Chiều hôm sau, Anne đang cặm cụi bên tấm chăn patchwork cạnh cửa sổ bếp, bỗng thoáng nhìn ra ngoài và thấy Diana ở khu Suối Tiên đang ra hiệu gọi một cách đầy bí ẩn. Chớp mắt một cái, Anne đã lao vút khỏi nhà và chạy thục mạng xuống thung lũng, trong đôi mắt biểu cảm đan xen giữa ngạc nhiên và hy vọng. Nhưng hy vọng ấy vụt tắt khi cô bé nhìn thấy vẻ mặt ủ rũ của Diana.
– Mẹ cậu vẫn không mềm lòng sao? – Cô bé thều thào hỏi.
Diana buồn bã lắc đầu.
– Không; và ôi, Anne, mẹ tớ bảo tớ không bao giờ được chơi với cậu nữa. Tớ đã khóc hết nước mắt và nói với mẹ rằng đó không phải là lỗi của cậu, nhưng chẳng ích gì. Tớ phải khó khăn lắm mới nài nỉ được mẹ cho xuống đây chào từ biệt cậu đấy. Mẹ bảo tớ chỉ được ở lại mười phút và đang bấm giờ bằng đồng hồ ở nhà.
– Mười phút thì ngắn ngủi quá để nói lời vĩnh biệt đến muôn đời, – Anne rưng rưng nói. – Ôi, Diana, cậu có hứa chắc chắn sẽ không bao giờ quên tớ, người bạn thời thơ ấu của cậu, dù cho có những người bạn thân thiết hơn ôm ấp cậu đi chăng nữa?
– Tớ thề là có, – Diana nức nở, – và tớ sẽ chẳng bao giờ có người bạn tri kỷ nào khác nữa—tớ không muốn thế. Tớ không thể yêu bất cứ ai nhiều như yêu cậu.
– Ôi, Diana, – Anne kêu lên, hai tay đan vào nhau, – cậu có yêu tớ thật không?
– Chứ sao nữa, đương nhiên là tớ yêu rồi. Cậu không biết điều đó à?
– Không. – Anne hít một hơi thật dài. – Dĩ nhiên là tớ nghĩ cậu quý tớ, nhưng tớ chưa từng dám mong là cậu yêu tớ. Mà này, Diana, tớ cứ nghĩ chẳng ai có thể yêu mến nổi tớ. Kể từ khi tớ còn nhớ được mọi chuyện, chưa từng có ai yêu thương tớ cả. Ôi, điều này thật tuyệt diệu làm sao! Nó giống như một tia sáng sẽ mãi mãi chiếu rọi vào bóng tối của một con đường đã phải chia lìa với cậu, hỡi Diana. Ôi, xin hãy nói lại điều đó một lần nữa đi.
– Tớ vô cùng yêu quý cậu, Anne, – Diana kiên quyết nói, – và tớ sẽ mãi mãi như vậy, cậu cứ yên tâm đi.
– Và tớ cũng sẽ mãi mãi yêu thương cậu, Diana, – Anne nói, trang trọng đưa tay ra. – Trong những năm tháng tới, ký ức về cậu sẽ tỏa sáng tựa như một vì sao trên cuộc đời cô độc của tớ, đúng như câu chuyện cuối cùng chúng ta đọc cùng nhau đã nói. Diana, cậu có thể cho tớ một lọn tóc đen nhánh của cậu để làm kỷ niệm mang theo suốt cõi đời này không?
– Cậu có cái gì để cắt không đấy? – Diana hỏi, vừa lau đi những giọt nước mắt do giọng điệu đầy xúc động của Anne khơi nguồn, vừa quay trở lại với thực tế.
– Có chứ. May quá tớ có kéo may patchwork trong túi tạp dề này, – Anne nói. Cô bé trang trọng cắt một lọn tóc của Diana. – Chúc cậu lên đường bình an, người bạn thân yêu của tớ. Từ nay chúng ta phải xem nhau như những người xa lạ dẫu sống cạnh nhau. Nhưng trái tim tớ sẽ mãi mãi chung thủy với cậu.
Anne đứng dõi theo bóng Diana khuất hẳn, bịn rịn vẫy tay chào mỗi khi cô bé quay đầu nhìn lại. Sau đó, cô bước vào nhà, tạm thời được an ủi phần nào nhờ cuộc chia tay lãng mạn ấy.
– Mọi chuyện đã kết thúc rồi, – cô thông báo với Marilla. – Con sẽ không bao giờ có thêm một người bạn nào nữa. Thực ra con còn khốn đốn hơn cả trước kia, vì giờ con đâu còn Katie Maurice và Violetta nữa. Mà dù có đi chăng nữa thì cũng chẳng giống thế được. Chẳng hiểu sao, những cô bé tưởng tượng trong mộng không thể làm ta thỏa mãn sau khi đã có một người bạn thực sự. Diana và con đã có một cuộc chia tay đầy cảm động ở bên bờ suối. Nó sẽ mãi mãi thiêng liêng trong ký ức của con. Con đã dùng những lời lẽ thảm thiết nhất có thể nghĩ ra và nói những từ “thou” với “thee”. Dùng “thou” và “thee” nghe lãng mạn hơn “you” biết bao nhiêu. Diana đã tặng con một lọn tóc của cậu ấy và con định khâu nó vào một chiếc túi nhỏ để đeo quanh cổ suốt đời. Xin hãy chắc chắn rằng nó sẽ được chôn theo con, vì con không tin là mình sống được lâu đâu. Có lẽ khi nhìn thấy con nằm lạnh lẽo và chết đi trước mặt, bà Barry có thể sẽ thấy ân hận vì những gì mình đã làm và sẽ cho Diana đến dự đám tang của con cho mà xem.
– Ta không nghĩ có điều gì đáng sợ là con sẽ chết vì đau buồn chừng nào con còn nói năng được thế này đâu, Anne, – Marilla đáp lại với vẻ không đồng tình chút nào.
Thứ Hai tuần sau, Anne khiến Marilla ngạc nhiên khi bước từ trên phòng xuống với giỏ sách vắt trên cánh tay và đôi môi mím chặt thành một đường kiên quyết.
– Con sẽ quay lại trường học, – cô bé tuyên bố. – Đó là tất cả những gì còn lại trong cuộc đời con, giờ đây khi người bạn thân thiết đã bị tước đoạt khỏi con một cách tàn nhẫn. Ở trường con có thể nhìn thấy cậu ấy và trầm ngâm hoài niệm về những ngày tháng đã qua.
– Tốt hơn là con nên trầm ngâm về bài học và mấy phép tính thì hơn, – Marilla nói, cố giấu đi sự vui mừng trước diễn biến này của tình hình. – Nếu con quay lại trường học, ta hy vọng sẽ không còn phải nghe chuyện đập bảng con lên đầu người khác hay những trò quậy phá tương tự thế nữa. Hãy cư xử cho phải phép và làm đúng những gì thầy giáo bảo.
– Con sẽ cố gắng làm một học sinh gương mẫu, – Anne buồn bã đồng ý. – Chắc chẳng có mấy niềm vui thú gì đâu. Thầy Phillips bảo Minnie Andrews là một học sinh gương mẫu và cậu ta chẳng có lấy một chút trí tưởng tượng hay sức sống nào cả. Cậu ta vừa tẻ nhạt vừa chậm chạp và dường như chẳng bao giờ biết vui chơi là gì. Nhưng con đang cảm thấy chán nản quá nên có lẽ điều đó sẽ đến với con một cách dễ dàng thôi. Con sẽ đi vòng qua đường lớn. Con không thể chịu nổi nếu phải đi một mình qua Lối mòn Bạch dương đâu. Con sẽ khóc ngập nước mắt mất nếu đi đường đó.
Anne được chào đón trở lại trường với vòng tay rộng mở. Trí tưởng tượng của cô bé đã bị thiếu vắng trầm trọng trong các trò chơi, giọng hát của cô trong những giờ ca hát, và tài năng kịch nghệ trong việc đọc sách to lên vào giờ nghỉ trưa. Ruby Gillis lén nhét cho cô ba quả mận xanh trong giờ đọc sách thánh kinh; Ella May Macpherson tặng cô một bông hoa cúc dại vàng óng cắt ra từ bìa cuốn catalogue hoa—một thứ đồ trang trí bàn học rất được trân trọng ở trường Avonlea. Sophia Sloane ngỏ ý dạy cô một mẫu ren đan mới cực kỳ tao nhã, rất đẹp để viền tạp dề. Katie Boulter tặng cô một lọ nước hoa để đựng nước lau bảng và Julia Bell cẩn thận chép trên một mảnh giấy hồng nhạt, viền uốn lượn, bài thơ sau đây:
GỬI ANNE
Khi hoàng hôn buông màn khép lại
Và ghim lên bằng một ánh sao
Hãy nhớ rằng mình còn có bạn
Dù cho người ấy bước đi xa.
– Thật tuyệt làm sao khi được công nhận, – Anne đắm say thở dài với Marilla tối hôm đó.
Mấy cô bé không phải là những học sinh duy nhất “công nhận” tài năng của cô. Khi Anne về chỗ ngồi sau giờ nghỉ trưa—cô được thầy Phillips xếp ngồi cùng Minnie Andrews gương mẫu—cô tìm thấy trên bàn mình một quả “táo dâu” to và mọng nước. Anne cầm ngay lên định cắn một miếng, chợt nhớ ra rằng nơi duy nhất ở Avonlea có táo dâu mọc chính là khu vườn cũ nhà Blythe ở phía bên kia Hồ Nước Lấp Lánh. Anne thả quả táo xuống như thể nó là một hòn than hồng rực và ra điều lau ngón tay vào khăn mùi xoa. Quả táo nằm bất động trên bàn cô cho đến tận sáng hôm sau, khi cậu bé Timothy Andrews, người quét dọn trường học và nhóm lò sưởi, đã chớp lấy nó như một phần bổng lộc của mình. Chiếc bút chì bảng của Charlie Sloane, được trang hoàng lộng lẫy bằng giấy sọc đỏ và vàng, có giá hai xu trong khi bút chì thường chỉ có một xu, thứ mà cậu ta gửi lên cho cô sau giờ nghỉ trưa, lại nhận được sự đón nhận thiện cảm hơn. Anne vui lòng đón nhận nó và thưởng cho người tặng một nụ cười khiến cậu thiếu niên si tình ấy bay thẳng lên tầng mây thứ bảy của sự sung sướng và gây ra những lỗi ngớ ngẩn đến mức khó tin trong bài chính tả, khiến thầy Phillips phải bắt giữ lại sau giờ học để viết lại từ đầu.
Thế nhưng, đúng như câu thơ:
Buổi lễ của César thiếu vắng bức tượng Brutus
Lại càng gợi nhắc Rome về người con ưu tú nhất của mình,
thì sự vắng bóng rõ rệt của bất kỳ món quà hay sự công nhận nào từ phía Diana Barry, người đang ngồi cùng Gertie Pye, đã làm phai mờ niềm vui chiến thắng nhỏ nhoi của Anne.
– Tớ nghĩ lúa như Diana cũng có thể mỉm cười với tớ lấy một lần chứ nhỉ, – cô bé buồn bã than thở với Marilla tối hôm đó. Nhưng sáng hôm sau, một mảnh giấy được xoắn và gấp lại một cách kỳ lạ đến đáng sợ, cùng với một bưu phẩm nhỏ, đã được chuyền sang chỗ Anne.
– Anne thân yêu, – bức thư viết. – Mẹ bảo tớ không được chơi với cậu hay nói chuyện với cậu ngay cả ở trường. Đó không phải lỗi của tớ và xin đừng giận tớ, bởi vì tớ vẫn yêu cậu nhiều như trước. Tớ nhớ cậu khủng khiếp vì chẳng có ai để trút bầu tâm sự và tớ không thích Gertie Pye chút nào cả. Tớ đã làm cho cậu một trong những chiếc đánh dấu sách kiểu mới bằng giấy lụa đỏ. Chúng đang rất thịnh hành bây giờ và ở trường chỉ có ba đứa biết cách làm thôi. Khi nhìn thấy nó, hãy nhớ đến
Người bạn chân thành của cậu,
Diana Barry.
Anne đọc bức thư, hôn lên chiếc đánh dấu sách và nhanh chóng gửi ngay một bức hồi âm về phía bên kia lớp học.
– Diana yêu quý của tớ:—
Dĩ nhiên là tớ không giận cậu vì cậu phải vâng lời mẹ rồi. Linh hồn chúng ta có thể giao hòa. Tớ sẽ giữ món quà đáng yêu của cậu mãi mãi. Minnie Andrews là một cô bé rất dễ thương—dù cậu ấy không có trí tưởng tượng—nhưng sau khi đã làm bạn tri kỷ của Diana thì tớ không thể làm bạn của Minnie được nữa. Xin hãy tha lỗi cho những chỗ sai sót vì chính tả của tớ vẫn chưa được tốt lắm, dẫu đã tiến bộ hơn nhiều.
Của cậu cho đến khi cái chết chia chúng ta ra,
Anne hoặc Cordelia Shirley.
T.S. Tối nay tớ sẽ ngủ cùng lá thư của cậu đặt dưới gối.
A. hoặc C. S.
Marilla mang tâm lý bi quan chờ đợi thêm phiền phức từ khi Anne đi học lại. Nhưng chẳng có rắc rối nào xảy ra cả. Có lẽ Anne đã lây được phần nào tinh thần “gương mẫu” từ Minnie Andrews; ít ra thì từ đó về sau cô bé hòa hợp rất tốt với thầy Phillips. Cô dốc toàn tâm toàn ý vào việc học, quyết tâm không để thua kém bất kỳ môn nào trước Gilbert Blythe. Sự kình địch giữa hai người nhanh chóng bộc lộ; về phía Gilbert thì hoàn toàn vui vẻ, vô tư; nhưng ngặt nỗi không thể nói điều tương tự về Anne, người vốn có sự cố chấp đến mức đáng chê trách trong việc để bụng thù hằn. Cô ghét mãnh liệt y như cách cô yêu tha thiết vậy. Cô không thèm hạ mình thừa nhận rằng cô định cạnh tranh với Gilbert trong việc học ở trường, bởi vì làm thế chẳng khác nào thừa nhận sự tồn tại của cậu ta—điều mà Anne cứ khăng khăng phớt lờ; thế nhưng sự cạnh tranh vẫn tồn tại và vinh quang cứ luân phiên đổi chủ giữa hai người. Lúc thì Gilbert đứng đầu lớp chính tả; lúc thì Anne, với một cái hất tóc của bím tóc dài đỏ rực, đã đánh vần đè bẹp cậu ta. Có buổi sáng Gilbert làm đúng hết các bài toán và tên cậu được viết lên bảng đen ở bảng vàng danh dự; sáng hôm sau, Anne, sau khi đã vật lộn điên cuồng với các con số thập phân suốt cả buổi tối hôm trước, lại giành vị trí số một. Có một ngày khủng khiếp nọ điểm số của họ bằng nhau và tên hai người được viết chung lên bảng. Nó tệ hại gần như một bản “cảnh cáo” và sự bẽ mặt của Anne rõ mồn một chẳng kém gì sự mãn nguyện của Gilbert. Khi các bài kiểm tra viết vào cuối mỗi tháng diễn ra thì sự hồi hộp thật khủng khiếp. Tháng đầu tiên Gilbert vượt lên trước ba điểm. Tháng thứ hai Anne đánh bại cậu ta năm điểm. Nhưng niềm vui chiến thắng của cô lại bị sứt mẻ bởi thực tế là Gilbert đã nhiệt liệt chúc mừng cô trước toàn trường. Sẽ ngọt ngào hơn cho cô biết mấy nếu cậu ta cảm nhận được nỗi cay đắng của sự thất bại.
Thầy Phillips có lẽ không phải là một giáo viên xuất sắc; nhưng một học sinh quyết tâm học hỏi mãnh liệt như Anne thì khó mà tránh khỏi việc đạt được tiến bộ dưới bất kỳ kiểu giáo viên nào. Đến cuối học kỳ, cả Anne và Gilbert đều được lên lớp năm và được phép bắt đầu học các yếu tố của “các bộ môn chuyên ngành”—vợ nghĩa là tiếng Latin, hình học, tiếng Pháp và đại số. Và trong môn hình học, Anne đã gặp phải trận Waterloo của đời mình.
– Đó hoàn toàn là thứ quái quỷ, Marilla, – cô bé rên rỉ. – Con chắc chắn mình sẽ chẳng bao giờ hiểu nổi đầu đuôi ra sao đâu. Chẳng có chút không gian nào cho trí tưởng tượng trong đó cả. Thầy Phillips bảo con là đứa đần độn nhất mà thầy từng thấy trong môn này. Thế mà Gil—ý con là mấy đứa khác lại giỏi thế chứ lị. Thật vô cùng bẽ mặt, Marilla ạ. Ngay cả Diana cũng học giỏi hơn con. Nhưng con không bận tâm lắm nếu bị Diana đánh bại. Dẫu cho bây giờ chúng ta có gặp nhau như những người xa lạ đi nữa thì con vẫn yêu cậu ấy với một tình yêu không thể dập tắt. Thỉnh thoảng nghĩ về cậu ấy làm con buồn lắm. Nhưng thực sự thì, Marilla, người ta không thể buồn lâu được trong một thế giới thú vị nhường này phải không ạ?