Lại là tháng Mười khi Anne sẵn sàng quay trở lại trường học — một tháng Mười rực rỡ, ngập tràn sắc đỏ và vàng, với những buổi sáng dịu ngọt khi các thung lũng chìm trong làn sương mỏng manh như thể linh hồn của mùa thu đã rót đầy để mặt trời cạn chén — thạch anh tím, ngọc trai, bạc, hồng và xanh khói. Sương sớm đọng lại dày đặc đến mức đồng ruộng lấp lánh tựa tấm vải dệt bằng bạc, và có biết bao đống lá khô xào xạc trong các hốc của những khu rừng nhiều thân để thỏa sức rảo bước qua một cách giòn giã. Lối mòn Birch Path là một vòm lá vàng óng và những cây dương xỉ dọc theo đó đều đã héo úa, ngả màu nâu. Có một làn gió se sắt trong chính bầu không khí ấy, truyền cảm hứng cho những cô bé đang tung tăng rảo bước — không hề lê lết như ốc sên — tới trường một cách nhanh nhẹn và đầy hứng khởi; thật vui biết bao khi được trở lại chiếc bàn gỗ nhỏ màu nâu bên cạnh Diana, với Ruby Gillis gật đầu chào qua lối đi giữa các dãy bàn, Carrie Sloane chuyền lên những mảnh giấy nhắn và Julia Bell chuyền một mẩu kẹo cao su từ chiếc ghế băng ở tận hàng cuối. Anne hít một hơi thật sâu đầy hạnh phúc khi gọt bút chì và sắp xếp những tấm bưu ảnh vào trong ngăn bàn. Cuộc sống quả thực vô cùng thú vị.
Ở người giáo viên mới, con bé tìm thấy một người bạn chân thành và hữu ích nữa. Cô Stacy là một phụ nữ trẻ tươi tắn, tâm lý, có năng khiếu tuyệt vời trong việc chiếm lấy và gìn giữ tình cảm của học sinh, đồng thời khơi gợi những phẩm chất tốt đẹp nhất tiềm ẩn trong các em cả về mặt tinh thần lẫn đạo đức. Anne nảy nở như một đóa hoa dưới ảnh hưởng lành mạnh ấy và mang về kể cho Matthew đầy ngưỡng mộ cùng Marilla đầy săm soi nghe những mẩu chuyện rực rỡ về công việc cũng như các mục tiêu ở trường.
— Cháu yêu cô Stacy bằng cả trái tim mình, Marilla. Cô ấy thật ra dáng tiểu thư và có giọng nói ngọt ngào làm sao. Khi cô ấy phát âm tên cháu, cháu có linh cảm ngay rằng cô ấy đang đánh vần nó với một chữ e. Chiều nay lớp cháu có tiết ngâm thơ. Cháu ước gì cô có ở đó để nghe cháu đọc bài “Mary, Queen of Scots”. Cháu đã dồn cả tâm hồn mình vào đó đấy. Trên đường về nhà, Ruby Gillis bảo cháu rằng cách cháu cất lên câu thơ: “Giờ thì hãy vì cánh tay của cha tôi, nàng nói, hỡi trái tim phụ nữ của tôi, hãy vĩnh biệt,” thực sự khiến con bé lạnh cả sống lưng.
— Ờ thì, dạo nào đó cháu có thể ngâm bài ấy cho ta nghe, ra ngoài chuồng ngựa nhé, — Matthew gợi ý.
— Cháu chắc chắn sẽ làm vậy, — Anne trầm ngâm đáp, — nhưng cháu biết là mình sẽ không thể thể hiện hay đến thế được. Nó sẽ không hồi hộp bằng lúc có cả một lớp học ngồi trước mặt và đang nín thở dõi theo từng lời cháu nói. Cháu biết là cháu sẽ không thể làm cho người nghe lạnh sống lưng được đâu.
— Bà Lynde bảo rằng bà ấy lạnh cả sống lưng khi nhìn thấy mấy đứa con trai trèo lên tận ngọn những cây cao trên đồi của nhà Bell để bắt tổ quạ vào thứ Sáu tuần trước đấy, — Marilla nói. — Ta thực sự ngạc nhiên khi cô Stacy lại đi khuyến khích điều đó.
— Nhưng chúng cháu cần một chiếc tổ quạ để học môn tự nhiên mà, — Anne giải thích. — Đó là trong buổi thực địa của chúng cháu. Những buổi thực địa tuyệt vời lắm, Marilla ạ. Và cô Stacy giải thích mọi thứ thật hay. Bọn cháu phải viết bài luận sau các buổi thực địa và cháu toàn viết được những bài hay nhất thôi.
— Thế thì cháu tự kiêu quá đấy. Tốt hơn là nên để giáo viên của cháu nhận xét đi.
— Nhưng chính cô ấy đã nói thế mà, Marilla. Và thực sự là cháu không hề kiêu ngạo về chuyện đó đâu. Sao cháu có thể kiêu ngạo được khi môn hình học của cháu kém dẫu như thế? Mặc dù thực tình cháu cũng bắt đầu hiểu thêm một chút rồi. Cô Stacy giảng giải dễ hiểu lắm. Dù sao thì cháu cũng sẽ chẳng bao giờ giỏi môn đó được, và cháu xin đảm bảo rằng đó là một suy ngẫm khiến người ta phải khiêm tốn. Nhưng cháu thích viết văn. Phần lớn thời gian cô Stacy để tụi cháu tự chọn đề tài; nhưng tuần tới bọn cháu phải viết một bài luận về một nhân vật lỗi lạc nào đó. Thật khó để lựa chọn giữa biết bao con người lỗi lạc từng sống trên đời. Chẳng phải sẽ thật tuyệt vời khi trở thành một người lỗi lạc và có những bài luận được viết về mình sau khi đã qua đời hay sao? Ồ, cháu cực kỳ mong ước được trở thành một người lỗi lạc. Cháu nghĩ khi lớn lên cháu sẽ trở thành một y tá được đào tạo bài bản và đi theo Hội Chữ Thập Đỏ ra chiến trường như một sứ giả của lòng thương xót. Nghĩa là, nếu cháu không đi làm truyền giáo ở nước ngoài. Điều đó nghe cũng rất lãng mạn, nhưng để làm nhà truyền giáo thì người ta phải thật sự tốt, và đó sẽ là một vật cản lớn. Ngày nào bọn cháu cũng tập các bài thể dục dưỡng sinh nữa. Chúng giúp người ta trở nên uyển chuyển và thúc đẩy quá trình tiêu hóa.
— Thúc đẩy mấy thứ vớ vẩn ấy thì có! — Marilla nói, vì bà thực lòng nghĩ tất cả những chuyện đó chỉ là nhảm nhí.
Nhưng tất cả những buổi thực địa, những ngày thứ Sáu ngâm thơ và các động tác uốn éo tập thể hình đều trở nên lu mờ trước một dự án mà cô Stacy đưa ra vào tháng Mười1. Đó là việc các học sinh trường Avonlea nên tổ chức một buổi biểu diễn văn nghệ và diễn nó tại hội trường vào đêm Giáng sinh, với mục đích đáng khen ngợi là gây quỹ giúp trả tiền mua lá cờ cho trường học. Toàn thể học sinh đều vô cùng hào hứng đón nhận kế hoạch này, và công tác chuẩn bị cho chương trình được bắt đầu ngay lập tức. Và trong số tất cả những diễn viên tương lai đang phấn khích, không ai phấn khích bằng Anne Shirley, người đã dốc toàn bộ tâm can vào công việc này, dẫu cho con bé bị cản trở bởi sự không đồng tình của Marilla. Marilla cho rằng toàn bộ chuyện đó chẳng khác nào sự ngớ ngẩn tột cùng.
— Nó chỉ làm đầu óc các cháu toàn những điều nhảm nhí và chiếm mất thời gian đáng lẽ phải dành cho việc học, — bà càu nhàu. — Ta không đồng tình với việc lũ trẻ tổ chức biểu diễn văn nghệ rồi chạy đôn chạy đáo đi tập luyện. Nó làm chúng trở nên kiêu ngạo, xấc xược và thích lê la hàng quán.
— Nhưng hãy nghĩ đến mục đích cao đẹp của nó đi chứ, Marilla. Một lá cờ sẽ vun đắp tinh thần yêu nước mà.
— Vớ vẩn! Chẳng có mấy tinh thần yêu nước trong tâm trí đứa nào đâu. Tất cả những gì các cháu muốn chỉ là một trận vui chơi thỏa thích.
— Ồ, khi mà cô có thể vừa kết hợp lòng yêu nước vừa mang lại niềm vui thì chẳng phải rất tuyệt sao? Tất nhiên là việc tổ chức một buổi biểu diễn rất là thú vị rồi. Bọn cháu sẽ có sáu bài hợp xướng và Diana sẽ đơn ca một bài. Cháu tham gia hai vở kịch nhỏ — “Hội bài trừ chuyện ngồi lê đôi mách” và “Nữ hoàng tiên”. Lũ con trai cũng sẽ có một vở kịch nhỏ nữa. Và cháu sẽ có hai bài ngâm thơ, Marilla ạ. Cháu cứ run lên mỗi khi nghĩ đến điều đó, nhưng đó là một cảm giác run rẩy đầy thích thú. Và tụi cháu sẽ có một màn kịch câm ở phần cuối — “Đức tin, Niềm hy vọng và Lòng bác ái”. Diana, Ruby và cháu sẽ góp mặt trong đó, tất cả đều khoác trang phục trắng với mái tóc xõa bồng bềnh. Cháu sẽ đóng vai Niềm hy vọng, với hai tay đan vào nhau — thế này — và đôi mắt ngước lên. Cháu định sẽ luyện tập các bài ngâm thơ trên gác mái. Xin đừng hoảng sợ nếu cô nghe thấy cháu rên rỉ nhé. Cháu phải rên rỉ thật não nề trong một bài, và thực sự rất khó để tạo ra một tiếng rên rỉ đầy nghệ thuật, Marilla ạ. Josie Pye đang hờn dỗi vì con bé không có được vai diễn mà nó muốn trong vở kịch nhỏ. Nó muốn làm nữ hoàng tiên. Điều đó thật nực cười làm sao, vì ai đời lại nghe thấy một nữ hoàng tiên béo ú như Josie cơ chứ? Nữ hoàng tiên thì phải mảnh mai chứ. Jane Andrews sẽ làm nữ hoàng và cháu sẽ là một trong các hầu cận của cô ấy. Josie bảo rằng nó nghĩ một nàng tiên tóc đỏ cũng nực cười y như một nàng tiên béo vậy, nhưng cháu chẳng thèm bận tâm đến những gì Josie nói vòng vo tam quốc. Cháu sẽ cài một vòng hoa hồng trắng lên tóc và Ruby Gillis sẽ cho cháu mượn đôi giày vải của nó vì cháu chẳng có đôi nào của riêng mình. Tiên thì bắt buộc phải mang giày, cô biết đấy. Cô không thể tưởng tượng nổi một nàng tiên lại đi bốt, phải không nào? Nhất là lại có bọc mũi đồng nữa chứ? Tụi cháu sẽ trang trí hội trường bằng thông leo và những câu khẩu hiệu làm bằng lá thông với những bông hồng bằng giấy lụa màu hồng cài bên trong. Và tất cả bọn cháu sẽ đi thành từng đôi bước vào sau khi khán giả đã an vị, trong lúc Emma White chơi một khúc quân hành trên đàn phong cầm. Ồ, Marilla, cháu biết cô không nhiệt tình với việc này bằng cháu, nhưng chẳng lẽ cô không hy vọng cô con gái nhỏ Anne của mình sẽ làm nên chuyện hay sao?
— Tất cả những gì ta hy vọng là cháu biết cư xử phải phép. Ta sẽ vô cùng nhẹ nhõm khi tất cả cái sự huyên náo này chấm dứt và cháu có thể bình tâm trở lại. Dạo này cháu chẳng tài cán gì với cái đầu nhét đầy những vở kịch ngắn, tiếng rên rỉ và kịch câm đâu. Còn cái lưỡi của cháu nữa chứ, thật kỳ lạ là nó vẫn chưa mòn đi đấy.
Anne thở dài và đi ra khoảng sân sau, nơi có một vầng trăng non đang chiếu sáng qua những cành cây dương trụi lá từ bầu trời phía tây màu xanh táo, và nơi Matthew đang chẻ củi. Anne trèo lên một khúc gỗ và bàn bạc về buổi biểu diễn với bác ấy, chắc chắn rằng ít nhất trong trường hợp này mình sẽ tìm được một người lắng nghe đầy thấu hiểu và trân trọng.
— Ờ thì, bác đoán đó sẽ là một buổi biểu diễn khá hay đấy. Và bác mong là cháu sẽ hoàn thành thật tốt phần việc của mình, — bác vừa nói vừa mỉm cười nhìn xuống gương mặt nhỏ nhắn đầy hào hứng và lanh lợi của con bé. Anne mỉm cười đáp lại. Hai bác cháu là những người bạn thân thiết nhất và Matthew đã thầm cảm tạ ơn trên không biết bao nhiêu lần vì ông chẳng dính dáng gì đến việc nuôi nấng con bé. Đó là trách nhiệm độc quyền của Marilla; nếu đó là việc của ông thì ông đã phải lo lắng khôn nguôi vì những cuộc xung đột thường trực giữa sở thích cá nhân và cái gọi là trách nhiệm ấy rồi. Cứ cho là như vậy đi, ông được tự do “nuông chiều Anne” — theo cách nói của Marilla — tùy thích. Nhưng xét cho cùng thì đó cũng chẳng phải là một sự sắp xếp tồi tệ; đôi khi một chút “sự trân trọng” lại mang lại hiệu quả tốt đẹp chẳng kém gì tất cả những nỗ lực “nuôi dạy” đầy tận tâm trên đời.