẳng biết mình có thích cái kiểu dạo này của con bé không nữa. Tôi sợ cứ tình hình này thì nó ốm mất thôi. Tính nết nó sâu sắc và nhạy cảm hơn Irene nhiều."
Lapham không đáp lại lời nào, nhưng sau khi tự lấy thức ăn đầy đặn vào đĩa theo thói quen, ông ngồi nhìn chằm chằm vào đĩa thức ăn với một sự thờ ơ không qua mắt được bà vợ. Bà hỏi: "Có chuyện gì với ÔNG thế?"
Ông đáp: "Chẳng có gì. Tôi không thấy thèm ăn."
Bà vẫn gặng hỏi: "Rốt cuộc là có chuyện gì?"
Lapham than: "Rắc rối chứ chuyện gì nữa; xui xẻo ngập đầu ngập cổ chứ sao. Tôi chưa bao giờ giấu bà điều gì, Persis ạ, nhất là khi bà đã hỏi, và bây giờ thì quá muộn để bắt đầu giấu giếm rồi. Tôi đang rơi vào một thế kẹt. Tôi sẽ nói cho bà biết đó là thế kẹt gì nếu bà nghĩ điều đó giúp ích được gì cho bà; nhưng tôi đoán bà chỉ cần biết đó là một thế kẹt là đủ rồi."
Bà nhìn ông với ánh mắt bình tĩnh và kiên định đến nghiêm nghị: "Rắc rối đến mức nào?"
Lapham tránh ánh nhìn đó: "Chà, tôi cũng chưa biết phải nói thế nào nữa. Cả mùa thu công việc cứ ảm đạm, nhưng tôi tưởng sang mùa đông thì nó sẽ khởi sắc lên. Nào ngờ chẳng khởi sắc nổi. Đã có một đống vụ phá sản, một số kẻ nợ tiền tôi, một số kẻ lại đứng tên trên văn bản nợ của tôi; và----" Lapham dừng lại.
Vợ ông giục: "Và sao nữa?"
Ông ngập ngừng một lúc rồi mới nói thêm: "Và rồi--cả Rogers nữa."
Bà Lapham nhận lỗi: "Tất cả là tại tôi. Tôi đã ép ông phải dính vào hắn."
Lapham đáp: "Không; tôi cũng sẵn lòng lao vào chẳng kém gì bà đâu. Tôi không muốn đổ lỗi cho ai cả."
Bà Lapham mang bản tính của một người phụ nữ luôn muốn quy trách nhiệm cho ai đó; ngay khi vừa được giải thoát khỏi tội lỗi, bà đã không thể cưỡng lại việc nói: "Tôi đã cảnh báo ông về hắn rồi, Silas. Tôi đã bảo ông đừng để hắn lôi ông vào sâu hơn nữa."
Lapham thở dài: "Ôi dào. Tôi buộc phải giúp hắn để mong lấy lại tiền của mình chứ. Chẳng khác nào rót nước vào rổ cào. Và bây giờ--" Lapham lại ngừng lời.
Bà Lapham hối thúc: "Đừng sợ mà không dám nói thật với tôi, Silas Lapham. Nếu điều tồi tệ nhất xảy ra, tôi muốn được biết--tôi PHẢI được biết. Từ trước đến nay tôi có bao giờ coi trọng tiền bạc đâu chứ? Tôi đã có một gia đình hạnh phúc bên ông từ ngày chúng ta lấy nhau, và tôi đoán tôi sẽ vẫn có nó chừng nào ông còn sống, dù chúng ta tiếp tục ở Back Bay hay quay về căn nhà cũ ở Lapham. Tôi biết ai là người có lỗi, và tôi tự trách mình. Chính tôi đã ép ông phải chứa chấp Rogers." Bà lại quay về với nỗi dằn dặt bất lực ấy, thứ tâm lý vốn dĩ ăn sâu vào gốc rễ của những tâm hồn Thanh giáo: luôn muốn có ai đó phải chịu đựng đích đáng cho những điều tồi tệ trên đời, cho dù người đó có phải là chính bản thân mình.
Lapham trấn an: "Mọi chuyện vẫn chưa đến mức tồi tệ nhất đâu, Persis. Nhưng tôi sẽ phải tạm hoãn việc xây nhà mới lại một thời gian, cho đến khi xem xét lại tình hình tài chính của mình."
Bà vợ thốt lên trong sự tự dằn dặt mãnh liệt: "Dù có phải bán nó đi tôi cũng chẳng quan tâm. Nếu phải làm thế, riêng bản thân tôi lại thấy VUI đấy."
Lapham đáp: "Tôi thì không."
Bà vợ thì thầm: "Tôi biết!" rồi bà chua chát nhớ lại xem ông đã dành trọn tâm huyết cho ngôi nhà đó đến nhường nào.
Ông ngồi trầm ngâm. "Chà, tôi đoán rồi mọi chuyện sẽ đâu vào đấy thôi. Hoặc nếu không được," ông thở dài, "chúng ta cũng chẳng làm gì khác được. Có khi Pen cũng chẳng cần phải lo lắng quá nhiều về Corey nữa đâu," ông nói tiếp với một vẻ mỉa mai chua chát chưa từng thấy ở ông. "Chẳng có cơn gió độc nào lại không mang điều lành cho ai đó. Và biết đâu đấy," ông kết luận bằng một tiếng cười càng chua chát hơn, "Rogers lại hoàn trả đúng hạn thì sao."
Bà Lapham thốt lên, trong mắt ánh lên một tia hy vọng: "Tôi không tin đâu! Cơ hội gì cơ?"
Lapham đáp: "Một phần mười triệu," và mặt bà lại sa sầm xuống. "Hắn bảo có mấy đối tác người Anh đang theo đuổi hắn để mua lại các nhà máy xay đó."
Bà hỏi: "Thế thì sao?"
Lapham lắc đầu: "Thì tôi cho hắn hai mươi tư giờ để chứng minh mình là một kẻ dối trá."
Bà vội hỏi: "Ông không tin là có những đối tác như thế thật à?"
Lapham khẳng định: "Không bao giờ có trên CÕI ĐỜI NÀY."
Bà gặng hỏi: "Nhưng nếu có thì sao?"
Lapham thở dài: "Chà, nếu có, Persis ạ----Nhưng vớ vẩn!"
Bà vội vã nán lại nài nỉ: "Không, không! Chẳng lẽ hắn LẠI có thể là một kẻ đê tiện đến thế sao. Hắn vờ vịt thế để làm gì cơ chứ? Nếu hắn dẫn các đối tác đó đến gặp ông thì sao."
Lapham khinh bỉ nói: "Thì tôi sẽ nhượng lại các nhà máy đó cho họ với đúng mức giá mà Rogers đã gán cho tôi. Tôi chẳng muốn kiếm chác gì từ chúng cả. Nhưng tôi đoán tôi sẽ nhận được tin từ hãng G. L. & P. trước. Và khi họ đưa ra giá đề nghị, tôi đoán tôi sẽ phải chấp nhận nó, dù là bao nhiêu đi nữa. Tôi không nghĩ họ sẽ có nhiều đối thủ cạnh tranh đâu."
Bà Lapham vẫn không thể từ bỏ hy vọng. "Nếu ông có thể bán được đúng giá cho các đối tác người Anh đó trước khi họ biết hãng G. L. & P. muốn mua lại các nhà máy xay, thì chuyện đó có giúp ông gỡ gạc lại với Rogers không?"
Lapham gật đầu: "Vừa vặn đủ."
Bà nói chắc nịch: "Thế thì tôi biết hắn sẽ xoay xở mọi cách để thực hiện điều đó. Tôi BIẾT Chúa sẽ không để ông phải chịu thiệt thòi vì đã làm việc tốt giúp hắn đâu, Silas. Hắn KHÔNG THỂ vô ơn đến thế được! Chớ có vô lý, tại sao hắn lại phải vờ như có các đối tác đó khi thực chất lại không có? Đừng nản lòng, Si. Ông sẽ thấy ngày mai hắn sẽ dẫn họ đến đây cho xem."
Lapham bật cười, nhưng bà đưa ra quá nhiều lý do củng cố niềm tin vào Rogers khiến Lapham cũng bắt đầu nhen nhóm lại chút hy vọng trong lòng. Cuối cùng ông xin một tách trà nóng; bà Lapham liền bảo người mang ấm ra ngoài để pha một ấm trà mới thật đậm đà cho ông. Sau đó, trong sự giải tỏa khỏi nỗi tuyệt vọng hoàn toàn, ông đã ăn một bữa tối ngon lành; và đêm đó họ đi ngủ trong khi trò chuyện đầy hy vọng về công việc kinh doanh của ông, những điều mà ông đã bày tỏ hết với bà như những ngày đầu mới khởi nghiệp. Điều đó gợi nhớ lại khoảng thời gian xa xưa, và ông bảo: "Nếu chuyện này xảy ra hồi đó thì tôi đã chẳng bận tâm mấy. Hồi đó tôi còn trẻ, và tôi chẳng sợ bất cứ điều gì. Nhưng tôi nhận ra rằng sau khi bước qua tuổi năm mươi, tôi bắt đầu dễ nhát gan hơn. Tôi không tin bây giờ mình còn có thể gượng dậy nổi sau một cú ngã ngửa thực sự nữa."
Bà vợ tự hào thốt lên: "Vớ vẩn! ỒNG mà lại nhát gan sao, Silas Lapham? Tôi rất muốn xem cái thứ gì có thể làm ông sợ đấy; hay cái cú knock-out nào mà ỒNG lại không thể đứng dậy nổi!"
Ông hỏi lại, lòng tràn ngập niềm vui mà sự dũng cảm của bà mang lại: "Thật thế sao, Persis?"
Nửa đêm, bà gọi ông bằng một giọng nói mà màn đêm càng làm cho trở nên trăn trở sâu sắc hơn: "Ông còn thức không, Silas?"
Lapham đáp: "Ừ, tôi vẫn thức."
Bà ngập ngừng: "Tôi vẫn đang suy nghĩ về mấy đối tác người Anh đó, Si ạ----"
Lapham thở dài: "Tôi cũng thế."
Bà trăn trở: "Và tôi không thể không nghĩ rằng ông cũng sẽ tồi tệ chẳng kém gì Rogers, không sai một mảy mảy nào, nếu ông bán các nhà máy đó cho họ----"
Lapham ngắt lời: "Mà không nói cho họ biết nguy cơ thực sự với hãng G. L. & P. sao? Tôi đã nghĩ đến điều đó rồi, bà không phải lo đâu."
Bà bắt đầu oán trách bản thân và nấc lên nghẹn ngào: "Ôi Silas! Ôi Silas!" Có trời mới biết trong tâm trạng mãnh liệt của tâm hồn bà lúc ấy, sự tự hào về tính trung thực của chồng, sự nhẹ nhõm vì thoát khỏi một cuộc đấu tranh tư tưởng đáng sợ, và niềm thương hại dành cho ông đã hòa quyện với nhau theo tỷ lệ nào.
Lapham khuyên nhủ: "Suýt, suýt nào, Persis! Bà mà cứ khóc thế thì Pen nó thức giấc mất. Đừng khóc nữa! Bà không được khóc."
Bà sụt sùi: "Ôi, hãy để tôi khóc đi, Silas! Khóc sẽ giúp tôi nhẹ lòng hơn. Một chút nữa là tôi sẽ ổn thôi. Ông đừng bận tâm." Bà khóc cho đến khi nguôi dần. Khi có thể nói lại được, bà bảo: "Thật là quá nghiệt ngã, khi ông phải từ bỏ cơ hội này đúng lúc Đấng An Bài đã giang tay tạo ra nó cho ông."
Lapham bảo: "Tôi đoán chẳng phải Đấng An Bài tạo ra nó đâu. Dù sao thì cũng phải bỏ thôi. Nhiều khả năng là Rogers xảo ngôn, và chẳng có đối tác nào như thế cả; nhưng cho dù có thật đi nữa, họ cũng không thể mua lại các nhà máy từ tay tôi nếu tôi không nói rõ toàn bộ sự thật. Bà đừng lo lắng quá, Persis. Tôi sẽ vượt qua mọi chuyện thôi." "Ôi, tôi không sợ. Tôi tin là sẽ có rất nhiều người sẵn lòng giúp đỡ ông nếu họ biết ông đang cần đến, Si ạ."
Lapham mỉa mai đáp: "Họ sẽ giúp nếu họ biết tôi KHÔNG CẦN đến tiền của họ."
Bà hỏi: "Ông có nói cho Bill biết tình hình của ông thế nào chưa?"
Lapham thở dài: "Chưa, tôi không đành lòng. Tôi đã làm kẻ giàu có quá lâu rồi, nên không thể hạ mình thừa nhận rằng mình đang gặp nguy hiểm."
Bà khẽ đáp: "Ừ."
Lapham tiếp tục: "Hơn nữa, mọi chuyện trông không đến mức tồi tệ như hôm nay. Nhưng tôi đoán chúng ta sẽ không để những vẻ ngoài tồi tệ làm cho khiếp sợ đâu."
Bà khẳng định: "Không."