Người thành phố đón các dịp lễ 1 tháng 5, 1 tháng 10, Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán, phụ nữ đón ngày 8 tháng 3, trẻ em đón ngày Quốc tế Thiếu nhi. Ở vùng quê hẻo lánh, ngoài Tết Nguyên đán ra, người dân miền núi coi trọng nhất là các ngày Rằm tháng Giêng, Tết Đoan Ngọ và Tết Trùng Dương.

Rằm tháng Giêng ăn trôi nước, Tết Đoan Ngọ ăn bánh ú, điều này ở thành thị cũng rất thịnh hành. Duy chỉ có ngày mùng 9 tháng 9 là Tết Trùng Dương, thành phố không nghỉ lễ, cũng chẳng có mấy không khí lễ hội. Nhưng ở chốn sơn thôn, ngay cả trong những năm tôi đi thanh niên trí thức về nông thôn ấy, vẫn phải giã bánh dày chấm mật ong, bột đậu nành, ăn một bữa thật thoải mái. Vào dịp lễ này, những người dân quê chu đáo còn đặc biệt làm hai miếng bánh dày nếp lớn (tức là khối nếp) treo lên sừng trâu, dắt trâu đi dạo quanh khắp bản. Đi qua những bờ ao, đầm nước, mương máng, suối ngầm, còn phải dắt trâu đến đó, để nó soi mình xuống bóng trâu trong nước, giống như cố ý để nó nhìn thấy phần thưởng mà chủ nhân dành cho nó. Sau đó liền gỡ bánh dày xuống, cho trâu ăn.

Tôi từng dò hỏi nguyên do vì sao, câu trả lời là từ xưa đến nay vẫn vậy. Người phải nghỉ ngơi, trâu làm việc vất vả cả năm, ngày này cũng theo người ta ăn một cái tết. Tôi ngẫm nghĩ thấy câu trả lời này cũng hợp lý, phải rồi, bò Quan Lĩnh ở vùng An Thuận nổi tiếng khắp thế giới với công dụng vừa kéo cày vừa lấy thịt. Nó lao động cả một đời, thịt sau khi chết còn cung cấp cho con người ăn, cống hiến có thể nói là rất lớn, nên dành cho nó sự tôn trọng nào đó.

Một cơ hội tình cờ, khi đến các vùng Trấn Ninh, Phổ Định nơi người dân tộc Cật Lao sinh sống, mới biết phong tục này là do người Cật Lao ảnh hưởng sang người Hán. Ngày mùng 1 tháng 10 âm lịch, người Cật Lao gọi là "Tết Vua Trâu", bắt trâu cày phải nghỉ ngơi một ngày. Truyền thuyết kể rằng ngày này là ngày Thái tử hạ phàm làm trâu, cho nên phải cúng bái một phen, cúng tổ tiên trước rồi mới kính trâu, đồng thời cho trâu "soi bóng thấy tình", ăn bánh dày nếp. Cầu kỳ hơn nữa, còn phải dùng nước ngâm lá cây để tắm cho trâu, nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Phong tục này không chỉ thú vị, mà còn thể hiện sự kính trọng của con người đối với những kẻ có công lao to lớn. Những năm gần đây, khá nhiều huyện ở vùng Kiềm Nam đã nhập khẩu giống bò tốt kiêm cả ba công dụng kéo cày, lấy thịt và lấy sữa, không chỉ ngoại hình đẹp hơn mà công lao của trâu cũng lớn hơn. Phong tục Tết Vua Trâu chắc sẽ ngày càng long trọng hơn nhỉ.

Lao động của trâu còn nên được thể hiện sự tôn trọng, đối với lao động của con người, chẳng phải chúng ta càng nên thể hiện sự tôn trọng hơn sao.