Bà Lapham quay vào nhà sửa sang mũ áo, rồi đứng bên cửa sổ chờ chồng lái xe tới. Vừa thấy xe đỗ, bà mở cửa chạy xống các bậc thềm. "Ông cứ ngồi nguyên đấy, tôi tự lên được," bà vừa nói vừa leo lên ngồi bên cạnh, trong khi ông Lapham vỗ về nhẹ nhàng và lên tiếng trấn an để giữ cho con ngựa cái đang bồn chồn đứng yên.
"Bà muốn đi đâu nào?" ông vừa hỏi vừa ngoặt xe.
"Ôi, đi đâu cũng được. Về phía Brookline đi. Tôi ước gì ông đừng dắt cái con ngựa dở hơi này theo," bà cáu kỉnh thốt lên. "Tôi đang muốn nói chuyện tử tế."
"Chừng nào tôi còn chưa đến mức vừa lái con ngựa này vừa nói chuyện được thì tôi giải nghệ luôn cho xong," Lapham đáp. "Nó chạy hết đà một lúc là êm ngay ấy mà."
"Ừm," bà vợ đáp; và trong lúc hai vợ chồng băng qua thành phố để hướng về phía đập Milldam, bà trả lời một số câu hỏi của ông liên quan đến mấy chi tiết ở ngôi nhà mới.
"Tôi cũng muốn bà ghé qua đó một chút," ông bắt đầu; nhưng bà đáp lại quá nhanh, "Hôm nay thì không," khiến ông phải bỏ ý định và ngoặt đầu ngựa sang hướng tây khi họ rẽ vào đường Beacon.
Ông thả cho con ngựa cái chạy nhanh, và chỉ ghìm dây cương lại khi đã rời khỏi đường Brighton để rẽ vào dưới những cành cây rủ thấp đan vào nhau phía trên một con phố yên tĩnh ở Brookline. Nơi đây, những ngôi nhà nhỏ bằng đá với vài mảng thường xuân ngoan cường bám trên tường phía bắc đang cố hết sức để mang vẻ cổ kính kiểu Anh giữa sắc lá thu rực rỡ. Con đường đất mịn dưới hoành móng ngựa rải rác những vệt lá đỏ vàng như dát vàng làm bừng sáng không gian xung quanh, và cảnh vật phía xa rực rỡ với muôn vàn sắc thái màu sắc.
"Cảnh đẹp đấy chứ," Lapham thở dài một hơi dài, buông lỏng dây cương trong bàn tay vẫn luôn cảnh giác—bàn tay mà dường như ông đã phó mặc toàn bộ việc điều khiển con ngựa. "Tôi muốn nói với bà về Rogers, Persis à. Hắn ta ngày càng dính sâu với tôi; tối qua hắn lại làm phiền tôi đến phát điên để kéo tôi vào một trong những dự án của hắn. Tôi chẳng muốn đổ lỗi cho ai, nhưng tôi không có nhiều niềm tin vào Rogers. Và tối qua tôi đã nói thẳng với hắn như thế."
"Ôi, đừng nói với tôi về Rogers nữa!" bà vợ ngắt lời. "Trên đời này có những việc quan trọng hơn Rogers nhiều, và quan trọng hơn cả công việc kinh doanh của ông đấy. Lúc nào ông cũng chỉ biết đến có bấy nhiêu—chuyện đó và ngôi nhà mới. Ông tưởng tôi muốn đi hóng gió là để nghe ông bàn về Rogers đấy chắc?" bà gắt lên, giải tỏa cái bản năng vốn có của người vợ là muốn bắt chồng phải trả giá cho nỗi đau khổ của mình, dù ông không phải là người gây ra. "Tôi thật sự----"
"Thôi nào, khoan đã!" Lapham ngắt lời. "Thế bà muốn nói chuyện gì? Tôi đang nghe đây."
Bà vợ bắt đầu, "Chuyện là thế này đây, Silas Lapham!" nhưng rồi bà khựng lại và nói, "Thôi, ông đợi chút—làm tôi bị mất đà ngay từ đầu, trong khi chuyện này vốn dĩ đã quá khó nói rồi."
Lapham im lặng xoay đi xoay lại chiếc roi ngựa trong tay và kiên nhẫn chờ đợi.
"Ông có bao giờ nghĩ," rốt cuộc bà hỏi, "cậu trẻ Corey đó đến đây là vì Irene không?"
"Tôi biết làm sao được tôi nghĩ gì," Lapham hậm hực đáp. "Chính bà lúc nào cũng bảo thế mà." Ông nhíu mày nhìn chằm chằm vào bà dưới hàng lông mày rậm rạp.
"Hóa ra không phải," bà Lapham nói; và bà đáp lại nét mặt sa sầm u tối của chồng. "Tôi nói cho ông biết, nếu ông cứ giữ cái thái độ đó thì tôi sẽ không nói thêm câu nào nữa đâu."
"Ai giữ thái độ gì cơ chứ?" Lapham gắt gỏng đáp lại. "Rốt cuộc bà đang muốn nói đến cái gì?"
"Tôi muốn ông hứa là sẽ lắng nghe tôi nói cho hết chuyện một cách êm thấm."
"Tôi sẽ nghe hết nếu bà cho tôi một cơ hội. Tôi đã nói thêm câu nào đâu."
"Ừm, tôi không muốn ông mới bắt đầu đã nổi đùng đùng cơn lôi đình, mặt mày hầm hầm như mây đen u ám đâu đấy. Tôi đã phải chịu đựng nó, và ông cũng phải chịu đựng nó."
"Được rồi, thế thì cho tôi nghe thử xem nào."
"Chuyện này theo tôi thấy thì chẳng trách ai được cả, vấn đề duy nhất là bây giờ nên làm gì cho phải thôi. Chúng ta chỉ có thể làm một việc; bởi vì nếu cậu ta không có cảm tình với con bé, thì chẳng ai bắt ép cậu ta được. Nếu cậu ta không đến vì con bé, thì tức là không phải, chuyện chỉ có thế thôi."
"Không, không đơn giản thế!" Lapham thốt lên.
"Đấy thấy chưa!" bà vợ phản đối.
"Nếu cậu ta không đến vì con chị, thì cậu ta đến vì CÁI GÌ chứ?"
"Cậu ta đến là vì con Pen!" bà vợ gào lên. "BÂY GIỜ THÌ ÔNG HẢI LÒNG CHƯA?" Giọng bà như thể chính ông là người đã kéo toàn bộ tai họa này xuống đầu gia đình; nhưng khi nhìn thấy những cảm xúc dữ dội biến chuyển nhanh chóng trên mặt chồng cho đến khi ông hiểu ra toàn bộ bi kịch, bà lại run rẩy, và giọng nói đứt quãng của bà mất đi toàn bộ sự tức giận gượng ép vừa rồi. "Ôi Silas! Chúng ta biết làm sao bây giờ? Tôi sợ chuyện này sẽ giết chết con Irene mất."
Lapham dùng các ngón tay trái—bàn tay đang cầm dây cương—để tháo chiếc găng tay lái xe rộng thùng thình ở tay phải ra. Ông quệt găng tay qua trán, rồi gạt đi lớp mồ hôi đọng lại trên đó. Ông hít sâu một hai lần, như một người đang đắn đo xem có nên chiến đấu với một sức mạnh áp đảo rồi lại đành buông xuôi nằm gọn trong tầm tay của nó.
Bà vợ cảm thấy cần phải an ủi ông, giống như lúc nãy bà thấy cần phải làm ông khổ sở. "Tôi không bảo là chuyện này không thể giải quyết êm đẹp được. Tôi chỉ muốn nói là bản thân tôi lúc này vẫn chưa thấy đường ra."
"Sao bà lại nghĩ cậu ta thích con Pen?" ông lặng lẽ hỏi.
"Tối qua cậu ta đã thổ lộ với nó, và sáng nay con Pen đã kể lại với tôi. Hôm nay cậu ta có ở văn phòng không?"
"Có, cậu ta có ở đó. Tôi thì không ở đấy nhiều. Cậu ta chẳng nói gì với tôi cả. Con Irene đã biết chưa?"
"Chưa; tôi để nó ở nhà sửa soạn đi mua sắm rồi. Nó muốn mua một cái cài áo giống cái của Nanny Corey." "Ôi Chúa tôi!" Lapham than van.
"Tôi đoán là ngay từ đầu người cậu ta hướng đến đã là con Pen, hoặc ít nhất là gần như ngay từ đầu. Tôi không phủ nhận là hồi đầu cậu ta cũng có chút ấn tượng với con Irene; nhưng tôi đoán kể từ khi gặp con Pen thì người cậu ta để ý luôn là nó; còn chúng ta thì tự thêu dệt nên một ý nghĩ rồi tự làm mờ mắt mình. Đã bao lần tôi nghi ngờ không biết cậu ta có chút tình cảm nào với con Irene hay không; nhưng tôi thề có trời đất, khi thấy cậu ta cứ đến liên tục, tôi hầu như chẳng bao giờ nghĩ đến con Pen, và rốt cuộc tôi không thể không tin rằng cậu ta CÓ thích con Irene. Có bao giờ ông ngờ rằng cậu ta nhắm đến con Pen không?"
"Không. Tôi tin những gì bà nói. Tôi cứ tưởng bà biết rõ."
"Ông có trách tôi không, Silas?" bà rụt rè hỏi.
"Không. Trách móc thì có ích gì chứ? Cả hai chúng ta đều chẳng mong muốn gì ngoài điều tốt đẹp nhất cho các con. Cả đời này phấn đấu cũng vì cái gì, nếu không phải vì chuyện đó? Đó là mục đích mà cả hai chúng ta đã bán lưng cho trời bán mặt cho đất suốt bấy lâu nay."
"Đúng vậy, tôi biết. Có bao nhiêu người còn MẤT cả con cái cơ mà," bà gợi ý.
"Phải, nhưng điều đó chẳng làm tôi thấy nguôi khoai chút nào. Tôi chưa bao giờ là loại người thấy dễ chịu chỉ vì người khác gặp chuyện chẳng lành. Bà sẽ cảm thấy thế nào nếu có kẻ tìm thấy sự an ủi vì con trai hắn sống sót trong khi con chúng ta lại qua đời? Không, tôi không làm thế được. Và chuyện này, theo một cách nào đó, còn tồi tệ hơn cả cái chết. Cái chết đến rồi đi; nhưng chuyện này có vẻ như là một trong những bi kịch đến để ở lại mãi mãi. Theo cách tôi nhìn nhận thì chẳng còn hy vọng gì cho ai nữa cả. Giả sử chúng ta không muốn con Pen lấy cậu ta; liệu điều đó có giúp ích gì cho con Irene không, nếu cậu ta không yêu nó? Giả sử chúng ta không muốn cho cậu ta lấy đứa nào cả; liệu điều đó có giúp ích được cho đứa nào không?"
"Ông nói," bà Lapham thốt lên, "như thể quyết định của chúng ta sẽ định đoạt được tất cả vậy. Ông tưởng Penelope Lapham là cái loại con gái sẽ đi nhận lời một người đàn ông mà em gái nó đang yêu mến, một người mà nó luôn nghĩ là đang yêu em gái mình, để rồi bỏ đi sống hạnh phúc với hắn chắc? Ông có tin là cho đến trút hơi thở cuối cùng, nó cũng sẽ không bao giờ quên được việc mình đã từng trêu chọc em gái về người đó như thế nào—như chính tôi từng nghe con Pen trêu con Irene—và đã vô tình khiến em nó tin rằng cậu ta yêu em nó chỉ vì bản thân nó cũng nghĩ thế không? Thật là nực cười!"
Lapham hoàn toàn bị đè bẹp bởi lập luận này. Cái đầu to lớn của ông gục xuống trước ngực; dây cương buông lỏng trong bàn tay bất động; con ngựa cái tự do đi theo ý nó. Cuối cùng, ông ngẩng mặt lên và bặm chặt khuôn hàm nặng nề.
"Thế nào?" bà vợ run rẩy hỏi.
"Thế thì," ông đáp, "nếu cậu ta muốn con Pen, và con Pen cũng muốn cậu ta, thì tôi không hiểu chuyện của con Irene có liên quan gì ở đây." Ông nhìn thẳng về phía trước, không quay sang nhìn vợ.
Bà đặt tay lên dây cương. "Bây giờ thì ông dừng ngay lại đây, Silas Lapham! Nếu tôi mà nghĩ rằng—nếu tôi thật sự tin ông có thể sẵn sàng làm vỡ tan trái tim đứa con tội nghiệp đó, và để con Pen làm nhục nhã bản thân khi kết hôn với một kẻ chẳng khác nào đã giết chết em gái nó, chỉ vì ông muốn có con trai của Bromfield Corey làm con rể----"
Lúc này Lapham mới quay mặt sang và trao cho bà một ánh nhìn sắc lẹm. "Tốt nhất là bà ĐỪNG NÊN tin như thế, Persis! Đi nào!" ông gọi con ngựa cái mà không cần liếc nhìn nó, và con vật nhảy vọt về phía trước. "Tôi thấy bà chẳng giúp ích được gì cho bản thân trong chuyện này nữa rồi đấy."
"Hầy!" một tiếng gắt vang lên ngay trước mặt ông. "Ông tính đi đâu đấy hả?"
"Ông muốn GIẾT NGƯỜI đấy à!" bà vợ thét lên.
Một tiếng va chạm nhẹ vang lên, con ngựa cái lùi lại một bước, gạt bánh xe của họ ra khỏi bánh chiếc xe ngựa trần phía trước mà Lapham vừa tông phải. Ông lên tiếng xin lỗi người ngồi trên xe đó; sự cố nhỏ này đã giải tỏa bớt sự căng thẳng trong tâm trí hai người, kéo họ ra khỏi đỉnh điểm của sự tổn thương lẫn nhau mà họ vừa chạm tới trong nỗi đau chung và tình yêu thương vị kỷ dành cho các con.
Chính Lapham là người khởi xướng lại cuộc trò chuyện. "Tôi sợ rằng cả hai chúng ta đều không thể nhìn nhận chuyện này một cách sáng suốt được. Chúng ta đang ở quá gần nó. Giá như có ai đó để bày tỏ chuyện này thì tốt biết mấy."
"Phải," bà vợ nói; "nhưng làm gì có ai."
"À, tôi cũng không biết nữa," Lapham gợi ý sau một hồi suy nghĩ; "sao không thử tới hỏi mục sư ở nhà thờ của bà xem? Biết đâu vị đó lại nhìn ra lối thoát."
Bà Lapham lắc đầu tuyệt vọng. "Không được đâu. Tôi chưa từng đăng ký là tín hữu chính thức của nhà thờ đó, tôi cảm thấy mình chẳng có quyền gì để phiền đến ông ấy."
"Nếu ông ấy đúng nghĩa là một người đàn ông, hoặc một nhà thuyết giáo đúng nghĩa, thì bà CÓ quyền phiền ông ấy chứ," Lapham thúc giục; rồi ông lại làm hỏng lập luận của mình khi nói thêm, "Tôi đã đóng góp đủ TIỀN cho nhà thờ của ông ấy rồi còn gì."
"Ôi, chuyện đó chẳng giải quyết được gì," bà Lapham nói. "Tôi chưa đủ thân thiết với Mục sư Langworthy, hoặc là tôi ĐÃ QUÁ hiểu rõ ông ấy rồi. Không; nếu phải hỏi ai đó, tôi thà hỏi một người hoàn toàn xa lạ. Nhưng có ích gì cơ chứ, Si? Chẳng ai có thể làm cho chúng ta nhìn nhận sự việc khác đi so với bản chất của nó đâu, và tôi cũng chẳng biết là mình có muốn họ làm thế hay không nữa."
Bi kịch ấy đã xóa sạch vẻ đẹp dịu dàng của buổi ngày, và đè nặng lên trái tim họ mỗi lúc một trĩu nặng. Đã trăm lần họ ngừng bàn về nó, rồi rốt cuộc vẫn quay trở lại với nó. Họ cứ lái xe đi mãi. Trời bắt đầu ngả về chiều. "Tôi nghĩ chúng ta nên quay về thôi, Si," bà vợ nói; và khi ông quay đầu xe mà không nói một lời, bà kéo khăn che mặt xuống rồi bắt đầu khóc sụt sùi phía sau dải vải, phát ra những tiếng thút thít nhỏ đứt quãng.
Lapham thúc con ngựa cái chạy nhanh về nhà. Cuối cùng bà vợ ngừng khóc và bắt đầu mò mẫm tìm túi áo. "Đây, cầm lấy của tôi này, Persis," ông ân cần nói, đưa chiếc khăn tay của mình cho vợ; bà nhận lấy và lau khô nước mắt. "Hôm nọ có một người trong số mấy cậu trẻ đến nhà mình," ông lại lên tiếng khi bà vợ dựa lưng vào đệm ghế trong sự tuyệt vọng lặng lẽ, "mà tôi thấy thiện cảm nhất trong số những người tôi từng gặp. Tôi đoán ông ấy là một người rất tốt. Chính là cái ông Sewell đó."
Ông nhìn vợ, nhưng bà không nói gì. "Persis," ông tiếp tục, "tôi không đành lòng trở về nhà mà trong đầu hai ta chẳng có gì được giải quyết cả. Tôi không đành lòng để bà phải chịu đựng thế này."
"Chúng ta phải chấp nhận thôi, Si," bà vợ đáp lại với sự biết ơn dịu dàng. Lapham thở dài nát ngọc. "Ông ấy sống ở đâu?" bà hỏi.
"Ở phố Bolingbroke. Ông ấy có cho tôi địa chỉ."
"Này, chắc cũng chẳng giải quyết được gì đâu. Ông ấy có thể nói gì với chúng ta cơ chứ?"
"Ôi, tôi cũng chẳng biết ông ấy có thể nói được gì không nữa," Lapham nói trong vô vọng; và cả hai không ai nói thêm lời nào cho đến khi họ qua đập Milldam và đi vào giữa những dãy nhà nội thành.
"Đừng lái xe qua ngôi nhà mới nhé, Si," bà vợ van nạo. "Tôi không chịu nổi khi nhìn thấy nó đâu. Hãy lái—lái lên phố Bolingbroke đi. Chúng ta cứ đến xem nơi ông ấy sống thế nào cũng được."
"Được rồi," Lapham nói. Ông chậm rãi lái xe đi. "Là chỗ đó đấy," cuối cùng ông dừng ngựa lại và dùng roi chỉ.
"Chẳng giải quyết được gì đâu," bà vợ nói với giọng điệu mà ông hiểu rõ chẳng kém gì ý nghĩa những lời bà thốt ra. Ông điều khiển con ngựa cái tắp vào sát vỉa hè.
"Bà giữ dây cương một chút nhé," ông nói rồi đưa dây cương cho vợ.
Ông bước xuống xe, nhấn chuông và đợi cho đến khi cửa mở; sau đó ông quay lại bế vợ xuống. "Mục sư có ở nhà," ông nói.
Ông lấy cục sắt neo xe từ dưới gầm ghế xe ngựa ra rồi buộc chặt vào hàm thiết của con ngựa cái.
"Ông nghĩ giằng thế này con ngựa có chịu đứng yên không?" bà Lapham hỏi.
"Chắc là được. Nếu không được thì cũng kệ."
"Ông không sợ nó bị cảm lạnh à," bà cố tình kéo dài thời gian.
"Mặc kệ nó!" Lapham nói. Ông đỡ lấy bàn tay đang run rẩy của vợ đặt lên tay mình rồi dắt bà đến trước cửa.
"Ông ấy sẽ nghĩ chúng ta bị điên mất," bà thì thầm trong lòng tự trọng đã sụp đổ.
"Ừ thì chúng ta ĐANG điên mà," Lapham đáp. "Nói với ông ấy là chúng tôi muốn gặp riêng ông ấy một lúc," ông nói với cô người làm đang mở hé cửa cho ông, và cô gái dẫn hai người vào phòng tiếp khách—nơi từng là phòng xưng tội theo giáo phái Tin Lành cho biết bao tâm hồn trĩu nặng trước họ, những người đến đây với niềm tin rằng mình đang mang nấc nặng nỗi bi ai duy nhất trên đời; bởi mỗi chúng ta đều phải gặm nhấm nỗi đau một mình rất lâu trước khi học được rằng mình chỉ là một cá thể trong cộng đồng bất hạnh rộng lớn vốn vẫn dính kẹt trong vòng quay tàn nhẫn từ buổi bình minh của nhân loại.
Khi vị mục sư bước vào, họ ngần ngại không muốn nhắc đến bi kịch của mình chẳng khác nào đó là một mối ô danh; nhưng cuối cùng Lapham cũng lên tiếng, và với một sự tôn nghiêm giản dị mà ông từng thiếu sót trong những lần tiếp cận vụng về và mang tính chống chế trước đây, ông trình bày sự việc một cách rõ ràng trước ánh mắt đầy lòng trắc ẩn và kính cẩn của vị mục sư. Ông không nhắc đến tên của Corey, nhưng ông không giấu giếm việc chính mình, vợ mình và các con gái ông mới là những người trong cuộc.
"Tôi không biết liệu mình có quyền làm phiền ông bằng chuyện này không," ông nói trong khoảnh khắc Sewell ngồi trầm ngâm suy nghĩ về vụ việc, "và tôi cũng không biết liệu mình có lý do chính đáng nào để làm vậy không. Nhưng như tôi đã nói với nhà tôi ở đây, ở ông có một điều gì đó—tôi không biết liệu đó có phải là điều ông ĐÃ NÓI hay không—làm tôi cảm thấy như ông có thể giúp đỡ chúng tôi. Tôi đoán là tôi không nói nhiều đến thế với nhà tôi; nhưng đó là cảm giác của tôi. Và chúng tôi đã ở đây. Nếu có gì không phải...."
"Chắc chắn rồi," Sewell nói, "chẳng có gì không phải cả. Tôi cảm ơn ông bà đã đến—đã tin tưởng sẻ chia nỗi niềm này với tôi. Thời điểm sẽ đến với mỗi người chúng ta khi ta không thể tự giúp mình, và khi đó ta phải nhờ đến sự giúp đỡ của người khác. Nếu mọi người tìm đến tôi vào những lúc như vậy, tôi cảm thấy chắc chắn rằng mình được sinh ra trên đời này là có mục đích—nếu không vì điều gì lớn lao hơn thì cũng là để ban phát lòng trắc ẩn, sự đồng cảm của mình."
Những lời nói chân thành, mộc mạc như của một người anh em ấy mang lại một sự đón nhận ấm áp mà những kẻ tội nghiệp bị tai hoạ gõ cửa này không thể nghi ngờ.
"Vâng," Lapham nghẹn ngào nói, và vợ ông lại bắt đầu lau nước mắt dưới lớp khăn che mặt.
Sewell im lặng, và họ chờ đợi cho đến khi ông lên tiếng. "Chúng ta có thể giúp ích cho nhau ở đây, bởi vì chúng ta luôn có thể sáng suốt hơn cho người khác so với cho chính mình. Chúng ta có thể nhìn nhận tội lỗi và sai lầm của người khác dưới một ánh sáng bao dung hơn—và đó luôn là một ánh sáng công bằng hơn—so với khi ta tự nhìn nhận bản thân; và chúng ta có thể nhìn nhận nỗi đau khổ của người khác một cách tỉnh táo hơn." Ông hướng những lời này về phía Lapham; giờ đây ông quay sang bà vợ. "Nếu có ai đó tìm đến bà, bà Lapham, trong đúng hoàn cảnh trớ trêu này, bà sẽ nghĩ sao?"
"Tôi không hiểu ý ông lắm," bà Lapham ấp úng.
Sewell nhắc lại lời mình, và nói thêm, "Ý tôi là, bà nghĩ một người khác ở vào vị trí của bà thì nên làm gì?"
"Đã từng có kẻ tội nghiệp nào lâm vào thế đường cùng như thế này chưa?" bà hỏi với sự hoài nghi xót xa.
"Chẳng có nỗi đau nào là mới mẻ dưới ánh mặt trời này cả," vị mục sư đáp.
"Ôi, nếu là người khác, tôi sẽ nói—tôi sẽ nói—Ôi, dĩ nhiên rồi! Tôi sẽ nói rằng nghĩa vụ của họ là để----" Bà ngập ngừng.
"Một người chịu khổ thay vì cả ba người, nếu không ai có lỗi?" Sewell gợi ý. "Đó là lý trí, và đó là sự công bằng. Đó là sự tiết kiệm đau khổ mà tự bản thân nó sẽ gợi mở, và sẽ bắt buộc phải thực hiện, nếu tất cả chúng ta không bị tha hóa bởi những truyền thống vốn chỉ là sản phẩm của thứ tình cảm ủy mị nông choẹt. Hãy nói cho tôi biết, bà Lapham, chẳng lẽ điều này không hề lóe lên trong trí óc bà khi bà mới biết chuyện hay sao?"
"Ồ có chứ, nó đã lóe lên trong đầu tôi. Nhưng tôi không nghĩ làm vậy lại là đúng."
"Còn ông thì sao, ông Lapham?"
"Ồ, đó cũng chính là điều tôi đã nghĩ, dĩ nhiên rồi. Nhưng tôi không thấy lối----"
"Không," vị mục sư thốt lên, "tất cả chúng ta đều bị làm cho mù lòa, tất cả chúng ta đều bị làm cho yếu mềm bởi một lý tưởng giả tạo về sự hy sinh bản thân. Nó bao bọc lấy chúng ta bằng những mắt lưới của nó, và chúng ta không thể tự chiến đấu để thoát ra được. Bà Lapham, điều gì đã khiến bà cảm thấy rằng thà để ba người cùng chịu khổ còn tốt hơn là một người?"
"Ồ, chính bản thân con Pen cảm thấy thế. Tôi biết nó thà chết còn hơn là cướp lấy cậu ta khỏi tay em gái."
"Tôi cũng đoán vậy!" vị mục sư cay đắng thốt lên. "Và mặc dù con gái ông là một cô gái rất có lý trí?"
"Nó là đứa có nhiều thực tế và lý trí nhất----"
"Dĩ nhiên rồi! Nhưng trong những trường hợp như thế này, bằng cách nào đó chúng ta lại nghĩ rằng dùng đến lý trí là sai trái. Tôi không biết cái lý tưởng giả tạo này từ đâu chui ra, trừ khi nó xuất phát từ những cuốn tiểu thuyết làm mê muội và đồi trụy ít nhiều mọi trí tuệ. Nó chắc chắn không đến từ Kitô giáo, một giáo lý sẽ ngay lập tức bác bỏ nó khi đối mặt. Con gái ông tin rằng, bất chấp lý trí của mình, nó phải làm cho bản thân và người đàn ông yêu nó trở nên bất hạnh, chỉ để đảm bảo nỗi đau khổ suốt đời cho em gái nó—người mà cậu ta không hề yêu—chỉ vì em gái nó đã nhìn thấy và thích cậu ta trước! Và tôi rất tiếc phải nói rằng chín mươi chín người trẻ trong số một trăm người—ôi, chín trăm chín mươi chín người trong số một ngàn người!—se coi đó là cao cả, đẹp đẽ và anh hùng; trong khi tận đáy lòng, các vị biết rằng điều đó là ngu ngốc, tàn nhẫn và đáng ghê tởm. Các vị biết hôn nhân là gì rồi đấy! Và nó sẽ ra sao nếu không có tình yêu từ cả hai phía."
Vị mục sư đã trở nên khá gay gắt và đỏ bừng mặt.
"Tôi mất hết kiên nhẫn rồi!" ông tiếp tục một cách mãnh liệt. "Đứa con tội nghiệp này của ông bà bằng cách nào đó đã bị tiêm nhiễm để tin rằng em gái nó sẽ chết nếu không có được thứ vốn không thuộc về nó, và là thứ mà cả thế gian này, hay bất kỳ tâm hồn nào trên đời này, cũng không có quyền hạn để trao cho nó. Em gái nó sẽ phải chịu đựng—đúng vậy, rất đau đớn!—trong lòng và trong lòng tự trọng; nhưng nó sẽ không chết đâu. Ông bà cũng sẽ phải chịu đựng, trong tình thương bao la dành cho con; nhưng ông bà phải làm tròn nghĩa vụ của mình. Ông bà phải giúp nó từ bỏ. Ông bà sẽ có lỗi nếu làm ít hơn thế. Hãy luôn nhớ kỹ trong đầu rằng ông bà đang làm điều đúng đắn, và là điều tốt đẹp duy nhất có thể làm. Và cầu xin Chúa ở cùng ông bà!"