Sau khi thả Bartley Hubbard xuống trước toà nhà báo Events, Lapham tiếp tục lái xe xuống Phố Washington hướng về Quảng trường Nankeen ở khu South End. Ông đã sống ở đây kể từ khi làn sóng dịch chuyển sai lầm của giới thượng lưu về khu vực này lắng xuống. Ông không tự xây nhà mà mua lại với giá rẻ mạt từ một vị quý ông dòng dõi có tiếng nhưng lại hoảng hốt nhận ra quá muộn rằng South End không còn là thời thượng. Trong sự vội vã tháo chạy sang khu Back Bay, ông ta đã sang lại cả thảm trải sàn lẫn rèm cửa gần như cho không. Bà Lapham còn hài lòng với thương vụ này hơn cả Đại tá, và họ đã sống ở Quảng trường Nankeen suốt mười hai năm. Họ đã chứng kiến những cây non trồng ở khuôn viên hình bầu dục xinh đẹp quanh các dãy nhà lớn lên thành những cây trẻ khoẻ mạnh; cũng trong khoảng thời gian ấy, hai cô con gái nhỏ của họ đã trổ mã thành hai thiếu nữ; vóc dáng vạm vạ của Đại tá thì nở ra thành thân hình đồ sộ như bài phỏng vấn của Bartley mô tả; còn bà Lapham, dù vẫn giữ được vóc dáng khá trẻ trung, đã hiện rõ nếp chân chim sâu nơi khóe mắt từ mẫu và vài nếp nhăn nhẹ trên gò má phúc hậu. Việc sống trong một khu phố không còn thời thượng chưa bao giờ khiến họ cảm thấy là bất lợi cá nhân, và họ hầu như cũng chẳng bận tâm cho đến mùa hè trước khi câu chuyện này bắt đầu, khi bà Lapham cùng cô con gái Irene gặp một số người Boston khác ở một nơi xa tắp Boston, những người đã khiến điều đó trở thành một kỷ niệm đáng nhớ. Đó là những người mà duyên may đã khiến họ mắc nợ ơn nghĩa đặc biệt với hai mẹ con bà Lapham, và họ vô cùng biết ơn điều đó. Ba mẹ con họ—người mẹ và hai cô con gái—đã mạo hiểm đi xa đến tận một khu nghỉ dưỡng ven biển nhỏ và khá hoang sơ của Canada trên sông St. Lawrence, phía dưới Quebec, và đến nơi vài ngày trước khi người con trai kiêm anh trai họ dự kiến đến hội ngộ. Hai chiếc vali của họ bị thất lạc, và ngay đêm đầu tiên mới đến, người mẹ bị ốm nặng. Bà Lapham đã tới giúp đỡ với tay nghề chăm sóc bệnh nhân khéo léo, cùng kho quần áo dồi dào của mình và con gái, bằng một lòng tốt chân thành, xởi lởi. Khi tìm được bác sĩ đến khám, ông ta bảo nếu không nhờ sự chăm sóc kịp thời của bà Lapham thì vị phu nhân ấy khó lòng sống nổi. Ông bác sĩ người Pháp bé nhỏ ấy vốn dĩ rất vồn vã, cứ ngỡ mình đang nói những lời vô cùng dễ nghe với tất cả mọi người.
Một sự thân thiết nhất định tự nhiên hình thành sau đó, và khi người con trai đến, anh còn biết ơn hơn cả những người khác. Bà Lapham không hoàn toàn hiểu tại sao anh lại ân cần với bà chẳng kém gì với Irene; nhưng bà so sánh anh với những thanh niên khác quanh vùng và thấy anh lịch thiệp hơn bất kỳ ai trong số họ. Bà không có cơ hội so sánh rộng hơn; bởi ở Boston, dù chồng bà làm ăn phát đạt, họ vẫn chưa hề có một đời sống xã hội thượng lưu. Những năm đầu tiên ở đó, Lapham dành toàn bộ tâm trí để cần mẫn làm giàu, còn vợ ông thì lo thu vén tiết kiệm. Rồi đột nhiên tiền bạc đổ về dồi dào đến mức bà không cần phải tiết kiệm nữa; và rồi họ lại không biết phải làm gì với số tiền đó. Một khoản nhất định có thể chi vào ngựa nghẽo, và Lapham đã chi; vợ ông thì chi vào những bộ quần áo đắt tiền nhưng khá cục mịch cùng đồ đạc trong nhà sang trọng xa hoa. Lapham vẫn chưa đến giai đoạn sưu tầm tranh ảnh như cách tiêu tiền của giới nhà giàu, nhưng họ trang trí nhà cửa bằng những bức tranh tường đắt đỏ và lòe loẹt nhất; họ đi du lịch, phung phí tiền bạc vào tàu xe và khách sạn; họ rộng tay quyên góp cho giáo xứ và mọi tổ chức từ thiện mà họ biết đến; nhưng họ lại không biết cách chi tiêu cho việc giao tế xã hội. Cho đến một thời điểm nào đó, bà Lapham vẫn mời các bà các cô trong xóm sang uống trà, giống như mẹ bà từng làm ở quê thời trẻ. Còn quan niệm về lòng mến khách của Lapham vẫn chỉ dừng lại ở việc dẫn một khách hàng mua sắm lớn về nhà ăn bữa cơm gia đình; chẳng ai trong hai người từng nghĩ đến những buổi tiệc tối sang trọng.
Hai cô con gái của họ học ở các trường công lập, nơi chúng không tiến bộ nhanh bằng một số nữ sinh khác; vì vậy chúng bị chậm một năm khi tốt nghiệp trường tiểu học, nơi Lapham cho rằng chúng đã học thế là đủ. Vợ ông lại nghĩ khác; bà muốn chúng vào một trường tư thục nào đó để hoàn thiện học vấn. Nhưng Irene không hề thiết tha chuyện học hành; cô thích quán xuyến việc nhà hơn, và cả hai chị em đều sợ bị coi thường bởi những nữ sinh khác—những người thuộc tầng lớp khác hẳn với các bạn cùng trường tiểu học vốn chủ yếu đến từ các khu công viên và quảng trường giống như họ. Rốt cuộc họ chỉ đi học tư thục được một phần của năm. Nhưng cô chị lại có một sở thích đọc sách khá kỳ lạ; cô học thêm vài lớp tư và mượn sách từ thư viện lưu động về đọc; cả gia đình đều kinh ngạc trước số lượng sách cô đã đọc và lấy làm khá tự hào về điều đó.
Họ không phải những cô gái thích thêu thùa hay đắm đuối với nữ công gia chánh. Irene dành thời gian rảnh rỗi dồi dào của mình để mua sắm cho bản thân và cho mẹ—người mà cả hai cô con gái đều coi như một thần tượng. Chúng dùng tiền tiêu vặt để mua mũ và dải ren cho bà, và sắm cho bà những bộ váy vóc vượt xa khả năng mặc diện của bà. Irene ăn mặc rất thời trang và dành hàng giờ mỗi ngày để trang điểm. Cô chị thì có gu giản dị hơn, và nếu hoàn toàn làm theo ý mình, cô thậm chí có thể chẳng màng đến chuyện ăn mặc. Cả ba mẹ con đều chợp mắt một giấc dài mỗi ngày, rồi ngồi cùng nhau hàng giờ thảo luận tỉ mỉ về những gì họ nhìn thấy qua cửa sổ. Trong nỗ lực tự mình tìm kiếm sự nâng cao bản thân, cô chị đã tham dự nhiều buổi diễn thuyết tại nhà thờ về đủ loại chủ đề thế tục, và thường trở về nhà với một bài thuật lại đầy hài hước, mang lại thêm chuyện để cả nhà bàn tán. Cô có thể giễu nhại gần như mọi thứ; Irene từng phàn nàn rằng chị gái đã làm cho những thanh niên mà họ quen tại các buổi khiêu vũ xã giao phải khiếp vía bỏ chạy. Những thanh niên đó, có lẽ, cũng chẳng phải là những người khôn khéo cho lắm.
Hai cô gái đã học khiêu vũ tại Papanti, nhưng không tham gia các lớp học tư nhân. Họ thậm chí còn chẳng biết đến sự tồn tại của những lớp học đó, và một vực thẳm lớn đã chia cắt họ với những người tham gia. Bố họ không thích việc giao du hội hè, ngoại trừ những cuộc gặp gỡ tình cờ không nghi thức; còn mẹ họ thì vẫn giữ nguyên vẻ quê mùa, không biết cách thu hút giới thượng lưu theo phong thái lịch thiệp của chốn thành thị. Chẳng ai trong số họ từng nghĩ đến việc đi du lịch châu Âu; nhưng mẹ và hai cô con gái từng đi khắp các khu nghỉ dưỡng vùng núi và bờ biển khắp New England. Ở đó, họ được chứng kiến khung cảnh quen thuộc: hàng đống thiếu nữ xinh đẹp, tài năng, ăn mặc lộng lẫy, nhưng lại khiêm nhường mừng rỡ trước sự xuất hiện của bất kỳ gã thanh niên nào; song nhà Lapham lại không có kỹ năng hay sự dũng cảm để gây sự chú ý, chứ đừng nói đến chuyện được tán tỉnh bởi một người bệnh nhân độc thân, một mục sư hay một họa sĩ. Họ ngơ ngác luẩn quẩn trong các phòng khách khách sạn, đứng nhìn mà không biết làm sao để dấn thân tới. Có lẽ họ cũng chẳng thiết tha làm vậy. Họ không tự cao tự đại, nhưng có một sự hài lòng nhất định với lối sống của riêng mình—điều mà người ta có thể nhận thấy ở một số gia đình. Chính tình cảm thắm thiết họ dành cho nhau lại trở thành rào cản ngăn họ tiếp thu hiểu biết thế thái nhân tình; họ ăn mặc là để cho nhau ngắm; họ sắm sửa nhà cửa là để tự mình thỏa mãn; họ sống giàu sang cho riêng mình, không phải vì họ ích kỷ, mà vì họ không biết làm thế nào khác. Cô con gái lớn có vẻ như không bận tâm đến giới thượng lưu. Cô em, kém chị ba tuổi, thì chưa đủ lớn để có tham vọng gia nhập giới đó. Cùng với vẻ đẹp tuyệt vời, cô có một sự ngây thơ gần như thuần khiết nguyên sơ. Khi vẻ đẹp của cô—vốn còn thô ráp và góc cạnh lúc chưa chín tới—đột nhiên mãn khai, cô bừng sáng và rực rỡ với sự vô tư của một bông hoa; cô không chỉ không cảm thấy mình được ngưỡng mộ, mà còn hầu như không biết rằng mình đã được phát hiện. Nếu cô ăn diện đẹp, có lẽ là quá đẹp, thì đó là vì cô có bản năng về thời trang; nhưng cho đến khi gặp người thanh niên vô cùng lịch thiệp với cô ở Baie St. Paul, cô hầu như chưa từng sống một cuộc đời độc lập, riêng biệt, bởi cô hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ và chị gái từ suy nghĩ cho đến cảm xúc. Cô ghi nhận mọi việc anh làm, mọi lời anh nói, ngẫm nghĩ và cố đoán xem anh có ý gì qua từng ngữ điệu của âm tiết, từng cử chỉ hay chuyển động nhỏ nhất. Bằng cách đó, lần đầu tiên cô bắt đầu hình thành những ý niệm không bắt nguồn từ gia đình, và chúng chẳng vì thế mà bớt là của riêng cô, dù cho nhiều lúc chúng hoàn toàn nhầm lẫn.
Một số điều anh nửa nói ra, nửa thể hiện qua ánh mắt, cô đều thuật lại với mẹ. Hai mẹ con cùng bàn bạc kỹ lưỡng, như họ vẫn làm với mọi chuyện liên quan đến những người quen mới này, rồi đúc kết chúng thành một góc nhìn mới mẻ mà họ đang dần tiếp thu. Khi bà Lapham trở về nhà, bà đem toàn bộ những tình tiết tích góp được cùng mọi dự đoán của riêng mình trình bày với chồng và cùng ông mổ xẻ lại từ đầu.
Mới đầu, ông có ý coi toàn bộ chuyện này là vặt vãnh, khiến bà phải nhấn mạnh thêm một chút vượt quá cả niềm tin của chính mình nhằm đập tan sự thờ ơ của ông.
“Thôi được, tôi nói cho ông biết,” bà nói, “nếu ông nghĩ họ không phải những người lịch sự nhất ông từng gặp thì ông lầm toàn tập rồi. Họ có phong thái tử tế nhất; họ đã đi khắp nơi và biết đủ mọi điều. Tôi thề là chuyện đó làm tôi cảm thấy như thể nhà mình toàn sống ở chốn rừng sâu núi thẩm vậy. Tôi không biết liệu bà mẹ và mấy cô con gái có ý làm cho ông cảm thấy thế không nếu họ bộc lộ hết suy nghĩ ra; nhưng họ chẳng bao giờ làm vậy; còn cậu con trai—ôi, tôi không biết diễn tả sao nữa, Silas! Nhưng cậu thanh niên đó có cách cư xử gần như hoàn hảo.”
“Có vẻ phải lòng Irene rồi à?” Đại tá hỏi.
“Làm sao tôi biết được? Cậu ta dường như cũng quấn quít lấy tôi chẳng kém. Dù sao thì cậu ta cũng chú ý đến tôi nhiều như đến con bé. Có khi bây giờ thời thế thay đổi, người ta thích lấy lòng bà mẹ hơn ngày xưa đấy.”
Lapham không đưa ra phán đoán nào, chỉ hỏi lại câu ông đã từng hỏi, rằng những người đó là ai.
Bà Lapham nhắc lại tên họ. Lapham gật đầu. “Bà có biết họ không? Cậu ta làm nghề gì?”
“Tôi đoán cậu ta chẳng làm nghề gì cả,” Lapham nói.
“Họ rất lịch sự,” bà Lapham nhận xét một cách công bằng.
“Chà, họ phải thế chứ,” Đại tá đáp. “Cả đời có phải làm việc gì khác đâu.”
“Họ trông không có vẻ kiêu ngạo,” vợ ông nài nỉ.
“Cần gì phải kiêu ngạo—với bà. Gia tài nhà nó tôi mua đi bán lại hai lần còn dư.”
Câu trả lời này khiến bà Lapham hài lòng về thực tế hơn là về chồng mình. “Thôi, tôi đoán ông đừng nên khoe khoang, Silas ạ,” bà nói.
Vào mùa đông, các phu nhân nhà nọ, những người trở về thành phố rất muộn, đã đến thăm bà Lapham. Họ lại tỏ ra hết sức lịch sự. Nhưng người mẹ, như một lời xin lỗi vì đã đến thăm khi trời gần tối sầm, lại vô tình buột miệng nói rằng người tài xế không biết rõ đường.
“Hầu hết bạn bè chúng tôi đều ở khu New Land hoặc trên Hill.”
Trong lời nói ấy có một cái gai nhọn khiến bà Lapham nhức nhối mãi sau khi các quý bà đã ra về; và khi trao đổi lại với con gái, bà thấy một cái gai cũng đã cắm sâu vào tâm trí cô.
“Họ bảo họ chưa từng đến khu này của thành phố bao giờ.”
Vắt óc nhớ lại kỹ lưỡng, Irene không thể khẳng định điều đó được nói ra với ý bóng gió châm biếm gì, nhưng chính sự tự nhiên đó lại làm cho câu nói càng thêm thâm thúy đau đớn.
“Ồ, dĩ nhiên rồi,” Lapham nói khi được nghe kể lại những chi tiết này. “Hạng người đó thì có việc gì ở khu nhà mình đâu mà đến. Thế là sòng phẳng cả thôi. Chúng ta cũng đâu có làm phiền gì khu Hill hay New Land.”
“Chúng ta biết mấy khu đó ở đâu mà,” bà vợ đăm chiêu gợi ý.
“Phải,” Đại tá đồng ý. “Tôi biết chúng ở đâu chứ. Tôi có một khu đất bên Back Bay đấy.”
“Ông có sao?” bà vợ hào hứng hỏi dồn.
“Bà muốn tôi xây nhà trên đó à?” ông hỏi lại với một nụ cười dí dỏm.
“Tôi đoán chúng ta vẫn ở đây tốt một thời gian nữa.”
Đó là chuyện buổi tối. Buổi sáng hôm sau, bà Lapham nói:
“Tôi nghĩ chúng ta nên làm những gì tốt nhất có thể cho bọn trẻ, về mọi mặt.”
“Tôi vẫn nghĩ là chúng ta luôn làm thế mà,” người chồng đáp.
“Phải, chúng ta đã làm, theo tầm hiểu biết của mình.”
“Bà mới sáng mắt ra điều gì à?”
“Tôi không biết đó có phải sáng mắt ra không. Nhưng nếu các con vẫn tiếp tục sống ở Boston và lấy chồng ở đây, tôi nghĩ chúng ta nên tìm cách đưa chúng vào giới thượng lưu, bằng cách nào đó; hoặc phải làm một điều gì đó.”
“Thế ai đã từng làm cho con cái nhiều hơn chúng ta?” Lapham gặng hỏi, nhói lòng trước ý nghĩ rằng mình có thể bị ai đó vượt mặt. “Chúng thiếu thứ gì nào? Chúng ăn mặc không đúng như bà muốn sao? Bà không đi khắp nơi với chúng à? Có sự kiện nào đáng giá diễn ra mà chúng không được xem hay nghe không? Tôi không hiểu bà có ý gì. Sao bà không đưa chúng vào giới thượng lưu đi? Tiền thì đâu có thiếu!”
“Tôi đoán là phải cần cái gì đó ngoài tiền nữa,” bà Lapham thở dài vô vọng. “Tôi e là chúng ta đã không đi đúng hướng ngay từ chuyện học hành của các con. Đáng lẽ chúng ta phải cho chúng học trường nào đó để quen biết với các tiểu thư thành thị—những người có thể nâng đỡ chúng.”
“Hầu hết nữ sinh ở trường cô Smillie đều từ nơi khác đến mà.”
“Chà, giờ mới nghĩ đến chuyện đó thì muộn rồi,” Lapham cằn nhằn.
“Và chúng ta cứ luôn sống theo cách của mình mà không tính đến tương lai. Đáng lẽ chúng ta phải ra ngoài nhiều hơn và mời người ta đến nhà. Chẳng có ai đến cả.”
“Thế đó là lỗi của tôi à? Tôi cá là chẳng ai đón tiếp khách khứa nồng hậu hơn tôi đâu.”
“Đáng lẽ chúng ta phải năng mời khách khứa hơn.”
“Sao giờ bà không làm đi? Nếu là vì bọn trẻ, bà có mời chật cả nhà suốt ngày tôi cũng chẳng bận tâm.”
Bà Lapham đành phải thú nhận một cách đầy tủi hổ: “Tôi chẳng biết mời ai cả.”
“Ồ, bà không thể trông chờ tôi bảo bà phải mời ai đâu.”
“Phải; cả hai chúng ta đều là người quê mùa, và chúng ta vẫn giữ thói quen quê mùa, chẳng ai trong hai chúng ta biết phải làm gì. Ông đã phải làm việc vất vả như thế, vận may lại đến quá muộn, rồi khi nó đến lại ồ ạt đến mức chúng ta chưa kịp học cách sử dụng nó. Chuyện nhan sắc của Irene cũng thế thôi; tôi từng không ngờ nó sẽ có nhan sắc, hồi nhỏ con bé thô kệch là thế, thế rồi đùng một cái, nó rực rỡ lên như thế này. Miễn là Pen không thiết tha gì với giới thượng lưu thì tôi cũng chẳng bận tâm lắm. Nhưng tôi thấy với Irene thì mọi chuyện sẽ khác. Tôi tin chắc là chúng ta đang ở nhầm khu phố rồi.”
“Chà,” Đại tá nói, “ở Back Bay chẳng có mảnh đất nào đẹp hơn mảnh của tôi đâu. Nó nằm bên phía giáp mặt nước đường Beacon, rộng hai mươi tám foot và sâu một trăm năm mươi foot. Chúng ta hãy xây nhà trên đó đi.”
Bà Lapham im lặng một lúc. “Không,” cuối cùng bà nói; “chúng ta ở đây vẫn ổn mà, tôi đoán tốt nhất là nên ở lại.”
Vào bữa sáng, bà vô tình hỏi: “Các con này, các con thấy sao nếu bố xây nhà ở khu New Land?”
Hai cô con gái bảo họ không biết. Ở chỗ hiện tại tiện đi xe ngựa kéo hơn.
Bà Lapham lén nhìn chồng với vẻ nhẹ nhõm, và không ai nhắc lại chuyện đó nữa.
Người mẹ trong gia đình đã đến thăm bà Lapham mang theo danh thiếp của chồng bà; và khi bà Lapham đáp lễ chuyến thăm, bà gặp đôi chút rắc rối trong việc đáp lại lễ nghi sao cho đúng phép. Đại tá không có danh thiếp nào khác ngoài tấm danh thiếp kinh doanh quảng cáo tổng kho và các đại lý sơn khoáng sản; và bà Lapham cứ băn khoăn—đến mức ước gì mình chưa từng thấy hay nghe nói về những người đó—không biết nên lờ luôn chồng mình trong việc này hay viết tên ông lên danh thiếp của chính bà. Cuối cùng bà quyết định chọn cách sau, và bà trút được gánh nặng khi gia đình đó không có nhà. Theo như bà quan sát, Irene dường như có phần thất vọng vì điều đó.
Trong nhiều tháng, hai gia đình không có liên lạc gì. Rồi một ngày, một tờ đơn từ thiện in đá từ những người trên khu Hill gửi đến Quảng trường Nankeen, có chữ ký bằng mực của người mẹ, trao cho bà Lapham cơ hội quyên góp cho một quỹ từ thiện có uy tín và mục đích rõ ràng. Bà trình tờ đơn cho chồng, ông lập tức ký một séc năm trăm đô la.
Bà xé làm đôi. “Tôi sẽ lấy tờ séc một trăm đô thôi, Silas,” bà nói.
“Tại sao?” ông hỏi, ngước nhìn bà với vẻ tội lỗi.
“Vì một trăm là đủ rồi; và tôi không muốn khoe khoang trước mặt họ.”
“Ồ, tôi lại tưởng bà thích thế. Được rồi, Pert,” ông nói thêm sau khi đã đâm một cú chọc ngoáy cho thỏa bản tính con người, “tôi đoán bà nói đúng đấy. Khi nào bà muốn tôi bắt đầu xây nhà trên Phố Beacon?” Ông đưa cho bà tấm séc mới khi bà đang đứng cạnh bàn làm việc của ông, rồi tựa lưng vào ghế ngước nhìn bà.
“Tôi không muốn ông bắt đầu chút nào cả. Ý ông là sao hả Silas?” Bà tựa vào cạnh bàn làm việc của ông.
“À, tôi cũng chẳng có ý gì cả. Nhưng bà không thích xây nhà sao? Ai mà chẳng xây nhà ít nhất một lần trong đời.”
“Mảnh đất của ông ở đâu? Người ta bảo sang bên đó không tốt cho sức khỏe đâu.”
Cho đến một giai đoạn nhất định trong sự thịnh vượng của họ, bà Lapham vẫn ghi chép sổ sách nghiêm ngặt mọi công việc của chồng; nhưng khi công việc kinh doanh mở rộng và không còn mang tính chất bán lẻ mà phụ nữ có thể quán xuyến được nữa, việc biết quá chi tiết khiến bà lo âu. Có một thời gian bà cảm thấy họ đang trên đà phá sản, nhưng tai họa đã không xảy ra; và kể từ sau thành công lớn của ông, bà hoàn toàn tin tưởng một cách mù quáng vào phán đoán của chồng—điều mà trước đây bà luôn thấy cần phải rà soát lại. Ông đi đi về về hàng ngày mà không bị chất vấn. Ông mua bán và thu lợi nhuận. Bà biết ông sẽ nói với bà nếu mọi chuyện chệch hướng, và ông biết bà sẽ hỏi ông bất cứ khi nào bà lo lắng.
“Chỗ tôi mua không hề độc hại đâu,” Lapham nói, có phần thích thú trước lời e ngại của bà. “Tôi đã xem xét kỹ chuyện đó khi giao dịch rồi; và tôi đoán ở Back Bay cũng tốt cho sức khỏe chẳng kém gì ở đây đâu. Tôi mua mảnh đất đó cho bà đấy, Pert; tôi nghĩ thế nào cũng có ngày bà muốn xây nhà ở Back Bay.”
“Xì!” bà Lapham nói, trong thâm tâm vô cùng hài lòng nhưng quyết không thể hiện ra ngoài, đúng như thói quen của bà. “Tôi đoán chính ông mới muốn xây nhà ở đó thì có.” Bà vô thức nhích lại gần chồng hơn một chút. Họ thích nói chuyện với nhau theo kiểu bộc bạch thẳng thắn như thế; đó là cách người New England thể hiện sự tin tưởng và yêu thương tuyệt đối.
“À, tôi đoán là tôi cũng thích đấy,” Lapham nói, không thèm giả vờ vị tha. “Tôi luôn thích phía giáp mặt nước của đường Beacon. Chẳng có nơi nào trên đời có tầm nhìn đẹp hơn thế để xây một ngôi nhà. Và rồi thế nào cũng có ngày người ta làm một đường xe chạy phía sau những ngôi nhà đó, ngăn cách chúng với mặt nước, và khi đó một mảnh đất ở đấy sẽ đắt ngang ngửa số vàng phủ kín mặt đất—bằng VÀNG RÒNG đấy. Đã có người trả giá mảnh đất đó gấp đôi số tiền tôi bỏ ra rồi đấy, Pert. Thật đấy. Chiều nào đó bà có muốn cùng tôi đánh xe sang đó xem không?” “Tôi hài lòng với chỗ chúng ta đang ở rồi, Si ạ,” bà Lapham nói, quay lại cách xưng hô thời trẻ trong sự cảm động trước tấm lòng của chồng. Bà thở dài lo âu, bởi bà cảm nhận được mối băn khoăn của một người phụ nữ trước bất kỳ sự thay đổi lớn nào. Họ từng nhiều lần bàn đến chuyện sửa sang lại ngôi nhà đang ở nhưng chưa bao giờ thực hiện; và họ cũng thường bàn về chuyện xây nhà, nhưng đó luôn là một ngôi nhà ở miền quê. “Tôi ước gì ông đã bán mảnh đất đó đi.”
“Tôi chưa bán,” Đại tá đáp ngắn gọn.
“Tôi không biết liệu mình có muốn thay đổi lối sống hiện tại không.”
“Tôi đoán chúng ta vẫn có thể sống ở đó y như sống ở đây thôi. Có đủ mọi hạng người trên Phố Beacon; bà đừng tưởng họ toàn là nhân vật bự cả đâu. Tôi biết một ông sống trong ngôi nhà ông ta xây để bán, và vợ ông ta chẳng thuê đứa người làm nào cả. Bà muốn sống phô trương đến đâu ở đó cũng được, hoặc sống giản dị hết cỡ cũng xong. Tôi đoán giờ chúng ta sống tốt chẳng kém gì phần lớn bọn họ, ăn uống cũng đề huề như thế. Còn nếu nói về phong độ xa hoa, tôi chẳng thấy ai có quyền phô phang hơn chúng ta cả.”
“Chà, tôi không muốn xây nhà trên Phố Beacon đâu, Si,” bà Lapham nhẹ nhàng nói.
“Tùy bà thôi, Persis. Tôi cũng chẳng vội gì mà đi.”
Bà Lapham đứng đó, đập đập tấm séc đang cầm trên tay phải vào mép bàn tay trái.
Đại tá vẫn ngồi ngước nhìn khuôn mặt bà, quan sát tác động của liều thuốc độc tham vọng mà ông đã khéo léo gieo vào tâm trí bà.
Bà lại thở dài—một tiếng thở dài đầu hàng. “Chiều nay ông định làm gì?”
“Tôi định dạo một vòng trên đường Brighton,” Đại tá nói.
“Tôi nghĩ có lẽ tôi cũng muốn đi cùng đấy,” bà vợ nói.
“Tốt lắm. Bà chưa bao giờ ngồi sau con ngựa mái đó đâu, Pert, và tôi muốn bà xem tôi thả cho nó phi một lần. Nghe nói tuyết đã nén chặt rồi, đường đi tuyệt hảo luôn.”
Lúc bốn giờ chiều, trước hoàng hôn mùa đông đỏ rực và lạnh giá, Đại tá và vợ đang chậm rãi đánh chiếc xe trượt tuyết nhẹ, gầm cao xuống Phố Beacon—nơi mà như ông nói, hai người ngồi vừa khít. Ông kìm con ngựa mái lại cho đến lúc thích hợp mới thả cho nó tăng tốc; con ngựa nảy gót nhẹ nhàng trên tuyết, thông minh ngó nghiêng hai bên, vẫy tai này tai nọ, đầu gật gù thoải mái trong khi mũi phả ra từng luồng hơi nước dồn dập, đứt quãng.
“Hăng hái đấy chứ?” Đại tá tự hào hất hàm hỏi.
“Hăng thật đấy,” bà vợ đồng tình.
Họ gặp những chiếc xe trượt tuyết lao nhanh vun vút và nhường đường cho chúng vượt qua hai bên đại lộ đẹp đẽ đang thu hẹp lại trong tầm mắt với đường chân trời thẳng tắp hoàn hảo. Họ không vội. Con ngựa mái dậm gót nhẹ nhàng, và họ trò chuyện về những ngôi nhà khác nhau ở hai bên đường. Họ có gu kiến trúc khá thô sơ và thường ngưỡng mộ những công trình tệ nhất. Nhiều ô cửa kính sang trọng thấp thoáng bóng dáng các phu nhân, và thỉnh thoảng một thanh niên trên vỉa hè lại đột ngột ngả mũ chào đáp lại một lời chào từ trong nhà.
“Tôi nghĩ mấy cô con gái nhà mình ngồi đằng sau những ô cửa kính lớn kia trông cũng chẳng tệ đâu nhỉ,” Đại tá nói.
“Phải,” bà vợ mơ màng đáp.
“Thế CẬU THANH NIÊN đó đâu? Cậu ta có đi cùng họ không?”
“Không; cậu ta định dành mùa đông với một người bạn có trang trại ở Texas. Tôi đoán cậu ta cũng phải tìm việc gì đó mà làm.”
“Phải; cái nghề làm công tử quý tộc thì chỉ một hai thế hệ nữa là hết thời thôi.”
Chẳng ai trong hai người nhắc đến mảnh đất, dù Lapham biết quá rõ vợ đi cùng mình vì mục đích gì, và bà cũng biết là ông đã thấu điều đó. Thời điểm đến khi ông ghìm con ngựa mái đi bước một, rồi hãm lại gần như dừng hẳn, trong khi cả hai cùng quay đầu sang bên phải nhìn vào mảnh đất trống—nơi hiện ra dải băng tuyết đóng băng của khu Back Bay, một đoạn Cầu Dài, cùng mái nhà và những ống khói của Charlestown.
“Ừ, nhìn thoáng thật đấy,” bà Lapham nói, nhấc tay khỏi dây cương vốn dĩ bà đã vô thức đặt lên.
Lapham không nói gì, chỉ thả cương cho con ngựa chạy nhanh hơn một chút.
Những chiếc xe trượt tuyết lớn nhỏ quanh họ ngày càng đông đúc. Trên con đập Milldam, việc ghìm giữ con ngựa mái ở nhịp nước kiệu dài và chậm mà ông vừa thả cho nó bắt nhịp trở nên khó khăn. Cảnh quan đẹp đẽ mở rộng sang hai bên trái phải của họ, với ánh hoàng hôn ngày càng đỏ rực trên những ngọn đồi thấp, trập trùng phía trước. Họ băng qua Milldam để vào Longwood; và tại đây, từ đỉnh của dải đất cao đầu tiên, kéo dài hai hàng xe vô tận với hàng ngàn chiếc xe trượt tuyết ngược xuôi. Một số người lái đã bắt đầu thúc ngựa chạy nước rút, những chiếc xe này lao vun vút qua lại trên các làn đường bên trong, giữa các dòng xe chuyển động chậm chạp ở hai bên đường. Thỉnh thoảng, một viên cảnh sát cưỡi ngựa vạm vạ, thân hình đồ sộ nhô lên trên chiếc yên McClellan, nhấp nhô cưỡi ngựa qua, im lặng ra hiệu và điều tiết luồng xe, giữ cho tất cả nằm trong tầm kiểm soát của pháp luật. Đó là cái mà Bartley Hubbard gọi là “một lễ hội hóa trang về thời trang và sự náo nhiệt trên đường Brighton” trong bài báo của anh. Nhưng hầu hết những người trên các chiếc xe trượt tuyết sang trọng đó đều ít mang dáng vẻ của giới thượng lưu đến mức bất kỳ ai am hiểu chốn này hẳn phải tự hỏi họ và tiền bạc của họ từ đâu ra; và sự náo nhiệt của những người đàn ông, ít nhất là như vậy, được thể hiện giống như của Đại tá Lapham: trong một sự cảnh giác đăm đăm, gần như dữ dội; còn những người phụ nữ thì mang một nét mặt e sợ đầy quả cảm. Đến một điểm nhất định, Đại tá nói: “Tôi sắp thả cho nó phi đây, Pert,” rồi ông nhẹ nhàng nâng rồi hạ dây cương xuống lưng con ngựa mái.
Nó hiểu tín hiệu, và như một người hâm mộ từng nói, “nó dốc hết sức vào guồng.” Không một nét nào trên khuôn mặt sắt đá không biến đổi của Lapham phản ánh niềm kiêu hãnh thắng thế của ông khi con ngựa mái bỏ lại mọi thứ đằng sau trên đường đua. Bà Lapham, nếu có thấy sợ hãi, cũng quá bận rộn với việc giữ chặt áo khoác đang bay tốc lên và che mặt khỏi những hạt băng bắn ra từ vó ngựa nên không kịp thể hiện ra; ngoại trừ tiếng chân lao đi vun vút, con ngựa mái cũng im lặng như những người ngồi sau nó; cơ lưng và cơ đùi của nó chuyển động ngày càng nhanh nhạy, như một bộ máy đáp lại một lực tác động từ bên ngoài, và nó lao vọt đến cuối đoạn đường đua, lướt sát qua hàng trăm chiếc xe trượt tuyết đối thủ chạm mặt trên đường đi, nhưng không bị cảnh sát can thiệp—những người có lẽ thấy rằng con ngựa và Đại tá đều biết rõ mình đang làm gì, và dù sao đi nữa cũng không phải là loại người đi can thiệp vào một màn chạy nước kiệu đỉnh cao như thế. Ở cuối lượt đua, Lapham ghìm cương lại và rẽ vào một con phố phụ hướng về Brookline.
“Nói cho bà nghe này, Pert,” ông lên tiếng, như thể hai người vừa thong thả rong đuổi và có thừa thời gian suy ngẫm miên man kể từ lần cuối ông cất lời, “tôi đã quyết định sẽ xây nhà trên mảnh đất đó rồi.”
“Được rồi, Silas,” bà Lapham nói; “tôi đoán ông biết mình đang làm gì. Chỉ cần đừng xây nó vì tôi, thế là được.”
Khi đứng ở hành lang trong nhà tháo đồ đạc ra, bà bảo các cô con gái đang giúp bà: “Có ngày bố các con sẽ mất mạng vì con ngựa mái đó cho mà xem.”
“Bố có cho nó chạy nước rút không mẹ?” Penelope, cô chị lớn, hỏi.
Cô được đặt tên theo tên bà nội, người mà đến lượt mình lại kế thừa tên từ một người tổ mẫu khác—tên của vị phu nhân trong thi phẩm Homer, người có những phẩm hạnh đặc biệt đã giúp bà giành được một vị trí ngay cả giữa những cái tên mang đậm tinh thần Thanh giáo như Faith (Niềm Tin), Hope (Hy Vọng), Temperance (Tiết Độ) và Prudence (Cẩn Trọng). Penelope chính là cô gái có gương mặt nghiêm nghị kỳ lạ từng gây ấn tượng với Bartley Hubbard trong bức ảnh chụp gia đình mà Lapham cho anh xem vào hôm phỏng vấn. Đôi mắt lớn của cô, cũng giống như tóc cô, có màu nâu; chúng mang cái nhìn kỳ lạ của đôi mắt cận thị mà người ta gọi là ngơ ngác đẫn đờ; làn da cô ngăm ngăm tái.
Mẹ cô không trả lời một câu hỏi có thể coi là đã có lời đáp. “Bố bảo ông ấy định xây nhà trên mảnh đất đó đấy,” bà tiếp lời, tháo dải khăn che mặt dài mà bà đã buộc quanh cổ để giữ chiếc mũ bon-nê. Bà đặt mũ và áo khoác lên bàn ở hành lang để tý nữa mang lên tầng, rồi cả nhà cùng vào ăn tối: hàu hấp kem, thịt chim, bánh quy nóng, hai loại bánh ngọt, cùng các đĩa hoa quả hầm, trái cây đóng hộp và mật ong. Mấy mẹ con ăn trưa riêng lúc một giờ, còn Đại tá cũng ăn vào giờ đó dưới phố. Nhưng ông lại thích một bữa ăn nóng hổi tươm tất khi về nhà vào buổi tối. Ngôi nhà rực sáng đèn ga; và Đại tá, trước khi ngồi xuống, đã đi quanh đóng các cửa gió—nơi hơi nóng rực như lò luyện kim đang từ lò sưởi dưới tầng hầm cuồn cuộn bốc lên.
“TÔI SẼ ĐÁNH CHẾT cái gã da đen đó mất,” ông nói, “nếu hắn không ngừng chất củi nóng thế này. Cách duy nhất để tận hưởng sự thoải mái từ cái lò sưởi là tự tay mình chăm sóc nó.”
“Chà,” bà vợ đáp sau ấm trà khi ông ngồi xuống bàn ăn với lời đe dọa đó, “chẳng ai cấm ông cả, Si ạ. Và ông cũng có thể tự xúc tuyết nếu muốn—cho đến khi ông chuyển sang Phố Beacon, dù sao là thế.”
“Tôi đoán tôi có thể tự giữ cho vỉa hè nhà mình trên Phố Beacon sạch sẽ nếu tôi nổi hứng.”
“Tôi cũng muốn xem ông làm đấy,” bà vợ đáp trả.
“Được rồi, bà cứ chống mắt lên mà xem, có khi thấy thật đấy.”
Những lời đấu khẩu qua lại của họ thực chất là sự thể hiện niềm tự hào đầy yêu thương dành cho nhau. Họ thích đối đáp chan chát kiểu “ăn miếng trả miếng” như thế suốt nhiều năm qua, đúng như cách họ vẫn thường nói.
“Tôi đoán một người đàn ông thì sống ở Phố Beacon hay ở đâu thì vẫn là đàn ông thôi.”
“Được rồi, tôi sẽ giặt giũ như hồi còn ở Lumberville,” bà Lapham nói. “Tôi đoán ông sẽ cho tôi mấy cái chậu giặt cố định chứ, Si. Ông biết đấy, tôi đâu còn trẻ trung gì nữa.” Bà chuyền cho Irene một tách trà Ô Long—chẳng ai trong số họ có gu thưởng trà đủ tinh tế để uống trà Chính Sơn Tiếu Chủng—và cô con gái đưa tách trà cho bố. “Bố ơi,” cô hỏi, “bố không thật sự định xây nhà bên đó đấy chứ?”
“Sao lại không? Con cứ chờ xem,” Đại tá vừa khuấy trà vừa nói.
“Con không tin là bố sẽ làm đâu,” cô gái gặng hỏi thêm.
“Thế à? Bố đoán chắc con không thích bố làm vậy đâu nhỉ. Mẹ con cũng thế đấy.” Tất nhiên là ông phát âm sai từ đó rồi.
Penelope xen vào. “Con thì ủng hộ đấy. Có tiền mà không tận hưởng thì có tác dụng gì đâu. Con nghĩ tiền sinh ra là để làm việc đó; dù không phải lúc nào người ta cũng nghĩ thế.” Cô có cách nói chuyện chậm rãi, ngộ nghĩnh, trông như một phiên bản biến tấu cá nhân thú vị từ giọng nói kéo dài truyền thống của người Yankee, còn giọng cô thì trầm ấm, dễ chịu, hoàn toàn không có giọng mũi mà hơi khàn khàn.
“Bố đoán là phe đồng ý thắng rồi, Pen ạ,” bố cô nói. “Hay là để Irene với mẹ con ở lại chỗ cũ này, còn hai bố con mình sang nhà mới ở nhỉ?” Đôi khi ngữ pháp của Đại tá lại sai be bét như thế.
Câu chuyện tạm lắng xuống, và gia đình Lapham tiếp tục sống như trước, thỉnh thoại lại đùa vui nhắc về ngôi nhà bên phía mặt nước đường Beacon. Đại tá có vẻ như là người ít nghiêm túc nhất trong số họ về chuyện đó; nhưng hai cô con gái bảo đó là phong cách của ông; chẳng bao giờ người ta đoán nổi khi nào ông thật sự nghiêm túc.