Bà Rachel Lynde sống ngay tại nơi con đường chính Avonlea đổ dốc xuống một thung lũng nhỏ, nơi được điểm xuyết bởi những bụi tống quán sủi và hoa tai bà tiên, và chạy ngang qua đó là một con suối bắt nguồn từ tận sâu trong những cánh rừng phía sau khu đất cũ của nhà Cuthbert. Người ta đồn rằng ở đoạn đầu chảy qua những cánh rừng ấy, con suối này vốn rất dữ dội, quanh co với nhiều vực xoáy và thác ghềnh đầy bí ẩn; thế nhưng khi đến được vùng Lynde’s Hollow, nó lại trở thành một dòng suối nhỏ lặng lẽ, mực thước, bởi ngay cả một con suối cũng không thể chảy qua cửa nhà bà Rachel Lynde mà thiếu đi sự chừng mực và đứng đắn. Có lẽ bản thân con suối cũng biết rằng bà Rachel đang ngồi bên cửa sổ, dõi theo từng nhất cử nhất động của vạn vật đi ngang qua, từ dòng suối đến lũ trẻ, và rằng nếu bà phát hiện thấy bất kỳ điều gì kỳ lạ hay khác thường, bà sẽ không bao giờ ngơi nghỉ cho đến khi tìm ra tận gốc rễ nguyên do của việc đó.
Ở Avonlea và cả những vùng lân cận, có khối người chỉ chăm chăm vào chuyện nhà hàng xóm bằng cách bỏ bê việc nhà mình; nhưng bà Rachel Lynde là một trong những con người tháo vát hiếm hoi có thể vừa quán xuyến việc nhà mình, lại vừa lo liệu được cả chuyện thiên hạ. Bà là một người nội trợ kiệt xuất; công việc của bà luôn được hoàn thành chu đáo; bà "điều hành" Hội May vá, hỗ trợ điều hành Trường Chúa nhật, và là trụ cột vững chắc nhất của Hội Hỗ trợ Nhà thờ và Hội Truyền giáo Nước ngoài. Thế mà, với bao nhiêu đó việc, bà Rachel vẫn tìm ra vô số thời gian để ngồi hàng giờ bên cửa sổ bếp, đan những tấm chăn "cotton warp" — bà đã đan đến mười sáu tấm như thế, điều mà những người nội trợ ở Avonlea thường kể lại với giọng điệu đầy ngưỡng mộ — và dõi đôi mắt sắc sảo nhìn ra con đường chính băng qua thung lũng rồi uốn lượn lên ngọn đồi đỏ dốc phía xa. Vì Avonlea nằm trên một bán đảo nhỏ hình tam giác nhô ra Vịnh St. Lawrence, với nước bao quanh hai mặt, nên bất cứ ai muốn ra vào vùng này đều phải đi qua con đường trên đồi đó và tất yếu phải vượt qua ánh mắt soi xét của bà Rachel.
Một buổi chiều đầu tháng Sáu, bà đang ngồi đó. Ánh nắng ấm áp và rực rỡ tràn qua khung cửa sổ; vườn cây ăn quả trên sườn dốc phía dưới ngôi nhà đang độ nở rộ sắc trắng hồng tựa như váy cưới, ong bay rợp trời kêu vo ve. Thomas Lynde — một người đàn ông nhỏ thó, hiền lành mà người dân Avonlea thường gọi là "chồng của bà Rachel Lynde" — đang gieo những hạt cải củ cuối mùa trên cánh đồng đồi phía sau kho thóc; và Matthew Cuthbert đáng lẽ cũng phải đang gieo hạt trên cánh đồng đỏ lớn cạnh con suối ở tận Green Gables. Bà Rachel biết ông ấy đáng lẽ phải làm vậy, vì bà đã nghe ông nói với Peter Morrison vào tối hôm trước tại cửa hàng của William J. Blair ở Carmody rằng ông định gieo hạt cải củ vào chiều hôm sau. Tất nhiên là do Peter đã hỏi trước, bởi chưa bao giờ người ta thấy Matthew Cuthbert tự nguyện tiết lộ bất cứ điều gì trong suốt cuộc đời mình.
Vậy mà, vào lúc ba rưỡi chiều của một ngày bận rộn, ông Matthew Cuthbert lại đang bình thản đánh xe băng qua thung lũng rồi lên đồi; hơn thế nữa, ông còn thắt cà vạt trắng và mặc bộ đồ đẹp nhất, bằng chứng rõ ràng rằng ông sắp rời khỏi Avonlea; và ông còn dùng xe ngựa cùng con ngựa cái màu hạt dẻ, cho thấy rằng ông sắp đi một quãng đường khá xa. Giờ thì, Matthew Cuthbert đi đâu và tại sao ông lại đi?
Nếu đó là bất kỳ người nào khác ở Avonlea, bà Rachel, với tài xâu chuỗi sự việc của mình, có lẽ đã đoán già đoán non khá chuẩn về cả hai câu hỏi này. Nhưng Matthew vốn rất hiếm khi rời nhà, nên chắc hẳn phải có việc gì cấp bách và bất thường mới khiến ông làm vậy; ông là người đàn ông nhút nhát nhất trên đời và rất ghét phải giao du với người lạ hay đến bất cứ nơi nào mà ông có thể phải trò chuyện. Matthew, ăn mặc bảnh bao với cà vạt trắng và đánh xe ngựa, là cảnh tượng không thường thấy. Dù bà Rachel có suy nghĩ nát óc đến đâu cũng không thể hiểu nổi, và niềm vui buổi chiều của bà theo đó mà tan biến.
"Mình sẽ ghé qua Green Gables sau bữa trà và hỏi Marilla xem ông ấy đi đâu và vì sao," người đàn bà đáng kính cuối cùng kết luận. "Ông ấy thường không lên thị trấn vào thời điểm này trong năm và ông ấy cũng chẳng bao giờ đi thăm hỏi ai cả; nếu ông ấy hết hạt giống cải củ thì cũng chẳng việc gì phải ăn diện và đánh xe ngựa đi mua thêm; xe cũng không chạy nhanh như thể đang đi đón bác sĩ. Vậy mà hẳn phải có chuyện gì đó xảy ra từ tối qua mới khiến ông ấy rời nhà. Mình thật sự bối rối, đúng là vậy đấy, và mình sẽ chẳng thể nào yên lòng hay nhẹ nhõm cho đến khi biết được điều gì đã khiến Matthew Cuthbert rời khỏi Avonlea hôm nay."
Theo đó, sau bữa trà, bà Rachel lên đường; quãng đường bà đi không xa; ngôi nhà lớn, rộng rãi, nằm giữa vườn cây ăn trái nơi gia đình Cuthbert sinh sống chỉ cách Lynde’s Hollow chưa đầy một phần tư dặm. Tuy nhiên, con đường mòn dài khiến quãng đường trở nên xa hơn đáng kể. Cha của Matthew Cuthbert, một người cũng nhút nhát và kiệm lời như con trai mình sau này, khi xây dựng cơ nghiệp đã cố chọn nơi xa nhất có thể so với những người đồng loại mà không thực sự phải lùi sâu vào rừng. Green Gables được xây ở rìa ngoài cùng vùng đất đã khai khẩn của ông, và nó vẫn nằm đó cho đến tận ngày nay, khó lòng nhìn thấy từ con đường chính nơi tất cả những ngôi nhà khác ở Avonlea đều tọa lạc một cách đầy thân thiện. Bà Rachel Lynde không cho rằng việc sống ở một nơi như thế là thực sự đang sống.
"Đó chỉ là tồn tại thôi, chỉ vậy thôi," bà lẩm bẩm khi bước đi dọc theo con đường mòn đầy cỏ và những rãnh xe sâu hoắm, hai bên là những bụi hoa hồng dại. "Chẳng trách cả Matthew và Marilla đều hơi kỳ quặc, sống tít nơi thâm sơn cùng cốc thế này một mình. Cây cối thì chẳng biết trò chuyện là gì, dù trời biết là nếu chúng biết nói thì ở đây cũng thừa cây để mà trò chuyện. Tôi thà nhìn người ta còn hơn. Tất nhiên, họ có vẻ khá hài lòng; nhưng rồi, tôi cho rằng, chắc họ đã quen với nó. Người ta có thể quen với bất cứ thứ gì, kể cả việc bị treo cổ, như lời một người Ireland đã nói."
Nói đoạn, bà Rachel bước ra khỏi con đường mòn để vào sân sau của Green Gables. Sân vườn ở đó rất xanh tươi, gọn gàng và ngăn nắp, một bên trồng những cây liễu cổ thụ to lớn, bên kia là những hàng cây Lombardy thẳng tắp. Không hề có một cành cây hay hòn đá thừa thãi nào, vì nếu có thì bà Rachel đã trông thấy ngay rồi. Riêng bà thầm nghĩ rằng Marilla Cuthbert quét cái sân đó thường xuyên như khi bà quét dọn trong nhà. Người ta thậm chí có thể ăn cơm ngay trên mặt đất mà chẳng lo phải ăn thêm bất kỳ hạt bụi nào.
Bà Rachel gõ cửa nhà bếp một cách dứt khoát và bước vào khi được mời. Nhà bếp ở Green Gables là một căn phòng tươi sáng — hoặc đáng lẽ sẽ tươi sáng nếu nó không quá sạch sẽ một cách đau khổ, khiến nó trông không khác gì một căn phòng khách ít khi được dùng tới. Các cửa sổ nhìn ra hướng đông và tây; qua cửa sổ phía tây, nhìn ra sân sau, tràn vào một dòng suối nắng chiều tháng Sáu dịu nhẹ; nhưng cửa sổ phía đông, nơi có thể thoáng nhìn thấy những cây anh đào nở hoa trắng trong vườn cây bên trái và những hàng bạch dương mảnh khảnh đung đưa dưới thung lũng bên con suối, lại bị bao phủ bởi một bụi dây leo xanh mướt. Đây là nơi Marilla Cuthbert thường ngồi, nếu bà chịu ngồi, luôn hơi nghi ngại ánh mặt trời, thứ mà đối với bà dường như quá nhảy nhót và vô trách nhiệm đối với một thế giới vốn cần phải được nhìn nhận nghiêm túc; và giờ bà đang ngồi đó, đan lát, còn chiếc bàn phía sau đã được dọn sẵn cho bữa tối.
Bà Rachel, ngay cả trước khi kịp đóng cửa, đã kịp ghi nhớ mọi thứ trên bàn. Có ba chiếc đĩa được bày ra, nghĩa là Marilla hẳn đang mong đợi ai đó về cùng Matthew cho bữa trà; nhưng bộ đồ ăn chỉ là loại dùng hàng ngày và chỉ có mứt táo dại cùng một loại bánh, nên người khách được mong đợi chắc không phải là vị khách quan trọng gì. Vậy mà, còn cái cà vạt trắng của Matthew và con ngựa cái màu hạt dẻ thì sao? Bà Rachel bắt đầu thấy chóng mặt với sự bí ẩn lạ lùng bao trùm lấy ngôi nhà Green Gables vốn tĩnh lặng và chẳng hề bí ẩn này.
"Chào bà, Rachel," Marilla nói một cách nhanh nhẹn. "Buổi chiều nay thật đẹp phải không? Bà có muốn ngồi xuống không? Người nhà bà vẫn khỏe cả chứ?"
Một thứ tình cảm mà nếu thiếu tên gọi khác có thể gọi là tình bạn đã tồn tại và luôn tồn tại giữa Marilla Cuthbert và bà Rachel, bất chấp — hoặc có lẽ chính vì — sự khác biệt giữa họ.
Marilla là một người phụ nữ cao, gầy, góc cạnh và không có đường cong; mái tóc sẫm màu của bà đã điểm bạc và luôn được búi chặt thành một búi nhỏ cứng nhắc phía sau với hai chiếc ghim cài tóc bằng dây thép đâm xuyên qua một cách đầy quyết liệt. Bà trông giống như một người phụ nữ có trải nghiệm hạn hẹp và lương tâm cứng nhắc, điều mà thực tế đúng là như vậy; nhưng khóe miệng bà có một nét gì đó cứu vãn, nếu được thể hiện rõ nét hơn một chút, có lẽ sẽ được coi là dấu hiệu của khiếu hài hước.
"Chúng tôi đều khá khỏe," bà Rachel đáp. "Thế nhưng tôi có chút lo lắng khi thấy Matthew khởi hành hôm nay. Tôi cứ tưởng có lẽ ông ấy đang đi khám bác sĩ."
Môi Marilla giật giật đầy thấu hiểu. Bà đã dự đoán được bà Rachel sẽ đến; bà biết việc thấy Matthew lặn lội đi đâu đó một cách khó hiểu như vậy chắc chắn sẽ kích thích trí tò mò của người hàng xóm này đến mức không chịu nổi.
"Ồ không, tôi hoàn toàn khỏe mạnh mặc dù hôm qua bị đau đầu nặng," bà nói. "Matthew đi Bright River. Chúng tôi đang nhận một cậu bé từ trại trẻ mồ côi ở Nova Scotia và cậu bé sẽ đến bằng chuyến tàu tối nay."
Nếu Marilla nói rằng Matthew đã đi Bright River để đón một con chuột túi từ Úc về, thì bà Rachel cũng không thể nào kinh ngạc hơn được nữa. Bà thực sự sững sờ đến mức câm nín trong suốt năm giây. Không thể tin nổi rằng Marilla đang đùa với mình, nhưng bà Rachel gần như buộc phải nghĩ như vậy.
"Cô nói thật đấy à, Marilla?" bà hỏi khi đã lấy lại được giọng nói.
"Vâng, tất nhiên rồi," Marilla đáp, cứ như thể việc nhận nuôi những cậu bé từ trại trẻ mồ côi ở Nova Scotia là một phần công việc mùa xuân thông thường tại bất kỳ trang trại nào ở Avonlea thay vì là một sự đổi mới chưa từng có tiền lệ.
Bà Rachel cảm thấy mình vừa phải nhận một cú sốc tinh thần dữ dội. Bà suy nghĩ bằng những dấu chấm than. Một cậu bé! Marilla và Matthew Cuthbert, những người không ai ngờ tới, lại đi nhận nuôi một cậu bé! Từ trại trẻ mồ côi! Chà, thế giới này chắc chắn đang đảo lộn cả rồi! Sau chuyện này, bà sẽ chẳng còn ngạc nhiên vì điều gì nữa! Chẳng gì cả!
"Điều gì trên đời này đã khiến cô nảy ra ý nghĩ đó vậy?" bà hỏi với vẻ không tán thành.
Việc này đã được thực hiện mà không cần hỏi ý kiến bà, và tất nhiên là phải bị phản đối.
"Chà, chúng tôi đã suy nghĩ về việc này một thời gian rồi — thực ra là suốt cả mùa đông," Marilla trả lời. "Bà Alexander Spencer đã đến đây một ngày trước Giáng sinh và nói rằng bà ấy định nhận một cô bé từ trại trẻ mồ côi ở Hopeton vào mùa xuân. Anh họ của bà ấy sống ở đó và bà Spencer đã đến thăm nên biết rõ mọi chuyện. Vì thế Matthew và tôi đã bàn bạc việc này suốt từ đó đến giờ. Chúng tôi nghĩ nên nhận một cậu bé. Matthew cũng đã có tuổi rồi — ông ấy sáu mươi — và không còn nhanh nhẹn như trước nữa. Tim ông ấy thường xuyên khiến ông ấy khó chịu. Và bà cũng biết đấy, việc tìm người làm thuê trở nên khó khăn đến tuyệt vọng như thế nào. Chẳng bao giờ tìm được ai ngoài mấy cậu bé người Pháp ngốc nghếch, mới lớn; và ngay khi vừa dạy dỗ cho quen việc thì chúng lại bỏ đi làm ở các nhà máy đóng hộp tôm hùm hay sang Mỹ mất. Lúc đầu Matthew đề nghị nhận một cậu bé Barnado. Nhưng tôi dứt khoát nói 'không'. 'Họ có thể tốt — tôi không nói là không — nhưng mấy đứa trẻ bụi đời London thì đừng hòng,' tôi nói. 'Ít nhất hãy cho tôi một đứa trẻ sinh ra trong nước. Dù nhận ai thì cũng có rủi ro cả thôi. Nhưng tôi sẽ thấy nhẹ lòng hơn và ngủ ngon hơn vào ban đêm nếu đó là một người Canada chính gốc.' Cuối cùng chúng tôi quyết định nhờ bà Spencer chọn giúp một đứa khi bà ấy đi đón cô bé kia. Tuần trước chúng tôi nghe tin bà ấy sắp đi, nên đã gửi lời nhắn qua phía nhà Richard Spencer ở Carmody nhờ bà ấy mang về cho chúng tôi một cậu bé thông minh, sáng sủa khoảng mười hoặc mười một tuổi. Chúng tôi quyết định đó là độ tuổi phù hợp nhất — đủ lớn để giúp việc nhà ngay và đủ nhỏ để dạy dỗ cho tử tế. Chúng tôi dự định sẽ cho cậu bé một mái ấm và được đi học hành đàng hoàng. Hôm nay chúng tôi nhận được điện tín từ bà Alexander Spencer — người đưa thư mang từ ga đến — báo rằng họ sẽ đi chuyến tàu năm giờ ba mươi tối nay. Thế nên Matthew đã đi Bright River để đón cậu bé. Bà Spencer sẽ để cậu bé lại đó. Tất nhiên bản thân bà ấy sẽ đi tiếp đến ga White Sands."
Bà Rachel tự hào vì mình luôn thẳng thắn nói ra suy nghĩ; và giờ, sau khi đã điều chỉnh lại tâm thế trước tin tức kinh ngạc này, bà bắt đầu bày tỏ.
"Chà, Marilla, tôi chỉ nói thẳng với cô rằng tôi nghĩ cô đang làm một việc cực kỳ ngu ngốc — một việc đầy rủi ro, chính là vậy đó. Cô không hề biết mình đang đón nhận thứ gì. Cô đang mang một đứa trẻ xa lạ vào nhà mình, vào cuộc sống của mình mà không hề biết bất cứ điều gì về nó, cũng không biết tính khí nó ra sao, cha mẹ nó là người thế nào hay nó sẽ lớn lên thành người như thế nào. Chà, chỉ mới tuần trước thôi tôi đọc báo thấy một cặp vợ chồng ở phía tây đảo đã nhận một cậu bé từ trại trẻ mồ côi về, và nó đã đốt cháy nhà vào ban đêm — cố tình đốt đấy, Marilla ạ — và suýt nữa đã thiêu sống họ ngay trên giường. Và tôi còn biết một trường hợp khác, một cậu bé được nhận nuôi có thói quen hút trứng gà — họ không cách nào sửa được tật xấu đó. Nếu cô hỏi ý kiến tôi về vấn đề này — điều mà cô đã không làm, Marilla à — thì tôi đã khuyên cô vì lòng thương xót mà đừng bao giờ nghĩ đến chuyện đó, thật đấy."
Những lời an ủi kiểu "Gióp" này dường như không làm Marilla phật ý hay hoảng sợ. Bà vẫn tiếp tục đan đều tay.
"Tôi không phủ nhận những điều bà nói cũng có lý, Rachel. Bản thân tôi cũng có chút e ngại. Nhưng Matthew thì kiên quyết lắm. Tôi thấy được điều đó, nên tôi đã nhượng bộ. Rất hiếm khi Matthew quả quyết về một điều gì đó, nên khi ông ấy đã quyết, tôi luôn cảm thấy bổn phận của mình là phải đồng ý. Còn về phần rủi ro, thì hầu như mọi việc người ta làm trên đời này đều có rủi ro cả. Ngay cả việc người ta tự sinh con cũng có rủi ro đấy thôi — chúng đâu phải lúc nào cũng nên người. Và hơn nữa, Nova Scotia nằm ngay gần hòn đảo này. Nó không giống như việc chúng ta nhận con từ Anh hay từ Mỹ. Đứa bé chắc cũng chẳng khác chúng ta là bao."
"Chà, tôi hy vọng mọi việc sẽ ổn thỏa," bà Rachel nói với giọng rõ ràng thể hiện sự nghi ngờ đầy lo âu của mình. "Chỉ là đừng nói rằng tôi đã không cảnh báo cô nếu nó đốt trụi Green Gables hay bỏ thuốc độc vào giếng nước — tôi từng nghe một vụ ở New Brunswick, một đứa trẻ trại mồ côi đã làm thế và cả gia đình đó đã chết trong đau đớn tột cùng. Chỉ có điều, trường hợp đó là một cô bé."
"Chà, chúng tôi không nhận con gái," Marilla nói, cứ như thể việc bỏ thuốc độc vào giếng là một tài năng chỉ dành riêng cho phái nữ và không cần phải lo ngại nếu là một cậu bé. "Tôi sẽ chẳng bao giờ mơ đến việc nhận nuôi một cô bé để nuôi dạy cả. Tôi thấy ngạc nhiên vì bà Alexander Spencer lại làm thế. Nhưng thôi, bà ấy thì dù có nhận nuôi cả một trại trẻ mồ côi nếu bà ấy thích cũng chẳng thấy nao núng đâu."
Bà Rachel vốn muốn ở lại cho đến khi Matthew về nhà cùng đứa trẻ mồ côi vừa được "nhập khẩu" của ông. Nhưng nghĩ rằng phải mất ít nhất hai tiếng nữa ông mới về, bà quyết định đi dọc con đường đến nhà Robert Bell và kể cho họ nghe tin tức này. Chắc chắn nó sẽ tạo ra một cơn chấn động không gì sánh bằng, và bà Rachel cực kỳ thích tạo ra những cơn chấn động như thế. Vì vậy, bà rời đi, một phần cũng khiến Marilla nhẹ nhõm, vì những nỗi nghi ngờ và lo sợ của bà lại trỗi dậy dưới ảnh hưởng từ sự bi quan của bà Rachel.
"Chà, trong tất cả những chuyện đã xảy ra hoặc sẽ xảy ra!" bà Rachel thốt lên khi đã an toàn bước ra đường mòn. "Thật sự dường như tôi đang nằm mơ vậy. Chà, tôi thấy tội nghiệp cho đứa trẻ tội nghiệp đó, không nhầm vào đâu được. Matthew và Marilla chẳng biết gì về trẻ con và họ sẽ mong đợi nó khôn ngoan và điềm tĩnh hơn cả ông nội nó, nếu như nó từng có ông nội, điều đó còn đáng ngờ. Thật kỳ quặc khi nghĩ đến một đứa trẻ ở Green Gables; chưa bao giờ có đứa trẻ nào ở đó cả, vì Matthew và Marilla đều đã trưởng thành khi ngôi nhà mới được xây dựng — nếu họ từng là trẻ con, điều đó thật khó tin khi nhìn vào họ. Tôi sẽ không đời nào muốn ở vào hoàn cảnh của đứa trẻ mồ côi đó đâu. Ôi, tôi thật sự thương nó, đúng là vậy đấy."
Bà Rachel thầm nhủ với những bụi hoa hồng dại từ tận đáy lòng mình; nhưng nếu bà có thể nhìn thấy đứa trẻ đang kiên nhẫn chờ đợi tại ga Bright River ngay lúc đó, lòng trắc ẩn của bà hẳn sẽ còn sâu sắc và thấu đáo hơn nữa.