Bà Corey trở về cùng các con gái vào những ngày đầu tháng Mười, sau khi đã ở lại Intervale khoảng ba bốn tuần kể từ lúc rời Bar Harbour. Làn da họ có phần sạm nắng hơn so với hồi rời thành phố vào tháng Sáu, nhưng ngoài điểm đó ra thì chẳng có gì thay đổi. Lily, cô chị, mang về một xấp tranh ký họa rau câu và nấm dại, điểm xuyết vài tảng đá cùng những khúc gỗ mục; cô sẽ chẳng bao giờ hoàn thiện cũng như không đời nào cho ai xem những bức hình đó, bởi cô thừa biết giá trị nghệ thuật của chúng chẳng đáng là bao. Nanny, cô em, đã đọc rất nhiều tiểu thuyết với một cảm nhận sắc bén về tính phi thực tế của chúng đối với cuộc đời, rồi lại quan sát cuộc đời thực với một niềm tiếc nuối ngậm ngùi vì nó quá khác xa so với trang sách. Cả hai đều là những cô gái ngoan, tài hoa, ăn mặc dĩ nhiên là vô cùng thời trang, và diện mạo cũng đủ khiến người ta vừa mắt; thế nhưng ở nơi bờ biển hay trên vùng núi cao, họ vẫn chưa gặp được ai hợp gu đến mức có thể xoay chuyển vận mệnh mình. Họ trở về nhà, quay lại với những công việc dở dang trước đó, tâm trí chẳng hề bị xao nhãng bởi bất kỳ niềm hy vọng hay sự lo sợ nào.
Chính vì không bị vướng bận bởi những điều ấy, họ lại càng có điều kiện để quan tâm một cách sống động hơn đến chuyện của anh trai mình—điều mà họ nhận ra ngay là đang đè nặng lên tâm trí người mẹ sau những giờ phút chào hỏi đầu tiên.
"Ôi, chuyện đó hình như vẫn tiếp diễn, mà cha các con thì chẳng viết lấy một chữ báo lại," bà vừa nói vừa lắc đầu.
"Thế thì giải quyết được gì cơ chứ?" Nanny hỏi. Cô nhỏ nhắn, da trắng, với những lọn tóc sáng màu xoăn tợn ôm lấy vành mũ kiểu cách một cách vô cùng xinh xắn; cô trông đẹp nhất là khi đội mũ. "Chỉ làm mẹ thêm lo thôi. Cha cũng đâu có cản nổi anh Tom; chính mẹ lúc về nhà tính cản cũng có làm được đâu."
"Con cá là cha cũng chẳng biết nhiều về chuyện đó đâu," Lily góp ý. Cô là một thiếu nữ cao, gầy, tóc và da đều trầm màu, trông lúc nào cũng như đang bị lạnh, và hễ ai đã thấy cô một lần thì sẽ luôn gắn hình ảnh cô với những chiếc khăn quấn mang đủ loại phong cách thẩm mỹ khác nhau.
Đối với phụ nữ trong gia đình, việc một cậu con trai khiến họ nghi ngờ rằng cậu đang để ý đến một người phụ nữ khác bao giờ cũng là chuyện trọng đại. Chàng rể hay anh em rể thì không thực sự bước chân vào dòng họ; người ta chẳng cần phải vuốt ve hay chiều chuộng anh ta; thế nhưng con dâu hay chị em dâu lại có một danh phận đòi hỏi mẹ và chị em gái của người chồng phải thừa nhận. Những chuẩn mực quy ước xã hội buộc họ phải tỏ ra trìu mến, phải thích hoặc giả vờ thích cô ta, phải nhận cô ta vào mối quan hệ thân tình, dù cho cô ta có đáng ghét đến mức nào đi nữa. Đối với gia đình Corey, đây không chỉ đơn thuần là chuyện tình cảm. Họ hoàn toàn không nghèo, và cũng chẳng phải phụ thuộc kinh tế vào Tom Corey; thế nhưng người mẹ, một cách vô thức, đã quen dựa dẫm vào sự chín chắn và những lời khuyên của anh trong mọi việc; còn hai cô em gái, vốn quen thấy anh thờ ơ với con gái từ trước đến nay, cũng tự nhiên xem anh là của riêng mình cho tới khi anh được giải phóng—không phải bằng cuộc hôn nhân của anh, mà là bằng cuộc hôn nhân của chính họ, một sự kiện vẫn chưa hề nhích lại gần dù thời gian cứ trôi. Vài kiểu con gái—họ tin rằng mình có thể dễ dàng chọn ra một kiểu—có thể lấy anh mà không cướp anh ra khỏi tay họ; thế nhưng sự rộng lượng ấy lại chẳng thể trông mong gì ở một cô gái như cô Lapham.
"Có lẽ," người mẹ nài nỉ cố vớt vát, "mọi chuyện cũng không đến mức tồi tệ thế đâu. Con bé có vẻ là một đứa trẻ ngoan ngoãn, biết thương mẹ, dù không có nhiều cá tính cho lắm, mặc cho nó khá tháo vát trong vài việc."
"Ôi, rồi nó cũng sẽ ngoan ngoãn trìu mến với anh Tom thôi, mẹ cứ tin con đi," Nanny nói. "Và sự tháo vát thiếu cá tính đó rồi sẽ biến thành sự hẹp hòi cực đoan nhất cho xem. Nó sẽ nghĩ chúng ta đã chống lại nó ngay từ đầu."
"Cái đó thì nó chẳng có lý do gì để nghĩ vậy," Lily xen vào, "và chúng ta cũng sẽ không cho nó lý do."
"Có đấy, chúng ta sẽ cho đấy," Nanny cãi lại. "Chúng ta không cưỡng lại được đâu; mà dù chúng ta không làm vậy, thì chính sự dốt nát của cô ta cũng đủ làm lý do rồi."
"Mẹ không cảm thấy con bé hoàn toàn dốt nát," bà Corey nói một cách công bằng.
"Dĩ nhiên là cô ta biết đọc biết viết rồi," Nanny thừa nhận.
"Con thật không thể tưởng tượng được anh ấy tìm thấy chuyện gì để nói với cô ta nữa," Lily thở dài.
"Ôi, chuyện ĐÓ thì đơn giản lắm," cô em đáp.
"Họ sẽ nói về bản thân mình, thỉnh thoảng lại đá sang người kia một tí. Con đã từng nghe mấy cặp đôi 'tâm sự' ngoài hành khách sạn rồi. Cô ta thì ngồi thêu, hoặc đan, hoặc làm đăng-ten, đại loại thế; còn anh ấy thì bảo trông cô có vẻ mê công việc thêu thùa quá nhỉ, và cô ta sẽ đáp, vâng, cô mê lắm, ai cũng cười cô vì chuyện đó; nhưng cô chịu thôi, từ nhỏ đã thế rồi và chắc sau này vẫn vậy,—kèm theo đủ thứ chi tiết nhỏ nhặt xa xôi. Rồi cô ta kết thúc bằng cách bảo biết đâu anh lại không thích người ta đan thêu hay làm đăng-ten thì sao. Anh ấy liền bảo, ôi không, anh thích chứ; sao cô lại nghĩ thế cơ chứ? Nhưng về phần anh thì anh lại thích đi thuyền hơn, hoặc đi cắm trại trong rừng. Thế rồi cô ta để anh ấy chạm vào một góc đồ thêu, và biết đâu là chạm nhẹ vào ngón tay cô ta nữa; điều đó tiếp thêm dũng khí cho anh ấy bảo rằng chắc chẳng có gì khiến cô chịu buông đồ thêu xuống đủ lâu để bước xuống mấy tảng đá, hay đi hái dại trong bụi cây đâu nhỉ; cô ta nghiêng đầu sang một bên và bảo cô cũng chẳng biết nữa. Thế rồi họ đi, anh ấy nằm dưới chân cô ta trên tảng đá, hoặc hái quả dại thả vào vạt áo cô ta, rồi họ lại tiếp tục nói về bản thân, so sánh đối chiếu xem mình khác người kia ở điểm nào. Và----"
"Thôi được rồi đấy, Nanny," người mẹ ngắt lời.
"Ôi, gớm ghiếc thật!" Lily mỉm cười ảm đạm.
"Gớm ghiếc sao? Chẳng gớm chút nào!" cô em phản bác. "Trông thì thú vị lắm đấy, và khi chị làm thế----"
"Người ta nhìn thấy điểm gì ở nhau luôn là một bí ẩn," bà Corey nhận xét một cách nghiêm khắc.
"Vâng," Nanny thừa nhận, "nhưng con không nghĩ áp dụng điều đó vào lúc này thì mang lại chút an ủi nào cho chúng ta." "Đúng vậy, chẳng có đâu," người mẹ thở dài.
"Điều tốt nhất chúng ta có thể làm là hy vọng vào điều tốt đẹp nhất cho đến khi biết được điều tồi tệ nhất. Dĩ nhiên khi điều tồi tệ nhất đến, chúng ta sẽ phải cố mà chấp nhận nó thôi."
"Phải, và biết đâu mọi chuyện cũng không đến mức quá tồi tệ. Mẹ đã nói với cha các con hồi mẹ ở đây vào tháng Bảy rằng mấy chuyện này lúc nào chẳng giải quyết được. Chúng ta phải đối mặt với nó như thể chẳng có gì bất thường, và cố gắng đừng để xảy ra sự bất hòa giữa người trong nhà."
"Đúng thế thật. Nhưng con không tin vào việc đầu hàng quá sớm từ trước. Như thế chẳng khác nào nhượng bộ," Nanny phản đối.
"Dĩ nhiên là chúng ta nên phản đối bằng mọi cách thích hợp rồi," người mẹ đáp.
Lily không còn tham gia thảo luận chủ đề này nữa. Nhờ có khí chất nghệ sĩ, cô được phép không cần quá thực tế. Việc quán xuyến gia đình đều do mẹ và em gái cô đảm nhận, dưới sự tham vấn và đồng thuận của ông Corey về những gì họ định làm.
"Cha con có viết thư cho mẹ bảo ông ấy đã đến thăm Đại tá Lapham tại nơi làm việc của ông ta," bà Corey nói, chớp lấy cơ hội đầu tiên để đề cập đến chủ đề này với con trai.
"Vâng," Corey đáp. "Ý của cha là mời một bữa tối, nhưng theo gợi ý của con thì cha đã đổi thành một chuyến ghé thăm."
"Ồ," bà Corey thốt lên với giọng nhẹ nhõm, như thể lời giải thích đó đã soi sáng một góc nhìn mới về việc Corey là người gợi ý chuyến thăm. "Trong thư cha con nói ít quá nên mẹ chẳng biết cội nguồn câu chuyện thế nào."
"Con nghĩ hai người nên gặp nhau," người con giải thích, "và cha cũng đồng ý thế. Sau đó con rất vui vì mình đã gợi ý; Đại tá Lapham tỏ ra vô cùng hài lòng."
"Ồ, làm thế là hoàn toàn đúng đắn về mọi mặt rồi. Mẹ đoán là mùa hè vừa qua con cũng có gặp gỡ gia đình đó đôi chút nhỉ."
"Vâng, khá thường xuyên ạ. Con xuống Nantasket tương đối nhiều."
Bà Corey hạ đôi mắt xuống. Rồi bà hỏi: "Họ vẫn khỏe cả chứ?"
"Vâng, trừ bản thân ông Lapham thỉnh thoảng có mệt. Con có xuống đó một hai lần để thăm ông ấy. Mùa hè này ông ấy chẳng nghỉ ngơi ngày nào; ông ấy đam mê công việc đến mức con e là rời công việc ra lúc nào ông ấy cũng thấy khó chịu, và ông ấy lấy ngôi nhà mới làm cớ để ở lại thành phố."
"Ồ phải rồi, ngôi nhà của ông ấy! Trông nó có tráng lệ không?"
"Có ạ; đó là một ngôi nhà rất đẹp. Seymour đang đảm nhận thiết kế."
"Thế thì dĩ nhiên là sẽ rất sang trọng rồi. Mẹ đoán các cô tiểu thư chắc là hào hứng với nó lắm; cả bà Lapham nữa."
"Bà Lapham thì có. Nhưng con không nghĩ các cô tiểu thư lại bận tâm đến nó nhiều đến thế."
"Chắc chắn là xây cho họ rồi. Chẳng lẽ họ không có tham vọng sao?" bà Corey dò hỏi một cách tinh tế.
Người con trai ngẫm nghĩ một lúc. Rồi anh mỉm cười trả lời—
"Không, con thực sự không nghĩ họ có tham vọng đâu. Có thể nói họ là những người không cầu kỳ danh lợi." Bà Corey thở phào một hơi dài. Nhưng người con trai lại nói thêm: "Chính cha mẹ họ mới là những người có tham vọng cho họ," khiến nhịp thở của bà lại dồn dập trở lại.
"Phải rồi," bà nói.
"Họ là những cô gái rất giản dị, dễ thương," Corey tiếp tục. "Con nghĩ mẹ sẽ thích cô chị khi mẹ có dịp quen biết cô ấy."
Khi mẹ có dịp quen biết cô ấy. Những từ đó ngụ ý một kỳ vọng rằng hai gia đình sẽ trở nên thân thiết hơn.
"Thế ra cô chị có tri thức hơn cô em sao?" Bà Corey đánh táo bạo hỏi.
"Tri thức ạ?" người con lặp lại. "Không; từ đó không hẳn chính xác. Mặc dù cô ấy rõ ràng có đầu óc hơn."
"Cô em trông có vẻ rất biết điều."
"Ồ, biết điều thì rõ rồi ạ. Và cũng tháo vát đúng như sự xinh đẹp của cô ấy vậy. Cô ấy làm được đủ thứ việc và thích được bận rộn. Mẹ có thấy cô ấy sở hữu một vẻ đẹp tuyệt vời không?"
"Có--có chứ, đúng là vậy," bà Corey miễn cưỡng thừa nhận.
"Cô ấy lại còn tốt nết nữa," Corey nói, "hoàn toàn ngây thơ và trong sáng. Con nghĩ mẹ càng quen cô ấy thì sẽ càng thích cô ấy hơn đấy."
"Mẹ đã thấy cô ấy rất dễ thương ngay từ đầu rồi," người mẹ đáp một cách anh hùng; rồi bản tính tự nhiên lại trỗi dậy trong bà. "Nhưng mẹ e là cô ấy rồi sẽ có chút nhàm chán; tầm hiểu biết của cô ấy hình như quá đỗi hạn hẹp."
"Vâng, đó cũng là điều con từng e ngại. Nhưng thực ra lại không phải thế. Cô ấy cuốn hút người ta chính bởi sự hạn hẹp ấy. Mẹ có thể nhìn thấu sự vận hành trong tư duy của cô ấy, giống như của một đứa trẻ vậy. Cô ấy thậm chí còn chẳng hề ý thức được vẻ đẹp của chính mình."
"Mẹ không tin đàn ông trẻ tuổi có thể nhận biết được con gái có ý thức về bản thân hay không đâu," bà Corey nói. "Nhưng mẹ không có ý bảo các cô Lapham là không----" Người con trai ngồi ngẫn ngơ, trên mặt nở một nụ cười lơ đãng. "Gì thế con?"
"Ôi! Không có gì đâu ạ. Con chỉ đang nghĩ về cô Lapham và một câu cô ấy từng nói thôi. Mẹ biết đấy, cô ấy hóm hỉnh lắm."
"Cô chị ấy hả? Ừ, con có kể rồi. Con cũng nhìn thấu được sự vận hành đầu óc của cô ấy sao?"
"Không ạ; cô ấy là tập hợp của những điều bất ngờ." Corey lại chìm vào một cơn mộng mơ khác và mỉm cười; nhưng anh không hề có ý định giải thích điều gì làm mình buồn cười, và mẹ anh cũng không buồn hỏi.
"Tôi không biết phải hiểu thế nào về việc nó khen ngợi cô gái đó một cách công khai như vậy," sau đó bà nói với chồng. "Chuyện đó không thể diễn ra tự nhiên thế được trừ khi nó đã ngỏ lời với cô ta, mà tôi thì chắc chắn là nó chưa ngỏ lời."
"Phụ nữ các cô vẫn chưa nâng tầm được—đó là bằng chứng cho sự lạc hậu của giới nữ—để hiểu được tư tưởng kiểu Bismarck trong ngoại giao đâu. Nếu một người đàn ông khen ngợi một người phụ nữ, các cô vẫn cứ nghĩ anh ta đang yêu một người khác. Ý cô là vì Tom không khen cô chị nhiều nên nó ĐÃ ngỏ lời với CÔ ẤY rồi sao?"
Bà Corey bác bỏ kết luận đó, bảo rằng không nhất thiết phải thế. "Hơn nữa, nó CÓ khen cô chị mà."
"Thế thì cô nên mừng vì mọi chuyện đang tiến triển tốt đẹp đi. Dù sao thì cô cũng tuyệt đối chẳng làm gì được đâu."
"Ôi! Tôi biết chứ," bà Corey thở dài. "Tôi ước gì Tom cởi mở hơn với tôi một chút."
"Nó đã cởi mở hết mức mà một người con trai sinh ra ở Mỹ có thể đối xử với cha mẹ mình rồi. Tôi cá là nếu cô hỏi thẳng xem nó có ý định gì với cô tiểu thư đó, nó sẽ nói cho cô biết—nếu bản thân nó đã biết."
"Sao cơ, ông nghĩ nó không biết sao, Bromfield?"
"Tôi không chắc là nó biết đâu. Phụ nữ các cô cứ nghĩ rằng hễ một gã trai trẻ đeo đuổi một hay vài cô gái thì nghĩa là nó đã nặng lòng với họ. Không phải thế đâu. Nó đeo đuổi vì nó phải làm thế, vì nó chẳng biết làm gì với thời gian trống của mình, và vì các cô gái có vẻ thích điều đó. Tôi cá là trong trường hợp này, Tom dính lấy họ nhiều như thế chỉ vì ở thành phố chẳng còn ai khác thôi."
"Ông thực sự nghĩ vậy sao?"
"Tôi chỉ đưa ra một giả thiết thôi. Và tôi thấy rằng một cô tiểu thư chẳng có lựa chọn nào tốt hơn là ở lại Boston hoặc quanh đây trong suốt mùa hè. Hầu hết trai trẻ đều ở đây, bị công việc giữ chân suốt tuần, chỉ rảnh rỗi buổi tối ở quanh đây hoặc cách xa vài dặm. Tỷ lệ nam nữ ở vùng biển và vùng núi thế nào?"
"Ôi, ít nhất cũng phải hai mươi cô gái mới có nổi một mống đàn ông. Thật là tệ hại."
"Cô thấy đấy, tôi đã đúng ở một phần lý thuyết rồi. Cớ sao tôi lại không thể đúng ở phần còn lại?"
"Tôi ước gì ông đúng. Nhưng tôi lại không thể nói là mình muốn thế. Mấy chuyện này với con gái nghiêm trọng lắm. Tôi không muốn Tom lại qua lại với gia đình người ta nếu nó không có ý định gì nghiêm túc."
"Mà nếu nó có ý định thật thì cô cũng chẳng thích. Cô thật khó chiều đấy, em yêu." Chồng bà kéo tờ báo đang mở trên bàn về phía mình.
"Tôi cảm thấy làm vậy chẳng giống tính cách của nó chút nào," bà Corey tiếp tục tự làm mình rối bời trong những lời nói, như phụ nữ vẫn thường thế khi suy nghĩ của họ đã quá rõ ràng. "Đừng đọc báo nữa mà, Bromfield! Tôi thực sự đang rất lo lắng về chuyện này, tôi phải biết nó có ý nghĩa đến mức nào. Tôi không thể để mặc nó thế này được. Tôi không hiểu sao ông lại có thể kê gối ngủ ngon mà không cần biết thực hư ra sao."
"Tôi hoàn toàn không biết điều gì sẽ xảy ra với mình khi chết đi; vậy mà tôi vẫn ngủ ngon đấy thôi," Bromfield Corey đáp, gạt tờ báo sang một bên.
"Ôi! Nhưng đây là một chuyện hoàn toàn khác."
"Nghiêm trọng hơn nhiều sao? Nào, cô có thể làm được gì? Chúng ta đã bàn nát chuyện này khi cô ở đây hồi mùa hè rồi, và lúc đó cô đã đồng ý với tôi là chúng ta chẳng thể làm gì được. Tình hình đâu có thay đổi chút nào."
"Có chứ, nó đã thay đổi; nó vẫn tiếp tục diễn ra như cũ," bà Corey lại diễn đạt thực tế bằng một mệnh đề mâu thuẫn. "Tôi nghĩ mình phải hỏi thẳng Tom mới được."
"Cô biết là cô không thể làm thế mà, em yêu."
"Thế tại sao nó không tự nói với chúng ta?"
"Ồ, đó lại là điều NÓ không thể làm, nếu nó đang tán tỉnh cô Irene—tôi tin đó là tên cô ta—theo kiểu Mỹ. Nó sẽ nói với chúng ta sau khi đã nói với CÔ ẤY. Ngày trước tôi cũng làm thế mà. Đừng quên thời trẻ của chính chúng ta chứ, Anna. Tôi thừa nhận là chuyện đó đã lâu lắm rồi."
"Hồi đó khác xa," bà Corey nói, giọng hơi xiêu lòng.
"Tôi chẳng thấy khác chỗ nào. Tôi cá là Bà mẹ Lapham biết liệu Tom có yêu con gái bà ta hay không; và chắc chắn Ông bố Lapham cũng biết điều đó qua lời kể lại. Nhưng chúng ta sẽ chẳng thể biết cho đến khi chính cô gái đó biết. Cứ tin là vậy đi. Mẹ cô đã biết, và bà đã nói với cha cô; nhưng người cha tội nghiệp của tôi thì chẳng biết gì cho đến khi chúng ta đã đính hôn; mà trước đó tôi đã lượn lờ—đeo đuổi, như cô gọi đấy----"
"Không, không; LÀ ÔNG gọi thế chứ."
"Là tôi sao?--suốt một năm trời hoặc hơn."
Người vợ không thể không cảm thấy vỗ về đôi chút trước hình ảnh tình yêu thời trẻ mà những lời ấy gợi lại, dù bà chẳng hề thích việc liên hệ nó với sự quan tâm của con trai mình dành cho Irene Lapham. Bà mỉm cười trầm ngâm. "Thế ông nghĩ giữa chúng nó vẫn chưa có sự thấu hiểu nào sao?"
"Thấu hiểu? Ôi, có lẽ là có chứ."
"Ý tôi là một lời giải thích rõ ràng?"
"Suy luận logic duy nhất từ những gì chúng ta vừa nói là chưa có. Nhưng tôi không bắt cô phải chấp nhận nó vì lẽ đó. Bây giờ tôi đọc báo được chưa, em yêu?"
"Vâng, ông đọc đi," bà Corey nói, buông một tiếng thở dài vốn thể hiện cảm giác của phụ nữ về sự không như ý ở những ông chồng nói chung, hơn là sự bất mãn cá nhân với chồng mình.
"Cảm ơn em yêu; thế thì tôi nghĩ mình sẽ hút một điếu xì-gà luôn," Bromfield Corey nói rồi châm lửa.
Bà để ông được yên tĩnh, và không còn tìm cách khai thác sự bộc bạch của con trai thêm nữa. Nhưng điều đó không có nghĩa là bà khoanh tay đứng nhìn. Dĩ nhiên bà không thừa nhận với chính mình, và càng không đời nào thừa nhận với người khác, về động cơ khiến bà đến thăm gia đình Lapham sớm như vậy, khi họ vừa từ Nantasket trở về Nankeen Square. Bà nói với các con gái rằng bà luôn cảm thấy hơi xấu hổ vì đã lợi dụng mối quen biết với họ để quyên tiền từ thiện rồi sau đó lại như thể bỏ lơ họ. Ngoài ra, bà thấy mình cần phải bằng cách nào đó công nhận mối quan hệ làm ăn mà Tom đã thiết lập với người cha; họ không được phép để gia đình đó nghĩ rằng nhà mình phản đối những gì Tom đã làm. "Vâng, làm ăn là làm ăn mà," Nanny cười nói. "Mẹ có muốn chúng con đi cùng không?"
"Không; lần này mẹ sẽ đi một mình," người mẹ đáp một cách trang trọng.
Chiếc xe ngựa nhỏ của bà giờ đây dễ dàng tìm được đường đến Nankeen Square, và bà gửi danh thiếp lên, nơi bà Lapham nhận được khi đang ở cùng cô con gái Penelope.
"Tôi đoán là tôi phải xuống gặp bà ta rồi," bà hổn hển nói.
"Kìa, mẹ đừng làm vẻ mặt tội lỗi thế chứ," cô con gái trêu; "mẹ đâu có làm gì RẤT sai trái đâu."
"Cảm giác như thể mẹ ĐÃ làm sai ấy. Mẹ chẳng biết mình bị làm sao nữa. Trước đây mẹ đâu có sợ người đàn bà đó, thế mà giờ đây mẹ cảm thấy như không thể nhìn thẳng vào mặt bà ta được. Cậu ta tự nguyện đến đây đấy chứ, mẹ đã đấu tranh chống lại việc cậu ta đến đây đủ lâu rồi, trời biết đấy. Mẹ đâu có muốn cậu ta đến. Mà xét cho cùng thì nhà mình cũng danh giá chẳng kém gì nhà họ; còn cha con thì lúc nào chẳng có tiền gấp đôi nhà họ. Chúng ta việc gì phải đi van xin sự ban ơn của họ. Mẹ đoán họ mừng quýnh lên khi tống được cậu ta vào làm với cha con ấy chứ."
"Vâng, đó toàn là những điểm đúng đắn đấy mẹ," cô gái nói; "và nếu mẹ cứ lẩm nhẩm mấy câu đó, rồi đếm đến một trăm trước mỗi lần cất lời, con đoán là mẹ sẽ vượt qua được thôi."
Bà Lapham đã quýnh quáng sửa sang lại tóc tai và dây ruy-băng để chuẩn bị cho cuộc chạm trán với bà Corey. Lúc này bà hít một hơi dài run rẩy, chắp tay nhìn con gái mà như không thấy, rồi vội vàng đi xuống nhà. Đúng là trước đây khi gặp bà Corey, bà không hề bị lấn áp; nhưng kể từ đó bà đã nhận ra sự thiếu hiểu biết của chính mình về thế giới thượng lưu, và bà đã bàn đi tính lại quá nhiều về những điều mình hiểu sai cũng như những điều mình đoán trúng, đến mức bà không thể gặp đối phương trên thế bình đẳng như trước được nữa. Dù có một tinh thần dũng cảm và một lương tâm trong sạch đến đâu đi nữa, bà Lapham vẫn cảm thấy co rúm trong lòng, run rẩy tự hỏi không biết vị khách đến đây để làm gì. Mặt bà hết tái lại hồng, lời chào hỏi thiếu hẳn sự mạch lạc; bà chẳng hiểu sao họ lại dẫn dắt đến đoạn bà Corey đang nói những lời hết sức chuẩn mực về sự quan tâm và hài lòng của con trai mình với công việc mới, trong khi ánh mắt bà Corey vẫn dán chặt vào mắt bà Lapham, đọc được sự bất an trong đó, và khiến bà Lapham—dù vô tội một cách phẫn nộ—vẫn cảm thấy như thể mình đã lợi dụng lúc bà Corey vắng mặt để cướp mất con trai bà và gả cho Irene.
Rồi ngay sau đó, trong khi những suy nghĩ đau đớn ấy đang xoay mòng mòng trong đầu bà Lapham, bà nhận ra bà Corey đang hỏi liệu bà có được vinh hạnh gặp cô Irene không.
"Không ạ; cháu nó vừa đi ra ngoài rồi," bà Lapham nói. "Tôi cũng không rõ khi nào cháu mới về. Cháu đi lấy một quyển sách." Đến đây mặt bà lại đỏ lên, bởi bà biết Irene đi lấy quyển sách đó là vì Corey từng nhắc tới nó.
"Ôi! Tôi tiếc quá," bà Corey nói. "Tôi đã hy vọng được gặp cô kỳ này. Thế còn cô con gái khác của bà, người mà tôi chưa từng gặp?"
"Penelope ạ?" bà Lapham hỏi, cảm thấy nhẹ nhõm hơn một chút. "Cháu nó đang ở nhà. Tôi sẽ lên gọi cháu." Nhà Lapham vẫn chưa nghĩ đến việc chi tiền phung phí cho người làm để bấm chuông gọi; họ chỉ thuê hai cô gia nhân và một người đàn ông lo lò sưởi, giống như suốt mười năm qua. Nếu bà Lapham bấm chuông ở phòng khách, cô gia nhân thứ hai sẽ chạy ra cửa chính xem ai đến. Bà tự mình lên lầu gọi Penelope, và cô gái, sau vài lời chế giễu bướng bỉnh, đã cùng bà đi xuống.
Bà Corey quan sát cô gái khi Penelope lùi về phía bên kia phòng sau khi được giới thiệu, rồi ngồi xuống, vẻ ngoài uể uải phục tùng những thử thách sắp tới, và nương theo sự dẫn dắt câu chuyện của bà Corey bằng giọng kéo dài kỳ lạ của mình.
"Các cô trẻ tuổi hẳn phải vui lắm khi sắp được chuyển sang nhà mới nhỉ," bà nói một cách lịch sự.
"Cháu cũng không biết nữa," Penelope đáp. "Chúng cháu quen ở nhà này rồi."
Bà Corey trông hơi lúng túng, nhưng bà vẫn nói với vẻ đồng cảm, "Dĩ nhiên rồi, rời xa ngôi nhà cũ hẳn là phải luyến tiếc lắm."
Bà Lapham không thể không xen vào thay cho các con: "Tôi đoán nếu để mấy đứa nó quyết định thì chắc chúng ta chẳng bao giờ chuyển đi đâu."
"Ồ, thật thế sao!" bà Corey thốt lên; "các cô lại gắn bó đến thế cơ à? Nhưng tôi hoàn toàn có thể hiểu được. Các con tôi cũng sẽ đau lòng lắm nếu chúng tôi phải rời bỏ ngôi nhà cũ." Bà quay sang Penelope. "Nhưng cô phải nghĩ đến ngôi nhà mới tuyệt đẹp và vị trí đắc địa của nó chứ."
"Vâng, cháu nghĩ rồi chúng cháu cũng sẽ quen thôi," Penelope đáp lại lời an ủi có phần giáo huấn này.
"Ôi, tôi thậm chí còn có thể hình dung ra cảnh cô sẽ trở nên rất yêu thích nó đấy," bà Corey tiếp tục với vẻ bề trên. "Con trai tôi có kể với tôi về tầm nhìn tuyệt đẹp ra mặt nước của nhà cô. Nó nghĩ các cô có một ngôi nhà rất đẹp. Tôi tin là nó đã có vinh hạnh gặp tất cả mọi người ở đó khi nó mới về nước."
"Vâng, cháu nghĩ anh ấy là vị khách đầu tiên của nhà cháu."
"Nó là một người rất ngưỡng mộ ngôi nhà của cô đấy," bà Corey vừa nói vừa giữ ánh mắt rất sắc bén, dù vẫn lịch sự, trên gương mặt Penelope, như thể muốn bắt quả tang ở đó bất kỳ bí mật về một sự ngưỡng mộ lớn lao nào khác dành cho con trai bà mà vô tình lộ ra.
"Vâng," cô gái nói, "anh ấy đã đến đó vài lần với cha cháu; và anh ấy sẽ không bị bỏ qua bất kỳ điểm tốt nào của ngôi nhà đâu."
Bà mẹ lấy lại chút can đảm từ sự thản nhiên của con gái.
"Mấy đứa nó toàn làm trò cười trước sự hào hứng của cha chúng về việc xây nhà, và cái cách ông ấy thao thao bất tuyệt chuyện đó với mọi người."
"Ồ, thế sao!" bà Corey nói, thể hiện sự thắc mắc và hiểu lầm một cách lịch sự.
Penelope đỏ mặt, còn bà mẹ tiếp tục: "Tôi bảo ông ấy về chuyện này thì chẳng khác gì một đứa trẻ hơn bất kỳ ai."
"Người trẻ thời nay triết lý lắm," bà Corey nhận xét.
"Vâng, đúng thế đấy," bà Lapham hưởng ứng. "Tôi bảo chúng nó là từ nhỏ đến lớn cái gì cũng có sẵn rồi, nên chẳng có gì làm chúng nó ngạc nhiên cả. Hồi chúng tôi còn trẻ thì khác hẳn."
"Vâng," bà Corey đáp nhưng không hẳn là đồng ý.
"Ý tôi là Đại tá và tôi ấy," bà Lapham giải thích.
"Ồ vâng--vâng!" bà Corey nói.
"Tôi chắc chắn," bà Lapham tiếp tục một cách khá bất lực, "chúng tôi đã phải làm việc cực khổ mới có được mọi thứ. Vì thế chúng tôi mới biết trân trọng nó."
"Thời đó người ta đâu có làm sẵn nhiều thứ cho giới trẻ như bây giờ," bà Corey nói, không mấy bận tâm đến quan điểm vất vả thời trẻ của bà Lapham. "Nhưng tôi không biết liệu bây giờ chúng có tốt hơn nhờ điều đó không," bà nói thêm một cách mơ hồ, nhưng với sự hài lòng mà tất cả chúng ta đều cảm thấy khi thốt ra một điều chân lý sáo rỗng.
"Sống sao cho xứng với những phước lành mà mình luôn sở hữu cũng khá là khó đấy ạ," Penelope nói.
"Phải rồi," bà Corey đáp một cách lơ đãng, chậm rãi trở lại thực tại từ khoảng cách đạo đức xa xôi mà bà vừa tự đưa mình tới. Bà lại nhìn cô gái một cách khám xét, như thể để xác định xem đây có phải là một nét hóm hỉnh mà con trai bà từng nhắc đến hay không. Nhưng bà chỉ nói thêm: "Các cô sẽ rất thích cảnh hoàng hôn trên Back Bay đấy." "Ồ, trừ khi đó là những hoàng hôn mới cơ ạ," Penelope nói. "Cháu không tin là mình có thể hứa sẽ thích bất kỳ cảnh hoàng hôn nào mà cháu đã quá quen thuộc đâu."
Bà Corey nhìn cô với vẻ e ngại, dần chuyển thành sự ác cảm. "Không," bà thều thào mơ hồ. "Con trai tôi có nói về hiệu ứng tuyệt đẹp của đèn đuốc từ khách sạn nhìn từ ngôi nhà của bà ở Nantasket," bà nói với bà Lapham.
"Vâng, chúng tuyệt vời lắm!" người phụ nữ đó thốt lên. "Tôi đoán mấy đứa nhỏ tối nào cũng đi xuống gành đá với cậu ấy để ngắm cảnh."
"Vâng," bà Corey nói, giọng hơi khô khốc; và bà cho phép mình nói thêm: "Nó có nhắc đến những gành đá đó. Tôi đoán cả hai cô tiểu thư nhà bà dành rất nhiều thời gian ở đó khi xuống đấy. Ở Nahant, các con tôi lúc nào cũng ở trên gành đá."
"Irene thích gành đá lắm," Penelope nói. "Cháu thì không mặn mà lắm,--nhất là vào ban đêm."
"Ồ, thật thế sao! Tôi đoán cô thấy việc ngắm đèn đuốc một cách thoải mái từ mái hiên cũng tốt chẳng kém."
"Không ạ; ở trong nhà thì không nhìn thấy chúng."
"Ồ," bà Corey nói. Sau một khoảng lặng có thể nhận ra, bà quay sang bà Lapham. "Tôi không biết con trai tôi sẽ làm thế nào để hít thở chút không khí biển mùa hè này nếu bà không cho phép nó đến Nantasket. Nó không chịu bỏ công việc đủ lâu để đi đâu khác cả."
"Vâng, cậu ấy đúng là một người sinh ra để làm kinh doanh," bà Lapham hào hứng đáp lại. "Nếu nó đã nằm trong máu rồi thì thế nào cũng bộc lộ ra. Đại tá nhà tôi cứ luôn miệng nói thế về cậu Corey. Ông ấy bảo cậu ấy sinh ra là để làm thương nhân rồi, không cưỡng lại được đâu." Bà vui vẻ quay lại chủ đề Corey vì cảm thấy mình chưa nói đủ về anh khi mẹ anh lần đầu nhắc đến công việc của anh. "Tôi không tin," bà tiếp tục một cách xúc động, "rằng Đại tá Lapham từng làm việc với ai mà ông ấy coi trọng hơn cậu ấy đâu."
"Tất cả mọi người đều rất tốt với con trai tôi," bà Corey nói để ghi nhận, hơi cúi đầu một cách cứng nhắc, "và chúng tôi cảm thấy rất biết ơn bà. Rất biết ơn." Trước những lời cảm ơn này, bà Lapham lại đỏ mặt một lần nữa, và lẩm nhẩm rằng điều đó thực sự rất dễ chịu với họ, bà chắc chắn thế. Bà liếc nhìn con gái để tìm kiếm sự hỗ trợ, nhưng Penelope đang nhìn bà Corey, người chắc chắn đã thấy cô từ khóe mắt, dù bà vẫn tiếp tục nói chuyện với mẹ cô.
"Tôi rất tiếc khi nghe nó nói rằng Ông--Đại tá?--Lapham không được khỏe lắm vào mùa hè này. Tôi hy vọng bây giờ ông ấy đã khá hơn?"
"Ồ vâng, đúng thế ạ," bà Lapham đáp; "bây giờ ông ấy hoàn toàn bình thường rồi. Ông ấy hiếm khi bị ốm, và ông ấy chẳng biết tự chăm sóc bản thân gì cả. Chỉ thế thôi ạ. Gia đình chúng tôi chẳng ai biết chăm sóc bản thân cả; tất cả chúng tôi đều khỏe mạnh quá mà."
"Sức khỏe là một phước lành lớn," bà Corey thở dài.
"Vâng, đúng là vậy. Cô con gái lớn của bà dạo này thế nào?" bà Lapham hỏi. "Cô ấy vẫn yếu ớt như trước ạ?"
"Con bé có vẻ khá hơn kể từ khi chúng tôi trở về." Và giờ đây bà Corey, như thể bị buộc phải đi vào trọng tâm, vụng về nói rằng các cô con gái của bà đã muốn đi cùng bà, nhưng lại bị bận việc. Bà dựa tuyên bố của mình vào yêu cầu mỉa mai của Nanny; và có lẽ thấy nó hơi lung lay, bà vội vàng đứng dậy để tránh sự đổ vỡ của nó. "Nhưng chúng tôi hy vọng vào một--một dịp khác," bà nói một cách mơ hồ, rồi nở một nụ cười chào tạm biệt, bắt tay bà Lapham và Penelope, rồi sau vài lời sáo rỗng níu kéo, bà bước ra khỏi nhà.
Penelope và mẹ cô vẫn đang nhìn nhau, cố gắng nắm bắt ảnh hưởng hay mục đích của chuyến thăm, thì Irene từ bên ngoài xông vào.
"Ôi mẹ ơi! Có phải chiếc xe ngựa của bà Corey vừa mới đánh đi không?"
Penelope trả lời bằng tiếng cười của mình. "Đúng đấy! Cậu vừa bỏ lỡ cuộc ghé thăm tuyệt vời nhất đấy, 'Rene. Mọi thứ thật dễ dàng và dễ chịu. Chẳng cứng nhắc chút nào! Bà Corey thân thiện vô cùng! Bà ấy chẳng làm người ta cảm thấy như thể bà ấy đã mua tớ và nghĩ mình trả giá quá đắt; còn mẹ thì ngẩng cao đầu như thể mình là hàng xịn chất lượng cao, và mẹ chỉ muốn xem có ai dám phủ nhận điều đó không."
Bằng vài nét bắt chước, cô phác họa lại cảnh tượng vừa diễn ra: sự hoảng hốt của mẹ cô, cùng sự điềm tĩnh thượng lưu và sự soi xét lịch sự của bà Corey dành cho cả hai người. Cô kết thúc bằng việc diễn tả lại cảnh chính mình đã ngồi co quắp trong góc tối, câm nín vì sợ hãi.
"Nếu bà ấy đến để bắt chúng ta nói và làm những điều sai trái, thì hẳn bà ấy đã ra về trong hạnh phúc; và thật tiếc là cậu không có ở đây để giúp một tay, Irene. Tớ không biết là tớ có cố tình gây ấn tượng xấu hay không, nhưng tớ đoán là tớ đã thành công--nằm ngoài cả mong đợi của tớ ấy chứ." Cô cười; rồi đột nhiên cô bộc phát sự gay gắt dữ dội. "Nếu tớ bỏ lỡ bất kỳ điều gì có thể làm cho tớ trở nên đáng ghét đối với bà ấy như cái cách bà ấy đã làm với tớ----" Cô tự ngắt lời và bắt đầu cười. Tiếng cười của cô vỡ vụn, và nước mắt giàn giụa trên mắt; cô chạy vội ra khỏi phòng và đi lên cầu thang.
"Chuyện--chuyện này nghĩa là sao?" Irene ngơ ngác hỏi.
Bà Lapham vẫn còn trong trạng thái tê liệt lạnh ngắt mà cuộc ghé thăm của bà Corey đã đẩy bà vào. Sự dữ dội của Penelope không làm bà thức tỉnh. Bà chỉ lắc đầu lơ đãng và nói: "Mẹ không biết."
"Tại sao Pen lại bận tâm đến ấn tượng mà chị ấy tạo ra cơ chứ? Em đâu có nghĩ việc bà Corey có thích chị ấy hay không lại làm nên sự khác biệt gì với chị ấy đâu."
"Mẹ cũng không nghĩ thế. Nhưng mẹ có thể thấy là nó đã bồn chồn hết mức có thể, từng phút từng giây. Mẹ đoán là nó đã chẳng thích bà Corey ngay từ đầu rồi, và nó dường như không thể xử sự như chính mình được."
"Kể cho em nghe đi, mẹ," Irene vừa nói vừa thả mình xuống ghế.
Bà Corey mô tả lại cuộc phỏng vấn với chồng mình khi trở về nhà. "Chà, thế suy luận của cô là gì?" ông hỏi.
"Họ cực kỳ bối rối và kích động—ý tôi là người mẹ. Tôi không muốn bất công với bà ta, nhưng bà ta chắc chắn đã xử sự một cách đầy ngượng ngùng."
"Tôi cá là cô đã làm cho bà ta cảm thấy thế, Anna. Tôi có thể hình dung ra cô đáng sợ đến mức nào trong vai một linh hồn buộc tội, nhưng lại quá lịch thiệp để nói ra bất cứ điều gì. Cô đã gợi ý điều gì?"
"Tôi chẳng gợi ý điều gì cả," bà Corey nói, hạ mình xuống sự yếu đuối của việc tự vệ. "Nhưng tôi đã thấy quá đủ để thuyết phục mình rằng cô gái đó đang yêu Tom, và người mẹ biết điều đó."
"Thế thì chẳng đi đến đâu cả. Tôi tưởng cô đến đó để tìm hiểu xem Tom có yêu cô gái đó không chứ. Cô ta có còn xinh đẹp như trước không?"
"Tôi không gặp cô ta; cô ta không có ở nhà; tôi gặp cô chị."
"Tôi không nghĩ là mình theo kịp cô đâu, Anna. Nhưng không sao. Cô chị trông thế nào?"
"Một cô gái hoàn toàn khó chịu."
"Cô ta đã làm gì?"
"Chẳng làm gì cả. Cô ta quá kín kẽ để làm điều đó. Nhưng ấn tượng là như vậy."
"Thế ra cô không thấy cô ta thú vị như Tom thấy sao?"
"Tôi thấy cô ta hỗn xược. Chẳng có từ nào khác để tả đâu. Cô ta nói những điều để làm cô đố dốt và bối rối."
"Ồ, thế thì còn tồi tệ hơn cả hỗn xược đấy, Anna; thế là tội lỗi rồi. Nào, hãy tạ ơn trời đất vì cô em lại xinh đẹp đến thế."
Bà Corey không đáp lại trực tiếp. "Bromfield," bà nói sau một khoảnh khắc im lặng trăn trở, "tôi đã suy nghĩ về kế hoạch của ông, và tôi không hiểu sao nó lại không phải là điều đúng đắn nên làm."
"Kế hoạch gì của tôi cơ?" Bromfield Corey hỏi.
"Một bữa tối."
Chồng bà bắt đầu cười. "À, cô đã làm quá tay trong vai linh hồn buộc tội rồi, và đây là sự đền bù chứ gì." Nhưng bà Corey vội vàng tiếp tục, với sự trang trọng lẫn lo âu hòa quyện—
"Chúng ta không thể phớt lờ sự thân thiết của Tom với họ—nó đã đến mức đó rồi; nó có lẽ sẽ tiếp tục ngay cả khi đó chỉ là một thoáng thích thú, và chúng ta phải tỏ ra là mình biết điều đó; dù có chuyện gì xảy ra, chúng ta cũng không thể chối bỏ nó. Họ là những người rất giản dị, không theo thời thượng và không màng thế sự; nhưng tôi không thể nói rằng họ đáng ghét, trừ khi--trừ khi," bà nói thêm để xoa dịu nụ cười của chồng, "trừ khi người cha--ông thấy người cha thế nào?" bà khẩn khoản.
"Ông ta sẽ rất thú vị đấy," Corey nói, "nếu cô gợi mở cho ông ta nói về sơn của ông ta. Cô con gái khó chịu trông thế nào? Cô có mời cô ta không?"
"Cô ta nhỏ nhắn và da trầm. Chúng ta phải mời tất cả họ," bà Corey thở dài. "Thế ông không nghĩ một bữa tối sẽ ổn sao?"
"Ồ có chứ, tôi nghĩ thế. Như cô nói đấy, chúng ta không thể chối bỏ mối quan hệ của Tom với họ, dù nó là gì đi nữa. Chúng ta tốt nhất nên công nhận nó và chấp nhận điều tất yếu. Tôi nghĩ một bữa tối nhà Lapham sẽ rất tuyệt vời." Ông nhìn bà với sự mỉa mai tinh tế trong giọng nói và nụ cười, và bà lại trút một tiếng thở dài khác, sâu sắc và đau đớn đến mức ông phải bật cười thành tiếng. "Có lẽ," ông gợi ý, "đó sẽ là cách tốt nhất để chữa khỏi sự thích thú của Tom, nếu nó có. Nó đã nhìn thấy cô ta với những lợi thế nguy hiểm mà một người mẹ biết cách tạo ra cho con gái mình trong gia đình, mà chẳng có cách nào so sánh cô ta với những cô gái khác. Cô phải mời thêm vài cô gái rất xinh đẹp khác nữa."
"Ông thực sự nghĩ vậy sao, Bromfield?" bà Corey hỏi, lấy lại chút can đảm. "Làm vậy có thể ổn đấy." Nhưng tinh thần bà lại rõ ràng sụt giảm trở lại. "Tôi không biết cô gái nào khác đẹp bằng một nửa cô ta."
"Chà, thế thì chọn cô nào giáo dưỡng tốt hơn."
"Cô ta rất gia phong, rất khiêm tốn và dễ mến."
"Thế thì chọn cô nào có học thức hơn."
"Tom không hợp với những người như thế."
"Ồ, tôi hiểu rồi, cô muốn nó cưới cô ta."
"Không, không."
"Thế thì tốt nhất cô nên tổ chức bữa tối để gắn kết họ lại với nhau, để thúc đẩy chuyện đó."
"Ông biết là tôi không muốn làm thế mà, Bromfield. Nhưng tôi cảm thấy chúng ta phải làm điều gì đó. Nếu chúng ta không làm, chuyện này sẽ có vẻ lén lút. Như thế là không công bằng với họ. Một bữa tối sẽ không làm chúng ta ở vào vị thế tồi tệ hơn, và biết đâu lại đưa chúng ta vào vị thế tốt hơn. Phải," bà Corey nói sau một khoảng lặng suy ngẫm khác, "chúng ta phải mời họ--mời tất cả họ. Nó có thể rất đơn giản."
"À, cô không thể tổ chức một bữa tối giấu giếm được đâu, nếu tôi hiểu đúng ý cô, em yêu. Nếu chúng ta đã làm điều này, chúng ta không được làm như thể chúng ta xấu hổ vì nó. Chúng ta phải mời mọi người đến gặp họ."
"Vâng," bà Corey thở dài. "Vẫn chưa có nhiều người lên thành phố lúc này," bà nói thêm, với sự nhẹ nhõm khiến chồng bà lại mỉm cười. "Thực sự dường như có một định mệnh nào đó về chuyện này," bà kết luận một cách thành kính.
"Thế thì tốt nhất cô đừng chống lại nó nữa. Hãy đi làm hòa với Lily và Nanny về chuyện này càng sớm càng tốt đi."
Bà Corey tái mặt đi một chút. "Nhưng ông không nghĩ đó sẽ là điều tốt nhất sao, Bromfield?"
"Tôi thực sự nghĩ vậy đấy, em yêu. Điều duy nhất làm lung lay niềm tin của tôi vào kế hoạch này là việc chính tôi là người đầu tiên gợi ý nó. Nhưng nếu cô đã chấp nhận nó, thì nó chắc chắn phải đúng đắn rồi, Anna. Tôi không thể nói là mình đã mong chờ điều này."
"Không," vợ ông nói, "không thể làm khác được."