Xưa kia có một nhà buôn nọ giàu đến mức nếu muốn, ông có thể lát bạc toàn bộ con phố nơi mình ở cùng với một con ngõ nhỏ bên cạnh, nhưng ông đã không làm thế; ông biết cách khác để sử dụng tiền của mình, và cứ hễ bỏ ra một đồng shilling là ông lại thu về một đồng crown: ông sống một đời nhà buôn và chết cũng trong thân phận nhà buôn.

Toàn bộ gia tài của ông sau đó thuộc về người con trai. Nhưng cậu con trai sống phóng túng và dành trọn thời gian cho những cuộc vui chơi, tối nào cũng dự tiệc hóa trang, lấy giấy bạc làm diều, và dùng những đồng tiền vàng thay cho đá để chơi ném dăm trên ao. Chẳng mấy chốc, tiền bạc của cậu cứ thế bốc hơi, cho đến tận khi trong túi chỉ còn trót lại vài xu, còn tủ quần áo thì trống hoác, chỉ vỏn vẹn một đôi giày đi trong nhà và một chiếc áo choàng cũ kỹ. Bạn bè chẳng còn đoái hoài gì đến cậu nữa, giờ đây khi họ không thể cùng cậu dạo bước ngoài phố; tuy nhiên, có một người tốt bụng hơn cả đã gửi cho cậu một chiếc chiếc va-li cũ kèm theo lời khuyên: “Hãy gói ghém và biến đi cho khuất mắt!”. Nghe thì hay đấy, nhưng cậu chẳng có gì để mà gói ghém cả, thế là cậu bèn tự chui luôn vào trong chiếc va-li.

Đó là một chiếc va-li kỳ quặc! Khi ổ khóa được ấn chặt lại, nó có thể bay lên. Con trai nhà buôn liền ấn ổ khóa, và kìa! Chiếc va-li mang theo cậu bay vút qua ống khói, bay cao tận mây xanh, cứ thế bay mãi, càng bay càng cao; phần đáy va-li phát ra tiếng kêu răng rắc khiến cậu khá sợ hãi, vì nếu nó mà nứt làm đôi thì cậu sẽ có một cú ngã nhớ đời đây!

Tuy nhiên, va-li vẫn hạ cánh an toàn, và cậu nhận ra mình đã đặt chân đến Thổ Nhĩ Kỳ. Cậu giấu chiếc va-li dưới một đống lá khô trong rừng rồi đi bộ vào thị trấn gần đó nhất; cậu hoàn toàn có thể làm vậy, bởi vì giữa xứ Thổ, ai nấy đều ăn mặc y như cậu trong chiếc áo choàng và đôi giày vải trong nhà. Cậu gặp một vú em đang ẵm một đứa trẻ trên tay. “Này vú em người Thổ kia,” cậu cất tiếng hỏi; “cái cung điện có những ô cửa sổ cao ngay cạnh thị trấn là của ai vậy?”

NGƯỜI CON TRAI SỐNG PHÓNG TÚNG

“Đó là nơi ở của công chúa,” vú em đáp; “từng có lời tiên tri rằng nàng sẽ gặp phải rất nhiều bất hạnh vì một kẻ si tình, thế nên không ai được phép đến yết kiến nàng, trừ khi có nhà vua và hoàng hậu đi cùng.”

“Cảm ơn bà,” con trai nhà buôn nói, rồi cậu lập tức quay lại khu rừng, ngồi vào trong va-li, bay vút lên mái cung điện và trèo qua cửa sổ để vào phòng của công chúa.

Nàng đang nằm ngủ trên chiếc ghế dài. Công chúa xinh đẹp đến mức con trai nhà buôn không kìm được lòng phải quỳ xuống hôn lên tay nàng, khiến nàng giật mình tỉnh giấc và vô cùng hoảng hốt khi trông thấy vị khách không mời mà tới này; tuy nhiên, cậu liền trấn an nàng rằng mình chính là nhà tiên tri xứ Thổ, cõi trời phái xuống đây cốt để cầu hôn nàng, và khi nghe vậy, nàng vô cùng phím lòng. Thế là họ ngồi sát bên nhau, cậu say sưa kể cho nàng nghe về đôi mắt nàng, rằng chúng đẹp đẽ nhường nào với sắc biển xanh thẳm, nơi những ý nghĩ và cảm xúc đang bồng bềnh trôi lững lờ như những nàng tiên cá; cậu ca ngợi vầng trán nàng giống như một ngọn núi tuyết tinh khôi, ẩn chứa những lâu đài lộng lẫy cùng muôn vàn bức họa tuyệt mỹ, và rất nhiều điều ngọt ngào khác nữa.

CẬU GẶP MỘT VÚ EM

Ôi, đó quả là những câu chuyện vô cùng quyến rũ! Cứ thế, cậu ngỏ lời cầu hôn công chúa, và nàng liền gật đầu đồng ý ngay lập tức.

“Nhưng chàng phải đến đây vào ngày thứ Bảy nhé,” nàng dặn dò; “nhà vua và hoàng hậu đã hứa sẽ ghé dùng trà với thiếp vào tối hôm đó; họ sẽ vô cùng tự hào và sung sướng khi hay tin thiếp sắp kết hôn với vị nhà tiên tri xứ Thổ! Và nhớ chuẩn bị một câu chuyện thật hay để kể cho họ nghe đấy, vì họ cực kỳ thích nghe kể chuyện; mẹ thiếp thì thích chuyện gì mang tính đạo đức và quý phái, còn cha thiếp lại thích chuyện vui nhộn để có thể bật cười sảng khoái.”

“Vâng, sính lễ duy nhất của anh đem tới chính là một câu chuyện,” con trai nhà buôn đáp; và rồi họ lưu luyến chia tay, trước đó công chúa còn trao tặng cho người tình một thanh gươm dát vàng lấp lánh. Cậu thừa biết phải sử dụng món quà này ra sao cho xứng đáng.

Thế là cậu bay đi, mua một chiếc áo choàng mới, rồi trở lại khu rừng ngồi nghĩ ngợi để sáng tác câu chuyện kịp cho buổi gặp vào thứ Bảy, và quả thực việc viết lách chẳng phải chuyện dễ dàng gì trên đời này.

Cuối cùng mọi thứ cũng hoàn tất, và ngày thứ Bảy đã tới.

Nhà vua, hoàng hậu cùng toàn bộ triều đình đang đợi sẵn ngự trà tại cung điện của công chúa. Vị phò mã tương lai được tiếp đón với vô vàn nghi lễ trọng thể.

“Chàng không định kể cho chúng ta nghe một câu chuyện sao?” hoàng hậu cất lời hỏi; “một câu chuyện mang tính giáo dục và sâu sắc ý nghĩa.”

“Nhưng phải làm cho chúng ta cười được cơ,” nhà vua thêm vào.

“Xin tuân lệnh,” con trai nhà buôn đáp; và giờ thì xin mời quý vị thưởng thức câu chuyện của cậu:

Thuở ấy có một bó diêm, đứa nào đứa nấy vô cùng kiêu hãnh về dòng dõi cao quý của mình, bởi vì phả hệ của chúng—nói cách khác chính là cây linh sam cao lớn mà từ đó mỗi que diêm tách ra làm một mảnh—vốn là một cội cây cổ thụ lâu đời, nổi bật hẳn lên nhờ chiều cao vợi vợ so với mọi loài cây khác trong rừng. Bấy giờ, lũ diêm đang nằm trên bệ lò sưởi, kẹp giữa một chiếc hộp quẹt đá và một cái chảo sắt cũ, và chúng thường hay ba hoa với hai thứ đồ vật này về thời tuổi trẻ của mình. “Ah, hồi chúng ta còn ở trên những cành lá xanh tươi,” chúng hay kể; “khi chúng ta thực sự sống giữa những tán lá xanh—đó mới là quãng thời gian hạnh phúc làm sao! Sáng sáng chiều chiều chúng ta đều được thưởng thức trà kim cương—chính là những giọt sương mai; suốt cả ngày dài chúng ta đắm mình trong ánh nắng ấm áp, chí ít là vào những lúc trời hửng nắng, và tất cả lũ chim non ríu rít quanh năm đều kể chuyện cho chúng ta nghe. Nhìn vào là biết ngay chúng ta thuộc dòng gia thế giàu sang, bởi vì những loài cây khác chỉ biết khoác lên mình tấm áo lá vào mùa hè, trong khi gia tộc chúng ta đủ sức diện trang phục xanh biếc suốt cả bốn mùa xuân hạ thu đông. Thế rồi những kẻ đốn củi xuất hiện: đó là một cuộc đại cách mạng, và gia tộc chúng ta bị ly tán mỗi nơi một ngả. Thân cây sinh thành được giữ lại làm cột buồm chính cho một con thuyền tráng lệ, đủ sức chu du khắp năm châu bốn bể nếu muốn; những cành lớn thì được chở đi muôn phương, còn sứ mệnh của chúng ta từ nay là thắp lửa phục vụ cho những kẻ hạ tiện, tầm thường. Giờ thì hẳn các ngươi đã hiểu vì sao những kẻ có dòng dõi cao quý như chúng ta lại phải lăn lóc ở nơi nhà bếp này rồi chứ.”

“Chà, lịch sử đời ta thì khác hẳn,” chiếc chảo sắt nằm gần chỗ lũ diêm lên tiếng ngâm nga. “Kể từ giây phút ta chào đời cho đến tận bây giờ, ta đã bị cọ xát, chà rửa, rồi hết lần này đến lần khác bị ném lên bếp đun sôi—ôi, chẳng biết bao nhiêu lần là kể! Ta vốn ưa chuộng những gì thực chất và vững bền, và quả thực ta đóng vai trò tối quan trọng trong cái nhà này. Niềm khuây khỏa duy nhất của ta là được đứng sáng bóng và sạch sẽ trên bệ lò sưởi này sau mỗi bữa ăn, cùng bầu bạn trò chuyện những điều tao nhã. Mặc dù vậy, ngoại trừ chiếc xô đựng nước thỉnh thoảng hay ra sân dạo một vòng, tất cả chúng ta ở đây đều sống một cuộc đời gia đình vô cùng yên ả. Kẻ hay hớt lẻo tin tức duy nhất của nhà ta chính là chiếc giỏ đựng than bùn, nhưng hắn ta lại mở miệng ra là nói những điều mang nặng tư tưởng dân chủ về ‘chính phủ’ với lại ‘nhân dân’—mà này, ta bảo đảm với các ngươi, cách đây chưa lâu thôi, từng có một chiếc bình đất nung đứng ở đây, vì quá bàng hoàng trước những gì nghe được mà đã ngã lăn từ trên bệ lò sưởi xuống và vỡ tan thành cả ngàn mảnh! Cái giỏ đựng than bùn đó đích thị là một kẻ theo phái Tự do, quả đúng là thế đấy.”

“Này, các người nói nhiều quá đấy,” chiếc hộp quẹt đá ngắt lời, rồi thanh thép cọ mạnh vào hòn đá lửa khiến những tia lửa bắn tung tóe. “Cớ sao chúng ta lại không cùng nhau tận hưởng một buổi tối vui vẻ nhỉ?”

“CẬU CÓ ĐỊNH KỂ CHO CHÚNG TA MỘT CÂU CHUYỆN KHÔNG?” HOÀNG HẬU HỎI

“Đúng vậy, hãy phân định xem ai là kẻ có địa vị cao nhất trong đám chúng ta đi!” lũ diêm đề xuất.

“Ồ thôi nào; phần tôi thì tôi xin phép không nói về bản thân mình,” cái bình gốm lên tiếng từ chối. “Hay là chúng ta tổ chức một buổi sinh hoạt trí tuệ đi? Tôi xin phép mở đầu trước; tôi sẽ kể một chuyện đời thường, kiểu như những thứ mà tất cả chúng ta đều từng trải qua; người ta dễ dàng đồng cảm lắm, và như thế mới thú vị làm sao! Gần vùng biển Baltic, giữa những cánh rừng sồi Đan Mạch……”

“Đó là một cách mở đầu tuyệt cú mèo!” tất cả đám đĩa la lên đồng thanh; “chắc chắn đó sẽ là câu chuyện đúng gu của tôi rồi!”

“Vâng, tuổi trẻ của tôi đã trôi qua ở đó, trong một gia đình vô cùng yên bình; đồ đạc trong nhà luôn được đánh bóng làu làu, sàn nhà lau chùi sạch sẽ, và cứ mỗi hai tuần lại có một bộ rèm cửa tinh tươm được treo lên.”

“Thật là thú vị làm sao! Cách miêu tả sự vật của chị mới khéo léo và quyến rũ làm sao!” cây chổi lông gà thốt lên. “Ai nghe qua cũng có thể đoán ngay được là một nữ nhân đang lên tiếng; câu chuyện thấm đượm một tinh thần sạch sẽ thanh tân làm sao!”

“Chuẩn không cần chỉnh; đúng là thế rồi!” chiếc xô nước hưởng ứng, và trong cơn phấn khích tột độ, nó nảy mình lên một cái khiến nước bên trong bắn tung tóe ra cả sàn nhà.

Và chiếc bình gốm tiếp tục câu chuyện của mình, đoạn kết cũng trọn vẹn và hay ho chẳng kém gì phần mở đầu.

Toàn bộ đám đĩa khua lất lây tán thưởng, còn chổi lông gà thì tiện tay nhặt một nhúm rau mùi tây xanh mướt từ hóc cát rồi đội lên đầu chiếc bình làm vương miện, bởi vì hắn thừa biết điều này sẽ làm cho lũ kia tức điên lên; và hắn thầm nghĩ: “Hôm nay mình đội vương miện cho nó, thể nào mai mốt nó cũng sẽ đội lại cho mình”.

“Bây giờ đến lượt tôi nhảy múa đây,” chiếc kẹp gắp than cất lời, và quả nhiên nàng ta liền múa thật, ôi chao! Thật kỳ diệu làm sao khi chứng kiến cẳng chân nàng vung thốc lên tận không trung; chiếc bọc ghế cũ rích ở góc phòng sợ đến mức rách toạc cả ra khi nhìn thấy cảnh đó. “Tôi có được đội vương miện không nhỉ?” chiếc kẹp cất tiếng hỏi, và nàng được ban ngay vương miện ngay tại chỗ.

“Đúng là lũ dân đen thô tục hạ tiện!” đám diêm thầm nghĩ.

“NHƯNG PHẢI LÀM CHO CHÚNG TA CƯỜI ĐƯỢC CƠ,” NHÀ VUA NÓI

Bấy giờ chiếc bình pha trà được mời cất giọng ca hát, ngặt nỗi mụ ta lại đang bị cảm; mụ bảo mình chỉ có thể cất giọng lúc đang sôi sục mà thôi; tuy nhiên, đó chẳng qua chỉ là thói kiêu kỳ và làm cao của mụ mà thôi. Thực chất thì mụ chẳng bao giờ màng đến chuyện cất tiếng hát trừ khi được đứng chễm chệ trên chiếc bàn ở phòng khách trước mặt đông đảo khách khứa.

Trên bệ cửa sổ nằm một chiếc bút lông ngỗng cũ kỹ, thứ mà mấy cô hầu gái vẫn thường dùng để viết lách; chẳng có gì nổi bật ở mụ ta cả, ngoại trừ việc mụ bị nhúng ngập quá sâu vào lọ mực; dẫu vậy, mụ lại lấy làm kiêu hãnh vì điều đó. “Nếu bình pha trà đã không thèm mở miệng ca hát,” mụ ta bĩu môi nói, “thì cứ mặc kệ mụ ta; có một chú chim họa mi đang hót trong chiếc lồng treo tít ngoài hiên kia kìa—chú ta biết hót đấy; dĩ nhiên là chú ta chưa từng qua trường lớp xướng âm nào đâu—thôi kệ đi, tối nay chúng ta không nên nói xấu ai làm gì!”

“Tôi thấy việc lắng nghe một con chim ngoại quốc như thế là vô cùng kém thanh lịch,” chiếc ấm đun nước nhận xét, vốn là giọng ca chính của nhà bếp đồng thời là anh em cùng cha khác mẹ với chiếc bình pha trà. “Liệu làm thế có mang tinh thần yêu nước không? Tôi xin đem chuyện này ra phân xử trước chiếc giỏ đựng than bùn.”

“Tôi chỉ thấy bực mình thôi,” chiếc giỏ than bùn lên tiếng. “Tôi bực đến tận tâm can khi người ta lại có thể bận tâm đến những chuyện vô bổ ấy. Đó có phải là một cách tiêu khiển hợp lẽ trong buổi tối không? Chẳng phải sẽ hợp lý hơn nhiều nếu chúng ta cải tổ toàn bộ cái nhà này, thiết lập nên một trật tự hoàn toàn mới mẻ, sát với tự nhiên hơn một chút hay sao? Khi đó mỗi người sẽ về đúng vị trí đích thực của mình, và tôi xin đứng ra lãnh đạo cuộc cách mạng này. Các người nghĩ sao? Làm thế mới đáng mặt chứ lị!”

“Ồ vạn tuế, chúng ta sẽ tạo ra một cuộc bạo loạn thật hoành tráng!” tất cả đồng thanh hô hào. Đúng lúc ấy cánh cửa bật mở—hóa ra là cô hầu gái bước vào. Tất cả lập tức chết trân tại chỗ, chẳng một bóng vật dụng nhà bếp nào dám cựa quậy dù chỉ một li, thế nhưng trong thâm tâm đứa nào đứa nấy đều đang mơ mộng về những chiến tích vĩ đại mà mình có thể làm được, và tự cao tự đại rằng bản thân vượt trội hơn hẳn những kẻ khác.

“Chà, giả sử lúc nãy mà mình chọn làm thế,” mỗi đứa tự lẩm bẩm trong đầu, “thì chúng ta đã có một buổi tối vui vẻ biết nhường nào!”

Cô hầu gái với tay lấy bó diêm và quẹt lửa—ôi chao, lũ diêm xèo xèo lóe sáng bừng lên!

“Giờ thì ai cũng có thể thấy rõ,” chúng thầm nghĩ, “rằng chúng ta thuộc hàng cao quý nhất; chúng ta tỏa ra thứ ánh sáng rực rỡ, lóa mắt làm sao, thật là vinh quang biết bao!”—và chỉ một khoảnh khắc sau, chúng đã cháyụi.

“Đó quả là một câu chuyện tuyệt vời,” hoàng hậu thán phục; “ta có cảm giác như mình thực sự được đưa về chốn nhà bếp vậy;—được lắm, trẫm ban gả con gái cho ngươi!{255}”

“Trẫm hoàn toàn đồng ý,” nhà vua phán; “thứ Hai tới ngươi sẽ chính thức rước con gái chúng ta về dinh.” Giờ thì họ đã xưng hô “ngươi” với cậu, bởi vì cậu sắp sửa trở thành một thành viên trong gia đình rồi.

Hôn lễ đã được định đoạt; và vào buổi tối trước ngày trọng đại, toàn bộ thành phố được thắp sáng rực rỡ bởi đèn hoa; bánh ngọt, bánh bao đường và kẹo mứt được tung tóe ra cho người dân; tất cả lũ trẻ con trên phố đều kiễng cả chân lên, miệng hò reo “Muôn năm!” và huýt sáo vang trời—vui như hội!

ĐÔI GIÀY VẢI CỦA HỌ BAY VÙ TÙNG BÈO VÒNG QUA MANG TAI

“Thôi nào, chắc mình cũng phải góp một tay cho đúng điệu chứ nhỉ,” con trai nhà buôn thầm nghĩ, thế là cậu ta liền đi mua pháo thăng thiên, pháo hoa nảy, pháo bông quay tròn, pháo hoa phóng loại lớn, và đủ mọi thể loại pháo hoa có thể tưởng tượng được trên đời; tống tất cả vào trong chiếc va-li rồi bay vút lên không trung, vừa bay vừa châm ngòi bắn tung tóe.

Muôn năm! Quả là một tràng pháo hoa rực rỡ làm sao!

Toàn bộ người Thổ Nhĩ Kỳ nhao nhao nhảym lên ngước nhìn, vội vã đến mức đôi giày vải trong nhà của họ bay vút cả lên vòng quanh mang tai; một hiện tượng thiên thạch kỳ vĩ nhường ấy chưa từng ai được chứng kiến bao giờ. Giờ thì họ hoàn toàn có thể tin chắc rằng đó chính là vị nhà tiên tri đích thực đang đến để rước công chúa về làm vợ.

Ngay khi con trai nhà buôn hạ cánh trở lại khu rừng bằng chiếc va-li, cậu tự nhủ: “Giờ thì ta sẽ vào trong thành phố để nghe ngóng xem thiên hạ bàn tán gì về mình, và xem bản thân trông hoành tráng thế nào trên bầu trời”. Và dĩ nhiên, đó là một ý nghĩ vô cùng hiển nhiên.

Ôi chao, những lời đồn đại kỳ lạ làm sao! Bất cứ ai cậu gặp gỡ đều tận mắt chứng kiến khung cảnh rực rỡ ấy theo một cách độc nhất vô nhị của riêng họ, nhưng tất cả đều đồng lòng khẳng định rằng nó đẹp đến mức kỳ diệu.

“Ta đã tận mắt chứng kiến vị đại tiên tri bằng chính đôi mắt của mình,” một kẻ quả quyết; “ngài có đôi mắt sáng rực như những vì sao tinh tú, và bộ râu bồng bềnh như dòng nước cuồn cuộn bọt trắng xóa.”

“Ngài bay đi trong vòng vây của một tấm áo choàng lửa,” một kẻ khác tiếp lời; “những thiên thần nhỏ xinh xắn nhất cứ thò đầu ra ngó ngoáy từ các nếp áo.”

Phải; cậu nghe được vô vàn giai thoại đẹp đẽ, và ngày mai sẽ chính là ngày cưới của cậu.

Cậu quay trở lại khu rừng với ý định trèo vào lại chiếc va-li, nhưng hỡi ôi, chiếc va-li đâu mất rồi?

Khốn khổ thay! Chiếc va-li đã cháy rụi. Một tia lửa từ màn pháo hoa khi nãy còn sót lại bên trong đã bén lửa thiêu rụi nó; chiếc va-li giờ chỉ còn là một đống tro tàn. Chàng trai con nhà buôn khốn khổ từ nay chẳng thể nào bay lượn được nữa—chẳng bao giờ còn có thể đến thăm người vợ chưa cưới của mình nữa.

Nàng ngồi thẫn thờ suốt cả ngày dài trên mái cung điện để ngóng chờ chàng; và nàng vẫn đang tiếp tục ngóng chờ; còn chàng, trong lúc đó, cứ lang thang khắp thế gian để kể những câu chuyện, nhưng chẳng có mẩu chuyện nào của chàng lúc này còn thú vị được như câu chuyện mà chàng từng kể trong cung điện của công chúa về bó Diêm Lưu Huỳnh.