Từ nhiều năm về trước, có một vị Hoàng đế vô cùng say mê những bộ cánh mới đến mức ông tiêu sạch toàn bộ tiền bạc vào y phục. Ông chẳng mảy bận tâm đến binh lính của mình, cũng chẳng màng tới việc đi xem hát hay đi săn, trừ những lúc làm vậy để có cơ hội khoe những bộ quần áo mới. Ông có một bộ trang phục riêng cho mỗi giờ trong ngày; và nếu như với những vị vua hay hoàng đế khác, người ta thường quen nói: “Nhà vua đang ngự triều”, thì về phần ông, người ta luôn nói rằng: “Hoàng đế đang bận trong phòng thử đồ.”

Thời gian trôi qua thật vui vẻ tại thành phố lớn vốn là kinh đô của ông; những vị khách lạ kéo đến triều đình mỗi ngày. Một hôm, có hai kẻ bịp bợm tự xưng là thợ dệt xuất hiện. Chúng lớn tiếng khoe khoang rằng mình biết dệt những cỗ lụa với màu sắc tuyệt mỹ cùng hoa văn tinh xảo, và những bộ quần áo may từ loại vải đó sẽ có một kỳ tính: hoàn toàn tàng hình đối với bất kỳ kẻ nào không làm tròn trách nhiệm hoặc quá ư đần độn.

“Quả là những bộ quần áo tuyệt vời!” Hoàng đế thầm nghĩ. “Nếu có được một bộ như thế, ta có thể lập tức biết được kẻ nào trong vương quốc của mình không xứng đáng với chức vụ, lại vừa phân biệt được ai khôn ai dại! Thứ vải này phải được dệt cho ta ngay lập tức.” Và ông liền ban cho hai tên thợ dệt những khoản tiền lớn để chúng có thể bắt tay vào việc ngay.

Thế là hai kẻ giả danh dựng lên hai khung cửi, ra vẻ làm việc vô cùng bận rộn, dù thực chất chẳng làm gì cả. Chúng đòi những tấm lụa mềm mại nhất và thứ chỉ vàng nguyên chất nhất, đút cả hai thứ vào túi riêng, rồi tiếp tục làm cái trò giả vờ bên những khung cửi trống không cho đến tận đêm khuya.

“Ta muốn biết đám thợ dệt đang tiến hành đến đâu rồi với tấm vải của ta,” Hoàng đế tự nhủ sau khi một khoảng thời gian kha khá đã trôi qua; tuy nhiên, ông cũng có đôi chút lúng túng khi nhớ ra rằng kẻ nào ngu ngốc hoặc bất tài sẽ không thể nhìn thấy thành phẩm. “Dẫu sao đi nữa,” ông nghĩ, “bản thân mình thì chẳng có gì phải mạo hiểm; nhưng dẫu vậy, ta vẫn thích cử một ai đó đi trước để thám thính tình hình về đám thợ dệt và công việc của họ, trước khi chính mình nhúng tay vào.” Tất cả thần dân khắp chốn trong thành phố đều đã nghe đồn về công năng kỳ diệu mà tấm vải sẽ sở hữu; và ai nấy đều nóng lòng muốn biết láng giềng của mình khôn ngoan hay khờ khạo đến nhường nào.

“Ta sẽ sai viên đại thần già trung thành của ta đến gặp thợ dệt,” cuối cùng Hoàng đế cất lời sau một hồi cân nhắc, “ông ấy là người thích hợp nhất để xem tấm vải trông ra sao; bởi ông là người từng trải, và chẳng ai xứng đáng với chức vụ hơn ông nữa.”

Thế là viên đại thần già trung thành bước vào sảnh lớn, nơi mấy kẻ lừa đảo đang dốc toàn lực làm việc bên những khung cửi trống không. “Chuyện quái gì thế này?” Viên đại thần già thầm nghĩ, trân trân mở rộng hai con mắt. “Mình chẳng tài nào thấy lấy một sợi chỉ trên khung cửi cả!” Tuy nhiên, ông chẳng dám thốt ra suy nghĩ ấy.

Những kẻ bịp bợm lịch sự mời ông tiến lại gần khung cửi hơn; rồi hỏi xem ông có ưng ý với mẫu thiết kế không, màu sắc có rực rỡ lắm không, đồng thời chỉ tay về phía những khung cửi trống không. Viện đại thần già khốn khổ cứ ngẩn ngơ nhìn mãi nhìn hoài, nhưng chẳng tài nào thấy nổi thứ gì trên khung cửi, bởi một lý do rất chính đáng: chẳng có gì ở đó cả. “Cái gì!” Ông lại tự nhủ, “Lẽ nào mình là kẻ đần độn ư? Chưa bao giờ mình tự nghĩ thế cả, và nếu quả thật vậy thì tuyệt đối không được để ai biết. Hay mình là kẻ bất tài không hợp với chức vụ? Không, điều đó cũng không thể thốt ra được. Mình tuyệt đối không bao giờ thừa nhận là không thấy được tấm vải.”

“Nào, thưa ngài đại thần,” một trong hai tên lừa đảo cất tiếng, tay vẫn ra điều đang làm việc, “ngài không nói xem có ưng ý với tấm vải không sao.”

“Ồ, thật xuất sắc!” Viên đại thần già đáp, nheo mắt nhìn khung cửi qua cặp kính lão. “Hoa văn này, và màu sắc nữa—vâng, ta sẽ bẩm báo ngay với Hoàng đế rằng chúng đẹp đẽ nhường nào.”

“CHÚNG TÔI VÔ CÙNG BIẾT ƠN NGÀI,” những kẻ mạo hiểm thưa, rồi chúng bắt đầu kể tên các màu sắc và miêu tả hoa văn của tấm vải giả định. Viên đại thần già chăm chú lắng nghe từng lời để có thể tâu lại với Hoàng đế; và rồi mấy tên gian xảo lại đòi thêm lụa cùng vàng, nói rằng chúng cần thiết để hoàn thành công việc dang dở. Thế nhưng, tất cả những gì được trao đều bị chúng nhét vào túi xách, và chúng vẫn tiếp tục cặm cụi giả vờ làm việc chăm chỉ như trước bên những khung cửi trống không.

Hoàng đế bấy giờ sai một viên quan khác trong triều đến xem tiến độ ra sao, và để xác định xem tấm vải sắp sửa hoàn thành chưa. Viên quan này cũng rơi vào hoàn cảnh y hệt như viên đại thần; ông quan sát khung cửi từ mọi góc độ nhưng hoàn toàn chẳng thấy gì ngoài những chiếc khung trống.

“Trông tấm vải có tuyệt mỹ đối với ngài như khi ngài đại thần xem không?” Những kẻ lừa đảo hỏi vị sứ thần thứ hai của Hoàng đế; đồng thời chúng lại làm những điệu bộ như cũ, bàn tán về mẫu thiết kế và màu sắc hoàn toàn không có thực.

“Chắc chắn là mình không ngu ngốc rồi!” Sứ thần thầm nghĩ. “Chắc là mình không xứng với chiếc ghế quan trọng và béo bở này đây! Thật là kỳ lạ; dẫu sao đi nữa, chẳng ai được phép biết chuyện này.” Thế là ông hết lời ca ngợi thứ vải mà mình chẳng thể nhìn thấy, tuyên bố rằng ông vô cùng say mê cả màu sắc lẫn hoa văn của nó. “Quả thật, xin bệ hạ minh giám,” ông tâu với bậc quân vương khi trở về, “tấm vải mà đám thợ dệt đang chuẩn bị thực sự vô cùng tráng lệ.”

Cả thành phố râm ran bàn tán về tấm vải lộng lẫy mà Hoàng đế đã bỏ tiền túi ra để đặt dệt.

Và giờ đây, chính Hoàng đế cũng muốn tận mắt ngắm nhìn cỗ thành phẩm đắt giá khi nó hãy còn trên khung cửi. Được hộ tống bởi một nhóm quan lại tuyển chọn trong triều, trong đó có hai vị đại thần trung thực từng hết lời ca ngợi tấm vải trước đó, ông tiến đến chỗ những tên lừa đảo ranh ma. Vừa thoáng thấy bóng Hoàng đế tới, chúng lại càng ra sức dệt hăng say hơn nữa, mặc dù thực chất vẫn chẳng có nổi một sợi chỉ nào lướt qua khung cửi.

“Tác phẩm này chẳng phải tuyệt mỹ lắm sao?” Hai vị đại thần kể trên lên tiếng. “Xin bệ hạ hãy rủ lòng ngắm nhìn! Thật là một mẫu thiết kế lộng lẫy làm sao! Màu sắc mới huy hoàng làm sao!” Đồng thời, họ chỉ tay về phía những khung cửi trống không; vì đinh ninh rằng ai nấy đều có thể chiêm ngưỡng tuyệt tác tinh xảo này.

“Thế này là thế nào nhỉ?” Hoàng đế tự nhủ, “Ta chẳng thấy gì cả! Thật là một tình cảnh tồi tệ! Hay ta là kẻ đần độn, hoặc ta không xứng đáng làm Hoàng đế? Đó sẽ là điều tồi tệ nhất có thể xảy ra. Ồ! Tấm vải thật mê hồn,” ông cất tiếng nói lớn. “Nó hoàn toàn chiếm được sự tán thành của trẫm.” Và ông mỉm cười vô cùng nhân hậu, đăm đăm nhìn vào khung cửi trống không; vì dứt khoát không đời nào ông chịu thừa nhận rằng mình không nhìn nổi thứ mà hai vị đại thần triều đình đã hết lời tán dương.

Toàn bộ tùy tùng theo hầu bấy giờ đều căng trừng đôi mắt, thầm hy vọng phát hiện ra chút gì đó trên khung cửi, nhưng họ cũng chẳng nhìn thấy nhiều hơn những người khác; dẫu vậy, tất cả vẫn đồng thanh kêu lên: “Ồ, đẹp làm sao!” và tâu xin bệ hạ hãy may những bộ trang phục mới từ chất liệu lộng lẫy này cho buổi lễ diễu hành sắp tới. “Tráng lệ! Mê hồn! Xuất sắc!” vang lên từ mọi phía; và ai nấy đều khôn xiết hân hoan. Hoàng đế cũng chia sẻ niềm vui chung ấy; và ban thưởng cho những kẻ lừa đảo huân chương hiệp sĩ để cài khuyết áo, cùng danh hiệu “Những bậc thầy thợ dệt”.

Đám gian xảo thức trắng suốt đêm trước ngày diễn ra buổi lễ diễu hành, chúng thắp tới mười sáu ngọn đèn để ai nấy đều thấy rõ chúng đang tha thiết hoàn thành bộ cánh mới cho Hoàng đế nhường nào. Chúng giả vờ cuộn tấm vải ra khỏi khung cửi; dùng kéo cắt vào hư không; và may vá bằng những chiếc kim hoàn toàn không có chỉ. “Kìa xem!” Cuối cùng chúng hô lớn, “Bộ quần áo mới của Hoàng đế đã sẵn sàng!”

Và bấy giờ, Hoàng đế cùng toàn thể các bậc quyền quý trong triều tiến đến chỗ thợ dệt; những kẻ bịp bợm liền giơ cao tay như thể đang cầm nắm thứ gì, miệng ra rả: “Đây là quần của bệ hạ! Đây là khăn choàng! Đây là áo khoác! Toàn bộ trang phục nhẹ tựa màng nhện; người ta có cảm giác như chẳng mặc gì trên người khi khoác nó lên; tuy nhiên, đó lại chính là đức tính tuyệt vời của loại vải mỏng manh này.”

“Quả đúng là vậy!” Tất cả các triều thần đều đồng thanh hưởng ứng, dẫu chẳng một ai trong số họ nhìn thấy dù chỉ là một sợi của tuyệt tác này.

“Nếu hoàng ân bệ hạ rộng lượng cởi bỏ y phục hiện tại, chúng thần xin được thử bộ trang phục mới ngay trước gương.”

Thế là Hoàng đế cởi bỏ y phục, và mấy kẻ lừa đảo ra điều đang mặc bộ trang phục mới lên người ông; nhà vua liền xoay người qua lại trước tấm gương lớn.

“Bệ hạ trông mới lộng lẫy làm sao trong bộ cánh mới! Và chúng vừa vặn làm sao!” Mọi người đồng loạt kêu lên. “Hoa văn mới tuyệt diệu làm sao! Màu sắc mới tinh tế làm sao! Quả thực là những xiêm y vương giả!”

“Chiếc lọng được khênh che trên đầu bệ hạ trong lễ diễu hành đang chờ sẵn rồi ạ,” viên tổng quản nghi lễ tâu báo.

“Trẫm đã sẵn sàng,” Hoàng đế đáp. “Bộ quần áo mới của ta có vừa vặn không?” Ông lại cất tiếng hỏi, xoay người một lần nữa trước gương để ra chiều đang săm soi bộ xiêm y đẹp đẽ của mình.

Các thị thần có nhiệm vụ khiêng tà áo cho bệ hạ liền khom người khua khoắng dưới đất, hệt như đang nhấc bổng đuôi áo choàng và ra điều đang khiêng một vật gì đó; bởi họ quyết không đời nào để lộ sự kém cỏi hay việc mình không xứng đáng với chức vụ.

Thế là Hoàng đế bước đi dưới tán lọng cao giữa đoàn người diễu hành, xuyên qua các đường phố ở kinh thành; và tất cả dân chúng đứng hai bên đường lẫn người ngó ra từ cửa sổ đều cất tiếng trầm trồ: “Ồ! Bộ quần áo mới của Hoàng đế đẹp làm sao! Tà áo khoác mới lộng lẫy làm sao, và chiếc khăn choàng rủ xuống mới yểu điệu làm sao!” Tóm lại, chẳng một ai chịu thừa nhận rằng họ không thể nhìn thấy bộ trang phục được tán tụng hết lời ấy; bởi nếu làm thế, họ sẽ tự biến mình thành kẻ đần độn hoặc bất tài. Quả thực, chưa từng có bộ trang phục nào của Hoàng đế lại tạo được tiếng vang lớn nhường ấy như những bộ cánh vô hình này.

“Nhưng nhà vua có mặc gì trên người đâu!” Một đứa trẻ nhỏ chợt thốt lên.

“Hãy lắng nghe tiếng nói của sự ngây thơ!” Cha đứa trẻ kêu lên; và những lời cậu bé vừa thốt ra liền được rỉ tai nhau chuyền từ người này sang người khác.

“Nhưng ngài chẳng mặc chiếc áo nào trên người cả!” Cuối cùng tất cả đám đông đều đồng thanh la lên. Hoàng đế cảm thấy vô cùng khó chịu, bởi ông thừa biết rằng thần dân nói đúng; nhưng ông thầm nghĩ buổi diễu hành vẫn phải tiếp tục! Và các vị thị thần lại càng cố ra vẻ đang nâng tà áo hơn bao giờ hết, dẫu trên thực tế chẳng có cái tà áo nào để mà nâng.